Skip to main content

Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 





























PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMMUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICO! 


SIVE LATINORUM, SIVE GRASCORUM, 


QUI AB /£VO APOSTOLICO AD "ETATEM INNOCENTII IIl (ANNO 1916) PRO LATIN. 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ΑΝΝΟ 1459) PROGR.£CIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIO 
ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS, 


4UXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATABSB, PERQUA 
DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUB, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS8 EDITIONES QUAR& TRIBUS NOVISSIMI? SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS 81IVE TOMOS 8IVE AUCTORES ALICUJUS 
MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TI1ULIS 8INGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 
RIAM 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIDU8; AUCTORUM 8ICUT ET OPERUM, ALPHABETICI8, CHRONOLOGICI! 
STATISTICIS, SYNTHETICIB, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAE- 
SERTJM DUOBUS INDICIBU8 IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, 
QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALIBVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 
OMIS8O, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E 
SACHRH/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS 8INGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTUR.£ VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSBIS, COMMENTATI SINT. 

EDITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 8I PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDrITA 
CHARTA QUALITA8, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETI[ EXIGUITAS, PRASERTIMQUE 18TA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA 
S$EXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. AD OMNE€ ARTATES, LOCOS, LINGUAS FORMABSQUE 
PERTINENTIBUS COADUNAT1ORUM. 


SERIES GR/ECA, 
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE GRAECAE 
A 8. BARNABA AD CONCILII USQUE FLORENTINI TEMPORA. 
ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


BIBLIOTNHEC/AE CLERI UNIVERS/E, 
$IYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITOBE. 





PATROLOGIA GRAECAE TOMUS CXII. 


CONSTANTINUS PORPHYROGENITUS. 





PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 908. | 


4891 
Ge 





Clichy. — Kx typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Βοο-  Αεαίδεοα. 68.10.91. 





TRADITIO CATHOLICA. 
SAECULUM X. ANNUS 959. 


ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΆΤΟΥ ΔΕΣΠΟΤΟΥ KAI AYTOKPATOPOZ 


KON XTANTINOY, 


TOY IIOPPYPOl'ENNHTOY, 
TA EYPIZKOMENA IIANTA. 





SAPIENTISSIMI IMPERATORIS 


CONSTANTINI 


PORPHYROGENITI 
SCRIPTA QUAE REPERIRI POTUERUNT OMNIA ; 


ACCEDUNT ; 





ROMANI TUN IMP. AUREA BULLA PRO MONASTETIIO XEROPOTAMI IN MONTE 
A1H0 DOSII DIACONI ACROASES QUINQUE DE EXPUGNATIONE CRETAE; 
NICO ONIS. ARMENI MONACHI ACTA AB ABBATE MONASTERII S. NICONIS 

ANNO MCL SCRIPTA. 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 
Bibliotheese Cleri! Universse, 
SIVE 
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE. 





TOMUS PRIOR. 





PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208. 


1897 


SAECULUM X. ANNUS 939. 


 ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXII CONTINENTUR 





CONSTANTINUS PORPHYROGENITUS. 


tm 


Editorum Patrologie Prefatio. col. 
J. À. Fabricii Notitia Scriptorum Constantini Porphyrogeniti. 44 
D& CgniMoNuS AULE ByzaNriNE libri duo, e recensione Joan. Jac. Roeiskii, 
cum ejusdem Commentariis. 33 
J. J. Reiskii Profatio. 33 
Joan. Heurici Leichii Commentatio de Vita et Rebus gestis Constantini 
Porphyrogeniti. 43 
De Cerimoniis aul: Byzantine liber primus. ) "1 
De iisdem Cerimoniis liber secundus. 065 





256415 


e 
e 
M 
e e 
e. e . 


EDITORUM PATROLOGIÉ: PUE FATIO. 


M f$ l. 


A pueritia in litteris sacris οἵ profanis institutus Constantinus Porphyrogennetus, Leonjs 
Sapientis filius et alumnus, plura quam pater edidit volumina, quibus summa ejus eru- 
ditio et ingens litterarum amor mirifice elucescunt. Major tamen scriptorum ejus pars 
circa argumenta profana versatur; minor pars argumenta ordinis moralis vel sacri 
tractat. 

Odaria catanuctia, que in usum Ecclesie composuit, jam edidimus cum scriptis litur- 
gicis patris ejus, Patrologie tomo CVII, pag. 299. 

Homiliam de translatione reliquiarum sancti Joannis Chrysostomi, quam exstare asserit 
Allatius, De Symeonum scriptis, p. 111, pre manibus non babemus. 

Habemus autem homiliam ejus Je translatione imaginis Edessene, a Combeflsio editam 
jin Manip. rerum Constantinop. Hanc ἃ Constantino Porphyrogenneto scriptam fuisse dubi- 
tarunt nonnulli, qui eam uni ex successoribus Constantini tribuendam esse existimarunt. 
Αἱ perperam. Ex historia enim  Constantinopolitana constat imaginem Edessenam anno 
Domini 944 Constantinopolim fuisse translatam, et homiliam hac occasione recitatam ab 
imperatore CP. fuisse compositam. Porro anno 2944 nullus imperator CP. regnabat 
preter Constantinum ; ipse igitur, et non alius, hujus homilie auctor habendus est. 

Novell» Constitutiones Constantini, fere omnes, argumenti sacri seu ecclesiastici sunt; 
ac proinde hic repetendz fuerunt. Prima vocatur a Grecis 7omus Unionis, quia finem 
imposuit schismali in clero orientali exorto ob quartas nuptias Leonis Sapientis. In 
opere Je cerimonüis aule Byzantinz, lib. 1, capite 36, leguntur Observanda in processione 
unionis Ecclesie, seu quando Tomus unionis Ecclesiz pralegitur; ex quibus colligere licet 
festum anniversarium illius unionis olim CP. fuisse celebratum. | 

Opus hoc De cerimontis aule CP. multo ex capite ad elucidandam historiam | ecclesia- 
slicam orieotalem et statum Ecclesie civilem in Oriente inservit. Constat enim antiquis 
et novis documentis, diligenter collectis, quibus descrinuntur utriusque potestatis jura, 
officia et munera. Ex eo apparet patriarcham CP. primum post imperatorem locum in 
toto imperio occupasse; ac sepe sepius res civiles administrasee, non secus ac impera- 
tor res ecclesiasticas moderari audebat. In multis imperator se, ut filius Ecclesie ob- 
sequeniissimus, auctoritati patriarche subjiciebat ; sed pariter patriarcha CP. ut subditus 
* imperatoris devotissimus sese gerere solebat. In publicis tamen aule cerimoniis ejusdem 
fere auctoritatis et dignitatis esse videbantur. 

Attamen Homanus Pontifex, illa adhuc «tate, nempe post schisma Photianum, ut primus 
patriarcha et caput totius Ecclesie tractabatur. Ipse solus ab imperatore Pater spiritualis 
ipsius appellabatur, quo nomine nullus patriarcha preter ipsum colebatur, ut videre 
est in formulis scribendi ad patriarchas, quibus utebantur imperatores Constantinopo- 
litani, et quas Constantinus Porphyrogennetus collegit in opere Je ceremoniis aule Byzan- 
tinz, lib. irt, cap. 48. 

Ibidem describuntur non tantum cerimonie in posterum  adhibende, sed etiam ew 
qui aliquando adhibite fuerunt, quando principes extranei civitatem CP. visitarunt. Ita, 
exempli gratia, legimus ibidem quibus ritibus recepta est ab imperatore celeberrima Rus- 
sie principissa Olga, qu& initio seculi x Constantinopolim venit, et paulo post Russorum 
conversionem ad fidem Christianam preparavit. 

Constantni porphyrogenneli jussu compositum est etiam Compendium legum civi- 
lium οἱ ecclesiasticarum, ex quo jura Ecclesie οἱ fata ejus in Imperio Orientali 
cognoscuntur. 

Preter Vitam patris sui Leonis et avi sui Dasilii Macedonis, Constantinus scripsit 
Historiam veterum regnorum, vel potius collegit Excerpta historica scriptorum antiquo- 
rum quorum specimen exhibet D. Card. A. Mai in Scriptorum veterum nov. collect. 1. 11, 


pag. 1, et in pref., queque plurima fragmenta scriptorum deperditorum nuqes vss S- 


PATROL. GR. CXII. v. 


“ JOAN. ALB. FABRIOII 49 


tarunt. Sed quia hzc nulla ratione "enm historia sacra cohcrent aut ad religionem spectant 
hic pretermittenda fuerunt ..* 75 

Opuscula De Thematibus, et De provinciis imperii CP., necnon De administrando. im perto 
definiende geograpbie sacre non parum conferunt. 

Seript& dé re hedica, de hippiatrice et de geoponia que vel ipse composuit vel a 
doctis "Yiris componi jussit Constantinus, non sunt hujus loci. Attamen  innotescent 
lectoribus nostris ex Notitia scriptorum hujus auctoris quam tradidit J. 4A. Fabricius 
in Bibliotheca sua Greca et quam nos operibus Constantini premittimus. 

J.-B. M. 


B.***** 3 Aprilis 1861, 





.-.-- -- " --.-- . puse 


JOAN. ALBERTI - 


SCRIPTORUM CONSTANTINI PORPHYROGENITI. 


(Bibliotheca Greca ed. Harles, tom. VIII, p. 1.) 





De Vita Baiilii Macedonis, quam nepos ejus imperator, doctrine omnis cultor instauratorque locuple- 
tissimus, Constantinus Porphyrogennetus, Leonis Sapientis filius, scripsit, dixi hoc libro et cap. p. 349. 
[Vol. VI ed. vet., Vol. VII, p. 681, sq. huj. ed. (1)] Nunc cetera ejus soripta recensere juvat: nam quao 
de imperatore ipso, qui 80 6 Jun. a. 912 sub tutoribus vel cum matre Zoe, aut Romano, socero, ct ab 
ἃ. 946 ad 959 solus prefuit, dicenda sunt, ex annalium seculi decimi scriploribus rectius lector petet, 
sive veteres illi sint Zonaras, Cedrenus, Glycas aliique, et continuatores Theophanis, Simeon Magister, 
Georgius monachus, Leo grammaticus, Joan. Scyliizes, etc., sive recentiores, Baronius, Spondanus 
Antonius Pagi, etc., et qui de imperatoribus copiosos commentarios edidere, Joan. Cuspinianus, ete., 
et qui Constantini hujus Vitam singulariter composuit, Martinus Hanckius, De seriptorihus hist. Byz. 
lib. 1, cap. 25, p. 401-478. ΒΑΒΆ. — Item J. H. Leichíus De vita et rebus geslis Conslantini Porphyrogen. 
Lipsise, 1746, 4, et pref. ad libr. De cerimon. Byzant.; C. Oudin. Comm. de scriptor eccl. tom. II, pag. 
421 8ᾳ.; Hamberger. Z. N. 11, p. 686 sqq.; Saxius in Ünom. 1, p. 142 sqq., et ego in Introd. in. hist. 
L. Gr. 11, part., 1, pag. 477 sq. plura oollegi. HARL. 

1. Exstant igitur ejus ad filium, Romanum (a quo deinde veneno impio sublatus est), De adinisiistrano 
imperio liber scriptus (ex parte [a] saltem) a. 6457 (Christi 949), indictione septima, et a. 0400 (Christi 
952), indictione decima. Ilunc primus e codice Palatino, qui prius Baptist: Egnatii fuit, edidit Joannes 
Meursius cum versione sua et castigationibus, Lugd. Bat. 1610, 8 ; deinde aliis Constantini hujus scriptis 
premissum Lugd. Bat. 1617, 8 (b). Novissime eumdem librum recudi curavit Anselmus Bandurius tomo 
priore Imperii Orientalis, addita versione, passim a se interpolzta et emendata, suppletisque in ea inte- 


NOT/E. 


(a) Cap. 27, Εἰσὶ δὲ μέχρις τῆς σήμερον, ἥτις 
ἐστὶ, ἱνδιχτιὼν ἑδδόμη, ἔτη ἀπὸ χτίσεως χόσμου 
ςυνζ΄, ἀθ᾽ ob ἐμερίσθη 1d Λογγούαρδία, ἕτη ς ;et 
cap. 45: Μέχρι τῆς σήμβρον, ἥτις ἐστὶν ἱνδιχτιὼν τ΄, 
ἔτη ἀπὸ χτίσεως χόσμου qut, ἐπὶ τῆς βασιλείας 
Κωνσταντίνου xal Ῥωμάνου τῶν Φ'λοχρίστων xxi 
Πορφυρογεννήτων βασιλέων 'Ῥωμαίων. Romanum 
intellige, non socerum Constantini, sed (ilium, il- 
lum ipsum cui liber inscribitur, πρὸσ τὸν i6tov 
ulàv Ῥωμανὸν τόν θΘεοσοφῇ xai {Πορφυρογέννητον 
βασιλέα. De Porphyrogenneti elogio videndus preter 
Cangium et alios Seldenus lib. 1 De tulis hono- 
rum, cap. 5; Gisbertus Cuperus libro quarto Ob- 
servationum, cap. 4. 

(5) Inscriptio libri heec est : Constantini Porphy- 
rogenneti Üpera, in quibus Tactica nunc. primum 
prodeunt, Jo. Meursius collegit, conjunxit, edidit. 
Lugduni Batav. ex off. Elzevir. 1017, 8. Insunt 


opuscula 1) De administrando imperio, etc. 

thematibus imperii. 3) Tactica, i Novelle des 
tutt. .XVII. — Recusa in Jo. Meursii Opp. edit. 
Lamii, tom. VI, pag, 921 $qq.; sed addite suat 
tantummodo Meursii nota, oiniesis reliquorum ad- 
notat. Ejusdem Meursii versio libri De aimini- 
sirando imperio separatim edíta est; contra e re- 
gione textus Gr. versio Banduri posita. Tactics 
addita est versio Lamii, qui etiam adjecit Constan- 
tini Porph. Strategicon cum sua versione Lat. V 
Hamberg. l. c. — Codices libri De administrando 
imperio sunt in bibl. publ. Paris. codd. 2009. n. 3 
2967, n. 1, et alius, sec. indicem. — Meursii edit. 
a. 1617 cum codd. collata, et aliud exemplar cum 
noL mss. home Broun atque Isaaci Vossii, ox- 
8 lan EE i . Leld. Vid. catalog. illius bibl., pag. 


(4) Vide Fabricii recensionem Scriptorum post Theophanem, tomo Patrologiz nostre CIX premissam. Eprr. 


13 NOTITIA SCRIPTORUM CONSTANTINI PROPHYROG. 14 


gris capitibus 23 et 24, de Iberia et Hispania, qu: utpote nimis corrupta interpretari Meursius non fue- 
ral aggressus. Greca Bandurius castigavit ex ms., membranaceo bibl. Regie 2661, scrlpto annis abhinc 
quingentis, cujus ope quam plurimas rnendas sustulit, eruditas et copiosas addidit notas, premisitque 
tabulam géographioam imperii Orientalis, concinnatam a geographo celeberrimo, Guillelmo Insulano 
(de l'Isle), qua facies ejusdem, qualis fuit sub Constantino Porphyrogenneto et ejus predecessoribus, apte 
representatur. 

2. Tactica sive βιθλίον Ταχτιχὸν, τάξιν περιέχον τῶν κατὰ θάλατταν καὶ γῆν μαχομένων, liber Tacticus. 
mari terraque pugnantium ordinationem continens, primus edidit, sed Grece tantum et castigationibus 
suis illustravit idem Jo. Meursius ex codice bibl. Palatine, cum aliis Constantini, qu: jam recenseo. 
scriptis, Ludg. Bat. 1617, 8. [V. ad n. 1.] Palatinus ille codex descriptus fuit e Vindobonensi, de quo 
Lambecius VII, pag. 201 (c). In. codice Veronensi, quem Latine vertit Scipio Maffeius, tribuitur Con- 
stantino, Romani imp. filio, qui prefuit ab A. C. 976 ad 1028, FABR. — Constantino, Romani filio, libel- 
lus ille De apparatu bellico tam terra quam mari, tribuitur quoque in cod. Augustano Vindel., teste 
Reisero in catal. p. 67 fin. HARL. 

3. Περὶ θεμάτων. De thematibus (d) imperii orientalis et occidentalis libri 1]. Ex his librum priorem 
de thematibus imperii orientalis primus e codice Thom. Clementis, Angli, medici Mechliniensis, edi» 
dit et versionem suam notasque addidit Bonav. Vulcanius, Lugd. Dat. 1588, 8, apud Franciscum Raphe- 
lengium. Librum posteriorem de thematjbus Qccidentis sive Europe, quem et ipse editurum se Vulca- 
nius receperat in notis ad Agathiam, p. 4, primus Fed. Morellus vulgavit cum versione sua notisque 
Paris. 1609, 8. Utramque Vulcanii et Morelli editionem Meursius conjunxit et, ut vidimus, ceteris 
Constantini scriptis addidit Lugd. Bat. 1617,8. Novissime hos duos libros Anselmus Bandurius, paulo 
ante mihi laudatus, ex codice regis Gallie 2431 (e) in charta bombycina, ante annos 500 exarato, casti- 
gavit, versionem novam, sive ex veteri plurimum interpolatam, adjunxit, pramisitque Guilelmi Ingulani 
tabulam geographicam, que imperium Cpolitanum, quale ab Heraclii avo fuit, per θέματα digestum 
exhibet. Prodiit Bandurii Imperium orientale, cujus tomo priore libri Constirtini Porphyrog., ut. poate- 
riore editoris note continentur, Paris. 1711, fol [Rec. Veneliis 1729, 2 voll. fol.] Non minus in his 
duobus libellis pulchram provinciarum et populorum, qui imperio Cpolitano parebant, notitiam, 
eorumque origines et antiquitates Constantinus complectitur, quam libro De administrando imperio de 
aliis, etiam gentibus, que adjuvare illud vel laedere bello atque infestare possent, quemadmodum et 
earum origines mores et instituta pacis bellique exponit; unde non immerito librum illum tanquam 
thesaurum, servare se scripsit Egnatius (f), cujus codex ms. deinde pervenit in bibl. Palatinam, ex quo 
ipso codice liberum De administrando imperio Meursivs vulgasse se testatur. 

NOT;E 


(c) Pag. 429 ed. Kollarii, in cod. 111, n. 5. — Lejdee 
in bibl. publ. inter codd. Vossianos, Constantini 
imp. Στρατηγικὸν πεοὶ ἐθῶν νἱαφόρων ἐθνῶν. Ibid. 
inter adveraaria Vossiana, Constantini Porphyro,. 
Tactica naumaehica. M cat. bibl. Leid., pag. 393, 
n. 99, et p. 400, n. 11.) — Paris. in bibl. publ, 
cod. 2530. 1) Tactica de navalis piraticique belli 
strotegematibus, atque confector calal. tom. Il. 

. 516 sq., adnotat, liquido constare, capite 19 
Leonis imper. tactic. Περὶ ναυμαχίας cum hisoe 
tactiois collato, Constantinum imp. nihil - aliud 
egisse, nisi ut Leonis sermonem paulo eiegantio- 
rem ad usum vulgi rudis gregarlique militis ac- 
commodaret. — 2) Ejusdem precepta et monita 
imperatoris servanda, ex antiquis collecta, et oa- 
pitibus 120 distincta. V. Leonis Tactica, cap. 20 
— 3) Idem de terrestri copiarum ductu et militum 
cura. — Constant. Stalegicon sive fragmentum 
illius a Lamio e eod. Mediceo inter Opp. Meursii 
tom. VI, p. 1409, esse editum, paulo ante nolavi- 
mus. Atque de cod. illo Med. 5, qui continet col- 
lectionem tacticorum auctorum uberrimam, et n. 
29, Const. Sírategicon, plut. 55. v. Bandin. Cat. 
codd. Gr. II, pag. 218 sqq. Add. supra, vol. IV, 
pag. 210. Hanr. 

(d) θέματα veluti imposita presidia. vocate sunt 
legiones militum. Hinc eodem nomine denotat 
sunt provincie ips», in quibus legiones in presi- 
diis locale fuerunt. Atque eo sensu vocabulum 
istud Constantinus accipit etiam in libro De admi- 
nistrando imperio, uv c. 27, Ηερὶ τοῦ θέματος 
Λογγουδαρδιᾶς. 
"mu In cat. codd. Paris., tom. II, numeratur ood. 

, θὲ dicilur exaratus sec. xi. Codicis Veneti 
nulla fit mentio in cat. codd. Grec. Ven. Marc. — 


Leide in bibl. acad. inter. codd. Scalegerian. varie- 
tas lectionum in thematibus Orientig. Philopo- 
nema Constantini filii Leonis. — lbid. inter codd. 
Bonavent. Vulcanii, Cons/ant. Porphyr. de Thema- 
tibus, quo exemplari uai fuerunt typothece ; ejus- 
dem Notitia thematum Orientis ; manu Bon. Vulcan. 
scripta. — Ejusdem De thematibus, fragm. V. cat. 
bibl. Leid. p. 341, n. 39 pag. 344, n. 7, et 346 
fin. HAnL. . 

(f) Jo. Baptista Egnatius, Venetus, libro rm Do 
principibus Romanis, ubi de Constantino Porphy- 
rogenneto : Hic, a litteris optimisque disciplinis non 
abhorrens, quas pene exstinclas αὖ interitu vindica- 
vit, librum Romano filio reliquit, in quo summam 
lotius imperii, sociorum omnium fcdera, hostium 
vires, vationes, consilia explicuit, quem nos in biblio- 
theca nostra, tanquam (hesaurum, servamus, in quo 
multa de Venetis etiam ipse disserit. Aliud exemplar 
hujus libri ms. quod in bibliotheca reip. Venele 
diligentissime custodiri memorat Gyraldus dia- 
logo v De poetis, pag. 282, Hujus Constantini liber 
ille celebratus est, quem moriens Romano filio reli- 
guit, tn quo summam totius, imperii, sociorum [᾽- 
dera, hostium vires, que et quante essent, aliaque 
omnia ad imperium spectantia, complexus est, quem 
librum hodie Venetorum resp. in sua peculiari biblio- 
theca. diligentissime custodiri facit. Codicem regis 
Gallis, quo usus Bandurius laudavit Cassaubonus 
pref. Polybio premissa ad Henricum 1V: Serva- 
lur in tocupletissima illa tua, Domine, et vere regia 
bibliotheca, Constantini Augusti Poryhyrogenncti li- 
ber... Dignum opus quod Majestatis Tua jussu 
publicam aliquando lucem aspiciat. Vide ibi, si pla- 
cet, plura in ejus libri commendsNs sss. 


45 JOAN. ALB. FABRICII 16 


&. Novelle Constitutiones XIII, cum versione et castigationibus Jo. Leunclavii ex ejus Jure Graco- 
Romano, tom. I, lib. rr, pag. 103 sq., et tom 1I, inlibro Novellarum, pag. 129 seq. Francof. 1596, fol, : 
1. De alíenatione fundorum, cujus constitutionis, Cedreno etiam memorate, duo exempla, paululum diversa, 
una cum synopsi ejus, a Mich. Atialiata composita, afferuntur: 2. De potentibus, in pradia paupe- 
rum (b) succedentibus ; 3. De militibus ; 4. De restitulione pretii mililarium praediorum ; 5. De [uga manci- 
piorum, hujusque novelle argumentum ; 6. De non deserendo judicio ab iis qui aclionem instituunt, et de 
his qui ad Ires menses vel annum absunt. 7. De eo quod judices civiles nihil accipere debeant ; 8. De sportulis, 
περὶ ἐκταγιατικῶν. 9. De consuetudinibus. 10. De testamentis aperiendis ; 11. De consuetudinibus scribe ; 12. 
De his qui cedes committunt gladio, vel magnis fustibus, vel lapidibus, idque consullo, 13. De secun.lis ; ter- 
fiis εἰ quartis nuptiis. Duodecimam constitutionem ediderat etiam, sed capite mutilam. Enimundus Bo- 
nefidius in Juris orienlalis libro. 1. pag. 19 (Paris. 1573, 8), quein vide etiam p. 15, ubi de alia Con- 
stantini hujus constitutione περὶ τοῦ ἀναθεματίζεσθαι τοὺς ἀποστάτας xal μουλταρίους, Constitutio 15, 
Ηερὶ πολυγάμων, adversus quartas nuptias, eodem loco legitur pag. 16 sq. FaABn. — In quibusdam 
codd. bibl. Laur. Med. Florent. sunt Constant. Porphyr. Novelle, leges atque constituliones, quas sin- 
gulas, in illis obvias, enumerat ac recenset Bandin. in Cat. codd. Gr. Medic. tom. I, p. 530, cod. 12, n. 
2 et 4, ubi sunt illius novelle 11 in compendium redacte. — Tom III, pag. p. 182. cod 6, n. 16. plut. 
80. — Pag. 186, n. 1, et 188 sq. n. 4-10, cod. 7, plut. 80, pag. 191 sqq. plures novelle in cod. 10 qui 
continet librum legum. — Venetiis in bibl. D. Marci cod, 173, Const. Porphyr. Novelle 12, quarum 
principia poauit auctor Catal. codd. Gr. Ven. pag. 101. Ibid. pag. 104 de codd. 180 οὐ 131, ac peg. 305 
de cod. 570, qui continent eclogam legum Basilii, Leonis et Constantini, impp.; primo cod, inest 
Const. Porph. novella de prelatione. — Vindobone in bibl. Cesarea cod. 53, n. 15, Const. Porphyr. 
argumentum tomi unitionis Ecclesi» in causa quartarum nuptiarum, etc. V. Lambec. Comm. VIII, 
p. 1009. Add, p. 938 sq. — Cod. 6. novella de alienatione feudorum, οἷο. V. Kollar. not. ad Lambecii 
Comm. VI, part. 1, p. 53. — Alis ibid. p. 10 sq. in cod. 2, n. 2 et 4. — Pag. 360. in cod. 3, n. 11, 19 
et 23. — In cod. 45, n. 25, novella 2 de iis qui consulto cedes perpetrant, etc. V kollar. Suppl. ad 
Lambecii Comm., p. 237 sq. — Paris. in bibl. publ. codd. tredecim, modo 11 novelle illarumve epi- 
tome modo aliquot, modo Leonis, Constantini et Basilii epitome juris, in AOtitulos divisa. Vid ind. ad 
vol. II Cat. Paris., voc. Constant. Porphyrog. — 1n cod. Escorial. Constant. Porphyr. et aliorum impp: 
novella». teste Pluero in liner. per Híspan., p. 163. — Novella in cod. Uffenbach., nunc Lipsiensi, de 
quo plura leges in Maii Bibl. Uffcnb. mata , part. n, col. 527. Hanr. 

Hisce in Meursiana Constantini opusculorum editione Lugd. 1617, 8, (post p. 252) constitutiones nocelle 
quatuor subjiciuntur, quag e codicibus regiia edidit auctiores melioresque Carolus Labbeus cu:n nova 
versione et castigationibus inter suas impp. Novellas constitutt. X. Paris. 1606, 8: 1. Περὶ στρατίωτι- 
xiv, de militaribus fundis, quam dictavit Theodorus, patricius et qusstor decapolitanus: 2. De fw: dis 
Armenicis aliorum el homicidarum ; 3. De sportulis, de aperiendis testamentis, et de eo, quod cerlus ac defini- 
tus consuetudinum modus esse debeat (hanc dictavit Theophilus, patricius et questor ; 4. De sportulis, qua 
abrogatur superior constitutio, pecmittens judicibus et scribe sportalas accipere. Hanc dictavit Theo !o- 
sius (idem qui ante Theodorus), patricius el questor decapolitanus. 

5. Leonis sapientis et Constantini filii ejus, ᾿Εχλογὴ τῶν νόμων, Delectus legum compendiar.us ex 
ms. Palatino et Jo. Sambuci descriptus, et cum Latina Leunclavii versione editus in jam laudato ejus 
Jure Grz»co- Romano, tom. 1I, pag. 79-134. Numerus anni, quo publicatus hic delectus fuit, corruptus est, 
et pro czuz legendum sept, qui respondet anno Christi 930, quo Constantinua delectum legum, a patre 
Leone fieri ceptum, promulgare potuit. FAnnic. Vindobone in cod. 2, n. ὃ et 13. — cod. 8. V. Lambecii 
Comment. Vl, part. 1, pag. 25, 32, 38 et 74 sq. — [n cod. quondam Utfenbach., nunc Lipsiensi, qui 
quondam pertinuit ad Cuperum, et quem copiose recensuit J. ἢ. Maius in Bibl. Uffenbuch. mss., part. τὶ, 
p. 522 sqq. qui titulorum 40 indicem Grece cum sua vers. Lat. publicavit. Prefationem, a Goltfr. 
Mascovio Latine versam, adjecit Puttmann Memorie Gottfr. Mascovii, Lips. 1771, 8, p. 1?1 sqq. 
V. quoque pag. 87 sq., et confer D. Casp. Achatii Beck De novellis Leonis: etc., ed. D. Car. Frid. Zepernick, 
Ilale 1779, 8, pag. 20, et p. 25. Zepern. in not. atque hunc imprimis in pretermissis, p. 9:28 sqq. De 
cognomine Porphyrogenneli, anno quo natus est, scil. a. Chr. 905, vitaque et p. 373 sqq., precipue 
p. 376 sqq., De ecloga legum Leonis εἰ Constantini, de codd. mss., de ordine, partitione, indice, eto., 
docle agitur. IlAnt. 

De Dasilicis, Basilii Macedonis et Leonis Sapientis auspicio digestis, et a Constantino Porphyrogen- 
neto recognitis, preclare Jos. Maria Suaresius, episcopus Vasionensis in Notitia Basilicorum ad Urbanuin 
VIII, pontificem maximum: « Libri Βασιλικῶν in sex τεύχη seu volumina distincti sunt, in- 
deque dicti ἐξασιόλος, et in libros sexaginta subdivisi, indeque ἐξηχοντάδιδλος nuncupati. Imperator 
Basilius Macedo (A) primus illis manum admovit, ut Cedrenus asserit : ideoque Leo Sophus eidem Laasilio 


NOT.E 
(g) Meminit Codinus Orig. CPol., n. 157, edit. donis, p. 66. inter scriptores post Theophanein : E2- 
Lambecii. ρὼν δὲ xai τοὺς πολιτιχοὺς νόμους πολλὴν ἀσάτειαν 


(4) Constantinus Porpbyrog.in Vita Dasilii Mace- — xai σύγχυσιν εχοντας διὰ τὴν ἀγαθῶν ὥσπερ καὶ 


41 NOTITIA SCRIPTORUM CONSTANTINI PORPHYROG. 18 


patri suo libros hosce tribuit novella 8i (i), teste Cujacio, cap. 31, lib. xvn Observationum juris, et 
plerique Basilium Βασιλικῶν auctorem esse crediderunt, in quibus fuit et Franciscus Balduinus. Ipse 
Basilius in prefatione ᾿Επαναγωγῆς, cujus initium, Τὸ ἀξίωμα, narrat, ut τὰ ἐν πλάτει χείμενα πάντα, 
seu Διατάξεις βασιλικὰς in libros quadraginta (tribuit sexaginta Cujacius) digesserit, lum ex illis repur- 
gatis epitomen in titulos quadraginta distributam expresserit, sive πρόχειρον. Idem in proemio ᾿Εχλογῆς 
incipiente. Ὁ δεσπότης, remittit studiosos ad &vaxa8apstv τοῦ πλάτους, quam confecerat. 

« Etenim Basilius idem Macedo cum filiis suis Leone et Constantino, sive Alexandro πρόχειρον edidit 
τῶν νόμων (ἢ), quod titulis quadraginta seu sexaginta constabat, et exstabat modo sub Leonis impera- 
loris; modo Leonis et Alexandri, sive Constantini; modo Basilii, Leonis et Constantini nominibus, et 
diversis prefationibus in bibliotheca Palatina, ut adnotavit Marquardus Frehens in Chronologia juris ; 
at nunc reperitur in Vaticana in codice Palatino signato numero 223, cui titulus est : ᾿Επαναγωγὴ τοῦ 
σὺν Θεῷ ἐμφανεστέρου ὑπὸ Βασιλείου, xai Λέοντος, xai ᾿Αλεξάνδρου τῶν βασιλέων, cujus prefatio incipit, 
Τὸ ἀξίωμα, et in quo tituli quadraginta continentur. Eodem in codice aliud est inscriptum, 'ExAor1 
τῶν νόμων xal ἐπιδίορθωσις ἐχκτεθεῖσα ἀπὸ χτίσεως χόσμου, ἔτει ςτμξ᾽, hoo est. 6347, & Christo nato 838. 
τῷ μηνὶ Μαρτίῳ, iv). θ΄, prefixis nominibus Leonis et Constantini eujus procemium inchoatur ἃ 
voce Ὁ Δεσπότης. est vero simillimum illi quod editum fuit 8 Leunclavio tomo II Juris Grzco-Romani (k) 
ex membranis Sambuci cum prefatione deprompta e codice bibliothece Palatine septemviralis, isto, 
ut opinor, in quo eum sint quadraginta duo tituli, tamen in edito viginti octo tantum leguntur. 
Preterea in Vaticane codice notato numero 856 videre est, ἐκλογὴν cum eadem epigraphe, nisi quod 
Basilii quoque nomen inscriptum est, sed titulos quadraginta complectitur, et alia est prefatio- 
cujus exordium, Τὸν μέγαν, queque preponitur exemplaribus τοῦ ἐγχειριδίου, sive προχεί- 
pov (qua sunt in forma enchiridii, et circumferuntur sub nominibus Leonis et Constantini) Vaticano 
notato numero 837, et Palatino notato num. 196, quorum primus titulus est Περὶ νόμων, sicut in codice 
Palatino notato num. 223; at in Vaticano notato num. 856, Ἐχλογῆς prior titulus est Περὶ συναϊνέσεως 
μνηστείας, 

« Atque hoc Basilii πρόχειρον illud est quod dicitur Harmenopuli, cum tamen Harmenopulus ipse in 
praefatione  Hexabibli diserte profiteatur illius auctores τοὺς περὶ Βασίλειο,, Κωνσαντῖνον, Λέον- 
τα, et illud titulos tantum quadraginta contineat, ut adnotavit Cujacius. Harmenopuli vero prochirum 
longe plures (); ex illo namque decerpsit Harmenopulus, mnaximamque partem redegit in suum, 
aliaque ex Romano et Cosma magistro subjunxit, ut idem fatetur. 

« Harmenopuli prochirum conscriptum fuit anno a Christo nato 1143 (m), evulgatum Graece Parisiis 
anno 1540 ab Adamo Suallembergo, Latine a Bernardo Rey 1547 et 1540; rursus Latine a Mercero, 
Lugduni 1556; demum Grece Latineque simul a Dionysio Gothofrero ; exstat manuscriptum in Vaticana 
848, 849, 850, 851, et Palat. 256, 360. 

« Ante Harmenopulum anno θεογονίας 1074 seu 1077. Michael Attaliota, judex et ἀνθύπατος, scripsil 
prochirum (2), quod πόνημα, seu πραγματιχὴ nominatur, quodque Leunelavius edidit Greece et Latine 
. Tomo II Juris Graco- Romani, cum jam indicasset lib. 11 notatorum in paratit]a; exstat exaratum ca- 
amo in Vaticane codicibus 640 et 856. 

« Eodem fere tempore Michael Psellus politicis versibus Legum synopsin (o) contexuit : habetur illa 
in bibliothecis Vaticana codice 845 et Palatina cod. 316, et Constantinopolitana : in Laurentiana Floren- 
tinarum nobilissima se vidisse testatur Antonius Augustinus, qui eam non magnifacit libro iv Emenda- 
tionum, cap. 3. 

NOTE. 


πονηρῶν συναραστροφὴν, λέγω δὴ τὴν ταῖς dvnpm- — p. 80, sed ad hanc ᾿Εχλογὴν componendam usos 


μένων ἀχρηστίαν περιελὼν, xai τῶν χυρίων ἀναχα- — fuisse opera Nicete questoris et patricii, aliorum- 


θάρας τὸ πλῆθος, xxl ὥσπερ iv συνόψει χεφαλάιοις 
διὰ τὸ εὐμνημόνευτον τὴν προτέραν ἀπειρίαν πεῤι- 
λαθών. Joannes Curopolates Scillitzes, p. 37, et ex 
eo Cedrenus : ᾿Αλλὰ xai τοὺς πολιτιχοὺς νόμους 
πολλὴν ἀσάφειαν xal σύγχυσιν ἔχειν ἰδὼν, xai 
τούτους κατὰ τὸ προσῆχον προσφόρως ἐπανορθώ- 
σασθαι. (Cedren. ἐπανασώσασθαι) ἔσπευσεν, xat τὴν 
uiv ἀνῃρημένων ἁπληστίαν περιελεῖν, τῶν δὲ x2- 
plev ἀνακαθᾶραι τὸ πλῆθος. Οὐχ ἔσχε Ob xatpóv 
προχαταληφθεὶς θανάτῳ.  Ἐξεπλήρωσε ὃὲ ἔργον 
Λέων ὁ υἱὸς αὐτοῦ μετα ταῦτα. | 

(i) Meminit ibi Leo legis Basilii promulgate (ἐξ - 
ἐενηνεγμένης) de smdificaturie in loco arationi vel 
vineis idoneo, quam negat legum corpori ab eo 
inserlum fuisse. Ἐπεὶ μὴ παρὰ τοῦ πατρὸς εἰς τὴν 
νόμων ἐγράφησαι πολιτείαν. 

(j) De hac ecloga Legum dixi p. 407, et Harme- 
nopuli locum dedi p. 429 seq. . 

(k) P. 79. In illo procemio testantur imperatores, 


que duorum patriciorum Nicetae et Marini. 

() Titulos circiter 80. Nam liber primus habet 
18, secundus 11, tertius 11, quartus 12, quintus 12 
et sextus 15. 

(m) Imo ducentis amplius annis post : nam Har- 
menopulus natus A. C. 1320, ut notavi t. X hujus 
Bibl., p. 274, ubi etiam de editionibus prochiri 
illius et interpretibus. Vide et supra p. 429 


864. 

ζ Attaliatze compendium Michaelis Duce imp. 
jussu compositum, eidemque dedicatum, lloiz ua 
γομιχὸν ἤτοι πραγματιχὴ πονηθεῖσα χατὰ χέλευσιν 
τοῦ βασιλέως Μιχαὴλ Δουχᾶ παρὰ Μιχαὴλ ἀνθυπά- 
του xal χριτοῦ τοῦ ᾿Ατταλειατοῦ, 

(o) De hac Paelli s nopsi legum edita a Francisco 
Bosqueto Paris. 1639, , vide Allatium de Psellis, 
cap. 48. t. V. hujus Bibl., p. 31 seq. De Atbanasii 
Scholastici Delecítu | legam dicam infra ad 
à XXVI. 


19 JOAN. ALB. FABRICII 20 


« Laudat idem Augustinus in notis ad Novellas πρόχειρον Βασιλιχῶν κατὰ στοιχεῖον, Josephi Tenedii, 
et indicem βασιλικῶν κατὰ στοιχεῖον, cujus ea esse suspicere exemplaria, que servantur in Vatican. 
codicibus 752 et 854, et Palatin. cod. 292, precipue in codice inscripto Τιπούχειτος γενόμε- 
voc. Et. Ulpianus quidem Tyrius alius a jurisconsullo, si Casaubonisententiam cap. 2 Animadvers. in 
Atheneum sequamur ; vel ipsemet Jurisconsultus, si Cujacio fidem adhibeamus cap. 39, lib. xxiv Observa- 
tionum jur. ΔῸ Atheneo in libris Dipnosophistarum non tantum ᾿Ονοματοθή σης, sed etiam Κειτού- 
χειτος, vocatus fuit, quod in epulis nihil gustaret cibi, quin prius rogasset εἰ κεῖται, seu οὐ κεῖται, 
sive ὅπου κεῖται ejus appellatio. Hunc indicem vulgo dici jus alphabeticum nolat ipse Antonius 
Augustinus in sua Bibliotheca codicib. 181, 182, 187. Cerolus Labbeus νόμιμον χατὰ στοιχεῖν vocat, 
et glossas post illud inventas publicavit. Cujacius ixAoyiv, καὶ Σύνοψιν τῶν Βασιλιχῶν E. Βισλίων σὺν 
παραπομπαΐῖς κατὰ στοιχεῖον Sibi dono datum a Jacobo Cambrayo, qui retulerat illam e legatione Constan- 
tinopolítana, testatur in prefatione ad titulum π΄, De excusatione tutorum. 

« Antiochi Balsamonis (p) prochirum simile prochiro Michaelis Attaliote, et illi quod Basilio, Leoni et 
Constantino tribuitur, recenset in sua Bibliotheca idem Antonius Augustinus codice 188, víideturque cum 
Pselli opere confundere in voce Πανδέχτης, de propriis nominibus Pandectarum. 

« Leo Philosophus Basilio patri succedens inchoatum ab eodem Basilio διατάξεων Βασιλι- 
χῶν volumen (Basilicum vocant Greeci) perfecit, uti Credenus asserit, operaque Sabbatii protospatharii 
(uti Mattheus Blastares tradit, ex eoque Antonius Augustinus in Bibliotheca, libro de propr. nomin. 
π᾿, οἱ in προλεγομεύνοις ad Novellas) promulgavit ; hac Leonis χαθάρσει Photius in procanone vi- 
detur usus Gothofredo, anno a Virginis partu circiter 880. A Leone concinnatos fuisse Βασιλιχῶν 
libros Michael Psellus, Michael Attaliota, Harmenopulus, Balsamon, Blastares et Cujacius summo con- 
sensu testantur. 

« Edidit item Leo Juris Epitomas (g-r), opus meris definitionibus et regulis constans, et satis 
elegans, quod erat in Palatina bibliotheca, ut Freherus testatur; preter ξξηχοντάδιῦλον, seu. Πατιλιχὰ 
νόμιμα confecisse Leonem prochirum, ut instar Institutionum foret, Antonius Augustinus in notis ad 
Novellas prodit, aliquando ex his qus ipsi et Basilio patri simul, vel Constantino filio promiscue ascri- 
buntur, illud fore verisimile est, forle Λέοντος ἐκλογὴν que reperitur in bibliotheca Regia Parisiensi, 
quamque laudat Labbeus, qui ex eadem erutas glossas emisit in lucem. Codici Vaticano 852, in quo xa- 
t& στοιχεῖον prefixa legitur imperatoris Leonis epistola incipiens, ᾿ἰουστίνιανῷ, diversa a novellu prima 
Leonis ad Stylianum. 

« Bubsecutus Leonem Constantinus, ejus filius, cognomento Porphyrogennetus, revocavit has Bazt?:- 
xàc sub incudem, et novam ἀναχάθαρσιν, seu. repetitam preleclionem emisit in lucem, ut cum in unum 
corpus quinquaginta trium locorum communium (s-t), historicos omnes colligi jussisset, non minus de 
jurisprudentia, quam de historia, que conjungende sunt (ut toto libello docet Franciscus Balduinus' 
bene mereretur, ut observavit Casuubonus in pref. ad Polybium. Unde Βασιλιχῶν auctor a-sertus fuit a 
Luitprando, atque ἃ Gentiano Herveto : hanc ἀναχάθαρσιν (u) passim laudat Theodorus Balsamon. 

« Isti demum veri sunt. Βασιλιχῶν libri, qui a Constantino Porphyrogenneto ultima manu imposlta 
fuerunt editi. 

« Ad eos ipse Constantinus, prochirum (v) sive introduclionem componi curavit, aul potius prochira 
que Basilius et Leo composuerant, recenseri : unde illius quoque nomen tot prochirorum exemplaribus 
inscriptum) est, quae ἃ studiosis et causidicis Orientalibus varie iuterpolata, concisa pro libito, 
et ad ipsorum usum, prepostereque descripta tam dissimilia, tamque perturbato ordine nunc reperiun- 
tur. 

« Βασιλικῶν ἐχλογὴν, sive synopsin (z) Joan. Sambucus vir Pannonius Tarenti apud Calabros repetit, 
et cum versione Latina Leunclavius ipsam edidit Basilee 1575. De illa fuse Cujacius lib. xvii, cap. 37 et 
38. Obierrat. Juris, ubi laudat etiam μικρὸν κατὰ στοιχεῖον incerli auctoris, de quo cum non liqueat, am- 
pliandum censeo. » 

ὃ. Διύγησις, περὶ τῆς πρὸς Αὔγαρον ἀποσταλείσης ἀχειροποιύτου θείας εἰχύνος Χοιστοῦ τοῦ O0£:552 
ἡ μῶν. Narratio de imagine Christi ab ipso ad Augarum, Edessa regem, missa οἱ Edessa CPolin translata 
a. C. 944. Latine legilur apud Aloysium Lipomannum, utque inde upud Surium 1om. IV, ad 16 
Augusti; Grece ex Regio codice una cum nova versione &ua notisque primus vulgavit Franciscus 
Combefisius in Fasciculo originum οἱ antiquitatum CPol., p. 75-101, Paris. 1664, 4. Conjectura.n Li- 


NOT.E. 


(p Vereor ne Antiochenum patriarcham Balea- Basilii Macedonis inter scriptores post Theopha- 
monem dicere voluerit Augustinus, de cujus 8y- — nem. 
nopsi e codice et novellis dictum supra p. 403. (s.t) Vide volum. VI hujus Bibl., p. 150 seq. 

(4φ- γ᾽ Leonis Sapientis Comperdium Legum citans (u) Idem Balsamo proem. in Nomo-anonem 
Nic. Comnenus Papadopoli Pramolionibusmystagog. — Photii vocal τὴν τελευταίαν ἀναχχθχστιν τῶν vlutov 
pn. S61, 402, etc., laudat ejua interpretes Modesli- τὴν γενομένην παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βαχτιλίως xolisv 
rum, Dominum, Gregorium Patzo, Theophilitzem, Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογένντν του. | 
Eudoxium, Phocamet Theodorum Hermonopolitem. (v) A. C. 939. 

Alius ab hoc Theophilitzes cujus mentio in Vita (z) Fol. de bae soprte y. £26. 


41 NOTITIA SCRIPTORUM CONSTANTINI PROPHYROG. 28 


pomani et Baronii (ad a. 994, n. 13, p. 717, ed. Antwerp. Plantin.), qui narrationem hano Constan- 
tino, Romani filio, tribuunt, refellit preter Combefisium (et Lambec. l. c., p. 413, aqq.] Hanckius 
De scriptoribus hist. Byz., pag. 475 seq., et Antonius Pagi in Critica Baroniana ad a. C. 944, n. 3 seq. 
Exstat etiam hzc narratio ms. ina bibl. Vindobonensi ; vide Lambecium VIII, pag. 195 seq. [p. 410 sqq. 
ed. Kollar., cod. 14, n. 39] οἱ p. 198 (p. 417 sqq., n. 40. ibique Kollar. not. B.] ubi refertur anonymi 
additamentum de illa imagine, culta Edesss, antequam CPolin transferretur. Incipit: Περὶ τῆς ἁγίας ἐν 
Ἐδέσσῃ,͵ ἀχειροποιήτου καί θείας μορφῆς. FABRIC. — Est quoque illa narratio Florent. in bibl. Laur. 
Med. cod. 30. qui continet vitas et sermones diversorum Patrum in laudem SS. a die 18 Jun. usque 
ad 31 Aug. n. 39, d. 16 Augusti. V. Bandin. Cat. codd. Gr. Laur. I. p. 450, qui preterea citat Mensa 
Greecor. eodem die, et Leon. Allatii Diatr. de Simeonum scriptis, p. 103 8q. — Eadem historia imaginis 
Christi Edessenz servatur in bibl. publ. Paris. codd. 1176, n. 40, 1475, n. 9, 1527, n. 11, 1528 n. 13, 
1548, n. 11 et 1611, n. 17. — De imagine Edessena Christi, CPolin allata, mentio flt apud continuato- 
rem Theophanis, in Romano imp., p. 268. Hanr. 

7. Orationem ms. de translatione reliquiarum S. Chrysostomi laudat Allatius De purgatorio, pag. 71, 
ad Georgium Acropolitam pag. 201. De consensu pag. 281, et De Simeonibus pag. 111. Incipit: Tl τερ- 
πνότερον τοῦ νῦν ὁρωμένου θεάματος ἢ τί λαμπρότερον τῆς παρούσης ἡμέρας ; Titulus est : Λόγος 
ἡνίχα τὸ τοῦ Χρυσοστόμου ἱερὸν σκῆνος ἐκ τῆς ὑπερορίας ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ἀπετέθη. FABR. 
— [nter vetustiores scriptores qui Vitam Chrysostomi sunt persecuti, laudatur Const. Porphyr. ἐγχώ- 
iitov in cod. Vindob. Cesar. 27. V. Lambec. Comment. VIII, pag. 637 sqq., et, quem ille p. 639, not. 4, 
excitat. Savilium in ed. Chrysostomi, tom. VIII, col. 943. Est vero illa Constant. Porphyr. orat. in cod. 
Caesareo 19, teste Kollario in supplem. ad Lambecii Comm., p. 259 sq. — In bibl. Sfortiana, notante 
Montfauc. in B. bbloth. mss., tom. I, pag. 702, A. — Paris. in bibl. publ. codd. 157, n. 19. et 3100. n. 4. 

Constantinus, Leonis fliius, auclor esse dicitur caniícorum (ἔξαποστειλαρίον) ad. divina beneficia pa- 
scenda, in cod. Taurin. 175, V. Catal. codd. regg. Taurin., pag. 200 sq. — Inter codd. Vossian in 
Catal. codd. Anglise, tom. 11, p. 60, n. 2210, est anonymi compellatio ad Constantinum Porphyrogen. 
HARL. 

8. Theophanis historiam, Constantini jussu contínuatam, memoravi supra (in vol. VIf, lib. 11, c. 5. 
8 VII, n. 4. pag. 681.] — Vide hujusce Patrologiz nostre tom. CIX, in recensione scriptorum post. Theo- 
phanem. Epir. 

9. Superest praecipuum opus, quod non ipso Constantino quidem elaboratum, at egregio consilio ejus 
alque auspiciis per varios viros peritos digestum est, χεφαλαιωδῶν ὁποθέσεων, sive collectaneorum οἱ 
excerptorum historico-politicorum et moralium sub capitibus sive titulis 53 (y) dispositorum, conquisito- 
rumque ex probatissimis quibusque historieis omnis etatis monumentis. Ex tribus hisce et quinquaginta 
titulis nonnisi duo, neque illi integri, plane ad nos pervenerunt, vicesimus septimus Περὶ πρεσδειῶν, 
De legationibus, e& quinquagesimus Περὶ ἀρετῆς χαὶ χαχίας, De virtute et vitio. Tituli de legationibus al- 
teram partem, ἃ Joanne quodam CPolitano digestam, ex bibl. Antonii Augustini, archiepiscopi Tarraco- 
nensis, vulgavit Fulvius Ursinus Grece Antwerp. 1582, 4, cum notis. In hac parte exstant πάραθο- 
λαὶ excerpta e Polybio pag. 1-228, e Dionysio Halicarnasseo, p. 2905-312, e Diodoro Siculo p. 313-333 
ex Appiano pag. 334-372, et e Dione Cassio p. 373-447. Alteram partem ejusdem ti;uli de legationibus, 
ex recentioribus paulo historicis excerpta complexam, David Hoeschelius ex codice Bavarico 204 pridem 
vulgavit. Ex proomio ascribam catalogum scriptorum, e quibus illa collectaneorum pars concinnata 
fuit: Εἰσὶ δὲ ἐκ τῶν ὑποτεταγμένων Χρονιχῶν * α΄, Πέτρου πατριχίου — xai μαγίστρου. β΄, Γεωργίου 
μοναχοὺ χρονιχῆς. γ, Ἰωάννου ᾿Αντιοχέως. δ΄, Διονυσίου ᾿Αλικαρνασέως ’Ρωμαϊαχῆς ἀρχαιολογίας. εἴ, 
ς, Βολυδίου Μεγαλοπολίτου xai ᾽Λππιανοῦ, ζ΄, Ζωσίμου ᾿Ασχαλωνίτου. η΄, ᾿Ιωσήπου ᾿Ιουδαϊκῆς 
ἀρχαιολογίας. θ΄, Διοδώρου Σιχελιώτου. v, Δίωνος Κοχχιανοῦ, ια΄, Προχοπίου Καισαρέως. ιβ΄, ἸΠρίσχου 


NOTAE. 


(y) Auctor prefationis, singulis excerptorum 
titulis premisse: Ὁ τῆς πορφύρας ἀπόγονος Kov- 
σταντῖνος, ὁ ὀρθοδοξότατος χαὶ γχριστιανιχώτατος 
τῶν πώποτε βεθασιλευχότων, ὀξυωπέστερον πρὸς 
τὴν τῶν χαλῶν χατανόησιν διαχείμενος, xal δαστή- 
piov ἐσ ηκὼς νοῦν, ἔχρινε βέλτιστον εἶναι xal χοιν- 
ωὠφελὲς, τῷ τε βίῳ ὀτησίφορον, πρότερον μὲν, eto. 
Constantinus Porphyrogennetus, imperator, omnium 
qui unquam fuerunt, reciz fidei tenacissimus et 
Christianissimus, ingenio proditus ad rerum pul- 
chrarum perceptionem aculissimo, ea denique pre- 
slans intelligentia, ut facile quidvis ad effectum 
perduceret, illud primo fore optimum est. ratus 
εἰ vulgo omnibus utile, ul libros undique ex om- 
nibus orbis partibus, doctrina varia refertos, con- 

uireret, deinde vastam illam librorum, molem, quas 

tores enecabat, quam prasertim molesta plerisque 
omnibus el Ledii plena ea res videretur, in. artes 


minulas pulavit. distribuendam, et luculenlam utili- 
taiem, quà poterat inde percipi, oculis hominum 
exponendam. Adeo ut hoc delectu habito majori at- 
lention& οἱ assiduitate lectioni incumbere studiosi 
queant, el sermonis facundiam altius ac. penilius 
animo wunprimere. Hoc amplius imperator magno, et 
felici conalu opus universum in ὑποθέσεις διαφό- 
ρους, traciatus diveraos numero tres et quinquariuta 
censuil. dísiribuendum, in quibus ἄπασχ ἱστοριχὴ 
μεγαλουργία, quidquid magnificum habet historia, 
tnclusum continetur, neque. inest quidquam historizx 
insertum, quod parlilionem hanc. in hosce tractatus 
effugerit. Neque vero ab divisionem sententiarum 
series operis tolius ullo modo corrumpitur, verum 
servat haec synopsis, vel, ut verius dicam, hec rerum 
cognatarum, οἰκείωσις sive adunatio in singulis par- 
tibus concinnandis unicuique Lractatui convenientem 
τα(ϊοποτα. 


23 JOAN. ALB. FABRICII 24 


ῥήτορος. ιγ΄. Μάλχου σοφιστοῦ, ιδ΄, Μενάνδρου προτέχτορος. τε, Θεοφυλάχτου ἀπὸ ἐπάρχων καὶ ἄντι- 
γραφέως τοῦ Σιμοκάττου. 

Tituli de virtutibus et vitiis, qui in toto opere fuit quinquagesimus, priorem partem ex insula Cypro 
nactus Nic. Fabricius Peirescius communicavit cum Henrico Valesio, qui ex ea qus digna luce vide- 
bantur, selegil et cum varsione sua notisque doctissimis et fragmentis Polybii, Nic. Damasceni et Dionis, 
singulari studio a se collectis, vulgavit Paris. 1634, 4. In his excerptis, que vulgo appellantur Peiresciana 
leguntur selecta loca ex Polybio pag. 6-197 ; e Diodoro Biculo pag. 221-413 , ex Nicolao Damasceno, περὶ 
τοῦ ἰδίου βίου xai τῆς ἑαυτοῦ διαγωγῆς pag. 414-480 ; ex Dionysio Halicarnasseo pag. 529-543; ex Ap- 
piano pag. 465-567; ex Dione Cassio pag. 569-769; ex Joanne Antiocheno, monacho, pag. 778.853. 
Excerpta ceteroqui erat hec collectaneorum pars ex scriptoribus quatuordecim, qui pag. 5 seq. hoc 
ordine recensentur : Εἰσὶ δὲ ix τῶν ὑποτεταγμένων χρονιχῶν, α΄, Ἰωσήπου ᾿Αρχα!ολογίας, β΄, Γεωργίου 
μοναχοῦ γ᾽, Ἰωάννου τοῦ ἐπίχλην Μαλέλα χρονιχῆς, δ᾽, Ἰωάννου ᾿Αντιοχέως χρονιχῆς Ἰστορίας, 
£, Διοδώρου Σιχελιώτου Καθολικχῆς ἱστορίας. ς΄, Νιχολάου Δαμχσχηνοῦ Καθολιχῆς ἱστορίας 7, Π55- 
δότου ᾿Αλιχαρνησέως, η΄, θουχυδίδου, θ᾽, Ξενοφῶντος Κύρου παιδείας χαὶ ᾿Αναθάτεως Κύρου τοῦ 
Ηαρυσάτιδος. v, ᾿Αῤῥιανοῦ "AXE... LL. ια΄, Διονυσίου ᾿Αλιχαρνησσέως Ῥωμαϊχῆς ἱστορίας. 1:9, 
Πολυδίου τοῦ Μεγαλοπολίτου Ῥωμαϊκῆς ἱστορίας. cy, Ἀππιανοῦ ῬῬωμαϊχῆς τῆς ἐπίχλην βασι- 
λιχῆς, ιδ΄, Δίωνος Κοχχιανοῦ Ῥωμαϊκῆς ἱστορίας. Additur : xai οἱ ἐφεξῆς ἐν τῷ δευτέρῳ τεύχει 
ἐπιγράξονται. Sequenles auctores in altero (bujus nempe tituii) volumine recensebuntur. Unde patet 
non integrum titulum de virtutibus et vitiis, sed priorem tantum, ut dixi, ejus partem in manus 
Valesii incidisse, qui ea libertate uti non dubitavit, ut in his eclogis et ordine scriptores atio poneret, 
et ea, que vel jam edita exstarent, vel indigna essent editione, omitteret ac rescinderet. (Conf. Zeper- 
nick. 1. c., pag. 231.] 

Ex deperditis hujus operis titulis primus fuit, ut in preefatione diserte traditur, Περὶ βασιλέων ava- 
γορεύσεως. De imperatorum regumque renuntiatione. Ceeterorum, ultra viginti ab Icschelio et Valesio 
observatorum, heo est notitia, litterarum ordine a me descripta : 

Περὶ ἀνακλήσεως ἥττης. δὲ restitulione exercitus victi. 

Περὶ ἀνδραγαθημάτων. De (οΥ1|6} factis, p. 442 edit. Valesii, οἱ 473. 

IItpl γάμων, De nuptiis. 

Περὶ γνωμῶν. De sententiis, pag. 258 edit. Valesii et 225. 

Περὶ δημηγοριῶν. De concionibus sive orationibus. Id. p. 87. 

Περὶ ἐθνῶν. De gentibus. 

Περὶ ἐθῶν. De moribus. 

Hsp! ἐχχλησιαστικῶν. De ecclesiasticis rebus personisque. 

Περὶ ἐχφράσεως. De descriptionibus. Suid. in Σάμδυχκες. 

Περὶ ᾿Ελληνικῆς ἰστορίας. De historia Greca (gentili.) 

Περὶ ἐπιδοῶν. De imploratione auxiliorum. 

Βερὶ ἐπιδουλῆς. De insidiis. 

Hspi ἐπιστολῶν. De epistolis. 

Περὶ χυνηγεσίας. De venatione. 

Περὶ νίκης. De victoria. 

Περὶ οἰκισμῶν. De coloniarum dedluclione. 

Περὶ παραδόξων. De miris et inopinatis. pag. 121 edit. Valesii. 

Περὶ πολιτικῶν διοιχήσεως. De rerum civilium administratione. 

Περὶ στρατειῶν. De expeditionibus militaribus. 

Ηερὶ στρατηγημάτων. De strategematibus, pag. 34 et 49 edit. Vales. et 437. 

Περὶ στρατῶν. De exercitibus. 

Περὶ συμδολῆς. De prolis. 

10. Constantini quoqne hujus jussu Theophanes quidam synopsin totius artis medicm, ex Oribasii po— 
tissimum scriptis collectam, septem libris, sive capitibus 206, digessit, et eidem Constantino inscripsit. 
Incipit proremium : Τὰς προσταχθείσας ἐπιτομὰς παρὰ τῆς σὴς θείοτητος, ἐκ Θεὴῦ αὐτοχυάτωο, πεοὶ 
τῆς τῶν ἰατριχῶν θεωρημάτων συναγωγῆς ἔσπευσγ χατὰ τὸ δυνατὸν, eto. Exsiat hoc opus aliquolivg 
Grece ms. in bibl. Caesarea Vindobonensi. Vide Lambecium lib. vi, pag. 114, 116, 157. FABR. — In cod. 
21, n. 9, in cod. 24, n. 1; in cod. 25, n. 1 et 40, n. 8. V. Lambec. Comm. VI. part. ii, p. 262, 261, 
et 356, ed. Kollar.; sed plura v. infra ad vol. X1I, pag. 685 sq., et J. O. Steph. Bernard. in prefa!. ad 
suam edit. post ejus demum mortem ad umbilicum perductam, inscriptamque : Theophanis Nonni epitome 
de curatione morborum, Grace el Latine. Ope codicum mss. recensuit notasque adjecit J. 0. St. Bernar, 
tom. I, cum tab. e&nea. Gothi et Amstel. 1794. — Tom. II, 1795, m. 8. Hanr. 

Aliud opus Constantini Porphyrogenneti jussu digestum, quod ms. in bibl. Regia Paris. exstal, 
feste Boivino ad Julii Africani Ceslos, pap. 360. In ilo excerpta ex Africano et aliis scriptoribus. Fanpn. 


4n cod. "aris, 1630, n. 6. est Theophanes de dicia «ἃ ConstanX. Porpeyrog. weà wan *o wm 
erest, 


^, 


28 NOTITIA SCRIPTORUM CONSTANTINI PROPHYROG. 26 


11. Eidem Constanüno debemus Collectionem Hippiatricorum sive de veterina medicina libros duos, 
capitibus 120 distinctos, ex scriptoribus pluribus hujus generis collectos (z) et e Graeco Latine versos 
editosque Paris. 4530, fol. interprete Joanne Ruellio, Suessionensi, qui rei veterinarie nomenclaturam 
el brevem Dioduri de ponderibus et mensuris tractationem subjunxit. Grece hi primum vulgati sunt a 


"^ Simone Gryneo, ap. Jo. Valderum. Basil. 1537, 4. Codex plenior, et alio ordine digestus, fuit in 


bibliotheca cardinalis Seripandi, atque inde in Wittiana. Insignis etiam codex ao vetustus membrana- 
ceus exstat Cantabrigia in bibl. collegii Emmanuelis, quo usum se testatur Petrus Needhamus in lucu- 
lenta sua, de qua mox, Geoponicorum editione. Italice etiam lucem viderunt Venet. 1543, 8, et Gallice 
per Joannem Masseum, Campanum, Paris. 1563, 4. 

12. Denique certum est οἱ Noni medici compendium, de quo volum. XII hujus Bibl., p. 685 (a) et 
anonymi De dicta (b), de quo Cangius p. 102 ad Zonaram, οἱ Geoponica etiam jussu el auspiciis Con- 
stantini hujus Porphyrogenneti collecta fuiese, ut eos fugerit ratio, qui de Constantino Mugno, vel, ut 
Coraarius, de Constantino Pogonato cogitarunt. Certe Constantino nostro, Leonis Sapientis filio, soli et 
ex asse competit elogium, quod auctor hujus συναγωγῆς in praefatione ad Constantinum scripta ait, eum 
omne genus doctrine et omnes disciplinas summo studio instaurasse, vocatque eum τερπνὸν τῆς πορφύ- 
ρας ἀπάνθισμα, quibus verbis ad Porphyrogenneti appellationem aperte alludit (c). Ecquis vero Constantini 
hujus jussu, quem etiam 20, 6, verbis, ὦ τιμιώτατε, alloqvitur auctor, collectionem ipsam composuerit, 
alque opus hoc in 20 libros distributum (quorum primores duodecim sunt de agricultura, octo postremi 
de cura rei pecuarie) ex variis scriptoribus ita digesserit (d), adhuc est incertum (e). 


NOTE. 


(zx) Hippiatrica sunt in cod. bibl. publ. Paris. 
2195, ex Sostrato et Hippocrate collecta, et in 
cod. 1l, n. 11, sub titulo: Hipposophium, sive 
liber de curandis equorum morbis, 1n cod. 2245, 
sec. xv, manu Anionii Damile. Hippiatricum s. 
Collectanea e variis scriptoribus, de curandis equo- 
rum morbis: it. nonnuila de ponderibus et men- 
suris, et libri de curandis avium morbis capita 
nonnulla.— Florentis in bibl. Laur. Med. cod. VI, 
n. 7, plut. 65 V. Bandin, Cat. codd. Gr. Laur. 
III, p. 149, qui « Precedit, ait, tabula capitum 134, 
ac duplex de ponderibus et mensuris expositio, 
prima anonymi, altera Diodori ;.... hujus codicis, 
utpote vetustatis non spernenda, collatio, qua nova 
editio paranda sit, nonnisi magno usui esse pos- 
get. » — Oxon. in bibl. Bodlei. (secundumr catal. 
codd. Anglie, etc.) in cod. 164. Baroce. Apsyrti 
velerinaria, in principio mutilata aliquot lineis : in 
yne vero 25 medicamenta, ultra ea que in im- 
pressis habentur, occurrunt; tuno de mensuris et 
ponderibus velerinariis 158. b. ἡ οὐγχία ἔχει ὃδρά- 
χμας η΄. Post tria medicamenta sequitur 'Opvcocó- 
qtov, de curis egritudinum quae cadunt in aves 
venalicas, ac de generibus eerum capp. 26, ad 
Michaelem imp. — In cod. Guil. Laudi 589, n, 2, 
de equo et hippiatrica. Hebr. — n. 5722, de re 
veterinaria, Árab. fol. cum. figg. — inter codd. 
Anton. a Wood. 8558, n. 27, de medicinig equo- 
rum, Anglice. — Cantabrig. in coll. S. Emanuelis ; 
cod. XII, Βιδλίον ἱπποϊχτρικὸν, codex vetustissi- 
mus, membr., 4, in quo, ut ait confector catal., 
plurima comparent, que in libro excuso desunt, 
capite tamen ultimo mutilatur. — In cod. Cat. 
tom. II, inter codd. Vossianos n. 2217, citantur 
Hippiatrica cum figg. et multum discrepantia ab 
editis. (In bibl. Leidensis, cui accesserunt codices 
Vossiani, catalogo p. 398, n. 50, ita describitur 
cod. Voss. « Hippiatrica cum figg. el multum dis- 
crepantia ab editis. Titulus concipitur: 'Irmo:à- 
τροσοφηνοῦ τοῦ σοφοῦ ῥήτορος, Ἱεραχλέου xai bmo- 
χράτους (sic) xxi τοῦ σοφοῦ Γαλήνου. In fine : 
Πληρώθη, τὸ παρὸν ἱπποιατροσώφην διὰ χειρὴς 
ἐμοῦ Δημητρίου τοῦ Δρωσινου. Item. ἐτέραι ἡδεί- 
σοῖς ὡφέλειμαι εἰς τὰς ἰατρίας τῶν ἵππων ἔχ πολλῶν 
ὡς ὁρᾶς ἀνθολογηθέντων, etin fine eadem appel- 
latio. » Hanr. 

(a) Add. Fabric. B. Gr. vol. XIII, p. 126 (ubi quo- 
que de libello de dieta agitur), it. paulo ante ad 
8ecl. 10 notala e prefat. Bernardi ad edit, ibidem 


(b Est quoque in cod. Paris. bibl. publ. 2091 
n. 9. Vid. supra ad sect. 10 addita. HanL. 

(c) Add. Bandin. Cat. codd. Gr. Laur. II, pag. 
994, et Lambec. atque Kollar. Comm. bibl. Ces. 
VII, p. 388. lp. 

(d) Varias sententias recensui pridem in Decade 
decadum, edita Lipsie 1689, 4, capite ultimo sive 
centesimo [add. Fabricii opusculorum syllogen. 
Hamb.) Videnda etiam Petri Needham prolego- 
mena, Geoponicis premissa, et Placcii Theatrum 
Pseudonymorum, n. 716; Cangius ad Zonaram, 
p. 101. — Fan. Conf. sunt imprimis, que Niolas. 
et in prefat. ad preclaram suam editionem, et ad 
Needhami prolegomena seite docteque monuit 


: collegitque. Idem pag. 39 sqq. castigavit multos 


errores Alberti Halleri, qui in. Bibl. sua botanica, 
part. 1, pag. 127-145, de Geoponicis quam plu- 
rima scripsit: que omnia repetere non vacat. 

D. 

(e) Diversa variorum VV. DD. judicia atque opi- 
niones collegerunt et interdum examinarunt Need. 
ham in prolegg. pag. 29 sqq., et Niclas. in notis ad 
illa: quos consulat velim, qui plura de illa con- 
troversía scire aveat. Qualis vero Geoponicorum 
fuerit genitura, cl. Niclas. ad Needhami prolegg. 
p^g 3 86. acute ostendit. Constantinus, ait. 

orphyrogennetus ad usum populi sui publicare 
vult Chreetomathiam rusticam. Negotium mandatur 
Cassiano. Hic ex libris, qui de R. R. scripti eunt, 
quorum copia esset, omnibus precepta rusticorum 
omnia conquirit ac digerit, eo consilio, ne quid 
omittatur, 1, 14, xi, 14, v, 6. Quod quidem ita 
exsecutus est, ut libros quorum particulas hio habe- 
mus, lanquam superfluos interire passa sit poste- 
ritas. Cum vero, Photio teste, cod. 163, qui de R. 
R. exposuerunt, eadem fere de iisdem prodiderint : 
Cassianus omnes sic excutit, ut nullum auctorem 
solum sequatur, sed ubique illum primo loco col- 
locet, qui ei argumentum quodcunque optime 
plenissimeque tractasse videretur: huic deinde 
subjungat, que apud alios invenisset peculiaria. 
IIoc modo ex multis complurium auctorum volu- 
minibus breve veluti florum corpusculum fecit, ut 
Justinus in prefatione de simili instituto loquitur. 
Igitur Cassianus excitat reliquos auctores, non is 
qui orsus est. Et sane poterat hoc jam er rv, 8, 9, 
perspici, ubi Florentinus ab initio et in fine com- 
memoratur.... Porro, ut nostri hodie aliorum libros 
νὰ NSNSRNeR, NOV eASONSR, NEN SXSESXNRANSS. CAN 


citatam Noni, sive potius Nonni Theophanis, eX — Vreckam Ves quocumque vs, VeSNUNSDS SMS SERERE 


Montíauc. Bibl. Coisltn., pag. ἀλδ. HARL. 


A9, Qux. Questo weQESSSN SSNSNSS 


ὠς, SNSNSSA 


21 JOAN. ALB. FABRICII 28 


13. Constantini Porphyrogenneti jussu etiam atque auspiciis martyria el Vitas sanctorum (I^, non 
Orientalium tantum, ut visum Joanni Molano, sed quorumvis, quas nancisci potuit, conscripsit 
Simeon, magister et logotheta, cognomento Melaphrastes (g) ; ita enim appellatus est quod plerasque 
Vitas non suopte ipse ingenio composuit condiditque, sed ab antiquioribus scriptas μετέφρασε el paulo 
alio habitu induit (Δ), omittendo alia in illis, alia addendo vel mutando atque interpolando. Vitas 
plerasque recensent Allatius libro de Symeonum scriptis, pag. 124 seq.; Hanckius parte τ De scriptoribus 
Byz., oap. 34. p. 436 seq., et Caveus ad a. C. 90|, sed ita ut diffloillime possint evolvi, Nam 
Allatius initia Vitarum ordine alphabetico digessit; Hanckius Vitas recensuit sub titulis. populorum, 
qui sanctos quosque, quorum aunt Vite, sibi vindicant: Caveus ordinem secutus est Allatii, quanquam 
initia ipsa Vitarum ascribere supersedit. Digessi igitur Vitas quas Simeonis ex styli ratione vel aliis 
argumentis genuinas Allatius censet, descriptas secundum nomina sanctorum, ordine recensita alpha- 
betico. Addidi etiam alias, quas certis auctoribus Allatius tribuit, itemque illas quas cum certo auctori 
non audeat assignare, Simeonis Metaphraste tamen non esse, putat, esse exploratum, denique longe 
plures, quas ipse in Actis sanctorum vel alibi. Allatio preteritas observavi. Illum catalogum habveg 
volumine IX hujus Bibliothece p. 48 usque ad 152, et multo pleniorem quidem quam primum editio 
voluminis presentis hoc eumdem loco exhibebat (1). Ejus itaque in vicem ecce jam tibi Michaelis 
Pselli in Symeonem Metaphrastem. Encomium cum versione Leonis Allatii, in cujus capite 13 Operis, 
de Vitis sanctorum ab eo compositi, cum laude meminit, ut facit etiam Theodorus Balsamo, ad can. 63 
Trullan.:: Χάρις τῷ μακαρίτῃ Μεταφραστῇ τῷ τὰ paptupuxà ὑπὲρ τῆς ἀληθείας σχάμματα πολλοῖς 
πόνοις xai ἱδρῶσι χαταχαλλύναντι ἐς ὕμνον Θεοῦ xal δόξαν αἰωνίζουσαν τῶν ἁγίων μαρτύρων, Similia 
Mattheus Blastares, in Synopsi canonum p. 57 seq. FABR. — Hio quoque adjecerat Pselli, Metaphraste 
officium, Gr. et Lat. Μηνὶ Νοεμδρίῳ κη΄. —— Mensis Novembris die 28, commemoratio 5. Patris nostri 
Symeonis logothete Metaphraste : Officium & Psello compositum. Interprete Leone Allatio. Troparia (i. e. 
ad vesperas) ín psalmum. « Domine, clamavi. » Echus obliquus secundus. Mihi vero nec commodum nec 
necessarium esse videtur, ut illa opuscula typis repetantur in hac B. Gr. editione. Contra quoniam 
hucusque de Constantino Porphyrogenneto scriptisque, ejus jussu auspiciisque confectis, actum est, 
adjicere placet notitiam Ceremonialis Constant. Porphyr., Fabricii etate nondum editi, brevem. Sed 
quoniam opus postea lucem vidit et eatis notum est, maximam ἃ XIV partem delevi. HaAnL. 

Zacharias Conrad ab Uffenbach possederat cod. in otbe forsan unicum, paucis antea vel cognitum 
vel memoratum, qui a. 1732 pervenit in bibliothecam senatus Lipsiensis. Is vero continet Canstantini 
Porphyrogenneti libros duo de cerimontis aula; Bysantine ; neo. vero unus Constantin. Porphyrog. auctor 
operis, quod quidem ad nostram pervenit etatem, fuit, sed, quod quidem probabile videbatur Heiskio 
in pref. δὰ vol. I, pag. 7 sqq., atque in pref. fine ad vol. li, et J. M. Gesnero in Ielationibus, eto., 
postea laudandis, vol. I, p. 392, adjecta sunt quedam ab illius hepote cognomine aliisque. Blstit autem 
opus cerimonias in aula et Ecclesia Constantinopolitana observandas, necnon in expeditionibus 
bellicis et judis publicis ac solemnibus. Illum codicem uberius descripsit J. H. Maius incatal. mss. 
codicum in bibl. Uffenbach. part. 11, n. 17, pag. 537.507, ex eoque excerpsit primum. Ὑπόθεσιν, eto., desi- 
gnationem ezpeditionum imperatoris bellicarum et memoriale pro castris, tum indicem capilum lib.1 et n, 
Gré&ece cum sua versione Latina. Et designationem et indicem ex illo catalogo, salivam, credo, ut mo- 
veret viris doctis, typis repeti fecerat Fabricius in edit. 2 B. Gr. At, opere nunc edito, eà omnia ex 
hac nova editione exsulare jussimus. Neque tamen incommodum, neque aliis ingratum visum est, 
epistolam Uffenbach. ad Fabricium missam, seu accuratam codicis operisque descriptionem, et a 
Fabrioio (p. 621, vol. VI vet. edit.) publicatam, atque Reiskio vol. I operis pag. xxii iteratam, hoc 
loco retinere. En igitur notitiam Uffenbachii cum Fabricii notis. 


NOTE 


Cassianus non mutum pecus est, quod alienos sao- 
cos in unum locum tacite congerat ; sed vir inge- 
nuus, institutus liberaliter, prediorum villarumque 
plurium dominus et ipse experientissimus arator, 
qui sumit audaciam quesitam meritis,et sententiam 
suam ipse post alios dicit, hoc est, opportune notas 
BUuas non aspergit ad marginem, quod nunc fit, sed 
tnterspergil, ct se miscel reliquo rusticorum ohoro. 
Hoc itaque tenemus: Sunt Geoponica. Chrestoma- 
ἰλία rustica cum notis Cassiani Bassi, scholastici, 
edita Constantinopoli, impensis et auspiciis Con- 
stantini Porphyrogenneti. Hoc observato, reliqua 
omnia sunt expedita et explicita. » Hactenus Ni- 
clas, qui ea αι! bene et recte, opinor, oxplicuit, 
adhuc aliquot exemplis probavit illustravitque. 
HARL. 
[/) Conferatur Metaphrastes in Vita Theoctiste 
«pud Surium ad 10 Nov.; Mich. Psellus, Encomio 


Metaphraste, pag. 233; Caveus ad a. C. 901; 
Antonius Pagi toin. III Critice Buroniane ad a. 
902, et precipue 913. 

(g) Adi sis que Peaellus pag. 227 seq., Allatius 
lib. De Simeonum scriptis, pag. 73 seq., nec non 
libro De Nilís, pag. 29 seq. edit. ἃ me curutze, et 
De Psellis S 16 seq.; Martinus Hanckius parte 1 De 
scriptoribus hist. Byz., cap. 24; Jo. Bollandus 

ref. ad Acta sanctor. tom. 1 Januar., p. 16 seq. 
"ABR. — De hoc Simeone et Vitis sanctorum alio 
tempore in hac B. G. copiosius agam. Quare, que 
Fabr. in vet. edit. hic de Simeone, ejusque ecri- 
ptis, item de Dioptra annexuerai, in presenti 
omisi. HaRr. 

(h^) Vide Cotelerii Monumenta Ecclesie Gracz, 
tom. Ill, pag. 574, et Bernardini de Montfaucon 
Paleographiam Graecam, p. 260, 273, 275. 


(1) Vide in Symeone Melaphraste, infra, ad an. 965. Epir. PATR. 


29 NOTITIA SCRIPTORUM CONSTANTINI PROPHYROG. 30 


Codez forma est majori, quam in folio vocare solent, in membranas pergamenas, easque firmiores, lxwiores 
atque nitidiores, quam quibus postremis, ante typographi: inventionem, lemporibus utebantur, exaratus. 
Quanquam de ejus atate certo definire non ausim, illum tamen longe ante urbis expugnationem in ipsa 
Grecia scriptum esse, existimo. Summa enim cura atque dezterilale confectus, ut sphalmala, quibus re- 
centiores ez scribarum ignorantia atque oscilanlia scatent, vel nulla vel exigua rarissime occurrant. Εἰ licet 
elegantia scripture tanta appareat, ac si integrum volumen non s2lum eadem manu, sed eodem calamo eadem. 
que die descriptum videatur, litierarum tamen character antiquior est et a nostro mullum differt, alque ideo 
lectionem initio difficiliorem reddit, que difficultas augetur per siglasvel litterarum compendia, et quod voces 
minus distinclz nullo plerumque interstitio sibi cohaereant. Quod equidem notam non contemnendam antiqui- 
talis cl. Salmasius (1i) asserit. Áccentus. adjecli illam nec tollunt nec minuunt, cum ab Aristophane jamdum 
invenli (ἢ) el in vetustissimis atque prastantissimis codicibus sgpe reperiantur. Ezterna. libri facies, invo- 
lucrum nimirum ex corio bubulo Turcico constans auroque obductum, atque regum Hungaria insignia, que 
in uiraque parie apparent, satis demonsirant, non ultimum inter celeberrima alque instructissimaz Buden- 
sis, heu quondam ! bibliothecae χειμήλια locum. obtinuisse. De. quo infra pluribus. Sed ut ad interiora acce- 
dam, primus (raciatus omnem apparatum bellicum omniaque ad illum necessaria exactissime describit; 
reliqui, ritus ecclesiasticos, cerimonias, in unoquoque festo die observari solitas, prolizius enumerant. Hinc 
non solum qux» ad statum aulicum et ecclesiasticum pertinent, sed multa etiam qug a4. topographium 
urbis, officiorum atque dignitatum nolitiam utramque, ecclesiasticam imprimis horum temporum hisloríam, 
faciunt, reperiuntur, qua alibi frustra quaisiveris. Quod luculento est indicio, hoc opus nunquam prodiisse. 
Multa enim iam palatii quam Ecclesig officia, a Codino atque Meursio omissa, ex. illo produci, multa etiam 
illustrari possunt. Innumerg quoqu4 voces occurrunt quas neque Glossaria, a Labbazo, Meursio, Du Cangio 
composita, neque Hesychius, neque Suidas habent (k). Quare ad lingus etiam peritiam haud parum conducit. 
Stylus ceterum satis comptus atque pro tatius exculi barbarie sat. elegans. Nunquam vero edilum, imo viz 
cognitum hactenus optimum [wisse codicem, prorsus miror. Neque ením inter opera Constantini a Vulcanio, vet 
ab aliis publici juris facta, apparet, neque αὖ Hanckio, nec alio, quod sciam, ulla ejus fit mentio (ἢ. Verum 
Du Fresnei domini Du Cange industriam e[fugisse, plane demiror, quippe qui ad. illustrandam Orientalis 
lmperii historiam, et Glossarium suum adornandum incomparabili prorsus studio omnia rimulus est 
Solus Gesnerus (m), in historia litleraría versatissimus, ejus hisce meminil, dum inter alia Constantini opera 
recenset : Volumen Grecum magnum ex bibliotheca Hungarica de cerimoniis aulicis sacris et profanis. 
Videndum, pergit Gesnerus, ante forte sit idem liber qui Harmenopulo tribuitur in catalogo bibliothece regis 
Gallorum. « Ordo regii palatil. » Nullum vero mili dubium est, aut. falso. Constantino Harmenopulo 
inscribi aut plane diversum esse debere. Cum ezprestissimis verbis imperator in omnium tractatuum titulis et 
preloquiis illos sibi ipsi windicet, et. quem. Constantino Harmenopulo iribuit codex, de aulicis, meus vero 
de ecclesiasticis potissimum agat. Du. Cangius, qui omnia regis bibl. ms. sedulo. excussit, Harmenopulum 
non vidil, alias neglezissel minime; quare illum adesse viz credo (n). Sí Labbei Bibliotheca mss. (o) ad 
suanué essel, lubens consuluissem ; is enim regia bibliolhece tss. inter cetera enumerat, qualis aulem sit 
calalogus, de quo Gesnerus, ignoro. Ms. fuisse oportel. Singularem enim regiorum mas. indicem unquam 


NOTE. 


(i) Rpistol. ad cl. Sarravium que 183 est in edit. 
Burmanni, p. 486 seq. 

(j) Idem Salmasius I. c. 

(k) Gesnerus quoque in censura l. c., p. 392. 
« Pallitur, ait, si quis putat nos in Codino ha- 
bere omnem aule Constantinopolitane rationem 
ita explicatam, nihil ut desiderari queat : cum is 
aliquot seculis nostro junior, immutatis valde ΓΘ. 
bus omnibus, prodierit : Constantinianum autem 
opus ea doceal, que aliunde peti aut illustrari non 
possunt, adeo ut, si hodie scriberet Constantino- 
polim Chríslíanam Cangius, si hodie Glossarium 
illud conderet; si Imperium Orientale illustraret 
Bandurius, multa aliter traderent, multa certe tra- 
ditis adjicerent. » HARL. 

(ἢ Imo mentionem hujus operis fecit Panoirol- 
lus, in pref. ad Notitiam imperii fol. 2, his ver- 
bis : « Simile opus Constantinus imperalor, ex 
Leone Philosopho genitus, Romano filio, succes- 
sori reliquit, in quo summam totius imperii, so- 
ciorum omnium foedera, hostium vires, rationes 
ei consilia explicuit. Id apud se in bibliotheca 
tanquam thesaurum servatum fuisse Egnatius scri- 
bit, quod etsi diligenter perquisitum, nunquam 
potuit inveniri. » HEuw. 

(m) Sive Jacobus Frisius potius in Epitome bibl. 


Geaneríane et continuatione ap. Froschov. 1588 
fal, 173. P ᾿ 


(n) Secundum catalog. codd. bibl. Paris. Regia 
est inter alia Constantini llarmenopuli opera, in 
cod. 1360, n. 5, illius catalogi aule imperatoris 
et Magne ecclesie Constantinopolitane, ineditus 
dicitur : in cod. 1361 n. 7, Ufficia aula Constantino- 
politanz, in cod. 1362, n. 4-8. Officia ejusdem aule; 
ordo sedium metropolitanarum, a Leone Sapiente, 
imp. constitutus; officia Magno ecclesie Con. 
stantinopolitane; ordo sedium, patriarohe Con- 
stantino obnoxiarum ab Andronico, imperat. Pa. 
leologo II constitutus ; et 8, ordo liturgie patriar- 
chalis, quo pacto ille peragantur, auctore Deme- 
trio Gemisto. Hic quod esse videtur quem Fabric. 
in seq. nota ex Labbeo citavit. Eadem opusc. sunt 
in cod. 1363. Add. codd. 4386 et infra vol. X, pag. 
218. HARL. 

(o) In hae pag. 270 memoratur ex mss. bibl. 
Regia, post IIlarmenopuli Promptuarium, libris vii 
distinctum, et pleraque alia, ad utrumque jus 
Grecorum spectantia opuscula, Officia pulatüt et 
ecclesiz ac sedes patriarchae Constantinopol. sub- 
jecte sub Leone Philosopho et Andronico Paleo- 
logo, et τάξις τῶν χειροτονιῶν per Demetrium &e- 
mistum, protonotarium, Magne ecclesie diaco- 
num, inscriptiones patriarchae ConstesiuoQel. ad. 
papam et ceteros palriarchas, axcoegacovos. SS 
nihil hec δὰ presens opus. 


9, JOAN. ALB. GABRICII NOTITIA SCRIPT. CONST. PROPHYROG. 32 


typis vulgatum esse, me latet. lllum vero ipsum esse codicem, qui Budensis librarize supellectilis uberrima 
atque praestantissima quondam fuit, Ungariz regum arma, ut supra dizi, gentilitia, quibus ex utroquc 
latere splendent, comprobant. In ultima urbis Budz expugnatione aliqua bibliothece rudera recuperata, 
que Julius a Pflugk (p) descripsit, sed meus codex non memoratur, quare longe ante evastsse oportet. 
Quibus autem [atis in meas tandem manus devenerit, equidem ignoro. Exiguo cre a me redemptus fuit, 
in magno autem prelio mihi habetur, dignus eliam qui lucem publicam videat. Quod an mea unquam 
opera fiel, nescio, exiguam. enim in. Gracis notitiam meam ingenue agnosco, neque qui hodie grassatur 
scribendi pruritus me tenel, ut scriptoris vel. editoris nomen nullo. reipubl. litterari; commodo temere mihi 
arrogare velim. Interim gratus mihi labor est, quem cum Dn. Schneidero dicto Schmidt, viro Grzcarum, imo 
omnium litterarum peritissimo, codici impendo. Hujus industria (nam mea quam confero. symbola exigua 
vel nulla), prioris atque dimidiz etium partis secundi tractatus versio jam delineala. Rudis ea quidem, sed 
secundis curis, et si plura, quam supra a me nominata, glossariía nacti erimus expolielur. 

Hactenus Uffenbach. — Illud opus quoque editurus erat Maius cum versione sua Latina suisque 
animadversionibus. Sed nec is ad exitum perduxit laborem. At, Musis faventibus, codex ille delatus 
est in bibl. senatus Lipsiensis, qui edendi operis curam tandem per Mascovium demandavit Jo. Hen- 
richo Leichio: qui jam libello De diptychis vett. Lips. 1743, pay. 10 sqq., primam editionis spem 
fecerat et totum caput quadragesimum secundi libri utroque vulgarat sermone; biennio autem post 
ipsam ordiebatur editionem. Ille vero cum, nondum absoluta dimidia operis parte, vivis eriperetur, 
Reiske suffectus, reliqua ἃ pag. 217 tomi I Latine convertit, et commentarios historicos atque criticos 
tam doctos quam copiosos tomo II adjecit. Nam Leichii, oujus opera potissimum versabatur in con- 
stituenda lectione et Latina interpretatione, animadversiones intexte sunt admodum paucem. Editio 
autem illa, etiam hucusque unica, est, inscripta : Constantini Porphyrogenneti, imp. Constantinopolitani, 
libri duo de Cerimoniis aule Byzantinz. Prodeunt nunc primum Grace cum Latina interpretatione δὲ 
commentariis. Curarunt Jo. Henr. Leichius et Jo. Jac. Reiskius. Tomus primus continens librum primum. 
Lipsise ex offic. lib. 1 Fr. Gleditschii. Prostat Paris, apud Briasson, le Breton, Durand et David l'ainé. 
À. 1751, maj. fol. — Tomus secundus continens. librum secundum. Ibid. 1754. Longam tomi I censuram, 
multis ex opere redactis excerptis et interspersis hino inde animadversionibus, fecit J. M. Gesnerus, 
in Relationibus de libris novis, ἃ. 1752, Gotting. vol. I, fasc. 1v, p. 390-416, et tomi II censuram in 
vol. II, fasc. 1x, ἃ. 1754, pag. 249, 288. 

Reiske in prefat. ad vol. I copiose disserit, 1. de fatis hujus opsris; 2. de arguments libri. Inter alia 
agit de Petro magistro, ex cujus .opere, dudum pro deperdito habito, Περὶ πολιτικῆς χαταστάσεως, De 
constitutione civils gubernationis. (V. supra ín vol. VII, pag. 538 sq.) Putat Reiske ea omnia, que in 
hoc Constantini Cerimoniali a pag. 225, vol. T, cap. 8&, usque ad pag. 251, cap. 96 leguntur, item cap. 
libri ultimum, et forte quoque alia plura esse decerpta. Idem plura alia, netatu dignissima, que in 
hoc opere enarrantur, exponit. 3. De ingoriptione hujus libri. 4. De auctore libri. Constant. Porphyr. non 
unum esse hujus, quod nunc terimus manu, operis, 8. συστήματος, auctorem, Reiske, ut supra jam indi- 
cavimus, bene docteque demonstravit. 5. De exhibitis in hoc volumine et in secuturo (II) exhibeodis. 
Promiserat Reiske pag. x vol. I, animadversiones historicas in totum opus cum Leichianis et indicem 
Grecitatis; sed in vol. II ad finem libri primi commentariorum (doctissimorum omnino et copiosissi- 
morum) telam abrupit. In prefatione quidem ad vol. II spem fecerat voluminis III, quod implerent ea 
que ad secundum librum et prim: appendicem, s. precepta militaria, que in cod. eodem initium faciunt, 
dicendo superessent, cum indicibus, forte quoque excerptis Chronici (ireci inediti Georgii Hamartoli 
(v. supra, vol. VII, pag. 463 sq.), quod in bibl. Lipsica Senatus inter codd. Gr. msstos reperitur. Sed 
cur tertium illud volum, (quantum equidem ecio) lucem non aspexerit, nescio; et tamen index impri- 
mis utilis et vero necessarius foret. Denique de tabulis sneis, primes parti hujus operis insertis, addidit 
admonitionem. Prefationi subjecit et recudi fecit doctam Leichii dissert., jam a. 1746 editam, De vila 
εἰ rebus gestis Constantini. Porphyrogenneli, imperatoris Byzantini. Sed hactenus de illo opere Const. 
Porphyrogenneti. Hanr. 


In bibl. Veneta Marc. cod. 034, chart. ssec. circ. xvi, continet (nescio cujus) officia aule CPolitanz 
et Festa atque solemnia ejusdem aulz, teste Villoison. in Anecd. Gr., tom. lI, pag. 248. HARL. 
NOTE. 


n 340 aod. ad Seckendorfium, qua exstat tom. II collectionis Madero-Schmidians De biblio- 





CONSTANTINI ΡΟΒΡΗΙΒΟΘΟΕΝΙΤΙ 


IMPERATORIS 


DE CEREMONIIS AUL/E BYZANTINJ/E 


LIBRI DUO 


GRAECE ET LATINE E RECENSIONE JOAN. JAC. RÉISKIl, CUM EJUSDEM COMMENTARIIS INTEGRIS. 


B. G. NIEBUHRII PR/EFATIO 


(Ed. Bonn. 1829.) 


De Constantino Porphyrogenneto imperatore, de libris quibus ordo aule Bysantine declaratur, qui ad 
illum auctorem referuntur, eorumque codice Lipsiensi, plene luculenterque a Leichio Reiskioque expo- 
situm est: nos breviter explicabimus, haec editio quibusnam dotibus illi prestet que et prinoeps fuit, 
et hactenus unica. Hano ἃ Leichio coptam, immaturaque ejus morte abruptain a Reiskio ad finem tomi 
secundi perductam, tertium voluntate bibliopole qui rei familiaris jacturam augeri nolebat omissum 
esse, notissima res est. Leichius, pravo consilio usus, ita confisus est apographo per Draudium confecto, 
ut vix inspiceret codicem cujus presentis copia erat, editionem cerle unice ad illud typis exscriberet. 
Sed Reiskius, suscepta operis cura, nihil antiquius esse duxit collatione codicis, unde quam plurimis 
locis fcedissimos errores correxit ; incisa integra, propter ὁμοιοτέλευτα presertim, omissa, restituit; quee 
omnia in commentario accurate indicavit, in priore parte qua jam e prelo exierat emendare non licebat. 
Ego a Classeno meo impetravi ut vitiosa emendaret, manca sappleret, que ex prave Graecis male versa 
essent, corrigeret ; omnia ex mente Reiskii : cujus rei et labor fuit non exiguus, et fructus sane amplus. 
[n sequentibus que Ieiskius ipse accuravit, nihil mutare placuit, quanquam ille, cum portenta scribendi, 
qualia in codice exstant, manifestosque errores, relinqueret, sibi ipsi,meseque consuetudini contrurius 
fuerit. Sed nolebam festinatius agere, quod facere debuissem, otio destitutus; itaque incommodum, 
quod levius mihi videretur, elegi. Cum vero concedimus non esse omni numero absolutam recensionem 
Reiskii, commentarii laudibus nihil sane detrahitur, quo ille res obscurissimas extraque communem co- 
gnitionem positas ita explicavil ut Lessingius, etiam in his litteris sapientissimus judex, « admirandum 
esse opus, et luculentissimis hujus generis equiparandum, » pronuntiarit. Hujus commentarii partem 
posteriorem, que Appendicem libri primi, secundumque integrum persequitur, post annum 75, e 
schedis Reiskii, in volumine hujus partis secundo ereptam oblivioni in lucem proferam ; idque mihi 
potissimum contigisse, propter paternam amicitiam pietatemque qua inde a pueritia memoriam viri 
unici sancte colere assuetus sum, vehementer letor. Fateor sane multis locis nonnisi inchoata esse. 
lime servata, quam scriptor adhibuisset, nisi bibliopola eum destituissel : verum id nitori potius quam 
pretio operis obest. 

Codicem ipsum, ut inspici posset ubi opus foret, Lipsia transmissum esse, Blumneri, v. cl., hurnani- 
tati litterarumque amori, el, nisi me conjectura decipit, amicitie patrocinioque Hermanni debeo. 

Soio ego, libros Contantinianos de cerimoniis, qaos inscriptio ipsa circa nugas versari prodit, a plu- 
rimis contemni plane ac derideri : neque negabo majorem prioris libri partem ita esse comparatam ut 
ingenuo homini nauseam moveat. Sed vel in his quisquiliis insunt nihilominus res ad historie cogni- 
tionem minime inutiles: tum vero illa praesertim in sequentibus qua ex Petro Patricio, partim omisso 
ejus nomine, hausta sunt, non solum utilitatem habent eximiam, sed elegantiam quoque; neque fere 
alii hujus corporis libro prestantia cedunt. Delitescit in iis, ut rem exemplo commonstrem, Leonis Au- 
gusti edictum, quod per annos paulo minus 80 inde protrahere neglexerunt qui euegads ecMeetiast 
reliquiarum juris Ante-Justinianei operam dederum. 

Ser. Bonne a. d. v Id. Mart. MDCCCXXYX. 


E] JOAN. JAC. REISKII a 


aTzz2 Jlcliani etate posterius. At in nostro co- À fidem non accedit. Patet, scriptorem rebus, com 
hb. 1, pag. 229, non tantum gererentur, interfuisse. Qui orientalem historaa 
“τς ὅς 2thici in Hispania regis,ad Justinianum — amant, reperient in secundo volumine memoritez 
"uzanc veiut in transitu memoratur, sed ibidem — aliquem Dilemicum, emirum Amidse, hominem 4 
—IIe eX professo memorabilis Anthemii ad Leo- — oratorem Abu Chamdani ad Constantinum nostra 


rem Magncm legatio exponitur, qua imperator missum. Qui Abu Chamdan (sic enim pro mo 
illorum temporum, quamvis aon salis recte, rm 


O::jdentis laureatas suas imagines atque litteras 

O-zie'ali mittebat. In universum ea omnia, que ἃ Ibn Cbamdan appellatur) fueritne Naseroddauly, 

pag. 335, cap. δά, usque ad pag. 351, cap. an ejus frater Saifoddaulah, ambo potentes pe 

9, leguntur, item caput libri 1 ultimum, et forte Syriam atque Mesopotamiam principes,et in bis. 

quoque alia plura, puto Petri Magistri esse, ex — ria orientali celebres, in commentariis inquinn 

eo, quem dixi, deperdito libro Περὶ χαταστά- — Ne leviora illa commemorem, in secundo lil, 
alius inter inscriptiones litterarum a Byzantini y 


σεως decerpta. Promittit vox κατάστασις, constitutio, 
non tantum precepia sapienter administrande alios reges terrarumque dominos missarum,habe 
quoque inscriptiones litterarum, vel auream 


reipublicae, sed etiam rituum, quibus civilia nego- 
tia peraguntur, expositionem : adeoque pertinet ad p bullarum, ut appellabant, ad Protosymbulum Age 
veteres libros tacticos, seu cerimoniales, de quibus — renorum, qui est Bagdadicus Chalifah, item εἰ 
in commentariis agemus. Promittit idem quoque Indie dominum (que inscriptio mihi quiden 
dignitas, quam Petrus gessit, magistri sacrorum — perquam mira accidit: non enim video quid mi 
officiorum, ad cujus officium atque dispositionem — Byzantinis imperatoribus, nostro eerte Constantin:, 
etiam cerimoniarius pertinebat. Enitet itaque in — cum Indie rege, id est Arabie Felicis, ut ego equi 
boc primo hujus operis volumine grande hoc Petri — dem existimo, commune fuerit) : ootpparent ibider 
Magistri fragmentum, velut gemmula. Αἱ in se- loci litterarum inscriptiones ad  regulos obscuro 
eundo, quod íavente Deo quantocius expediam, [berie, Albanis, et Abasgie ; unde ad geographi- 
inter alia preclara enitebit prolixus et insignis li- ^ cam notitiam tractus versus Scythiam Asiaticam 
ber alicujus Philothei, protospatharii et artocline — vergentis uccesasio fiat. Memorantur quoque princi- 
regii, quo non tantum divinarum epularum ordi- — pes aliquot Bulgarici, quos in omne historia bac- 
nem plene distincteque, ut nil supra, persequitur, tenus frustra requisivi. Quero pariter adhucdum, 
sed etiam, quod argumento illi cohzret,dignitatum — quinam fuerint,et a quo ad nostrum Constantinum 
tam palatinarum, quam miiitarium, et !Ed. L. V.] legati illi Hispani, quorum altero libro mertio fit. 


»— 
N'ES 


" ὅ8:. 


bie 
M 
Ι 
às 
L| 
(y 


urbanarum quoque, ἃ summis ad imas, nomina et 


presidendi jura, item que sint axiomata, seu di- 
gnitates, qua officia, quibus cum brabeis, vel in- 


signibus, conferantur, necnon quo queque ordine 
el quibus diebus ad sacram mensam advocetur, 
assideat et illinc rursus emittatur, recenset. Habet 


preterea utrumque volumen alia monuments, e 
quibus Du Cangii Pamilim Byzantina augeri, Con- 
stantinopolis Christiana corrigi, Byzantinorum quo- 
rumdam historicorum hiatus expleri, et chronolo- 
gica quedam momenta recte constitui possunt. 
Quo pertinent narrationes de Theophili et Basilii 
Macedonis triumphis, in appendice libri primi; 
item de expeditione Himerii adversus Cretenses 
Saracenos sub Leone Sapiente dicto ; porro de 
legatione Romani Lecapeni ad Hugonem Italie re- 


Ea quoque particula scita est, que» quo comitatu 
celebris illa Russorum arcbontissa seu ducissa, 
Elge, vel Olga, ut alii appell&aat, CPlin venerit, 
enarrat, et quibus (Ed. L. VI] honoribus donisque 
eam et comitatum Augusti nostei affecerint, quo in 
conclavi Constantinus et. Romanes fius, quo rur- 
su8 Ilelena Augueta et ejus nurus eam exceperint, 
et ad colloquium, aut et ad epulas, οἱ quibus de- 
bus, admiserint, quando coram Aogustis stare, 
quando considere jusserint. Quid denique afferam 
urbis Constantinopolitanz situm et faciem, vel, ut 
appellant, topographiam, qualis ea estate erat, in 
multis rectius ex hoc libro percipi, quam e Du 
Cangii CPli Christiana, preclaro alias et utilissimo 
libro, viri doctissimi et in historia medii aevi, By- 
zantina precipue, exercitatissimi; at illi ta:en 


gem, muneribusque illi cum protospathario Pa- D libro nonnulla, qua abesse malis, adhaserupnt, 


schalio in cum finem missis, ut rebelles Longo- 
bardos Landulfum, Athenulphum, fratres, et aliud 
fratrum par, Gaimariu:n et Gaiferium, illos Capuc 
et Beneventi, hos Salerni regulos, in ordinem co- 
geret. Nitet quoque in primo hoc volumine cap. 
96, pag. 233, edita sollicita illa et velut diaria 
narratio seditionis, per quam a.C. 903 post obitum 
Romani junioris in urbe regia obortam, Nicepho- 
rus Phocas imperio potitus est. Quam rem, ut ut 
Cedrenus quoque haud perfunctorie narraverit, ad 
hominis tamen, a quo caput illud nonagesimum 
gextum profectum est, diligentiam, peritiam atque 


quorum de cetero veniam quus qvisque viro de 
his litteris meritissimo facile faciat. Eo pertinet, 
ut id obiter attingam, quod palatium Magnaure, 
in quo legati excipi et audiri solebant, in extrema 
urbis parte occideniale posuerit, cum magni pa- 
latii ad Stenum siti, in quo ordinarie imperatores 
habitabant, pars esset. [n eo quoque ratio Bandu- 
rium fugit,quod celebrem illam Auream sie dictam 
portam in mediis manibus urbi ex parte terrestri 
vel occidentali praentis cullocat.Ea vero ad sinum 
Propontidis sic erat posita, ut navibus ad eam 
appelli posset. Alia pretereo, que gratiam et favo- 


m PRJEFATIONES. 


42 


rem huie operi conciliare queant, quum satis et À exercitatio. Vid. Bandur. initio notarum ad istum 


abunde mihi de hoc argumento dixisse videar, et 
que preterea huio operi insunt scitu digna, ne- 
queant, ubi integrum prodierit, eruditorum oculos 
fallere. 

3 3. De inscriptione hujus libri. — Titulum, de 
cerimoniis aula Bysanting, prefixit huic opericlar. 
Leichius, δὰ exemplum Maii et Fabricii. Alius 
conspicitur involucro coriaceo membranarum no- 
strarum impressus; nempe de regalibus institutioni - 
bus. Auctor ejus ille est, quisquis is fuerit, qui 
membranas ea veste amiciri jussit, in qua adhuo 
cubant. Conjicitur is fuisse Matthias Corvinus, il- 
lustrissimus rex Hungarie, qui membranas nostras 
olim in celebre illa sua Budense bibliotheca ideo 
fertur habuisse, quod in utraque involucri tabula 
insignia regni Hungarici et Bohemioi conspiciun- 
tur. Adhuc alius denique titulus ordine temporum 
primus, est hio Grecus, ab ipso Constantino, aut, 
si quis malit, a librario profectus, Σύνταγμὰ τι xal 
βασιλείου σπουδῆς ὄντως ἄξιον ποίημα, compilatum 
aut congestum opus, vere dignum — regiis curis. 
Utrumque quidem vere atque recte. Comportatum 
enim est e variis auctoribus, et digestum eo modo, 
quolapides in acervo. Puit quoque Byzantinorum 
regum non minima cura, pompam et cerimonias 
aule sued formam hoc libro traditam confor- 
mare ; quod ex Luitprandi historia patet. Is enim, 
presul Latinus, non exiguorum spirituum, cum 

videret, clericog apud Grecos laicis non preferri. 
Bibiquelocum in epulis imperialibus non tantum 
infra Greculos, ut appellat, patricios, sed etiam 
infra ipsos Bulgaros assignari ; (id autem ez-hujus 
libri edicto, neque aliter, fieri. debebat ;) tantam 
exardebat in iram atque indignationem, ut non so- 
lum de sacra mensa surgens abiret, sed etiam in 
libello, quo ad berum, Ottonem l1, imperatorem 
Saxonicum, sus legationis sucessus perscripsit, 
Nicephorum [Ed. L. VIl] Phocam totamque Gre- 
ciam coloribusinvidiam cientibus denigrarel. Recte 
igitur eatenus quidem congruit Greocus ille titulus 
hnic operi. At eo merito displiceat, quod argu- 
mentum libri sui, quale sit, non edat. Non tamen 
abludit ab ingenio istorum temporum, et. maxime 
nostri Constantini, qui morem videtur amasse, li- 
brie suis ignorabilia e& incongrua nomina impo- 
nendi. Prestanti illi, quam supra laudavi, coile- 
ctioni, aut bibliothece, vel Pentecontateucho, 
quodnam queso poterat inscribi nomen ineptius, 
quam quod ab auctore inscriptum fuit, χεφαλαιώ- 
δεις ὑποθέσεις. Quod sive brevia argumenta, sive 
argumenta in certos titulos digesta, interpreteris, 
non magis ex eo intelligas, nisi aliunde noris, 
quale fuerit collectionisargumentum et finis, quam 
alius libri, cui auctor titulum Adversariorum aut 
Collectaneorum prefigerevoluerit. Similis est alter 
ille titulus, quem Constantinus operi suo, quod 8 
nobis De administrando imperio citari solet, ad 
Romanum filium scripto, preposuit, φιλοπόνήμα, 


ParTRoL. Gn. CXII. 


librum, tom. II Antiq. Imp. Orient. 

ἃ 4. De auctor libri. — Fuit hoc opus hacte- 
nus, ex fide membranarum nostrarum, illi Con- 
stantino Porphyrogenneto, Leonis Sapientis filio, 
Basilii Macedonis nepoti, tributum, cujus inter do- 
olos purpuratos magna laus et celebre nomen est, 
et cui alia quoque ingenii industrisve monumenta, 
ut, preter modo laudatum geminum opus, liber 
de thematibus, alius de vita Basilii, item de ima- 
gine Edessena libellus, imputantur. Ego vero, cum 
in hoc nostro, ut inscribitur, Syntagmate inveni- 
rem haud pauca, ejus, quem dixi, Constantini ex- 
cessu posteriora, non margini assuta, sed ab 
eadem manu, que cetera omnia exaravit, uno 


p continuo fllo intexta: copi de auctore fideque 


inscriptionis, et vulgaris fame ambigere. Sunt au- 
tem illa characteristice temporum note he pre- 
cipue. In illo capite, quod monumenta sepuloralia 
imperatorum CPtanorum percenset (est id libri se- 
oundi quadragesimum secundum), occurrit illius 
ipsius Constantini, quem liceat doctrine gratia 
Sapientem ad patris Leonis exemplum appellare, 
urna cum hoc elogio : Λάρναξ, ἐν ᾧ ἀπόχειται Λέ- 
ων.. σὺν τῷ υἱῷ Κωνσταντίνῳ, ὕστερον τελευτή- 
σαντι, τῳ Πορφυρογεννήτῳ, | Urna, in qua jacet 
Leo... cum filio Constantino  Porphrogenneto, qui 
deinceps mortuus (id est longo tempore post posi- 
tum patri monumentum vita defunctus et in pa- 
ternum tumulum illatus) fuit. Aliquot interjeotis 
versibus memoratur Basilii, vulgo Bulgaroctoni 
dicti, monumentum, qui fllius Romani junioris, 
nepos supra dicti Constantini Sapientis, senno post 
avi obitum sexagesimo quinto vivis excessit. Tan- 
dem quoque capite sexto et nonagesimo primi li- 
bri, seu quinto οἱ centesimo, secundum membra- 
narum computum, narratur, quid A. C. 965 a 
mense Martio usque ad Augustumin illo interregno 
contigerit, quod Romani junioris excessum, et Ni- 
cephori Phoce tyrannidem intercedit, et qua hic 
eam ratione invaserit, Hec anno post Sapientis 
Constantini excessum [Ed. L. VIII] quarto conti- 
gerunt. Palam igitur est, hec ab illo acribi et in 
Syntagma suum inferri non potuisse. Quid ergo 
statuendum ? Unum superest aut alterum statuere : 
sive juniorem Constantinum Porphyrogennetum, 


D Romani filium, Sapientis Constantini nepotem, 


operis nostri auctorem esse, cui ademptum libra- 
rius per errorem avo tribueril : aut esse quidem 
ejus Constantini, cujus in titulo perhibetur, at ex- 
pertum interpolatorem ; sive nepos ejus Constan- 
tinus ille fuerit, sive alius quiscunque. Specie 
neutra caret sententia ; mihi tamen rectius videor 
facere, si posteriori calculum meum addam, quam 
si priori. 

Isti quidem sententie, quae juniorem Constantí- 
num. Basilii Bulgaroctoni fratrem, operi huic in- 
scribit, οἱ secundum quam deberet illo exaratum 
fuisse triennio, quo solus ille Constantinus post 


δ 


43 


JOAN. JAC. REISKII δὲ 


fratris fata regnavit, id est ab A. C. 1025 usque A recenos. affecisse. In neminem id cadere potest 


ad 1023, favet hoc maxime, quod junior Constan- 
tinus cum avo non de solius bujus operis, sed 
aliorum quoque possessione contendat. Non desunt 
eorumdem 'ibrorum exempla, quos alii librarii 
avo, alii nepoti tribuunt, etiamsi nepos ab ignavia 
et dissoluta vita inbistoria Byzantina male audiat. 
Ita libellus deimagine Edessena, quem Combeflsius 
in Manipulo antiquitatum CPianarum pag. Ὁ sqq. 
sub nomine Senioris, aut Sapientis, Constantini 
edidit, non tantum Lipomanni conjectura juniori 
tribuit, sed etiam codex aliquis bibliotbece Regis 
Taurinensis, ot e nuper edito Calalogo codicum 
manuscríplorum ejusdem bibliothece pag. 305a 
didici.Similiter Tacticorum,a Meursio in Collectione 
opusculorum Constantinianorum, sub avi nomine 
proditorum, vindicias disceplant avus et nepos. 
Codex Vindobonensis, et ex eo descriptus Palati- 
nus, quem typis excusum reddidit Meursius, tri- 
buunt avo ; Veronensis autem et Augustanus ne- 
poti. Neutri recte. Neque enim bujus, neque illius 
est, sed ejus est Constantini Porphyrogenneti, qui 
fuit filius Basilii Macedonis, frater Leonis Sapientis 
natu major, adeoque patruus ejus Constantini, cui 
Tactica illa post Meursium vulgo imputantur. Clare 
id liquet, sit quis locum, qui pag. 27 edit, Meurs. 
lin. 20 prostat, cum pagipa nostri hujus operis 287 
comparet. Leguntur eo, quo dixi, loco hec 
werba ; Τοῦτο γὰρ xai ἡμέτερος πατὴρ xai Das 
λεὸς &xolzosv, ὅτε xarà Γερμανιχκίας. ἐταξειδεύ- 
σαμεν. Iam et id quoque fecit pater nosler idemque 
imperator, cum adoersus Germaniciam moveremus. 
Neque Leo, neque Constantinus, ejus fllius, neque 
Romanus, neque Constantinus ejus filius, expedi- 
tionem adversus Germaniciam ipierunt, sed Basi- 
lius Macedo fecit A. C. 879. Hunc palrem suum 
appellat, qui ea scripsit. Fuit is ergo Constantinus 
Porphyrogennetus, qui ante patrem obiit. Idem 
appellat eumdem imperatorem suum; quo signifi- 
cat Basilium, quo tempore ista verba exarabantur, 
&dbuoc in viviset in summa rerum potestate fuisse. 
Significat quoquo se ipsum illi expeditioni inter- 
fuisse. Perhibentidem deConstantino, Basilii filio, 
non fantum Cedrenus et Symeon Magister, sed 
etiam Appendix nostri hujus operis, loco quem 
peulo anie indicabam. Cum itaque Constantinus 


nisi in. illum ipsum, cujus in superioribus me- 
minimus, Nicephorum Phocam, qoi olim duz, seu 
domesticus scholarum, Constantini Sapientis, et 
filii, Romani, deinde posthujusexcessum orientale 
rapuit imperium. Atqui Nicephorus ille nondum 
in vivis turn erat, cum Constantinus, Basilii Mace- 
donis filius, e vivis excederet. 

Arduum aguosco, sed equum esse, quod opponi- 
tur. Quaeram temen ex illo ipso argumento spe- 
ciem et robur illi sententia posteriori, ad quam 
supra dixi me magis animo propendere, et que 
sla!uit, Constantinum quidem Sap;entem, Leonis 
filium, Romani patrem, hujus, quod nuno edo, 
omrimonialis libri auctorem esse; venisse autem 
prooessu temporis aliquem, qui operi illi de suo 
quedam addiderit ; qui faeritne Constantinus ne- 
pos, an alius, in medio positum relinquo. Non im- 
probabilis tamen, mihi quidem, videtur, si quis 
existimet, id idem licentis nepotem sibi in avi opuv 
arrogasse, quod avus in patrui opus sibi arroga- 
verat. Eorum ille mos erat temporum, non lauda- 
bilis quidem, minus tamen malevolentie, quam 
simplicitatis et inscitia index. Nondum callebant 
eam artem, commentatorum animadversiones ab 
auctorum verbis secernendi, quam solertie recen- 
tiorum debemus. Ascribebant librorum veterum 
juniores possessores in marginibus, que vellent ; 
ea librarii etate posteriores in ipsos codices abs- 
que ulla distinctione inferciebant, et exspectabant 
lectores aut iam securos et ignaros rerum om- 


C nium, ut scopulos chronologicos absque offensione 


preterirent ; aut si quos nanciscerentur acutioris 
sensus, persuadebant sibi, eos facile, vel non ad- 
monitos, assumente aliena esse agnituros. Veniam 
poterat ea simplicitas invenire, ei intra eam sub- 
stitissent, qui tumeranpt, librorum eonsareinatores 

et librarii. At illi multo pejora. CTraoscribebant 

aliena scripta verbotenus, addebant in fine parum 
aliqnid de suo, denique pretigebant nomen aut 
suum, aut quod vellent, et egebant in litteras la- 
lrocinia impune, tantaque securitale et impuden- 
lia, aut, si. mavis, stupore, ut forti veterisque do- 
mini indicia non tollerent. Quod luculenter testa- 
tur, ne alia proferam, indiculus imperatorum 
CPtanorum & Lambecio ad Codinum sub hujus 


ille altero post istam expeditionem anno fato suo D nomine editus. 


concesserit, necesse est, Tactica Ed. L. IX] illa 
fuisse intra annos Chr. 875 et 879 scripta, quo 
tempore auctoris frater, Leo Sapiens, Constantini 
Sapientis pater, nondum uzorem duxisset, viginti 
sex ferme annis antequam ille Constantinus in lu- 
rem ederetur, vulgo tribuuntur. 

At quid ais de loco? (repugnet aliquis) qui in 
fine illorum ipsorummet Tacticorum, non eo qui 
olim fait, sed qui hodie in multa editione Meur- 
siana est, pag. 52, in quo memoratur aliquis Aice- 
phorus, quem, quí ea scripsit, appellat ducem suum, 
οἱ a se missum in Syríam ingentibus ait cladibus Sa- 


8 5. De exhibitis in. hoc volumine, et. in. secuturo 
exhibendis. — Prefationi subjeci cl. decessoris 
mei dissertationem de Constantini Porphyrogen- 
neto, quam is anno 1747 edidit. Vitam enarrat im- 
peratoris sb amore et studiis litterarum celebra- 
tissimi pura& el eleganti dictione, grataque et 
concinna [Ed. L. X] brevilate, boneque frugis 
observationibus nitet. Quam cl. opusculi auctor in 
fine promittil dissertationem, velut alteram pre&- 
sentis partem, de Constantini scriptis et in litteras 
meritis, eam in ejus schedis reperire non potui 
elaboratam : quapropter sarciendi defectus gratia 


A5 PRJEFATIONES. 46 
decreveram particulam, que idem argumentum ἡ cum a tali consilio alienus sim, et per mearum re- 


exsequitur, e ol. Fabrioii Bibliotheca Graeca repe- 
tere. Sed cum liber in omnium manu sit, satis est 
illuc cupidos ablegare. Repetii tamen inde notitiam 
hujus Codicis ab Uffenbachio conditam. Sequitur 
illa premissa ipse primus Constantiniani Codicis 
Cerimonialis liber, cum interpretatione primum 
quidem Leichiaena, que usque ad pag. 221 proce- 
dit, deinde vero mea usque ad finem. Addidi primo 
libro velut appendicem ili& precepta militaria, 
qua in codice nostro manuscripto initium facientia 
per primas viginti membranas decurrebant. Po- 
tueram eam particulam secundo libro subjungere; 
sed cavendum mihi erat, ne posterius volumen 
mole ultra prius excederet. Cl. Leichius id ideo 
proreus omiserat, quia 80 hoo opere decreverat 
arcere, et in collectione Tacticorum Grecorum, 
quam meditabatur, exhibere. Habeo in manibus 
exemplar opusculorum Constantini, a  Meursio 
Lugd. Batav. an. 1611 editorum, in quibus Tactica 
vir. cl. passim emendaverat sua manu atque sup- 
pleverat, e codice, ut conjicio, Augustano. Inveni 
in ejus Adversariis alia supplementa eorumdem 
Tacticorum, ut et Leonis, e codice Augustano, 
que a celeberrimo Bruckero acceperat. Ego vero, 


rum conditionem nequeam non esse, debui om- 
nino locum in hao editione opusculo dare, inter- 
pretatu quidem difficili, lectu tamen jucundo, ple- 
noquererum scitu dignissimarum. Parum referebat. 
ubi ubi eollocaretur; modo locum haberet non 
nullum. 

Becundum volumen dabit secundum Greci hujus 
cerimonialis librum, eum adjuncta Letina mea in- 
terpreiatione. Proxime apponam notas criticas, 
qua codicem Grecum typis expressum ex ipsarum 
membranarum denuo a me diligenter inspectarum 
fide «t conjecturis peis emendabunt. Excipient eas 
animadversiones historics in totum opus cum Lei- 
chianis mee ; finem faciet index Grecitatis, Latina 
quidem interpretatio in mundo est, ut facile possit 
una cum Grecis intra breve tempus prelo absolvi. 
Reliqua quamvis expeditu ardua et erumnosa pensa 
sint, spero tamen fore, si propitium numen coeptis 
meis aspiret, ut. exeunte biennio alterum quoque 
volumen, aliquanto spissius, quam hoo est, futu- 
rum, in doctorum hominum manus veniat. 

Vale, Erudite Leotor, et conatibus decessoris 
mei atque meis fave. Scrib. Lipeie mense Septem- 
bri 1751. 





AD TOMUM SECUNDUM. 


(Ed. L. XI-XIIJ Ea est argumentorum . secundo C In hac igitur edenda parte, non minus atque illa 


hoc, quod nuncedimus, volumine Constantini Ceri- 
monialis exposito*am dignitas, ut palmam priori 
dubiam faoére posse videatur. Quorum quamvis 
summa capita superior jam prefatio attigerit, non 
inutile tamen duxi illa hoc quoque loco repetere. 
Eminet igitur hujus secundi libri ea pars que no- 
mine Κλητωρολόγιον, seu doctrina rituum illorum 
est, quibus solemnes epule Impp. CPtanorum cele. 
brari solebant, ipsa re atque professione notitia est 
dignitatam Imperii Orientalis, quale seculo xi 
exeunte erat. Minoris momenti, neque tamen con- 
temnendi, sunt illi loci, qui legatorum excipiendo- 
rum rationem,titulorumque prescribunt formulas, 
quibus aut exteri legati CPlitanum imperatorem 
ex more alloquebantur, aut ipse vicissim in litteris 
ad exteros prinoipes suis utebatur. Que ad proces- 
siones imperatorum, in balnea et horrea lustranda, 
qua ad triumphos de hostibus devictis agendos, ad 
brumalia, spectant ; item que de liberis Augustis 
recens natis, et unda salutari lusirandis, aut ton- 
dendis, de patriarcharum electione, de apparatu 
navaliin geminam expeditionem, Cretensem unam, 
alteram Longobardicam, traduntur, alia, que per- 
censere singula longum foret : ea omnia multi- 
plicem et usum et delectationem babere, ultro 
patet. 


superiore, tanta versatus fui religione, ut membra- 
narum Lipsiensium plerasque mendas et ipsum 
illum antiquitatis velut πῖνον reddere non dubitave- 
rim, satis habens emendandi rationem in com- 
mentariis indicasse. In adornanda Latina interpre- 
tatione cavi sedulo, quantum et per rerum quas 
auctor tractat, et per dictionis qua ille satis 
horrida, ex more sui seculi, utitur, obscuritatem 
licuit, ut neque & verborum sententia abirem, 
neque perspicuus sermo desideraretur. In. Com- 
mentariis cum verba ritusque veteres illnstrare 
quantum valui et satis sit, studui, tum de veris 
quoque membranarum lectionibus, ubi opus esset, 
signiflcare nou neglexi. lu breves annotationes cl. 
decessoris mihi preter digestionis arbitrium nihil 
arrogavi. Quas ille titulis undecim complexus in 
&dversaria eo, quo libros quosque legisset, ordine 
conjecerat observationes, eas, ut locus quisque ferre 
atque postulare videbatur, sic ei accommodavi, et 
telae mew intexui. Quorum titulorum duos, unum, 
quintum, p. 28 nostrorum commentariorum, alte- 
rum, octavum, p. 94 speciminis causa exhibui, e 
quo, quid et ille in schedis reliquerit, et eo appa- 
ratu quomodo nos usi fuerimus, constet. 

Ad finem libri primi commentariorum telam 
abrupi. Que δὰ secundum et primi appendicem 


AX J. H. LEICHII GOMMENTATIO 48 


dieenda superant, eum indicibus, forte quoque αὶ 


excerptis Chronici Graci Inediti Georgii Hamartoli, 
quod in ampl, senatus Lipsiensis bibliotheca inter 
codices Grecos menu exaratos reperitur, dignum 
aliquando Leoni Allatio visum, quod Latinum face- 
ret et à s6 edendum promitteret, vid. Fabric. 
Bibl. Grec. t. VI, p. 145,et t. X, p. 641, ea, si tanti 
videbuntur, tertium volumen implere poterunt. 
Ad argumenta superiore prefatione exposita, que 


fini, cui vulgo tribui solet, tempora conditum 
fuisse, duo hec alia velim addi ; unum, Constantisi 
senioris state in usu non fuisse probedrorum, 
quam titulus capitis ultimi libri primi memorei, 
dignitatem, ἃ Joanne Tzimisee demum seu inven- 
tam, seu revocatam : alterum, p. 375 Constan- 
tinum Leonis filium, μαχάριον appellari, quod 
elogium non solet nisi vita defunctis tribui. Vale, 
lector, et studiis nostris fave. 
Ser. mense Januario A. C. 1754. 


demonstrant Cerimoniale hoc post illius Constan- 


JOANNIS HENRICI LEICHT 


COMMENTATIO 
DE VITA REBUS GESTIS CONSTANTIINI PORPHYROGENNITI 
IMPERATORIS BYZANTINI 








(Ed. L. XIII. )Constantini Porphyrogenneli, cujus res pace belloque gestas scribere agressus sum, in ea 
fere tempora etas incidit, quibus imperii, maximi quondam, et post deorum opes amplissimi, tantum 
umbra quedam et imago supererat. Postquam scilicet eo perventum erat, ut largitionibus aut armis 
viam sibi ad regnum plurimi pararent, scelere partum pessime et crudelissime gererent, fluotoare res- 
publics, et ἃ suis rectoribus destituta in ultimam perniciem adduci cepit. Civiles enim discordie εἰ 
potentes procerum factiones, cum summam potestatem ad se rapere singuli vellent, omnia misere 
turbarunt : at csedibus, aut rapinis, aut veneficiis, que lectores quoque tedio afficiunt, obscuratam, 
rato ad nepotes transtulerint. Sic Leo olim Isauricus, sic Nicephorus, sic Michael Balbus, sic Basilius 
Macedo. Constantini avus, ab ignobili origine sd supremum fastigium provecti memorantar. Virtus 
porro et glefía Romanorum ezercituum, nummis et publicis monumentis quondam celebrata, desidia et 
inertia tum plane evanuerat, presidia regionibus imposita, haud invalida illa quidem, aut exigua, hosti 
feroci et callido non sufficiebant, neo ulla spes in auxiliis finitimarum gentium erat, licet in provincias 
descripte urbes prefeotis subjeole essent. Hinc opportunitatem contermini populi nacti, fines regni 
megis magisque imminuerunt, non ambitione aut smulatione glorie, sed quod angustis terminis im- 
mensa multitudo contineri non poterat, ad arma commovenda excitati. Turbata jam dudum Apulia et 
Calabria erat, Sicilia nutabat, que Occidentem versus unice regni amplissimi reliquis erant, partüp a 
Longobardis occupatis, partim frequentibus Saracenorum ex Africa incursionibus attri. Nee Oriens - 
immotus erat, cum Scyibicis et Arabicis gentibus inermes provincie, et semper hostibus exposite, in 
pretium belli cessissent, quas frustra Greci armis repetebant. Inter heo mirum est, quanto stodio 
imperatores adnixi sint, ut majestas sua οἱ potentia veneranda popu!is ac terribilis esset, nec fracta tot 
calamitatibus, aut imminuta, videretur. Hinc ille ministrorum regni numerus, hino triumphalia orna- 
menta et pompe, bino circenses ludi et spectaoula civibus edila, hinc munerum solemnes erogaliones 
οἱ si que alia aut principi decora aut accepta vulgo, pulabantur. Sic vero temporum successu erariom 
exhaustum es!, et mollitie ac otio imperantes et sobjecti contabuerunt. Non adeo tamen virtutum 
sterilia heec secula fuere, ut non et bona exempla prodiderint, imo plures Byzantium hab uit,quos Italie 
studiis litterarum quondam florentissime, tum illo lumine destitute, opponeret. Cum enim, a Justiniani 
tetate, artes antiqua religione pauci per Italiam excolerent, quod Barbari, quibus tum parere cogebatur 
iis animos effeminari, ac bellicam virtutem opprimi, credebant, Grecia Procopium, Agathiam Theo- 
phanem, prestanti eruditione viros, extulit. His non impar fuit Paulus Silentiarius, pulchris doctisque 
carminibus inclitus, cum magna illa ingenia dudum in Italia cessissent, et strepitum poetarum Latino- 
rum vix ea tempora, quibus prodibant, ferre possent. Sed, ut ad propria veniamus, quis Photio, qui 
Basilii Macedonis ztatem illustravit, quis omnium principum Leoni, cui doctrina et paternus in Musas 
animus Sapientis cognomen addidit, jure posset equiparari? 1n (L. XIV] ejus quidem edictis declamato- 
rium potius dicendi genus, quam illa gravitas et majestas orationis, que antiquis inest, deprehenditur : 
sed hec fortasse temporum culpa, οἱ quasi genius quidam fuit. Constantino Porphzrogenneto, Leonis filio. 
acceptum ferimus, quod vetusta memoria non plane interierit, cum Diodori Siculi, Dionis Cassii alio- 
rum, monumenta, litteris tradita, ex illa Palatina bibliotheca in lucem utcunque protulerit, princepe et 
ipse egregie doctus et eruditorum cultor et antistes maximus. Sed de Constantini scriptis et in bonas 


49 DE VITA ET REBUS GESTIS CONSTANTINI PORPHYROG. 50 


litteras meritis uberiorem materiam aliis temporibus seposui, cum ejus de cerimoniis aule Byzantine 
opus, in duos libros digestum, e codice bibliothece publice, id quod maxime nunc molior, evulgabo. 
JEtas ejus, si quee alia, magnis exemplis dives fuit. Nam Russi, Turcique, sacris Christianis tum primum 
aut initiati, aut altius imbuti sunt ; Bulgari, valida et ferocissit;a gens, post bella plurima et cruenta, 
sanguine et foderibus cum domo Augusta coaluere: res contra Italie magis declinarunt, et novum 
postea inorementum Germanorum glorie fuerunt. Ipse Constantinus secundis adversisque juxta famosus 
fuit, et ademptam sibi potestatem generoso animo passus est, mox receptam ad nepotes transmisit. His 
itaque inductus, que ad illustrandas ejus res maxime pertinere visa sunt, ex antiquis scriptoribus col- 
legi, quorum nonnullos, aut libidine assentandi, aut odio adversus principem, multa commentos esse, 
animadverti. Non defuerunt, sane Constantini rebus dicendis decora ingenia ; nam et Leo Grammaticus 
et Simeon Logothetes, et Gregorius Monachus, et quem hi precipue secuti sunt, Theophanis continua- 
tor, vitam ejus posteris tradiderunt. Pretereo Scylitzen, Zonaram, Cedrenum, oscitantes s;pe, nec ullo 
modo antiquis illis comparandos, deinde Latinos, Luitprandum, Reginonem, ceteros, veris plurima, 
partim falsa, partim incerta admiscentes, tum orientales, Eutychium οἱ trlmacinum, quos tuno 
demum, cum eorum castigandi errores erant, adduxi. Vale, Lector, et studiis nostris favere 


perge. 
CONSPECTUS. 


I. Constantini tempora. /£tas sub tutoribus acta. I1. Bulgaricum bellum. Quzedam ex antiqua gentis historia. III, 
Romanus Lecapenus imperium ad se rapit, emulís sublatis. IV. Contentiones de quartis nuptiis Leonis com. 
ponuntur. V. Paz cum Bulgaris. Melitene imperio adjecta. VI. Bellum Scythicum, Ungaricum, Russicum. VII. 
Imago Edessena Constantinopolin transfertur. VIVI. Constantinus. Romano etaliis pulsis, imperium .IX, 
Viclorize de Saracenis. X Ungarorum principeset Russi Christianis sacris initiantur. X1. Molus per Calabriam et 
Apuliam. Longobardica expeditio. ΧΙ]. Constantini obitus, opera publica, virtules, vitia. 


I. Constantinus Porphyrogennetus, Leonis Philo- A tervallo Leo, roorti proximus, Alexandro fratri, po- 


sophi e Zoe Carbinopsina filius, an. 905 natus est, 
quo tempore exortus crinite stelle, quam cometen 
vocant, fedarum de imperio contentionum et ci- 
vilis sanguinis, ut vulgo credebatur, presagium, 
apparuit. Aqua lustrali & Nicolao patriarcha, eo die, 
quo Servatoris in Jordane fluvio lustrati memoria 
celebratur (Greci θεοφάνια vocant,) ablutus est (1) ; 
pompa in expiationibus principum solemnis, quod 
mater nondum Augusta appellata esset (2), eusiswa. 
Juventutem ejus Theodorus, dockus, ut tum erant 
tempora, et in,s&dministrandis rebus magni vir 
momenti, piecbptis et exemplo formavit (3). Co- 
ronam puero in spem successicnis imperii Euthy- 
mius patriarcha imposuit, nondum obsoleta (- 


testati οἱ consiliorum omnium comiten ao socium, 
commendavit, αἱ eo magistro regnandi artes, sibi 
suisque civibus salutares, addisceret (5). Tum . 
vero, nunquam satis tutum esse regni consortium; ἢ 
apparuit neo Alexandrum, pessimo exempli pri&- 
cipem, qui multa crudeliter, multa intemperanter 
gerebat, a seelere absiünere. Nam Bésllitzem, neo 
sanguine, nec in rem publicam meritis, clarum, 
sublato Constantino, admovere imperio cogitabat ; 
quibus consiliis mors ejus intercessit, postquam 
annum unum, et quod excurrit, regnasset (6). 
Puero, neo state, nec rerum experientia, tante 
molis capaci, Nicolanum, sacrorum principem, Ste- 
phanum et Joannem Eladam, tutores testamento 


saris (dignitate, qua ornatus, Nobilissimus, antiqui p instituit, quorum licet equalis dignitasesset, summa 


moris instituto, vooabatur (4). Eumdem brevi in- 


tamen apud Nicolaum stetit (7). Interim res publica 


NOTJ&. 


(1) Continuat. Theophan.in Leone Basil. F.XXIIl, 
p. 228. Leo Grammat. p. 483. Scylitzes p. 602, etc. 

(2) Augustae dignitas ipsi tum primum impertita, 
unaque nuptialis corona imposita esl. Zonaras, 
t. Il, p. 178 : Οὐχ εὐθὺς μέντοι αὐτῇ τῆς βασιλείας 
μετέδωχεν ἀξιώματος, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἱχανὸν αὐτῷ συμ- 
6100s ἦν ἀταινίωτος, μέχφις οὔ παιδίον ἐξ αὐτῆς 
ἐτέχθη τῷ βασιλεῖ, Eam non statim honore imperato- 
rio est dignatus, sed diu sine diademate habuu,donec 
filiolum peperisset. Simeon Logotheta in Anmalib. 
p. 406 : Εὐλογήθη Λέων xxl Ζωὴ — καὶ ἀνηγόρευσε 
τὴν ἑαυτοῦ γαμετὴν Ζωὴν Αὐγούσταν. Benedictionem 
nupliali ritu consecuti sunt Leo et Zoe. — uzorem 
quoque Zoen Leo Augustam proclamavit. Adde 
Cedren. p. 600. 


(3) Hic ille Theodorus est,qui postea pacem cum ( 


Simeone, Bulgarorum rege, composuilt,et Constan- 
tino,ut Romanum collegam ac defensorem imperii 
assumeret, persuasit : post urbe cum Theophylacto 
patricio, quod contra Romanum novas res moliri 
argueretur, pulsus, in Opsiciana, minoris Asie re- 
gione, etatem egit. Contin. Theophan. XI, pp. 241 
et 245; Leo Grammat. p. 492. In bibliotheca Au- 


gusta Vindobonensi exstant Theodori orationes 
aliquot, quibus Constantinum et Zoen matrem ce- 
lebravit. Lambec. Commentarior. lib. 1v, p. 11. 

(4) Georg. Mon. in Novis Imp. p. 561 ; Zonaras 
p. 180. De Nobilissimo et Nobilissimatu, ut sequiori 
Evo ea dignitas vocabatur, agit Cangius in Glossar. 

rec. 

(5) Vix enim septem annos Constantinus natus 
erat, cum pater fato fungeretur. Hinc eum Gre- 
gor. in Vita Basilii (ad d. 26 Mart.), p. 670 : Ko 
μιδῇ νέον xal παῖδα, Luitprand. Hist. |. 1, o. 7, 
parvulum et ἄλαλον, id est, mutum δὲ infantem, 
vocat. Successit autem Alexander anno 911. Apud 
Simeonem Logothetam, annum 907 ponentem, nu- 


meri corrupti sunt. 
(CÓ) Contin. Theophan. p. 233, ἔτος tv ἡμέ- 
ρας xB', annum unum, dies 22. Simeon Logotheta 


et Leo Grammaticus dies, preter annum integrum, 
29 numerant, quorum sententiam proximam vero 
esse, Pagius in Crit. Baron. an. 912, pag. 804, 
ostendit. 

(7) Gregor. in Vita S. Basilii jun. p. 670, n. 10: 
᾿Αλέξανδρος, Vw xobwsse xx πὶ serene, ate Ve 


LB J. H. LEICHII COMMENTATIO 


ΩΣ e y 4 a9 
-- 5 - a -5 


agp συ πτ': o£ Eo ποι». τ τ 18 animi fe- 
ι τ» "5b ἐπιττε e reg'a expelli. 
ULM vL T" LfrFaf.2.-5* Ducarum fa- 
CE 5 Ἐπὶ τιν» τ τῦὴ. TCACL suspicio aí- 
ae— teo spPR IT onc. una obscura- 
(na DE RTI $ICeutrened, clamo a 
ἼΞ τ τα: πί ρος Byzantium 
ἸΣΊΑΣΣ Loc κα ΠΣ 5, οἱ 861" 
Lg slt 8, c LDLAT5Blor est salu- 
ua c7: IL, ἐπ 56 pusneg 
- ἥδ collapsus, 
*&1.:..à supplicium 
ποι FAL] tDOmEITeRA Con abscis- 
GUAT τ. TA SCALIS LLDIOLD OEGZSZT διδεῖ, Per- 
eg. vo od ΤΠ l4 LUE 4 ἀπε: Lec, i2ds 
DTOIILAGLB.AT D £jura 
ες ἘΠ᾿ Ὁ. ἀμ σίοΓγεϑ 
.cTo. LaaLAZL ἃ DÀLUA!ILà, .ZLATO s? [ἢ- 
s[.5*..15., LZ 8..àm acc.luin 
aio: ΔΒ flo $25 .2 f4a855ci, teneret, 


--— 
-" . 
-— u- 
2-55 4 
-- b- 2a c «« 
T -— 
- -—-— -- 
- "9 - 
πρ.. 


πες - 


I -—— « .-- 
" κα *- o 


STI "M i2 z 
- 


Le Loue σπιτία κι συν τς Ὡ δὶ alversus 
ἜΝ το. pec τε vro fÓ'utma, onm 
n demo. Lel lA ittt à. “,. £520.um inco- 


DIR CL 14 blé 1... 


LI 


teur 2. agtari. Constantin A stasio, in Thraciam et Iliyrieum transiere,pregn. 


vante turba patriam exonerare cupientes (11). Alu 
subinde manus, vestigia priorum secuta,cum X». 
siam occupare vellet, ab Hunnorum rege, qui us 
nationis copias cum Grecis junxerat, ingenti clad 
attrita est. Sub Constantino vero, quem Pogon- 
tum vocant. an. 678 Istro trajecto, in Barnis ui 
oram Ponti consederunt, quibus, re non satis feli. 
citer gesta, imperator tributum annuum pepen- 
dit (12), cum in Italiam eodem fere tempore so. 
veutes, arri Beneventani partem occupassent i15. 
Postea & Leone Armeno superati, legatos ad Th«- 
doram Augustam, Michaelis matrem et in imperi 
sociam, qui novas sedes abundanti mnititudini p. 
lerent, miseruot : Latius ὑγάξεος habere agros,quam 


p (olere, quorum partem. si wmpetrarent, ín Wnum pi- 


pu:um Grecos et Bulgaros coalituros, pacem prrye- 
tuam, nullo armorum metu, fore. Annuit petentibus 
Augusta, et quidquid a Ferrea porta Debeltum ou 
que interjucel (deserla tum ea loca erani, Z:- 
goram poslea vocaruni), concessit (14) an. 8i. 
Non diuturna tamen pax cum Bulgaris foit,licet 4d 
Graecorum sacra miraculo, ut fertur, pertracti εε- 
sent. Cum enim ab eo tempore perm utandarrr: 
mercium causa frequentes Byzantium adirent, or. 
tis inter mercatores contentionibus, ad arma ite- 
rum concursum (15*, et Simeon, Bulgarorur rer, 


NOT.E. 


-. r$ .5 ziazs cultorum 
TAM 678 O6 TO O& LALDAT ILLO, Tegnzanie Ana- 
2270-2 7 τ: χα DT Tal. Bkoeo03210052*5)U'0$ 
μεῖς. κα 5... T16 aA: 722064 τὸν [{12:2ἅν 
Dizt T2. 20-1 2. C35. 9omeon Logoihetes, 
1 472 δ, Lo3279 $5731 ; t*^^.085, üt puto. Non 
VINEXTIILD LATA &deü59 n0IDen est, poefecti 
&lETE qi. A2. 2. I. 4.C6DaQUr, domestici Scho. 
ἀπι:Ξ τὸ TnlIn55 3 Homano, imperator admo:us 
aA. Ὁ, Le- ÓGrazm. p. 153.) χα: ποὺς σὺν αὐτοῖς 


572m nomine Leo merorat l. e. p. $40) τὴν Ba- 
3.»,1... ἀτή) r0 πὴ T3190: τουπηοῦντας, HT, τις 202- 
*azr, αὑτι.». Preter hos multum in aula poterat 
Cons:antinua eunuchus, παραχοιμιόμλενος, 8eu cubi- 
cularíue, cui palatii et rerüm privatarum cura tra- 
dita erat. Luitprand. 1. 111, c. 7. Ceterum an. 913 
Constantinus imperator appellatus est. Lupus Pro- 
tospatha ad ἢ. a. A. 913. [nd. 1 coronatus est Con- 
slantinus imp. Leonis filius. Adde Theodos. Kiovien- 
sern in Chron. 

(8) Leo Grammat. p. 483. Cont. Theoph. p. 230. 

(2) Gregor. in 1.18 Basilii, p. 671: Τὴν δέ γε 
κεφαλὴν τοῦ Δούχα ἰδόντες οἱ βδελυουὶ, — xal wata- 
μωχηπτμενη! ταύτης ἐχξέλευταν χοντῷ ξμπαοτῖσαν 
01A πάσης τῆς πόλεως θεχτοίζεσθα: — χχὶ τέλος xai 
ταύτη» τῷ βυθῷ τοῦ πόντου δοθῆνα! σὺν τῷ λοιπῷ 
σώματι — καὶ οὐ τοσοῦτον τῶν ἄλλων τὸ ἔγκλημα, 
τῶν τὰ βασίλεια φυλωττύντων, ὅσην ἐπὶ τῷ ποιμένι 
τῶν λογικῶν Ros xcu), τῷ Ἥττιλζχῳ μᾶλλον, ἢ Νι- 
χολάῳ Viso Duce capite, exsecrabiles illi eidem il- 
luserunt, jusserunt que infixum conto per totam urbem 
circumferri speclanlum — ac denique in mare e- 
volvi cum reliquo corpore. — Caeterum non (um iis 
hoc crimen imputandum fuit, qui custodiebant pala. 
tium, quam ovium rationalium pastori, Hettilao po- 
tius dixerim, quam Nicolao. 

(10) Zonaras, p. 155. 

(11) Zonaras, t. Il, p. 55, ubi Bulgaros ἔθνος 
μήπω πρὶν γινωσχήμενον, gentem antea ignolum vo- 
cat, Cedrenus, p. 355, ulii. Cum quibus non con- 
venit Theophaui, Chronogr. p. 290. Verba, quibus 
piicmain Bulgarorum in fines Romanos irruptiounem 


D 


describit,mutila in codicibus habentur, hoc modo: 


Ἐπὶ τῶν χεόνων Κιυνσταντίνου τοῦ εἷς τὴν £208 
(supplet Goarus. not. poster. βασιλεύσαντος (Bov- 
yíow» ἔθνος ἐπῆλθεν τῇ Oodxn. Temporibus Con- 
stanti, qui in Üccidente regnavit, Bulgarorum geni 
in Thraciain irrupit.Loquitur de Constante Heraclii 
nepote, qui etíam Constantinus appellatur,ut Goa- 
rus observat. Conf. de Bulgaris Constan: 2e admi- 
nistr. imp , c, 32, p. 100. Cangius ἰδ Pumi/. δαί- 
matic., p. 302. 

(12) Theophanes, pp. 302, 577, Cedrenus, 440, 
487. Quod ταὶ σα ἢ Grecia in Thracia fot,euctesso 
temporis thema factum, et erz2atryoo imperio 
subjectum est. Constantin. De. Themat. p. 20 : Ts 
υοΐνων θέμα τῆς γγλις 1210 τὴν θέσιν xat tpa 5e 
μασίαν ἔλαχε θέλχτος, ἀν οὐ τὸ τῶν Begins 
γένος τὸν Ἵστουν mein. διεπέρασεν. 

(13) Paulus Uiaconus, ΠἸ κίον, Longobard. lh. v. 
cnp. 20 (ap. Murat. t. ], p. 4^4) : Per hac tempora 
Bulgarorum dur, Alzeco nomine, incertum quam ob 
causam, a sua. gentle digressus, ltaliam. pactfice in- 
lroiens, cum omni sui ducatus exercitu ad regem 
Grimoallum veud, ei se serviturum, atque in eju 
patria habitaturum promiltens, etc. 

(14) Zonaras, lib. xvi, p. 154, Contin. Constant. 
lib. 1v, e. 15, p. 102: Ἢ δὲ δέσποινα εὐμενῶς ἔνου- 
σεν αὐτηῦ, χα! οίδωχεν izzurw οὖσαν τὴν" ῦτα, 
τὴν ἀπὸ τῆς Σιδτοῖς, ταὐττς δὴ τὸῦτε ὅριον Tuvyi- 
νοὐστς “Ῥωμχίων τε xx αὐτῶν, 3/20 τῆς Δεδελτοῦ, 
LI οὕτω χαλεῖται Zd;€23 παρ᾿ αὐτοῖς. Rex Bul- 
garorum,consors sacrorum Christianorum {ποίας} 
TWEXAxTUC LvuvOowu τοῦ χτιλέως ἄρχων Beua)hes- 
pias diclus est.Constantin.in Cierimon. Aule CSP. 
p. 393. 

(15* Contin. Theoph. in Leone p. 221.Leo Gram- 
mal. p. 477. Annales Fuldens. ad an. BU» iap. 
Andr. Querce an. t. 1l. Ser. Franc. p. 582) : Pacem 
ergo Greci eodem anuo cum Avaris (qui dicuntur 
Ugri) fecerunt quod eorum concioes Bulgori Va, oravvm 
verlentes, hostili expeditione contra. €o0$ in Sur quo uA 


33 DE VITA ET REBUS GESTIS CONSTANTINI PORPHYROG. δὲ 


in Macedonia cum Grecis manus commisit, quo- A "Thracie castellum (19), aggressus, clade incredibili 


rum pars maxima cesa, reliqui in. fugam confecti 
sunt, duces, abscissis naribus, inhonesta vulnera 
domum retulere. Hinc Leo, suo militi non satis 
confisus, Turcos (sio tum Ungari vocabantur), in 
eos concitavit, qui, Istro superato, Bulgariam cre- 
bris incursionibus vexarunt (16). Leone exstínoto, 
eum Simeon imperium a Constantini tutoribus ne- 
gligentius geri, et externa sine cura haberi, vide- 
ret, rursus Byzantio cum robore exercitus immi- 
nuit, castrisque ad urbem positis, late omnia ter- 
rore complevit. Precipue regem illata abAlexandro 
imp. injuria, spreteque arroganter, quas obtulerat, 
pacis conditiones ad vindictam sollicitabant (17). A 
quo tamen consilio mcnium urbis altitudo, et pro- 
pugnacula, ipsum absterruerunt, ut, obsidione so- 
luta, pacem Grecis, quam fere desperaverant, 
sponte concederet, aut potius venderet (18). In 
itinere Tbraciam, sepe armis perculsam, vastavit, 
et Adrianopolim cum exercitu movit, quam natura 
8ua, el opere, munitiorem, quam ut capi posset, 
proditione cepit, non diu tamen tenuit. Augusta 
enim, a Constantino, qui matrísdesiderium diutius 
ferre non poterat, imperio iterum admota, do- 
nis (L. XVI] oblatis, urbem recipit, mox iclo cum 
Saracenis fcedere, qui et maritimas Italie oras et 
Orientem hactenus turbaverant, omni exercitu con- 
tracto, fortunam belli in Bulgaros experiri, gen- 
temque ferocem et ambiguam armis exscindere, 
statuit. Ea provincia Leoni Phoos, terrestrium co- 


prostravit ; sed cum subitus terror forte copiis ob- 
jectus esset, inclinata acie, fuga ordines turbarunt. 
Quibus dispersis Simeon cum reliquo exercitu 
supervenit, tantamque etragem edidit, ut vix nun- 
tius ejus Byzantium rediret. Tante calamitatis cul- 
pem plurimi in Romanum Lecapenum, olassi et 
ore maritime prefectum, referebant, quod littora 
cum triremibus legere jussus, Patzinacitarum (20) 
auxilia non trajecerat, aut fugientem militem ex- 
ceperat. Vulgatior fama est, Leonem, ubi Roma- 
num, Byzantium profectum, cum Nícolao patriarcha 
consilia de regno agitare cognoverat, omissa belli 
alea, ipsum pre&vertere voluisse (21). Bulgaros re- 
gnum non multo post iterum adortos (22), Greco- 
rum copias ad Catasyrtas profligasse, fama eadem 
tulit. 

III. Elati tot victoriis Barbari ad urbem quoque 
terrorem pertulerant, ubi cuncta discordiis civilibus 
fessa, populum seditio incesserat. Romanus, quod 
non miserit triremes, quarum subsidio auzilia tra- 
Jicerentur, in jus vocatus est : damnatuni sententía 
judicum, favor Auguste servavit (23). At Leo, is 
qui nuper summo cum imperio fuerat, Constantini 
eunuchi, multum opibus et gratia valeptis, opera, 
ad hoc tentatis militum animis, imperatorém solio 
deturbareáusus. Romaniinsidiiscireumventus, ocu- 
lisorbatur, pridem suspectus, quási plus quam civiJia 
agitaret (24). Romanus enim, a Theodoro, Constan- 
tini rvagistro, in aulam evocatus, ut pacem etliber- 


piarum duci evenit, qui hostes ad  Acheloum, C tatem, et domutn. Angustam susiélitaret, nolle se 
NOTÁ. 


omnem regionem illorum, usque ad portas Constan- 
tinopolitanam devastando insequuniur. Et paucis in- 
terjectis: Quíis- gentilium Avarorum strages tantis 
congressionióus enumerando possit exponere? quo- 
niam arorum, ad quos victoria concessit, nume- 
ro xx millia equitum cosa inveniuntur. 

(6 Contin. Theoph. p. 234. Leo Grammat. 
p. 488. Simeon Logoth. p. 472. 

(17) Citati, Luitprand. ]. i1, c. 7. Theodos Κίον. 
in Chron. b 19, ad an. 914. Elmacinus Hist. 
Sarac. p. 198: Obiit Alexander, cui successit. Con- 
stantinus, Leonís filius, 13 anuorum puer. Misit 
Bulgurorum rez ad Constantinum | imperatorem, ut 
sororem suam desponderet ejus filio : quod cum re- 
cusavissel, prelia multa commissa sunt a Romanis 


et Bulgaris. Videns hoc Nicoluus, auctor fuit, ul Ro- ἢ 


manus imperator fieret, qui Bulgarorum regi liarum 
aitarum dedit uzorem. Qus de causa belli tradit, 
a vero aliena sunt : errat preterea, dum hac anno 
Heg. 309, ere» vulgaris 932, accidisse, scribit. 

(18) Contin. Theoph. p. 475. Theodos. Kiow. ad 
an. 915. 

(19) Cedrenus, p. 613, Simeon Logotheta, p. 476 
οἱ Leo Grammat, p. 492 flumen vocant, Verba ejus 
hec sunt: Ὁ πόλεμος μετὰ τῶν Βουλγάρων xai 
Ῥωμαίων πρὸς τῷ ᾿Αχελώῳ συγχεχρότητο ποταμῷ, 
xai — τρέπονται Ῥωμαῖοι πανστρατί. Romanos ex 
illo prelio viclores discessisse, Credenus tradit, 

ropterea ἃ Goaro, notis ad Leonem, castigatus. 
Bed is Zonaram sequitur, qui pag. 185, non instre- 
nue rem gessisse Graecos, nec incruentam Bulgaris 
victoriam fuisse, memorat. 

(20) Patzinacite principio eas regiones,quas Ui 
postea et Chazari occuparunt, tenuere, inde pulsi 


Turcorum agros armis subegerunt. Erat autem 
Constantini state Patzinacia omnis in octo partes 
divisa, quarum singule& prefectos, quorum potestas 
non ad filios sed patrueles, transibat, habebant. 
Frequentia eis proelia cum Turcis, Moraviam eolen- 
tibus, (uere. CoNsTraNT. De admín. imper. c. 37,38. 
Russos, conterminam gentem anno 915 primum 
aggressi, pace composita, sedes ad Danubium po- 
suere. THEODOS. Κιον. ad ἡ. a. Tenuisse eos plani- 
tiem, & Borystbene fluvio ad Pannoniam usque 
porrectam, ubi Moldavia hodie et Podolia aita est, 
domos habuisse nullas, in plaustris vitam degisse, 
auctor est Cedrenus p. 775. 

(24) Luitprandus, l. 11, c. 8. Cum Bulgarís pre- 
lerea pugnanti Phoca domestico, qui et ipse Pater 
Basileos ardenter fieri cupiebat, 1n ipso belle jam de 
hostibus triumphum tenenti, quid a Romano actum 
sil, nunliatur ; qui mox animo consternatus, wimlo 
dolore compulsus, victori: signum, quo hostes inse- 
quebalur, projecit, terga vertit, [fugam suos inire fe- 
cit, etc. Sic etiam Cedrenus p.613. 

(22) Contin. Theoph. p. 241, Georg. Monach. 

p. 570, Simeon. Logothet. p. 477. Ceteri diversa 
tradunt, ut Zonaras et, Cedrenus, qui Bulgaros in- 
genti clade prostratos dicunt. 

(23) Simeon Logoth. p. 470, Leo Grammat. 
p. 492, Zonar. p. 180, Theoph. Cont. p. 242 sq. 

(24) Praeter citatos, Luitprand. i11, 8: ümni cum 
festinatione Phocas domesticus Constantinopolin redit, 
palatium ingredi cupit, εἰ arte fieri pater Basileos 
satagit. — Sed a Romano domestico istecapitur, atque 
utroque (umine privatur. Aliter Leo Grammat. et 
Theoph. Contin. p. 245, inscio et invito Romano 
VOS € Casca, SOXOSNSSS, NSASÁASRNUS. 


85 

QUIQQUOAIL Lt1a"L T verc tit. 

crutt. πο τ τες τς ge otstnpxu 25. 
Fise Cu.& 5: atre;E IT 


gz-25 Es.4-a fuit, Rorrani 
* 4 Z2::a. qu0 terjpore 

τ τι ὶς (Greci Zz- 
ἰαξ. Amplissimi 
?m-:cs traditur /26 . 
frzLperio. Nam et 
mou. et ἴω», Con- 


Tog£teZULIT COTVEL. fb. 
ILübetT CL OIL 
TOELHS LLL DfobBIIoó4 
Ἰδεστ τε 7:56:klt : 
4.81.1... [elf ol? 

-SEL  tLIl£Tà] D^. AIT πραγ: ac tutorem 
δ:,: ὉΠ Ἐπ’. 542m t0-z.75 ornamenta 
L/ALLLILERIÍ tll στοῦ 2*5 . Hujus moris igno- 
Tell tgléTlllIL OL st$]tem doiit. ct, Bomanum 
LUI LUDEIFKAT τ, ILLOS .zrziisse, nullo certo 
ant. ?; 5.. «28 suis rebus parum 


-hl..5? 


dbeeIGAKRTO tLIL Lt&t8A cL£6n5b ón suspicionem 
τῶ τ 8 DASAD 2 5, 5t, N.có.B0m patriarcham, 
TLEWtUtLT £2 "o2 2822fB. mag.sires, in exsilium 
zn. 75 mol.c LOC δ: Augnetus salutatus 


5g. D LESD.7& v2..I et Christophorus filius, per- 
ποὺ o CIetillTt 3. τὸν .mhfIn:nU*arn sib? potestatermn 


Eve wl'r.nR zcereba'ur, enroradonati 31). 
2.42.0 δε Q*OLt.LES BALatus, Arsenius, Theodore- 


ceoztacta sacra ἃ tus cubicularius, 


J. H. LEICHII COMMENTATIO y; 


Demetrius scriba aserari, 4 
magnitudinesumma fortune nihil, praeter noxe 
Constantino superesse, se perjurii ac perfid κι. 
tores fure, spondentes : at hi brevi in ordinem n. 
dacti sunt 'L. XVIIj. Ceterum Romanus, scluc 
juramenti melu, primas in rs publica tenuit, τι. 
jestatis insignia solus usurpavit, adeo ut in s 
lemni pompa, et decretis publicis, inferiorem Co 
stantino, sibi ac filiis principem locum  assigna- 
ret :32), et Theodora conjuge mortua, Christopho:. 
filii uxurem Augustam appellaret (33). Hoc facinc:: 
dominationem captavit. 

IV. Nec letior his temporibus facies civi; 
erat : tam diversas in partes populus et saceriot4 
trahebantur. Cujus negotii initium, ordinem ὃς 
finem curatius disseram, ut, quanti ssepe motus, « 
ab antiqua consuetudine discessio fiat, oriantur, 
plane appareat. Leo Philosophus, cum e tribu 
uxoribus, in spem successionis, masculam prolem 
nullam suscepisset, longe prospiciens futurcs ci- 
sus, et procerum de regno contentiones, Zoen 
Carbinopsinam, non admodum illustri loco 52- 
tam (31), in matrimonium duxit. Qua cum incesrie 
nuptie apud Grecos haberentur, metusque es; 


NOT. t. 


“Ξ 23:.2. Tze52ph. p. 213, εἰς. id anno 919 
τὰ Ζ 1 ἘΣ 6 ex Sinneorne Logotheta, qui Ho- 
ILLA £2 &l2£25, quo festum B. Marie in feriam 
qz tLAI I6ITALAS, iD au!lam vocatum, testatur, 
O9... 

"CL fA M 55.45.18 Glycse sententia eet, p. 300; Tov 


Pearn...2Q40U, 21 2. πηϑούλλον φύλακα txoto5 αὶ 


—TuV, χαὶ Jn mats xt ἰχυτῷ χαθίστησι, 
αὐ πῆ Toss πῖον 26 te tua fiuzez gbuouztt ler 
auream buiiam lomanum custodem suum fecit patris- 
que ineo »ib1. constuuu : ea dignitate necdum antea 
quiquam ornatus [uerat. Quale autem munus ἡ Ba- 
7:5t52252:2 fuerit, omnium optime ex Constantini 
aj homanum litteris apparere arbitror : Ὡς £c 
qihz41 τῆς ἑπτς Δεσποτείας καὶ βχοιλτίας ἐγρυ,νο" 
ρώτατον, χαὶ εὐνούστατον, χαὶ πιστότατον, οὐδένα τῶν 
ὑπὸ χεῖρα, ἢ Puwpavov, εὐρηχὼς, τούτῳ τὴν ἐμὴν 
φυλαχην μετὰ Θεὸν ἐπίστευσα, καὶ ἀντὶ πατοὺς χαὺ- 
τὸν ἔχοινα, σπλάγγνα πατριχὰ wai Oui) γον! κὴν 
πρὸς ἐμὰ ἐνδιιξάμενον. Cum alium neminen.. domi- 
nationis me ac majestatis vigilantiorem, magisque 
benevolum ας fideliorem custodem | inler omnes, qui 
mea ditionis sunt, ac imperio subsunt, lomano inve- 
nerim : huic secundum Deum mei custodiam commisi, 


(29) Suidas v. [[χτρίχιος. Sic prefectus urbi 
ἔπαρχος xai παιὴρ πόλεως appellatus. Contin. 


e * ^. - 4 
Wo oval 46:023 [225 5 τὸν 


Theoph. p. 287. 

(30) In. Chronic. p. 111: Apud Gracos Romanu 
Paler Basileos factus, ul. securius ageret, matrem 
Constantini imperatoris uxorem. duzil, suam vero 
filiam (psi. Constantino despondet. Nisi forte is rgq- 
mor inde ortus est, quod amoribus Zoes Auguste 
Homanusimplicitus vulgo crederetur. V. Luitprand. 
. n, c. 7. 

(31) Contin, Theop. p. 217, Simeon. Logothet. 

p, 480, etc. 

(32) Sim. Loegoth. p. 4*1, Byzantini ceteri, 
Lnitprand, ]. i1, c. 5. Quod idem comprobat nuz- 
mus & Cangio p. 136 editus, in quo BoMAsts czu- 
STOUPIIORUS ET CONSTANTINUS, scriptum est. laceus 
causa est, cur edicta, que vulgo  Nove!se (op«tj- 
utiones appellantur, Constantino  imperatve, v. 
gata, in codicibus passim Romano tribusntur. N. 
Leunclav. Juris Graco-Homani t. ΠῚ, p. 19. In 
litteris monasterio Vulturnensi datis anno 7, 
HRomanus et filii, Constantinus, Christophorus, 
Stephanus, ultimo loco Constantinus Porphyrogen- 
netus, rmemorautur. Chronicon Vulturnense ap. 
Murat. t ], p. n, p. 4:1. 

(33) Leo. Grammat. p. 4?s. Erat Christophori 
conjux Sophia, qua post mariti obitum e palatio 
expulsa, Helena, conjux Purphyrogenneti, Augusta 
snlutata est. Hoc unice illustrat locus Gregorii in 
Vita Basili junioris p. 67.3 : "lzzv δὲ τὸ τηνιχαῦτε 
βαπτιλεύοντες Pearl ὁ πατὴς Ἑλένης, Στέτανος 
6: xxi Νιωωνσταντνος, υἱοὶ αὐτοῦ, 2T Νι τιστοξ του 
c5) πιώτου αὐτοῦ παιδὸς πχνήντος, xal υἱὸν χατὰ- 
λείναντος ΜΠ’) χὴ} τούνημα, hl καὶ ἀστεπτος 5L 
ὅλως β3χτιλικῖ, 25542 3, 2209. ὑπο ux: χοχχίνεις ἔχαὺ - 
αύνετος Ὑχυτούμενης EX! δυναστεῖχ χαὶ τῇ, τῶν Tou- 
T22^5:1212155,47'049 227" Δ) Dur δέξτ, Αὐτὴ δὲ 7, 
A 172222 Eie TIT Tu. ἀλλο $22:4:2 Tu 
ἢ: παττὺς motY. CjPeaai- 
v) iss 913 TEPE,702322 09. bL δὲ Xezia. P τοῦ 
TIL EE ξχξ “γ᾽ πιλτυπτι 5 "vt 5s. χατυνξγθν --ς 
ῥχπτιλει ας, 

Ji S. Evirhanii Maeri Aeri. abbatis sororem 
Can:ius ex Constant. Dec admin. imperio vocat in 
Fumi. Buyzant. p. 141. Sed errat. Constantinus enim 
|. c. e&p. 22, Theopuhenem, cuyo. Van Vuys- 





51 DE VITA ET REBUS GESTIS CONSTANTINI PORPHYROG. 


58 


ne principis exemplum plurimi sequerentur : Nico- A stantiaopolin indixit, ut consulerent paterne existi- 


laus patriarcha Thomam sacerdotem, qui eos ritu 
antiquo ad aram deduxerat, loco movil ; imperato- 
rem sacris prohibuit, Zoen nimis aspere, tanquam 
pellicem, tractavit (35). Id Leo gravissime ferens, 
cum nec minis, neo blanditiis, ut interdictum dis- 
solveretur, impetraret, Nicolaum munere in perpe- 
tuum privavit (36) ; suffecto Euthymio, qui ut lenis 
et facilis indole erat, imperatorem ad sacra admisit 
quidem, sed legi, quam de quartis nuptiis laturus 
erat, intercessit (37). Inter hec a pontifice Roma- 
no, Sergio, legati venere : qui legitimum ratum- 
que conjugium censuerunt, Nicolaum, ut Photio 
faventem, acriter ingectati, a qua suspicione epi- 
stola, que hodie superest, se purgavit (38). Nec ita 
tamen animi in pristinam concordiam reducti : 
quin potius alii ex sacro ordine Euthymio, alii 
Nicolao addicti, magna odia cum crudelissimo dis- 
sidio concedere (39). Exstincto paulo post Leone, 
Alexander, pulso Euthymio, et ignominiis omnibus 
appetito,Nicolaum pristine dignitati, unde dejectus 
erat, restituit (40). Euthymius mox fato in exsilio 
functus est. Is tum pugnacissime suam sententiam 
defendere, Leonem verborum contumelia, etiam 
mortuum, insequi, nihil denique, quo prefracti 
ac pertinacis hominis est omittere (41). Itaque 
Constantinus an. 0920 conventum sacerdotibus Con- 


mationi, quartasque nuptias lege abolerent ; seu 
rei indignitate, seu, quo magis inclinet animus, 
patriarche artibus commotus (42). Exstat edictum, 
communiter compositum, in hanc fere sententiam : 
Christum generis humani servatorem, concordiam et 
quietem publicam praceplis et exemplo commendasse, 
eam vitio mortalium turbatam, natasque vel de ma- 
trimonio case el. legitime ineundo. acres gravesque 
contentiones. Quas uL componerent, pacemque sacro 
cetui redderent, statuere se, quarlas nuptias omnino 
prohibendas, tertias certis condilionibus celebrandas 
esse. Ad. annum scilicet delatis quadragesimum pro- 
vectis nondum suscepla sobole permitti, czeteris, qui 
Jam parentes facti essent, non licere. Triginta annos 
natis, uxore allera sine liberis exstincta, quadrien- 
nium [L. XVIII] a. sacra cena. abstinendum, ut e[- 
fusam inlantam intemperantiam libidinem expiareni: 
δὶ quis sacerdotum admiserit, manere privandum, 
Czlerum, qui ad matrimonium cogitationes conver- 
lerent, ne quid flagitiose et impure committeretur, 
curare debere. Hsc late tum legis sententia fuit, 
quam, ut rata firmaque esset, in concione populi 
quotannis recitatam (43), eumque morem a Basilio 
et Constantino, Cesaribus, Constantini nepotibus 
servatum esse (44), accepi. Sic publica tranquillitas 
tandem restituta, nisi quod Euthymii nomen, 


NOTE. 


rum ordine digesta exstat μητρόθεον suum appellat. 
Cum verois, Leone Armeno imperante, diem suum 
obierit, vox μητρόθεος per magnum avinculum, seu 
matris avunculum reddenda est. V. Banduri Ani- 
madv. ad Const. p. 58. Cedrenus eam Καρδινωψίναν. 
Constant. τῆς KapOwoyivas dicit. Sed mus 
Eutychium, lepidam nobis fabolum dé quartis 
nuptiis Leonis narrantem : Porro cum Leoni, imp. 
Romano, mortua esset uxor, nulla relicla prole, aliam 
ille uxores ducere voluit : al prohibuil ipsum Nico- 
laus ῥοσίαγοια Constantinopolitanus, dicens : Non 
εεἰ tibi licitum, uxorem ducere, siquidem Anagnostes 
es, et precibus sacerdotum consecratus ; quod si uxo- 
rem duxeris, mon licel tibi ad altare accedere. Aona- 
les Alexand. t. 1I, p. 454. Eadein fere habet Elma- 
cinus Hist. Sarac. p. 150. 

(35) Contin. Theoph. in Leone p. 225, D. Si- 
meon Logoth. p. 466, D. Leo Gramm. p. 483. 

(36) Auctor argumenti tomo Unionis prefixi apud 
Leunclav. Jur. Grceco- Rom. t. I, p. 104 : O δὲ βα- 
σιλεὺς συνετὸς ὦν, xai ὅθεν ἀνεφύη τὸ ἀσύμφωνον 
τῶν ἀρχιερέων οὐχ ἀγνοῶν, μεθίστησιν τὸν πατριάρ- 
yn» Νικόλαον xal ἐξορίζει τῆς ἐκκλησίας, ὡς ψεύ- 
στην, xai πολλάχις μὲν ὄρχοις διαδεθαιοῦντα, xal 
ὑποσχόμενον, δοῦναι τῷ βασιλεῖ τὴν τοῦ ἐπιτιμίου 
συμπάθειαν, τοσαυτάκις ὃὲ μεταμελόμενον xal ἀνα- 
δαλλόμενον ἐπίτηδες. Pagius, conjectura ductus, 
Nicolaum jam a Leone, morti proximo, non ab 
Alexandro fratre, quod Byzantini uno ore tradunt, 
pristina dignitati esse restitutum, arbitratur, ad 
annum 911. IV. Idem diserte Rlmacinus in Hist. 
Sarac. p. 199 testatur. 

(37) Loo Grammat. p. 454, etc. Nugas Cedrenus 
agit, dum imperatorem lege sancire voluisse narrat, 
οἱ viro tres quatuorve uxores una in matrimonio 
haberet liceret, p. 602. Nisi forte corrupta apud 
eum verba sunt, et pro χατὰ ταὐτὸν, simul, legen- 
dum : xztx' αὐτὸν, sua aetate. 

(38) Baronius ad an. 912 epistolam Nicolai ad 
pontificem Romanum edidit, e cujus initio apparet, 


legatos a Sergio an. 906, quo Zoe Augusta appel- 
lata, eaque contentio maxime ferveret, venisse. 


( Cujus rei vestigia etiam apud Eutyoh. in Anna- 


libus p. 484 occurrunt. - 

(39) Tangit bec dissidia auctor Pref. t. Union. : 
σαν πολλοὶ τῶν ἀρχιερέων ol μὴ συνελθόντες τῇ 
τοῦ πατριάρχου οἰχονομίᾳ, καὶ μᾶλλον οἱ τοῦ μέρους 
τοῦ ἐχδληθέντος Νιχολάου. 

40) Cont. Theoph. p. 233, alii. Ceterum Leo 
Allatius Euthymium, annuente pontifice, patriar- 
cham dictum, idque Grecos Romane sedis digni- 
tati tribuisse, ecribit. De Eccles. Or, et Occid. perpet. 
cons., p. 604. Sed id nullo certo auctore proditur; 
quin potius Nicolaus epistola citata, e legatis Ito- 
manis suam potestatem imminotam esse queritur. 

(41) Prefat. tomi Union. 

(42) Indict. viri, mense Julio. Sic enim Theoph. 
Contin. p. 746 : Π τῆς Ἐχχλησίας παρὰ Ῥωμανοῦ 
γέγονεν ἕνωσις, ἀπάντων ἑνωθέντων μητροπολιτῶν 
τε χαὶ χληρικῶν, τῶν ἀπὸ Νικολάου τοῦ macpiz2you 
xai Εὐθυμίου διεσχισμένων. Scripserat Nicolaus ad 
Joannem pontificem, mitteret legatos, qui nuptias 
quartas illegitimas,nec Leonis exemplo confirmatas 
esse, edicerent. Quorum licet nulla nec apud au- 
clores Byzantinarum rerum, nec in tomo Unionis 
mentio fiat, certum tamen est, Theophylactum et 
Carum pontificis nomine Constantinopolip venisse, 
inde in. Bulgariam ad Simeonem discessuros. V. 
Nicolai epistola apud Baron. ad an. 917, 1. 

(43) Mattheus Monachus in Quest. Matrimon. 
Juris Graco-Rom. t. I, ]. vin. p. 497 : Ὃς xai τόμος 
κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα ἐτησίως ἐπ’ ἄμδωνος ἀνα- 
γινώσχεται, 1$ tomus mense Julio quotannis in sug- 
gestu legitur. Eo tempore pompa solemnis et pro- 
cessio in edem Irenes et Sancte Sophie institue- 
batur. Constant in Cerim. Aule Byz. p. 109. 

(44) Scholion tomo Unionis additum apud Leun- 
clav. p. 108 : Νῦν δὲ... πρὸ ἐννενήχοντα χρόνων 
ἕνεκεν τῆς προδηλωθείσης αἰτίας καὶ ἀφορμῆς ἀποῤ- 
ῥαγέντας ἱερεῖς χαὶ μονάζοντας, ἣ παγγάληνος Βα- 


59 J. H. LECBII COMMENTATIO 60 


a Polyeucto patriarcha, non multo post, sacris À mentem cerneret, ut qui tante dignitatem majesta- 


diptychis adscriptum esse, plurimi indignaren- 
tur (45). 

V. Post annos admodum quindecim, quam pri- 
mum imperium adorti erant, Bulgari rursus pacem 
exuere, seu assuetudine gentis, que secunda ad- 
versus circumjeoctas nationes bella hactenus exer- 
cuerat, seu quod claustra maris ac terrse levi 
presidio adversus validissimos exercitus septa 
essent. An. 929. Tum pr:torianse cohorles arma 
subito ceperunt, infausto eventu, cum acrius 
quam constantius, prelium inirent. Classe etiam 
vindicare maria visum, que, ducum imperitia, aut 
dispersa est, aut in fugam conjecla. Auxerunt ter- 
rorem agrestes, cum portis urbis incidentes, Pega- 
rum et Theodore palatia, Stenumque, hostili igne 
accensa, procul fumare nuntiarent. Pericula ulti- 
ma audere et experiri tandom jussus est Sactitius, 
quem palautes copias non iustrenue aggressum, 
uno vulnere Barbari in mortem affecere. Cujus 
gesta multi cum attigerint, in eo consentiunt, ma- 
gna in ipso virtutis, magna belli decora fuisae, 
quibus rem publicam in paucis sustinuisset. Inter 
hec rex Bulgarorum, et ducis et gregatii militis 
officia obiens, Andrianopolin cum exercitu movit, 
corona circumdatam, postquam annona defecerat, 
cepit, captivo duci, quidquid tormentorum reperiri 
potuit, adhiberi jussit. Inde victoria haud segniter 
usus, Thracia et Macedonia ferro igneque vastata, 
sedàm imperii et caput, Byzantium petiit ; at ca- 
stris positis, Yersa ad pacem oogitatione, ut sibi 
cum Romano colloqui liceret, oravit (46). Admira- 
tio subiit utriusque exercitus militem, cum hinc 
ferociam Bulgari, inde non infractam imperatoris 


tis, raro ea tempestate, et ex vetere memoria 
exemplo, ore totoque habitu proderet; jam tum 
presagiens animo, fore ut pax affinitatibus connu- 
biorum flrmaretur. Aliquot unnis post, Simeon 
Bulgarus, morbo exstinctus, Petro fllio regnum 
testamento relinquit (47), qui, licet jam exercitum 
in Grécos armasset, cum Turci, Servii, Chrobati, 
valide nationes, sibi imminerent, summaque pre- 
terea caritas annone incideret, legatos de pace 
instauranda, ad Romanum misit, utque Maria, 
Christophori Cesaris filla, in manus sibi conveni- 
ret, rogavit. An. 942. Tum spes objecta est Christo- 
phoro secundi a patre loci, Porphyrogenneto quid- 
quid ex avita majestate supererat ademptum (48). 
Hec domi fere ea state gesta sunt. Paulo antea 
Melitene, vetus ac nobilis ad Euphratem urbs, Ar- 
menie secunde a Justiniano assignata, recepta 
est (49). Diu subjectam Saracenis Constantinus 
Copronymus olim occupaverat, in obsequio tenere 
non potuerat (50). Joannes Curcuas, prefectus mi- 
litum, qui per Syriam δίαιτα habebant, ebsidione 
longa et difficili cinctam, in ditionem redegit, et 
postea civium auxilio finitimis gentibus attritis, 
predam insignem, captivos, bellique confecti fa- 
mam dorum reportavit. Urbem οἱ quidquid fini- 
timi agri est, in provinciam, quam Curatoriam 
vocarunt, imperator descripsit (51). 

VI. Sub idem fere tempus bella plurima fines 
imperii terruerunt. Nam et Scythe, Strymone su- 
perato, Nicopolin, validam urbem, Augusti victoria 
nobilem, oocuparunt, el Turci, qui et Ugri (52), a 
septeritrione Thraciam; Byzantium usque, inocursa- 
runt : ho$ Theophanes patricius prosperís preliis 


NOTAE. 


σιλεία τῶν θεοστεφῶν Βασιλέων ἡμῶν Βασιλείου xai 
Κωνσταντίνου συνῆψε xal συνήένωσε, E quibus verbis 
etiam hoo colligitur, turbas inter Euthymianos et 
Nicolaitas nondum haoc etate compositas, aut novas 
potius de quartis nuptiis ortas esse. Quod preterea 
Cedrenus testatur, magnamque Nicolai Chrysoper- 
gii in stabilienda concordia curam fuisse, prodit 
p. 702 B. Ceterum in matrimoniis ineundis nulla 

ens Greca religiosior fuit, ut ex Matthei Monachi 

uest. matrimon. apparet, et illustri exemplo pro- 
bat Cedrenus p. 649. 

45) A Vita 8. Polyeucti e Greecis scriptoribus 
collecta Act. Ss. Febr. t. I, p. 707. 

(46) Leo Grammat. p. 498. Contin. Theophan. 
p. 248. Simeon Logoth. p. 483, ceteri. Meminit 
etiam Theodos. Kioviens. ad an. 929, Sigebert. ad 
an. 920. 

(47) Quem ex altera uxore susceperat, Michaele, 
primo loco nato, ritü monachorum tonso. Simeon 

ogoth. p. 46. 

48) Bulgari scilicet id rege genteque sua indi- 
gnum judicantes, quod in solemnibus populi ac- 
clamstionibus, Constantino primum, deinde Chri- 
stophoro honos haberetur, facile ἃ Romano, ut 
mutatio prisci moris fleret, impetrarunt. 

(49) ᾿Επίσημον xai ἐξαχουστον, καὶ πάνυ ὀχυρὸν 
xai δυνατὸν χάστρον τῆς Συρίας vocat Theoph. 
Contin. p. 257. Conf. Pagius ad an. 927. VIII. No- 
tus est Acacius Meletinensis episcopus, Nesto- 
rianis contentionibus quinto seculo impliei- 


tus. 
ae) Zonar. Annal. t. It, p. 108. Cedrenus p. 
ont) Leo Grammat. p. 504. Contin. Theopb. p. 

. Dicta est Curatoria ἃ Curatore, qui iributa, 
per eam provinciam collecta, srario principis, 
quod et ipsum Κουρατωρία vocatur, inferebat. Hoc 
ΟΣ Simeone Logotheta p. 487 colligo : Μελιτηνὴν 
Κουρατωρείαν ἐποίησε ὁ βασιλεὺς, xal πολλὰς χιλιά- 
δας χρυσοῦ xxl ἀργυρίου ἐκεῖθεν λαμθάνει ἐτησίως. 
Cangius in Glossar. ἢ. v. Anne Comnene locum 
Álexiad. |. vit, p. 205, corrigit, et pro Μιτυλίνης 


D Μελιτήνης rescribit, in quo ipsum ratio fugit. Re- 


fert Augusta, Tzacham, classi prefectum, occupa- 
ts Clazomenis, in Phocensem agrum solvisse, 
eumque diu in obsidione Methymn:se heesisset, Mi- 
tylenensem regionem in ditionem redegisse. Unde, 
qui locorum situm et circumscriptionem norunt, 
facile intelligent, eam de Mitylene, vetere ac nobili 
urbe, loqui, cujus nomen universe insule postea 
tributum videtur. 

(52) Indict. VII, m. Aprili, seu A. C. 934. Turcos 
fere vocant scriptores, qui hodie Hungari sunt. 
Zonar. p. 476. Τοῦρχοι oi περί τὸν Ἴστρον, ol xai 
Οὔγγαροι χαλοῦνται. ldem p. 255 de Turcis, regni 
Saracenici eversoribus, scribit, eos septentriona- 
lem plagam ad Caucasum montem incoluisse. 
Multa de iis Constantinus libro De administrundo 
imp. variis locis observat. 


63 


1. H. LEICHII COMMENTATIO " 


est, procedentibus longo ordine Sthepbano et Con- À videret, ne tam preclara indoles, tot orname, 


stantino, Romani filiis, Porphbyrogenneto, el senatu, 
cum cereis, et Evangeliorum volumine, ut tunc 
consuetudo erat io publicis supplicationibus. In- 
cessit deinde religio,quonamin templosacraeffigies 
collocanda foret? postremo in Sancte Sophie illata, 
rituque solemni culta fuit (65). Exstat Constantini 
Porphyrogenneti de Edessenu sudario, elegaus ora- 
tio, anno proximo, ul videtur, in populi concione 
babita, quam junioris Constantini esse, Aloysius 
Lippomannus et Cesar Baronius esse arbitrantur; 
eo precipue argumento moti, quod aliud dicendi 
genus in libris De administrando imperio, Vita Ba- 
silii, ceteris, appareat δ). Damus boc Cesari Ba- 
roni^, sermonem imperatoris humilem in illis et 
plerumque vulgarem esse; sed sublimiori stylo 
forrm:anda erat oralio, que tam sacras reliquias 
digne ceiebraret. 

VIII. Sextus jam et vicesimus agebatur annus, 
ex quo Homanus imperium pro arbitrio tenebat, 
adeo .'nminuta Porphyrogenneti potestate,ut experti 
poblice cure et consilii, preter Augusti nomen, 
niti] omnino relictum esset. Qui ad ultimum per- 
ixsus l.ngioris otii, quod studia doctrinae, qui- 
bus 'L. XX; animum imbuoerat, hactenus unice le- 
niverant /67), de recuperando regno consilia volvit. 
Quod cum variis artibus tentasset, tutissimum vi- 
sum est, Stephanum et Constantiaum, Romani 
filios, cupiditate regnandi accendere. Dudum illi 
paterno odio ardebant, quod Rtomanus, testamento 
scripto, principem locum Porphyrogennelo tribue- 
rat : Stephanus precipue, quem saiis jam procli- 
vem facile Basilius, particeps consilii, permovit. 
Is olim honestum ordinem duxerat, vir callidus, 
et in animo Stephani validus, quem, opporiunitate 
data, admonuit : imperium agre a decrepito sene 
sustineri, viribus animisque opus esse, ne Ugri, ne 
Bulgari, ne Saraceni aliquid novarum rerum moli- 
rentur, solum Stephanum tante moli parem esse : 


virtutum,inertiaobscurarentur. Adjutorem Porph. 

rogennetum fore, cui nibil antiquius sit, quam eu; 

regnare, qui ad hanc spem genitos esset (68). ]u. 

que Romanus comprehensus, in Proten insulam n. 

legatur et monachorum rita tondelur : summ 

imperii ad filios et Porpbyrogennetum delata,sttiz 

apparuit, arduum,eodem loco potentiam et concor 
diam esse, cum id ageret Stephanus, ut solus a 
dignitate potiretur. Interea Constantinum Heleu 
Augusta, ul tam: nefarios ausus comprimeret, exci 
tat, qui eos, specie amicitie, epulis adbibitos, pes 
quadraginta dierum imperium, in exsilium pelit. 
Id Stephanus xix annos magno animo in Lesbo ir. 
sula iulit.Constantious, duobus annis post, ad m. 
jore, et magis precipitia conversus, cum Byrzar. 
tium repeteret, a custodibus est interemptus (67, 
Sic tandem solus rerum potitus est Porphyrogetm. 
tus, cui insidie a plurimis paratae sunt. Name 
Theophanes, princeps cubiculariorum, Romanun, 
et (Gregorius Macedo, allectis in societatem clarü 
et illustribus viris, Stephanum imperio iterem 
admovere ausi sunt : in utrumque, detecta perfida, 
graviter eit animadversum. Post baec Constaniinu 
Romanum filium, corona imposita, in partem cv- 
rarum vocavit, ut euin temperius et sibi et pose. 
ritati conformaret (70). 

IX. Una tum imperatori cura erat, ut regnum 1 
majoribus relictutmn, avitis patriisque virtutibus 
regeret, nec extrema a Barbaris dehonestarentur. 
Cappadociam enim et nobilissima minoris Asie 
oppida Saraceni, Tarsum incolentes, vastarant, 
prada immensa et captivis plurimis abductis, quos 
pactis induoiiy imperator recepit (71). Interjecto 
tempore, cum, nova classe instructa, Greca littora 
obsiderent, Basilius secundo praelio eos prostravit, 
de ducibus captivis Constantinus triomphum prisco 
more egit (72). Nec minoru belli decora Leonis et 
Nicephori, Phoce Barde, supremi ducis exercitus, 


NOTE. 


(65) Hanc pompam Constantin. pag. 68 sqq. or- 
dine describit. Adde Contin. Theoph. pag. 908. 
Que fuerit sacre imagini reverentia exhibila, ap- 
paret e Gregor. Monach. pag. 505, ubi hoe premci- 
pue telo in eversores gimulacrorum, Leonis Árme- 
ni :»late turbas commoventes, utitur. 

(06) V. Combefisio notata p. 100 Manipuli Origi- 
»um CSP. et expende verba, que in fine orationis 
occurrunt : Ὧ θεῶν ὁμοίωμα τοῦ ἀπαραλλᾶχτου 
πατρός, Ὁροῦρει ἀεὶ τὸν εὐσεθῶς xai πρχως ἡ μῶν 
βασιλεύοντα, χαὶ τὴν τῆς ἀποδημίας ἀνάμνητ'ν 
λαμπρῶς ἑἕορτάζοντα, ὃν τῇ παρουσίχ σοὺ ἐπὶ τὸν 
παππον χαὶ πατρῷον βρθηόνο; ἀνύψνωσας, Adde 
Lambec. Comment. de Bibl. Vindob. I. vint, p. 106, 
et Pagium ad an. 944, n. V. 

(67) Constantinus ilaque  Porphyrogennetus tum 
orationi, lum lectionibusvacans, totum se Domino com- 
mendalat, opere manuum victum quirilana: sane τὴν 
ζωγραφίαν, id est picturam, perpulchre exercebat. 
Luitprand. |. i, c. 9. Hec ad verbum in suo 
Chronico repetit Sigebertus, p. 255. 1 :em ex Gracis 
Theophanis Continuat. p. 280, et Zonaras p. 195 
testantur. 

(68) Cedrenus, pag. 633. Vetustiores tamen, no 


res vituperio Constantino esset, filiorum hoe scelus 
fuisse, perhibent, et. inscio ipso Romanum regno 
pulsum. V. Simeon Logotheta, pag. 493, ceteri, 
cum quibus Luitprandus l. v, c. 9 consentit, ni- 
miamque in filios severitatem exitio fuisse Roma- 
no, testatur. 

(0 In monasterium ltumani filii detrusi sunt, 
quod timendum Constantino erat, ne se aliquando 
summa dignitate privarent : δὶς Theopb. Contin. 
p. 274, Zonaras p. 1.5, alii Luitprandus contra 
auclor est, Constantinum, cum certis indiciis co- 
gnovisset, sibi ab ipsis insidias parari, eorum con- 
silia prevertisse, utque philosophatum mitteren- 
tur, juesisse. Philosophie enim nomine sacra mo- 
nachorum studia passim ab ejus etatis, et vetu- 
Stioribus scriptoribus memorantur. V. Cotelerii 
Monumenta, t. ], p. 1810, 157. 

(70) Misere bic omnia turbat et confundit EI- 
macinus in Histor. Sara^en. pag. 218. 

(11) Contin. Tbeophan. pag. 275. 

(72; |dem, pag. 282. Ejus triutuphi spleadorem 
imperator in opere De carimoniis Byzant. descr:- 
psit, p. 351. 


DE VITA ET REBUS GESTIS CONSTANTINI PORPHYROG. 66 


um, fuere. Qui, cum pater, annis morbisque A in Grecos et. Germanos suscepisset, ab Ottone imp. 


i8, hosti tam feroci, tam callido, impar esset, 

discrimen subiere, et domito Chalebi pre- 
, urbem triumphantes intrarunt (73). Viotorice 
us urbs Samosata fuit, ἃ Basilio in ditionem 
cta. Eodem tempore, re feliciter in Africa gesta, 
sgypto et Persia legati, renovare dextras, ut 

foedera componere cupientes, venere, quod 
magnifloum, ut erat, imperator duxit (74). 
:a turbare fortuna ccpit. E Creta enim insula, 
18 Saracenorum turba erumpens, navigia, qua 
ii validissima in mare deduxerant, aut mersit, 


cremavit : causa calamitatis duoum negligen- 


st imperitia fuit. Nec amissa Constantinus 
(7188 reparavit, quin potius in summum discri- 
rem Grecorum traxit (75) Postremo Nioepho- 
)hoca8, novam classem molitus, in Cretam sol- 
fusis hostibus, arces munitissimas, in his 
idacem, tutissimum gentis presidium, exocidit, 
8, preefectis sub jugum missis, recepit, ut me- 
dum esset, ne, tanto successu rerum elatus, 
um affectaret (76) : quod tamen, sic volenti- 
fatis, brevi consecutus est. Hec, quanquam 
8 per annos gesta, conjunxi, ne divisa tedio 
lectorem aífficerent. 

At in Thracia dispari eventu pugnatum est, 
is, qui et Ungari, proximos per campos effusis, 
iolentius, quod, distractis tum copiis, ducem 
iuum sibi obviam iturum, non rebantur. Missus 
os Pothus Argyrus, patricius, onustos preda, 
ic impeditiore agmine euntes, subito invusit, 
ivos et prede partem recepit (77). Paulo ante 
ex primoribus gentia, qui cum turba comvena- 
, aut in Grecia, aut iá Bulgaris, forte conse- 
nt, pace in péPpetuum cum imperatore fir- 
ι, sacra, Gbristiana, utque lustrali aqua erzpia- 
1r, postularunt. Gylas, Hierothei, quem pa- 
cha sacrorum per Turciam antistitem dixerat, 
eptis institutus, in fide permansit, pietate et 
'is virtutum ornamentis insignis : aller mox ad 
im superstitionem relapsus, cum expeditionem 


captus, penam capite persolvit (78). Ceterum ea- 
dem religio Russos incesserat ; quibus olim a Basi- 
lio Macedone, avo [L. XXI] Constantini, icto ἴω- 
dere adilus ad sacros fontes, presul ab Ignatio 
patriarcha, datus fuerat (79). Elga, quam Greci 
nonnulli Helenam vocant, Ingoris, hostis quondam 
imperatoris, post amici et socii, vidua, stipata 
principibus gentis, Byzantium, ut in consortium 
sacrorum reciperelur, accessit. Splendide a Con- 
stantino excepta, et muneribus aucta est (80) ; addit 
Theodosius Kioviensis, imperatorem feminis forma 
excellenti matrimonio jungi voluisse, sed tulisse 
responsum : non posse se uxorem ejus esse, qui se 
inter lustralia saora in filiam adoptasset (81). Is 
rumor eorum temporum fuit, cui fidem adimit, 
quod in vivis esset Helena Augusta, et abhorrerent 
a peregrinis connubiis imperatores, ut ipse Con- 
Blantinus, inter cetera de servanda majestate pre- 
cepta, filium, ne illa unquam expeteret, admonue- 
rit (82). Missi cum Elga sacerdotes, qui deformia 
simulacra cultumque penitus obolerent. An diu 
gers promissis steterit, incertum. Traditur fama, 
venisse interjecto tempore ad Ottonem imp. a Ru- 
gis, seu Russis, oratores, qui doctrine Christians 
interpretes populo expeterent : facile annuisse Ot- 
tonem, et Adelbertum aliosque ablegasse, sed 
omnes ἃ perfida gente aut ces80s; aut omni contu- . 
melia affectos esse, solum Adelbertum evasisse. 
Qua, licet & Reginone, auctore non indiligenti, 
merorata. (83), aliena a vero, aut confusas osse 


na&fones dissitlas ac diversas arbitror. Cur enim 


non ἃ Grecis potius quam ἃ Latinis, Russi sacer- 
dotes postulassent? aut quis veterum auctorum 
illos Rugos appellavit ? Hos loca inter Viadrum et 
Vistulam fluvios, ad sinum Codanum porrecta, co- 
luisse accepimus : ad hos Adalbertus, is qui postea 
Magdeburgicus presul fuit, ut superstitionem fo- 
dam et infamem exstingueret, accessit. Neque me 
scriptorum, qui secuti Regionem sunt (84), nec 
Joannis Mabillonii, magni viri imprimis, Russos 


NOTE. 


3) Avaritiam Barde Phoca, supremi exercitus 
s, in ullimam perniciem rem Grecorum 
igge, Cedrenus ail, p. 637 ; de quo silent Contin. 
)phanis, Logothetes, ceteri, qui Nicephoro 
nphalia ornamenta a Constantino decreta esse 
iderunt. Cedremus, ipsum imperatorem de 
)dano et captivis Saracenis triumphum egisse 
'&, quod verum, et in opere De cerimon., ubi 
ἃ proditum est memorie. Conf. Theoph. Con- 


. 288. 
b Contin. Theoph. p. 284. Etiam Gallos ad 
stantinum legatos et obsides misisse, idem pro- 
. 183. Ab Italie rege, Berengario, Luitpran- 
icinencis, orator, Constantinopolin profectus 
V. lib. vt, c. 1. 
5) Zonaras, p. 195. Cedrenus, p. 640. Contin. 
oph. p. 297. 
δ) Contin. Theophan. in Romano Juniore, pag. 
Lupus Protospatha in Cron. an. Ch 961. 
T) Simeon Logotheta p. 496, osteri. 
3j Zonar. p. 194. Bologuden vocat. Cedren. 


pag. 636, ubi pro Joanne Francorum rege legen- 
dum : Ottone, Adde Inchoferi Histor. Eccles. Hun- 
gar. 80. 958. 

(79) Constantin. Porphyro en. in Vita Basilii 
Maced. 211. Zonar. pag. 173. F'ragmentum de Rus- 
sorum conversione, a Bandurio in Animadv. ad 
Constantin. De admin. imp. p. 112 editum. Etiam 
Michaele im erante, sacris Christianorum initiati 
sunt nonnulli. Contin. Constant. lib. iv, p. 120 
quo Photius respicit in epistola encyclica, p. 16. 

80) Quod ipse memorie prodidit 1. ir. De cri- 
mon. aule Byxant. p. 343. 

(81) An. 955, p. 96. Obiter notandus est Orbi- 
nus Raguseus, qui in regno Slavor. p. 92 sq., 
Elgam, uam et Olgam, Regino Helenam, vocat, 
Joanne Zimisce regnante Byzantii ad sacra Chri- 
stiana accessisse scribit. 

(82) De admínistr. imp. cap. 13, p. 65, edit. 
Band. 

(61) Ad an. 950, p. 54, edit. Schard. 

(84) Compilator Chron. Magdeb. 


61 


J. H. LEIOHII COMMENTATIO θὲ 


tanti secleris coarguentis, auctoritas movet (85). A cere, ac nihil tutum rati, in silvis οἱ mantium edi 


Silent enim Greci omnes, res multo leviores poste- 
ritati tradere assueti ; silet Theodosius, et Suen- 
toslacm, Elige filium, et Iaropoleum, nepotem, a 
Christiano cultu abbhorrentes, ad sacra majorum 
transiisse, memorat (86). Vlodimirus ipse, quo 
nullum inter Russos illustríius nomen est, cum a 
pontifice legati, religionis causa, venissent, Greco- 
rum cerimonías recipere maluit, junctus Anne, 
Romani junioris filis, Ottoni imperatori antea 
desponsatss, connubio. 

XI. Inter hec Langobardorum, qui soli hactenus 
in Occidente fidem ei obsequium servarant, tri- 
buta imperatori quotannis solverant (87), defectio 
nuntiabatur. Dudum exarserant intestinis odiis, et 
divisa inter plures potentia, res in summum discri- 
men ambitione principum erat perducta. Prescipue 
Saraceni, ab eo tempore, quo primum suis sedibus 
exciti, classe in Italiam venerant, crebris incur- 
sionibus maritimarn oram vexabant. Horum ut fe- 
rociam compesceret (habebant enim in Gariliano 
monte arces, quas magna vis armeta et incondita 
tuebatur), Atenulphus, Capue et Beneventi prin- 
ceps, Landulphum filium, ut valida a Leone imper. 
auxilia peteret, Byzantium misit (88). De exercitu 
in Italiam ducendo facile imperator assensit, et 
Landulphum, Gregorium Neapolitanum, et Joan- 
nem, Caietsm ducem, patricia dignitate ornavit. 
Bed dum in re trepida segnius copias classemque 
instruit, Ataulfus moritur, principatus Landulpho 
et Atenulpho, filiis, defertur. Mox ad ferendam 


tis, presidium quiesiverunt. Res eorum plane εἰ- 
ἐγ 88 novus ex Africa exercitus restituit, qui post. 
quam Rome diu immiauerat, arcem in Gargano, 
Apulie monte, munire cepit, unde viciro agre 
vastato, Beneventum, obsidione longa fatigatam, 
incendio delevit. Interea Apulia ompis et Calabris, 
in seditionem versa, Grecorum jugum dejeceru, 
quod proferendo dominatui opportunum ratusLan- 
dulphus, in Grecos duxil : sed auzilia, ἃ Saracenis 
accersita, rebelles ad obsequium redire coege 
runt (90). Anna proximo in agris Asculanis memo- 
rabile prelium inter Landulphum et Ursileum, 
Greci exercitus ducem, commissum est, dubio 
primum eventu, post victi Greci, Apulia et Cala 
bria recepta est, quam icto cum Gaimario federe, 
Landulpbus septem annis tenuit (91). Inde continua 
eum Grecis certamins, quos omnem Campanie 
partem, que Vulturno adjacet, sub imperium re 
degisse, Baronius prodit: at ea Beneveutanis per- 
petuo subjecta fuit, neo tum armis tentata vide- 
tur (92). Constantinus, cum x Neapolitani rurses 
fidem exuissent, ([L. XXII] Marianum patricium, 
ut, conducto per Thraciam et Macedoniam milite, 
perfidiam ulcisceretur, jussit : is caput gentis ag- 
gressus, cives, ut pacem ab imperatore peterent, 
coegit. Horum exemplum Langobardi, Calabri, 
Apnli, Saraceni, qui tum inferiorem Italie oram 
tenebant, secuti feruntur (93). Ab eo tempore Con- 
stantinus et Nicephorus, has maximi imperii reli- 
quias tueri, frustra annisi sunt, quippe quas Nor- 


opem Greci advenere, cum quibus Joannes ponti- C mannis virtus sua et fortuna belli reservarat. 


fex, Gaimarius, Salernitanus princeps, Apuli et 
Calabri, &1um militem, ad exscindenda castellorum 
ardua, eduxerunt (89). Saraceni, cum fame, com- 
meatu intercepto, premerentur, ignem arci subje- 


XH. His editis operibus, imperatori venenum a 
Romano filio parater (95), cujus atrox ingenium, 
super cupidinem potentie, Helena mater incende- 
bat; evasit tamen, forte quod vgsaepo tempera- 


NOTE. 


osi) V. Acta 8S. die 20 Jun., p. 32, et Pagius an. 


(86) Ad an. 9055 et 987. 

(87) Constant. De admin. imper. c. :7, p. 82 ed. 
Bandur. : Μετά τὸ ἀνελθεῖν τὸ βασίλειον ἐν Κων- 
σταντινουπόλει διεμερίσθησαν ταῦτα πάντα εἷς ἀρχὰς 
δύο, ἐξ οὐ xai παρὰ τοῦ βασιλεύοντος ἐν Κωνσταν- 
τινουπόλει ἀπεστέλλοντο πατρίκιοι δύο, xal ὁ μὲν 
εἷς πατρίχιος ἐχράτε: τὴν Σικελίαν xal τὴν Καλα- 


Calabriam  Apuliamque direxit, binasque haa regio- 
nes imperatoris dominatui potentissima qubdidit. 

(91) Lupus Protospatba an. 021 : Imteriil Ursileo 
slratigo in prelio de Asculo, mense Aprilís, et appre- 
hendit. Pandulphum Apuleo (leg. Landwlphus Apu- 
liam). Meminit expeditionis Romani in Langobardos 
Constantin. L. De cerimon. aule Byz. p. 381. 

(92) Conf. Peregrinus Castigat. ad Caraecioli 
Chronologos, p. 47 edit. Carus, ubi varía edicta, in 


Óplav, καὶ τὴν Νεάπολιν, xai ᾿Αμαλφὴν, ὁ δὲ ἕτερος D quibus anni imperii Romani Lecapeni et Constan- 


πατρίχιος ἐκαθέζετο εἰς Βενεδενδὸν, καὶ ἑχράτει 
τὴν Παπίαν, xzi τὴν Κάπυαν, xal τὰ λοιπὰ πάντα, 
Καὶ ἐτέλεον χατέτος τῷ βασιλεῖ τὰ νενομιςμένα τῷ 
δημοσίῳ. Οσουραία Langobardorum armis utraque 
provincia, eadem facies imperii, tributa eadem 
mansere. llinc Nicephorus imp. Capuanos et Beue- 
ventanos servos su05, agros eorum 34ua (hema!a, 
que sibi nullo jure arrogassent ipsi, appellat. V. 
Luitprand. Legat. p. 144, 147. 
) ldem fist. lib. 11, c. 12. Theoph. Contin. p. 
219, expeditionem Leonis in Langobardos memo- 
rat, eorumque ducem Egionem (f. Hugonem) vocat. 
(89) Lupus Protosp. in Chronico ad an. 916: 
Ezieruw(. Agareni de Goriliano et — ezplentur 4&0 
anni, ez quo Agareni introierunt in llaliam. Conf. 
Giannone, Storia del i di Na polis t. I, 1. v1. c. 4. 
(90) Luitprandus : African, legatione im- 
TGjoris accitus, innumerabiles ratibus copias in 


uni, unacum Landulfi annis computantur, ex tabu- 
lariis Ecclesie Campane profert. Preterea ip diplo- 
mate Constantini et Romani, indict. xv, Christi 
942, edito, sgri Capuane Ecclesie subjecti ab 
omnt ditione, angaria publica et tributis, qua patri- 
ciis et strategis Graecorum solvenda eranl, liberan- 
tur. Idem ex plurimis litteris, in Cbronico Vuitur- 
nensi, p. 417, 418, 425, 431, 449, adducis, appa- 
re 


(93) Lupus Protospatha ad an. 955 : Descendil 
Marianus patricius in Apuliam. Cont. Theoph. p. 

(91) Zonaras p. 195, Cedrenus p. 641. Glycas p. 
303, quod Simeon Logotheta et Georgius monacbus 
silentio preetereunt, Theophanis continuatorem, cui 
heo, etiamsi vera essent, (radere periculosum erat, 
secuti. 


69 


DE VITA ET REBUS GESTIS CONSTANTINI PORPRYROG. 


70 


mentum inerat, ne statim seviret. Mox ad mona- A vectum, in Cireo posuit, manentque ejus rei mo- 


chos profectus est, qui in Olympo monte procul 
negotiis vitam agebant, tanta omnes pietatis et re- 
ligionis fama, ut Romanus Lecapenus annua ipsis 
Slipendia persolverit (95). Percrebuerat rumor, im- 
peratorem cum Theodoro Cyziceno, quo pretextu 
Polyeuctus patriarcha, dudum obingenlum et mo- 
res invisus, tollendus esset, deliberasse (06). Inde 
Byzantium reversus, moríalitatem explevit, seu 
corporis infirmitate, seu, quod plurimi suspicaban- 
tur, veneno iterum petitus. Vixit anuos Liv, ex 
quibus xxvi cum socero Romano, xv solus, re- 
gn.vit (97). Senatus in funere ornando, et in mo- 
moria honoranca, magnum studium fuit ; illatus 
&autem est majorum sepulcro in templo Sanctis Apo- 
stolis dicato (98). Fuerunt in eo preclara virtutis et 
pietatis ornamenta, Dei et sacrorum revereniia 
summa (99). Multa publice opera struzil, in quibus 
Apostolorum edesa fundamentisincboata, et Sancte 
Sophie augustissimum templum magnifice instau- 
ratum, memorantur. Balneum in Marine sedibus, 
ingens opus, nec inferius Romanis, renovavit : se- 
nectute morbisque confectis domos amplissimas, 
ubi pablico sumptu alerentur, concessit : palatium 
amplificavit (1) : obeliscum veterem, ex ZEgypto ad- 


numenta, sculpta saxis, et sere prisco (2). Muros Ni- 
canos, a Saracenis eversos, collata ex s&rario pecu- 
nia, refecit (3). Precipua ejus cura fuit, ne provin- 
cie novis onerihus turbarentur, tanta justitia, ut 
delatores, publico exitio repertos, urbe pelleret, 
tanta lenitas, ut novissima exempla meritis parce- 
ret (4). Ceteros preeminentes peritia legum splen- 
didissimis muneribus admovit, artes militares, rem 
navalem, ac trirenium fabricam, per otium igno- 
tam, revocavit, soriplaque ejus egregiam horum 
memoriam tradunt, quibus exposuit, quantum mi- 
litum in armis, quante sociorum vires, quibus 
artibus claustra imperii tuenda essent (5). Docto- 
rum hominum ingens setate jlla proventus fuit, e 
quibus Simeon Metaphrastes, jussu Constantini, 
sanctorum vitas descripsit (3), Leontius Byzanti- 
nus (7), et Genesius (8), οἱ Theodorus Daphnopa- 
tes (9) suorum temporum historiam, scriptis lihris, 
qui partim etatem tulere, partim amissi sunt,com- 
posuerunt. Ceterum graves quidam et docti scri- 
ptores Constantinum sevitie, ebrielalis et circa 
res publicas socordie arguunt (40) : quee si justa 
reprehensio est, videntur ea vitia aut raro proru- 
pisse, aut mpjoribus virtutibus esse compensata. 


NOTAE. 


(95) Contin. Theoph. in Romano, 
3099) Zonaras p. 1096, Cedrenus 041, Glycas p. 

(97) Sio Theoph. Contin. p. 292. Obiit mensis 
Novembris die 15, indicl. rm, anno a m. o. 6469. 
Simeon Logotheta annos ejus eodem modo nume- 
Γαΐ, sed indict. vr, an. 6456, decessisse soribil ; 
die 9 Novembris, indict. m, an. 6468, Cedrepae: 
Lupus Protospatha : Ann. 900, índict. n1, obiit Con- 
stantinus imper. qui regnavit an. 4T, et. surrexit 
Romanus filius ejur. Bic etiam Anonymus Baren- 
sis, ad quem hec disserit Camillus Peregrinus : 
Nosler Cedrenum sequitur, qui coronalionem Con- 
stantini &tate sepfennis factam perhibet posl patrui 
Alexandri, nedum post patris Leonis obitum, eam ad 
annum retulit 913, sibique nunc constans mortuum 
illum dicit 960, inchoato α Septembri communis 
anni 959 (sic eliam dicendum coronalione ejus 
anno 913). Quippe obiit Constantinus, ul ipse notat, 
indict. 111, δὲ ut. motlat. Cedrenus, die 9 Novembris, 
ecilicet desinente jam dicto communi anno 959, quo 
plane calculo uti hic Noster solet. Gedrenus vero, 
et post illum Zonaras, tradere videntur, Constanti- 


num imperasse cum patre, patruo et matre annos 13, D 


Nimirum usque ad 919, quoniam vixisse illum asse- 
runt annos 5À, annos scilicel vita et imperii confun- 
dentes. Que doctissimi viri sententia magis mibi 
probatur, quam illa Pagii, qui ultimum Constan- 
lini annum sre vulgaris nongentesimum quinqua- 
gesimum octavum, indictionem primam, esse con- 
tendit. Si enim natus ipse est anno 905, quinqua- 
gesimus quartus etatis certe in annum 959, aut 
potius 960, ineuntem, secundum Grecorum com- 
putum, incidit, cum Novembri mense decesserit. 
Caeterum scriptores, Constantinum tredecim annos 
cum Leone regnasse, contendentes, tempora non 
confudisse, sed 80 eo anno, quo ab Euthymio pa- 
triarcha coronatus fuit, numerasse videntur. 

(98) Continuat, Theoph. p. 202. Baunduri Impe- 
rium Orientis, t. I, p. 421. 

(99) Ejus enim setate S. Gregorii reliquie Na- 
zianzo Constantinopolim traduce sunt. V. Grecus 


scriptor ex codice ducis Sabaudim in Act. SS. ad 

d. 9 Maii editus p. 448 sqq. 8. etiam Joannis ma- 

nus in palatium ritu solemni illata est. Acta SS. ad 
. 29 Augusti. 


d 
C ( Theoph.-Gontin. pp. 280, 284. 


(2) Greeum carmen 6olosso inscriptum Baadu- 
rius Antiquitatum CSP. p. 181 edidit, ubi versum 
secundum et sequentem ita adduxit : 

— — Κωςταντῖνος νῦν δεσπότης 
Οὔ ἹΡωμανὸς παῖς δόξα τῆς σχηπτουχίας 
Κρεῖττον vtoupyst τῆς πάλαι θεωρίας. 

Ita Bandurius. At Gyllius, qui de eodem in Topo- 
graphia urbis, 1. τι, c. 12, muliis agit, ita exhibet : 

ὠνσταντῖνος δεσπότης ὁ Ῥωμανοῦ παῖς, ut dubium 
sit annon obeliscus ἃ Constantino potius, Romani 
junioris filio Porphyrogenneti nepote, in Circo sit 
repositus. 

3) Quod Cangius ex inscriptione muris Nicenis 
refectis addita colligit, notis ad Zonar, 97 ; ever- 
sionem tamen hano murorum Leonis Armeni 
etate jam accidisse, arbitratur. 

(e Theophanis Continuat. p. 278. 
(5) Videantur Tactica, liber De imperio admini- 
sirando, edicta varia, de quibus alio loco expo- 


nam. 

(6) V. Allatii Diatribe de Simeonibus, p. 25 sqq. 
Pagius in Crit. Baron. an. 913, Caveus in Hist, iit- 
terar., etc. 

(7) Cujus Chronographiam libris 110 Combeflsius 
inter Scriptores post Theophanem, omisso nomine 
auctoris, edidit. 

(8) Unicum, quantum constat, scriptoris hujus 
exemplum bibliotheca academiem Lipsiensis, vetu- 
stis bonisque libris referta, servat. Non satis ac- 
curate olim descriptum est a Jo. Andr. Bosio, ne- 
gligentius apud Venetos excusum, ut in observa- 
tionibus 84 Constantinum aliquando ostendam. 

(9) V. Cave, p 951. Scripsit preter caetera Vi- 
tam Theodori Studite, quam inter Anecdota Gre- 
ca edere promisit Magnus Crusius, in Dissertat. 
epistolica, pag. 28. 

(AQ, Zones. y. 193, κότος SIS. 


71 


KX AUVERSAKIIS LEICHIANLES 





EXCERPTUM 


Va Vnlmiwii Bibliotheca (/raca, De eodice ms. Constantini Caerimonialis, 
auctore Conr. Zaebaria Uffenbachio. 


EKxsal supra col. 29. 


» -— -— Ro ταῦ 








EX ADVERSARIIS LEICHIANIS. 


DK MCRIPTIS CONSTANTINI PORPHYROGENNETI. 


(Gnldeginan ΠΝ fibrosa et Indo excerpta fleri A in Escurialensi. Montfauc. in Bibl. mss. p. 623. 


utunnn. dinitur. prmiat, ad Kxcerpta Legat. ed. 
liene, (Gonf, pref, ad. Contn.. Theoph. p. 2. 
Buript. punt ''heophan, 

Consiantino: Pl'orphyrogen, dedicavit Historiam 
auum Gonentus do vita Hanllii aliorumque impera- 
turum. 

[lentus legum: oompendiarius ox Instit. Dige- 
ala, nta., eompositus ab Imp. leone philosopho eo 
Uupnatant. l'orphyr, Lambee. L1. v, c. 5. 

In eod. L XIV. Wibl, Venet compendium exstat 
ley um [nonis et Gonstantini, aoriptum an. 1175. 

l'inophianis yn pala compendiaria artis. me- 
Jum. nuneu Imp. Gonatantini Prophyr. ex Ori- 
inii potinaiinum: seriptia. collecta et in septem 
Hrs divina, DLambeo. 24. manus, [urid. conf. 
yh. " Weyelini (ine et Fabric. ad. Alla. de 
Und Hn, 

Pell Nynopsis actin uedicm ad Constantinum. 


Κα ΒΌΕΜ AbVRRGANIR ὯΔ VITA CONSTANTINI ET HOC CODILE CARIMONIALI 


Muratorius, t. II. Ant. Ital. diss. 26. recenset au- 
ctores Tacticos Bibliotbece Ambrosianes ipeditos, 
Inter quos occurrunt Ναυμαχιχὰ Λέοντος, inedita. 
Ναυμαχικὰ παρὰ Βασιλείου πατριχίου xal παρα- 
κοιμωμένου. In alio codice 1 Tattici di Constantino 
Porfirogeneta. Ejusdem Βερὶ ναυμαχίας στρατη- 

ὅτων xai πειρατιχῆς, elo. 
actica sine nomine, que in codice Laurentino 
occurrunt (Montfauc. t. 1, p. 344) sunt Constantini 


imp. 

bi Constantinus nonnulla de re militari scripsi!, 
ita imp. Maximiliani libri plerique ad venationem 
et rem militarem pertinent. Lambec. p. 183. 

Anonymi additumentum ad Constantin. de ima- 
gine Edessena est in cod. 46. L. VIII Lambec. 

Romani et Constantimi Constitutiones ecclesia- 
stice in Bibl. Ambrosiana. V. Montfauc. Bibl. Ma- 
Buscr. p. 625. 





COLLACTANEA. QU. EDAM, 


Uonetantitd Vr reet nete ex. Romano tilio 
edente ueenaleg, V. apud Reeard, de etemmate 
predam Ravenne guperierie, 

Non enn venit ey emer aueteribus lerus Chre- 
ΜΠ Vulturm y vebuns Constantini, p. S, 

Isles NY anembremaceo Rasdeense ὀύν 
ΟΜ ΗΜ Perge et Leonis etignes vem alie 
quw αἰ 8 versibus Westen, γνῷ al N T. 
pov UE M heeder RO "US οὐ Sirinemet. 

ATTI. ἊΝ (bae ν βνδν τι KIM. Veret i ὃς 
LE NV « Tents oli ven Nan ἀν ἂς Neve. καὶ Aui 
A A 9 88M ? "AMA NA: "DD δικῶν ΝᾺΡ MTS 
Pese Pie dee νῇ Mes ander ἃ. S GUN 
wt habui wt ope uw 


B De Cerimoniis in genere v. Mus. italic. t. 1I. 
P - 


Maius in Observat. δὰ N. T. quedam babet ex 
Congtazt, imp. Crerimoniali. Vid. Bibl. Uffenbach. 
ΒΝ εἰ de ejcs editione Histoire Critique de la 
wepubl:iqve des lettres t. Xl. p. 333, t. XIII. p.345. 
Cedex Censtantim Porph. Lipsiensis similis est 
epécimiri sxculi x. quod in Caial. ΜΒ. Gre. 
Wb]. Vezeue & ἃ conspicitur. 

Cernstant:2:politanorum imperatorom mores ei 
whsUiwie scat im bibl. Ambros. p. 485. Montísse. 
Kl Marvzse. ἃ δὲν 

Cexbwees de δεῖς aelr imperat. Catal. Bibl. 
Veret. S, Mare μι. £05, 


-Φιρ ἃ « 


/ 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 


14 








[EKOEXIS THX BAXIAEIOY ΤΑΞΕΩΣ΄.] 
KONXTANTINOY 


TOY 4eIAOXPIZTOY (1) ΚΑΙ EN ΑΥ̓ΤῸ TQ ΧΡΙΣΤῸ (2) TQ AIQNIQ BAZIABI BAZIAEQZ, 


YIOY AEONTOX (3) 


TOY ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ͂ ΚΑῚ AEIMNHZTOY BAZIAEOQZ, 


XYNTATMATI 


ΚΑΙ BAEZIAEIOY ZüOranz ONTOX AXION IIOIDMA. 


. [DE CERIMONIIS AULA BYZANTIN E] 
CONSTANTINI 


CHRISTUM AMANTIS ET IN EODEM CHRISTO /ETERNO REGE IMPERATORIS, 
FILII LEONIS, 


SAPIENTISSIMI ΕἸ PERPETUA MEMORIA CELEBRANDI IMPERATORIS, 


SYNTAGMA 


ET IMPERATORIA INDUSTRIA VERE DIGNUM OPUS. (7 


- - 
P -.. .- 
«“ ^. á — 
ate Qu * e : 


“Ἄλλοις μέν τισιν ἴσως ἔδοξεν ἄν τουτὶ τὸ ἐγχεί- À £e. Aliis forte nonnullis, qui non tantam re- 


ρημα περιττὸν, οἴς οὐ τοσαύτη τῶν ἀναγκαίων. φρον- 


«εἰς, ἡμῖν δὲ xal λίαν φίχον-. περισπούδαστον χαὶ 


"rum necessariarum curam agunt, hoc opus super- 


fluum visum fuit : nobis autem oharissimum, diu 


VARL/E LECTIONES. 


! Titulum EKéEZIZ ΤΗΣ BAZ, TAX. restitui ex praefatione N. 


"v 


3 ΤΊ om ea. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIDUS. 


Notz Leichianz ubique hoc signo "| )* inclus sunt. 


(1) Titulus Despot? Philochristi, domini Chri- 
sium amantis, erat imperatoribus CPtanis pro- 
rius, presertim illis, qui Michaele, vulgo Ebrioso 
icto, posteriores, eademque ratione illi hunc titu- 
lum alfoctabant el gerebant, qua reges Francie et 
Hispanie titulum regis Christianissimi et Catho- 
lici gerunt. Anteillum enim Michaelem fuere multi 
Grecorum imperatorum, qui, quod imagines san- 
etorum et Christi exterminatas vellent, propterea 
bonore illius tituli exclusi fuerunt. Leoni enim 
Jeauro, Constantino Copronymo, Leoni Armeno, 
Michaeli Balbo, et ejus fllio Theophilo, negatur 
constanter ἃ Greecis medii evi scriptoribus, quam- 
vis seculo jam 1v in usu esset hio φιλοχρίστου titu- 
lus, ut constat ex Apologia Anastasii ad Constan- 
fium : Ὁ λαὸς πάνυ πολὺς xai τοσοῦτος ἦν ὅσον 
ἂν εὔξαιντο κατὰ πόλιν εἶναι Χριστιανῶν φιλόχριστοι 
βχσιλεῖς. ἴα concilio v1 appellatur Constantinus 

ogonatus ὁ εὐσεδέστατος xal φιλὄχριστος μέγας 
βασιλεύς. Neque solis imperatoribus, sed etiam 
privatis hominibus urbibusque et gentibus inte- 

ris tribuebatur hoc elogium. In Actis concilii 
Éphesiai contra Cyrillum est ὁ μεγαλοπρεπέ- 
στατος xal σιλόχριστος χουδιχουλάριος Σχολαστί- 
χιος. In. loco concilii, quem Du Cange Gloss. Gr. 


v. Ἔξαρχοι citat, audit Italia φιλὄχριστος χώρα. 
Pallade in Anthologia, p. 357, audit Constantino- 
polis ἡ φιλόχριστος πόλις. Recte enim ibi exhibet 
codex membranaceus Anthologie a celeberr. Rei- 
roaro benigne mecum communicatus, φιλοχρίστῳ 
pro φιλοχρήστῳψ, quod H. Stephanus dedit. Fuit 
enim Palladas οἱ CPli condita recentior οἱ Chri- 
Stianus "ὃ φιλόχριστος λαὸς τῆς θεοφυλάχτου ταύ- 
τῆς πόλεως est apud Theophan. P. 22| de eadem 
CPli. In Jure Greco Romano p. 242, est ol φιλό- 
χρίστοι προσγενεῖς αὐτοῦ, et apud Nostrum p. 375, 
ὁ ἐλόχριστος ςτρατός. 

12) ormula ín Chrísto aut per Christum zter- 
num regem rex erat quoque particula tituli impe- 
ratorum CPtanorum, qua profitebantur se regnum 
suum auctoritati et muneri suffragioque et judicio 
Christi debere, ejusque in se agnoscere imperium. 
Aliis minoribus principibus Christianis, quos 
gradu suo inferiores reputabant, titulum ix Θεοῦ 
vel ἐν Θεῷ tribuebant : de quo titulo ad I. i1, c. 47, 

lura dicam. Formulam ἐν Χριστῷ — auctor Vitae 

asilii Macedonis p. 149, reddit ψήφῳ xal χρίσει 
Χριστοῦ ἀεὶ βασιλεύοντος. V. Murator. Thesaur. 
Inscript. p. 208. 


(3) Graci scriptores ab omni tempore Romanos 


(*) Pagina editionis Lipsiensis. Ee sunt ad ques Reiskios in κοοὸ CouxoaeoNemo vtoxotuN. 


PATROL. GR. CXII. 


"8 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


"€ 


expetitum et magis familiare omnibus aliis, quippe À τῶν ἄλλων ἁπάντων οἰκειότερον, ἅτε διὰ τῆς ἔπαι- 


per iasdabilem ordinem dignitas imperatoria splen- 
€ 2r ostenditur, ad majus ornamentum ac decus 

ctmr et propteres tum exteris tum nostris 
cvibus admirationi est. Multa enim observata ali- 
quazio, longo tempore abolita, deflcere solent, 
camque kis magnum et venerandum opus, impe- 
ratoriarum cerimoniarum descriptio et regula : 


νετῆς τάξεως τῆς βασιλείου ἀρχῆς δεικνυμένης 
χοσμιωτέρας καὶ πρὸς τὸ εὐσχημονέστερον ἄνατρι- 
χούσης xal διὰ τοῦτο θαυμαστῆς οὔσης ἔθνεσί τε wx: 
ἡμετέροις. Ηολλὰ γὰρ οἷδε (4) τῷ μαχρῷ χρόνῳ 
συναπολήγειν, ὡς kv αὐτῷ πραχθέντα xai ὅπ᾽ αὐτοῦ 
δαπκανώμενα, μεθ᾽ ὧν xal τὸ μέγα χρῆμα xai τίμιον 
ἢ τῆς βασιλείου τάξεως (5) ἔχθεσίς τε καὶ ὁποτ'- 


VARLE LECTIONES 


3 9152 ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


imperatores β:σιλεῖς appellaruat, ut Herodianus 
Dio Cassius, Plutarchus et alii eorum equales. Ipsi 
tamen imperatores primorum duum seculorum re- 
nomine sibi abstinebant, ut exoso et superbo, 
et velot homiliorem titulum imperatorium affecta - 
bant. Contra medio evo titulus βασιλέως ut dignior 
et illustrior titulo regis magnes erat contentionis 
argumentum inter Byzantinos et Germanicos im 
ratores, his Basilei titulum sibi arrofantibus, illis 
negantibus, et solummodo reges appellantibus, tan- 
quam vili nomine. Qua de controversia loco suo ad 
l. i1, 6. 47, dicetur. Casp. Barth. ad Paulini Petro- 
corii vitam S. Martini 1, 468, demonstrat labente 
Latinitate titulum regis imperatoribus Romanis 
quoque tributum fuisse. 
(ὁ; Membranes (sic simpliciter appellabimus dein- 
eeps illas, quas Lipsienses nostras esse constat, 
quandoquidem hujus libri alie nulle superant, 
recte habent οἷδε (edebatur οἵδα), Solent Greci, 
Fecentiores maxime, verbum o/2t, novil pro εἴωθε, 
consuevit, adhibere. Adeoque notat dictio οἷδε πολλὰ 
τῷ μαχρῷ χρόνῳ συναπολήγειν, norunt mulia cum 
longo tempore simul desinere idem atque solent 
muí(a, simul atque veterascunt, obsolescere. Occurrit 
ea significatione aliquoties aqud Cedrenum, ut. p. 
508, penult, προσελθόντες τῷ tzotüv ἄρχοντι "Amo- 
fJ3V (ext ic Arabum Abu Ha!e)' ἀμερμουμνῆν οἷδε 
τοῦτον d, ἐγχώριος γλῶσσα x2)tiv, elc., accedentes 
ad principem suum Abu Huf»um, quem patria lingua 
novit (id est solet) amermumnem vocare. Item 
544, Μανιχαίους, οὖς Or xai Παυλιχιανοὺς ἀπὸ τῶν 
αἱρεσιαρχῶν dj xoioAetla οἷδε καλεῖν, [pse noster 
Constantinus hac dictione utitur in vita avi, Basilii 
Macedonis, c. 12, ubi narrat avum consuevisse cum 
imp. Michaele Balbo venatum ezire gerentem cla- 
vam imperialem a zona depen m, φίροντα τὸ 
ὁπαλον τὸ βασιλικὸν ἐπὶ τῆς ζώνης αὐτοῦ, 6 βαρ- 
βούκαν οἷδε καλεῖν d συνήθεια,, quam consuetudo 
novit (id est solet) appellare Barduk. Cinnamus l. 
It, p. 43, ἢ τοῦ πλήθους φορὰ ἀλόγως, ἔνθα ἔτυχε, 
ἐρομένη αὐτοματίζειν οἷδε ταυτί. Impetus mulli- 
tudinis ceco impetu, quo forte inclinat, ruentis hac 
talia, non jussus, ultro patrare solet . [tem p. 44, στρά- 


ó 
B ᾿Ανδράσιν οἵδεν ἄγειν 


C 


Talis est amor meus. Fugientia persequi 
Novit (id est solet), at in médio posita arri 


Antholog. Gr. II. Stephani p. 11. 
πόνος ἄσπετον εὖχος 
μετ᾽ ἔροντα κύχλον 
[ἀέθλων. 

Ibidem p. 114 in carmine Luciani : 

Οὐ μαλάχτν ἄνεμός ποτε, τὰς δὲ ιστας 
Ἕ δρύας f X avdvooc οἷδε χαμαὶ κατάγειν. 
Ghsremo apud Stobeum in Excerptis Grotii p. 


Ὡς οἶδ᾽ ἐν ὀργῇ πᾶντα γίνεσθαι xaxd. 

v, Palairet. Observ. ad Nov. Testam. p. 28 ad illud 
Matthei vit, 11, οὐχ οἴδατε διδόναι. 

(9) Expositio regii ordinis. Indicatur his verbis 
argumentum libri, scilicet eum de ordine regio vel 
palatino exponere, quibus modis, et per quos, quo 
tempore et que a summo principe ipso, aut a fa- 
miliaribus et officialibus ejus, circa ipsum, in auia, 
jn urbe et in campo flant. Tales libri Taxt:xá et 
Τάξεις, plane ut apud Latinos medii sevi, qui a. 
Grecis assumpseruni, ordinales et ordines, appel- 
lantur et pro ratione argumenti diversi sunt. Modo 
enim Tac'icum indicat librum, qui precipit 4uo 
ordine quibusque ritibus divinum officium peraga- 
tur. lta pud Verderium Biblioth. CPtana p. δῦ a 
memoratur Tacticon, liber de naliomóus, pro- 
cul dubio ecclesiasticus, Notus est Hber et a nobis 
in bis notis passim allegandus Orde aue. 
Modo indicat vox Tacticum, vel Tacicus, librum, 
qui de ceremoniis aulicis agit, qualis hic est. 1a 
prefatio ad lib. 11 : Συλλογὴν τῆς τακτιχῆς ui$- 
όδου, collectionem praeceptorum disciplinae tactic ap- 
pellat. Exstitisse tales libros rituals, : 
aut ordinales in aula Constantinopolitana ab anti 
quis temporibus, non tantum ex hao ipsa prefa- 
tione, paulo infra, circa finem pagine apparet, ubi 
hujus operis auctor ait e vetustis cerimonialibus 
utilia omnia in hoc volumen se comportasse, sed 
etiam ez insignilocoCont;nuatoris Theophanis p. 88, 
ubi ait Theophilum Balbi filium, qui pene seculo 


, 


τευμα, ὅ μὴ τῶν στρατηγούντων ἐπαΐοι, χινδύνοις D antiquior fuit nostro Constantino, presidentem in 


περιδάλ,ειν ὡς ἐπίπαν οἶδε τοὺς ἄρχοντας, et p. 464, 

αὐθάδεια χατορθοῦν δόξασα εἰς , ἀπόνοιαν [posuit 

Greculus pro ἄνοιαν, ὑπερηφάνειαν,) ἐχφέρεσθαι 

olóev. Constantin. Manass. p. 174 ed. Meurs. : 

Ἦν δὲ τῶν Φράγγων φύλαρχος ὁ κάρουλος ixci- 
voc. 

οἴδασι — (pro 


σφῶν χατάρχοντας 
[εἰώθασι) 


Ῥῆγας τοὺς 
Φράγγοι λέγειν, | 

Nicetas Heracleota in Hesponsis (apud Du Cange v. 
Στεφανοῦν) ἡ uiv ἀχρίόεια τοὺς διγάμους οὐχ οἶδε 
στεφανοῦν. Neque lantum sic recentiores Greci, sed 
etiam optimi quinque veterum ; quos inter occurrit 
nunc illud Callimachi, 

Τὰ μὲν φεύγοντα δι 
[ὠκειν 


Οὐμὸς ἔρως τοιόσδε. 
Οἷδε, τά δ' ἐν μέσσῳ κείμετα παρπέταται. 


circo, in throno aureo spectasse ludos et pyrrhi- 
chas circenses, neque prius, quam finitis, sur- 
rexisse, et id quidem fecisse secundum edictum 
librorum ordinalium et regalium, seu curialium. 
Verba sunt: Τούτων ἔφορος ἦν ἁπάντων ὁ βασιλεὺς 
— lv χρυσῷ θρόνῳ καθήμενος, xal μὴ πρότερον ἔξαν- 
ἰστάμενος (ὡς χαὶ τὰ Ταχτικὰ diia xxl Bam- 
Awà διαγορεύουσιν), f, τῶν σγιρτημάτων ἐπακπο- 
λαῦσαι —. Intelligitur quoque hoo e loco Basilice 
fuisse appellatos libros rituales, qui in specie impe- 
ratori preeciperent, quomodo se in processionibus 
ad ecclesias, ad circum, in consistoriis, eto., ge- 
rere debeat. Non enim ibi loci Basiltca illa intelligi, 
u$ nobis eo nomine vulgo citari solent, Juris 
ireci volumina, ex eo constat, quod illa eonstitu- 
tionum collectio weis 'T'heoytiM si vosterior. Do- 
lendum istorum velerow "Tesentot woV 


Tl DE CERIÍMONIIS AULAE BYZANTIN.E LIB. 1. 18 


πωσις, ἧς παροραθείσης xal, oiov εἰπεῖν, ἀπονεχρω- À qua neglecta atque, ut ita dicam, morte exstincta 


θείσης, ἀχαλλώπιστον τῷ ὄντι καὶ δυσειδῇ τὴν 
βασιλείαν ἦν καθορᾷν. Ὥσπερ γὰρ σώματος μὴ 
εὐσχημόνως διαπεπλασμένου, ἀλλὰ φύρδην καὶ 
οὐχ εὐαρμόστως τῶν μελῶν αὐτῷ συγχειμένων 
ἀταξίαν ἄν τις τὸ τοιοῦτον προσείποι" οὕτω καὶ 
τοῦ βασιλιχοῦ πολιτεύματος μὴ τάξει ἀγομένου 
xal χυδερνωμένου, κατ᾽ οὐδὲν διοίσει τῆς ἰδιωτιχῆῇς 
καὶ ἀνελευθέρου διαγωγῆς. Ἵν᾽ οὖν μὴ τοῦτο γένηται 
χαὶ δόξωμεν ἀτάκτως φερόμενοι, τὴν βασιλικὴν χαθ- 
υδρίζειν μϑγαλειότητα, δεῖν φήθημεν, ὅσα τε παρὰ 
τῶν παλαιοτέρων ἐφευρέθη xal παρὰ τῶν ἑωραχό- 
tty διηγγέλθη καὶ παρ᾽ ἡμῶν αὐτῶν ἐθεάθη καὶ ἐν 
ἡμῖν ἐνηργήθη, ταῦτα φιλοπόνῳ μελέτῃ ἐκ πολλῶν 


ἐρανίσασθαι χαὶ πρὸς εὐσύνοπτον χατάληψιν τῷ παρ- 


imperium deforme omnino οἱ indecorum apparuit. 
Ut enim corpore non eleganter formato, sed mem- 
bris turpiter ac distorte in eo collocatis, id jure 
aliquis confusionem dixerit,ita quoque imperatoria 
aula inordinate administrata et gubernata, inho- 
nesta illa et parum liberali institutione in nihilum 
redigetur. Ne hoc igitur contingat et nos ordinem 
negligentes, imperatoriam dedecorsre majestatem 
videamur, necessarium putavimus,tum apud anti. 
quiores reperta, tum ab iis, qui heo viderunt, re- 
lata, tum a nobis ipsis conspecta inque aula nostra 
exercita, e multis assidua cura congerere et om- 
nium oculis presenti opere exponere, patrias con- 
suetudines nunc neglectas tradere οἱ commendare 


ὄντι ἐχθέσθαι φιλοτεχνήματι, χαὶ πατρίων ἐθῶν Β posteritati,et quasi flores nonnullos e pratis decer- 


παρεωραμένων παρᾶδοσιν τοῖς μεθ᾽ ἡμᾶς ἐνσημήνα- 
σθαί, καὶ ὥσπερ τινὰ ἄνθη ἐχ λειμώνων δρεψαμένους 
εἰς ἀσύγκριτον εὐπρέπειαν τῇ βασιλιχῇ παραθέσθαι 
λαμπρότητι, καὶ οἷόν τι κάτοπτρον διαυγὲς xal νεό- 
σμηχτον ἐν μέσοις τοῖς ἄναχτόροις t0pósacgat, ἐν d 
xal τὰ τῇ βασιχείῳ ἀρχῇ πρέποντα (6) xài τὰ τῷ 
συγκλητιχῷ συστήματί ἄξια κατοπτευόμενα, ἐν τά- 
ξει xal. κόσμῳ αἱ τοῦ χράτους ἡνίαι διεξάγοιντο. Ὡς 
ἂν δὲ σαφῇ xxl εὐδιάγνωστα εἶεν τὰ γεγραμμένα, 
καὶ χαθωμιλημένῃ (7) καὶ ἁπλουστέρᾳ φράσει χε- 
χρήμεθα καὶ λέξεσι ταῖς αὐταῖς καὶ ὀνόμασι τοῖς ἐφ᾽ 
ἑχάστῳ πράγματι πάλαι προσαρμοσθεῖσι χαὶ λεγομέ- 


pentes, ad incomparabile decus imperatorio splen- 


dori committere ; illud denique opus, tanquam 
lucidum ao recens politum speculum, in medio 


atrio collocare, 8 ut in eo tam imperatoris con- 


venientia dignitati, quam ministrorum systemati 


congrua omnium oculis exponantur,et sic in ordine 
ac pulchritudine frena potestatis regantur.Ut vero 
que hic perscripta sunt clara et intellectu facilia 


evaderent, usi sumus vulgari et simpliciori genere 
dicendi nominibusque et vocabulis cuivis rei quon- ᾿ 
dam apte impositis et de ea usurpatis, quibus dum 
imperatoria potestas concinnitate et ordine conti- 


νοις, ὑφ᾽ ὧν τοῦ βασιλείου χράτους ῥυθμῷ xai τάξει (? netur, Creatoris.circs hoo universum. harmoniam 


φερομένου, εἰκονίζοιμεν (8) τοῦ Δημιουργοῦ τὴν περὶ 
τόδε " τὸ πᾶν ἁρμονίαν xal σίνησιν, καθορῷτο ὃ δὲ 


et metum adumbremus,. Visum qtüoque iis, que 
Sub manibus habemus, convenientius,et propterea 


VARLE LECTIONES. 


4 τό, τε ed. ὃ χίνησιν, xag. ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


nialium nollum ad nostra tempora pervenisse ; 


quale fuit illud Petri Magistri περὶ τῆς πολιτιχῆς 


χαταστάσεως, de quo dixi in prefatione. Potera- 
mus ex ils scita mulla de constitutione veleris im- 
perii Romani et Byzantini, item de situ et facie 
CPlis antique nosse, qus nobis nuno latent. Li- 
quet ex egregio Cletorologio Philothei, quod codex 
noster nobis conservavit. [Ipse noster codex ταχτι- 
xóv hoo sensu habet. Nam ad verba ᾿Ιστέον, eto., 
p. 95, ascriptum erat in margine eadem antiqua 
manu ἐξ ἑτέρου παλαιοῦ ταχτιχοῦ, ex alio veteri 
Tactico, seu  Cerimoniali, scilicel desumptum est 


hoc preceptum. Sed omiserunt typographi eam pE 
u 


nolam. Tandem erant Tactíca militaria, non tan- 
tum de instruendis aciebus, sed et de tota ducis 
in bellis conductione exponentia ;qualia cum com- 
pluscula typis edita fuerint, ut Leonis, Constantini, 
JEliani, Onosandri, etc., factum est, ul cetere si- 
gniflcationes vocisTacticum pene ad ignorationem 
apud nos venerint, et sonus vocis ad aures nostras 
allabens protinus conceptum libri militaris animo 
impresserit, Eo sensu citat τακτιχὰ συγγράμ- 
ματα Constantin. vit. Basil. p. 165. Nicephor. Patr. 
CPtanus Breviar. histor., p. 160, 5, ἡ τῶν λόγων 
ἠφανίζετο παίδευσις, καὶ τὰ ταχτιχὰ διελύετο, lilte- 
rarum sludia restingui αἰφιι 6 intercidere ceperunt, 
nec minus disciplina militaris evanescere, Plura 
exempla qui desiderat, adeat Du Cang. Gloss. 
utroque v. Ταχτιχά et Ταξις, et ordo, ordinale. 
Imposuit hoc eruditissimo viro Combefisio, ut lo- 
cum Continuatoris Theophanis, modo &legsetum, 
Bic verteret : ut libris bellica ipsaque domestica im- 


peralorum continentibus perscriptum esi ; non satis 
exacte ad verum et rectum. Ad libros Tacticos per- 
tinent quoque Cletorologia, seu de cerimoniis sa- 


crarum epularum expositiones, quales libros olim 
in aula Byzantina complusculos exstitisse, ab Ar- 
toclinis, ut videtur, identidem in privatos usus et 
memorie sus subsidium conscriptos, patet ex 
paulo ante laudato Cletorologio Philothei; quod, 
quantum ego quidem memini solum de numero 
veterum librorum cerimonialium nostro antiquio- 
rum ad nos pervenit. 

6) Schema hoo est Nostro valde frequens et sin- 
is pene paginis recurrens, nominativum abso- 
tum pro genitivo consequentie ponere. Debuis- 
set enim proprie dixisse — τῶν — πρεπόντων xal 
— ἀξίων κατοπτευομένων. Frequentatur recentiori 
Grecie quoque. Sed neque vetustis et optimis 
scriptoribus ignoratur: et Euripidi, sed maxime 
Philostrato in deliciis est. 

(7) Eadem.excusatione utitur Augustinus Patri- 
cius initio Cerimonialis Romani. *(vid. Constan- 
tin. in vita Basil. Allat. de Georg. pag. 362, ed. 
Fabric. ]Designat forte V.D.locum in Symmiciis Al- 
latii p. 135, et qu& tomo X,Bibliothece Grece Fa- 
briciane p. 700 fine leguntur. Multos nostro simi- 
les locos auctorum, vulgarium et inquinatarum 
dictionum usum excueantium, dedit D. C. pref. 
ad Gloss., Grec, p. iv, item in addendis ejusdem 
p. 1. Liber noster illo sermonis genere conceptus 
est, medio inter vulqgrexo eX vex wx3NSSSSSS, he 
quo NA. S. OG. vex. «à Cw. S S ὌΝ 

(8) Miro eveX νον SSSSNSSSS. ΩΝ 


». £50 se 
2oisto tri 


79 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


jucundius 86 mirabilius est, de singulis officiis À xai τοῖς ὑπὸ χεῖρα (9) σεμνοκπκρεπέστερον, χαὶ διὰ 


quomodo et qua ratione ρογβοὶ οἱ administrari 
debeant commentari. 


A CAPUT PRIMUM. 

Observanda, quando precessio in Magnam  eccle- 
siam insliluitur, sive ordo ac series solemnium 
εἰ illustrium processionum, imperatoribus ad Ma- 
gnam ecclesiam euntibus. 


I. Pridie ejus diei, in quem ejusmodi splendi- 


τοῦτο ἡδύτερόν τε καὶ θαυμαστότερον, λεχτέον * 
περὶ ἑχάστης τάξεως, ὅπως τε xal καθ᾽ ὃν ὁφείλει 
τρόπον ἐχτελεῖσθαι xxi συμπεραίνεσθαι, 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ, 

Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, πρόχένσου (10) γινομέ- 
νου ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκχχλησίᾳ (11), ἤτοι τάξις 
xai ἀχολουθίχ τῶν εὐσήμων — xal περιφανῶν 
προελεύσεων, ἐν αἷς οἱ βασιλεῖς ἀπίασιν ἐν 
τῇ Μεγαλῃ Ἐχχλησίᾳ. 

Α΄. Πρὸ μιᾶς ἡμέρας τῆς οἴας οὖν ἐνιτταμένης 


VARLE LECTIONES. 


* θαυμαστότερον. Λεχτέον οὖν conj. R. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


nía mystice exponendi. Pres rerum. scitu dignarum 
inscitia non poterant animum nisi nugis occupare. 
Tenet adhuc ille mysticorum amor apud Grecos. 
Exemplo sit Symeonis Thessalonicensis opus De 
de, ritibus et mysteriis Ecclesi Grece anno 1683 
in Moldavia editutmn, cujus particulam De templo et 
missa jam antea Goarus in Euchologio dederat, to- 
lius usum ex indulgentia cl. Reimari habui ; item 
Christophorus Angelus in libro De statu Ecclesi 
Grace hodierno. Apud Latinos quam miris modis 
sacros ritus explicat Durandus in Rationali divino- 
rum officiorum ! Quam nihil est non minutum in 
vestitu sacerdotum, in vasis et structura ecclesia- 
rum, in vitibus sacris, in quo mysterium ille non 
repererit| Videas, ingenium illis hominibus fo- 
undum non defuisse, sed defuere semina vere 
wine. Quo factum, ut ea tempora, velut ager 
ferti)is, sed neglectus, carduos et senticeta tule- 
rint. Auctor. noster ait, aulam esse debere imagi- 
nem totius universi, et ordinis rerum naluralium, 
quie per vices sibi euccedunt, ut nox et dies, sol et 
astra, hyems et &stas. Ut illis dirigendis presi- 
deat summum Numen, sic aule quoque imperato- 
rem. Sane persuaserant sibi imperatores,se Deum, 
et Christum in specie, repraesentare: et propterea, 
quando epularentur, convivas legebant duodecim, 
quemadmodum JesusChristus cum duodecim disci- 
pulis accubuit. ]n festo Paschatis agebat imperator 
personam Christi resuscitati, el ejus proceres 
ersonam discipulorum, et induebant loros, quo 
hristum lodicibus sepuleralibus involutum reter- 
rent.Et ex hoo capite loros suos dicebant esse sym. 
bolum resurrectionis. Sed hac de re ad ]. ii, cap. 
40, dicelur. Interea tantum hoo notabo, ineptite 
hujus vestigia reperiri in donatione prelensa Con- 
stantini M. (Locum infra l. c. allegabo.) Quo solo 
argumento constare poterat, illam donationem fce- 
tum seriorum temporum esse. Constantini M.enim 
evo nondum ita nugabantur,quamvis illius delirii 
paroxysmi satis conspicui sese jam dum prode- 
rent. 

(9) Id est τοῖς Ümnxóow, subditis nosiris. Eo 
senau apud Nicephorum Patr. CPt. sepissime et 
alios quoque occurrit ea dictio. Sub manu alicujus 
6226, notat in ejus potestate esse, obedire impe- 
ranti. 

(10) Juvat hic loci paulo amplius De processio- 
nibus, quarum tolies in opere nostro mentio fit, 
disserere, ne discerpere singula opus hebeamus. 
Vox πρόκενσος et πρόχενσα, ul patet, latine est 
criginis. Habent Greci alias duas, que idem signi- 
ficant, πρόοδος et προέλευσὶς. illa rarius, hac 
multo frequentius utuntur. Hep: προόδου τοῦ Ba- 
δυλωνίων βαειλέως, de progressu (ut verlit Allatius, 
vel rectius, de processione) regis Babyloniorum ex- 
5181 /fragmenium scriptoris Erotici Jamblichi, ez 
ejus Babylonicis depromptum in Excerptis varlis 
Grecorum sophiístarum ac rhetorum Leonis Allatii 
Ω. sed quod Allatius male Adriano so- 
uit, ad quem non pertinet, ut observavit 


Fabricius Bibl. Grec. t. VI, p. 806. Vixit ille 
Jamblichus tempore M. Antonini, et Erotici illius 
exaratum manu codicem e bibliotheca quondam 
B Marci Meibomii ad Cl. Curmannum juniorem per- 
venisse eumque ipsius editionem animo agitare, 
fama nuper ad nos attulit. Voce προέλευσις aut 
πρσελθεῖν utitur Dio Chrysostomus. Trajano equa- 
lis. Locus est p. 370 : Οὐχ ἴστε, ὅτι, ὥσπερ ἡγεμὼν 
καὶ βασιλεὺς, ὅταν προέλθῃ, τότε σαφέστατα ὁρᾶται, 
καὶ δεῖ μηδὲν ἀγεννὲς μηδὲ αἰσχρὸν ποιεῖν παρα- 
πλησίως xai δῆμος, ὅταν εἰς ταυτὸ (ita leg.) προ- 
ἔλθῃ καὶ ἀθρόως γένηται, ignoratisne, quemadmo- 
dum dux (praefectus, propretor, proconsul), et 
imperator procedens clurissime conspicitur, et obser- 
vatur, adeoque tunc temporis debet sibi ab indecoro 
et illiberali omni facinore cavere : ita quoque popu- 
lum (debere), quando procedat et confertim coeat,etc. 
Monstrat hio loeus veteres Augustos Cesares Ro- 
ma processiones celebrasse,et ab his processionum 
Byzaniinarum originem potius repetendam esse, 
quam, quod fecerunt viri docti, a septem illis Con- 
sulum statis per &nnum solemnibus In Circum pro- 

( cessionibus. Sunt enim, ni fallor, hec septem Con- 
sulum processiones multo recentiores primorum 
Ceesarum etate. Byzantini autem jmperatores, non 
tam Consules, quam imperatores Romanos imitari 
studebant,aut potius amborum personafa e£ munia 
sustinebant. Quia vero in lalibus processionibus . 
)mperatores οἱ magistra.us magnum numerum co- 
mitum, stipatorum, apparitorum secum habebant, 
inde factum, ut officium, id est comitativa, tota 
cohors alicujus magistratus dispositioni subdita, 
προέλευσις, πρόοδος, προελευσιμαῖοι, dicerentur. Its 
Nicephorus patriarcha CPtanus p. 236. Breviarii, 
τῶν προόδων ofxouc, οὕς Ρωμαῖοι σεχρέτα 'χαλοῦσι, 
memorat. Ubi πρόοδοι nihil aliud sunt quam tribo- 
nalia, camere judiciales, expeditiones,officia,dive- 
88 diversorum prefectorum dispositioni attributa. 
. Varie erant veterum imperatorum Rom. proces- 
siones in Capitolium, ad limina Jovis Capitolini, 
quando aut recens adirent imperium, aut victores 
e castris redirent : item ad aliorum deorum «des, 
δὶ quod statum solemne sacrificium deberet cele- 
brari; porro in castra, ad horrea publica, aques- 
ductus, aliaque opera spectanda. Que omnia 
Byzantinis imperatoribus exacte representata, ut 
per tolum opus Constantini apparet, in processu 
orum nostrorum Comment. notabirus. [Ürigiaem 
processionum solemnium non ad gentiles sed ad 
Christianos referendam esse ait Maragnoni delle 
cose genlilesche, Rome 1746, cap. 31.| Ego vero 
secus existimem. Dionysius Halicarn. ait Numam 
(ales processiones jim instituisse. [Museum Ode- 
scalchi. t. II, n. 86, processionem exhibet, ubi 
unus portat Isidem, etc.] Et tales Isiacorum, Gal- 
lorum, Agyrtarum aliorumque sacerdotum Roma- 
na et Aeregrine superstitionis cum tensis deorum, 
cymbalis et tyrpanis, vrocessiones publice ad 
Nonowem. 


(11) Ita eppellebstor Verngumn ὃ. $Sogus. 


D 


81 DE CERIMONIIS AULAE BYZANTINAE LIB. I. 83 
περιφανεστατὴης ἑορτῆς (12) εἰσέρχονται οἵ" πραιπό. A dissimum festum incidit, prepositi aureum trioli- 
JOAN. JAC. REIKSII COMMENTARIUS. 


Almonen lavandi numinis cause, aliosque, tam 
frequentes sunt in veterum monumentis, ut pro- 
cessiones christianas a gentilibus manasse, nullum 
sit dubium. Diffarantiam statuit Goarus ad Codin. 
p. 115, n. 4, inter προέλευσιν οἱ mpóxsvcov. Illam, 
ait, fuisse tantum pietatis causa institutam pro- 
cessionem, cum supplicatione : hanc vero tantum 
pompe et luxus ostentandi gratia. Sed allata jam 
exempla viri docti sententiam satis evertunt, et 
ipsa κὰν capitis inscriptio, in qua processio im- 
peratoris ad Magnam ecclesiam modo πρόχενσος, 
modo προέλευσις appellatur. Erant autem omnino 
diversi generis processiones, sacre et profanus. 
Melioris ordinis gratia de singulis seorsim agam, 
et de illis quidem primo loco. 

Saerm processiones erant rursus duplicis gene. 
ris. Vel enim erant litanios, λιται, supplicatorie, 

uando summi prineipes cum ciero et populo nu- 
dipedes, aut certe ites, averruncandi grandis 
mali, aut obtinendi desideratissimi boni, ut pluviis, 
gratia, per urbem et templa poenitentiam mon- 
strantes humili habitu obibant : aut erant proces- 
siones imperatorum e palatiis suis in templa. Ima- 
gines talium processionum in Menologio Basiliano, 
t. I, tribus locis conspiciuntur, p. 67 et 210. Ob- 
servatur in illis patriarcha cum imperatore stans, 
diaconus librum tenens, et fumans thuribulum 
quatiens, alius diaconus, aut papas, orccem pro- 
oeseionalem prteferens pone istum τὸν θυμιατοφό- 
pov, et processionales multi cum cereis arden- 
tibus. Hic ferme apparatus erat talium publicarum 
supplicationum e vetustis genlilibus cerimoniis 
derivatus, penes quos in processionibus triumpha- 
libus laureatos cum funalibus ardentibus et thuri- 


bulis fumantibus processisse constat e Dione Cas- C 


sio p. 1041, 33, ed. Hamburg. Prima dictarum 
Menologii imaginum exhibet, quamvis rudi stylo, 
ut fere omnes Menologii illius imagines, prooes- 
sionem imperatoris Theodosii junioris e£ Procli 
patriarche ad Hebdomum, ob terre motum urbi 
regie infestum, de quo vide Cedren. pag. 342. Se- 
cunda procssalonen: Leonis Isauri et Anastasii 
patriarche ob eamdem causam : vid. Cedren. 
p. 457. Tertia denique processionem ad excipien- 
das reliquias Clementis I, pontificis Romani. Talem 
rocessionem, qua Romanus Lecapenus imaginem 

hristi Edessenam sudario expressam excepit, de- 
eribis Anonymus in Scriptoribus post Theophan. 
. . Processionem Edesse ob terrifica portenta 
Institutam describit Assemannus in Bibl. Or., 1. I, 
p. 270, 6, e Josum Stylite Chronico Syriaco sio : 
Hoc flagello monili Edesseni, Petro episcopo indi- 
cente, supplicationes per totam urbem fecerunt. Con- 


Domesticus, epistolam α Christo ad Abgarum mis- 
sam, tertius denique Protovesliarius, sacra Christi 
fascias. Hi pedites progressi e magno palatio usque 
ad Deiparam  Blachernarum — procedebant. Seorsim 

uoque processionem cum Clero faciebat patriarcha. 
ntelligitur hinc sacras reliquias in processionibus 
circumlatas fuisse, et duos plerumque choros pro- 
cedentium, quorum unum imperator, aut legatus 
ejus, alterum patriarcha duceret. Hi chori in via 
8ibi occurrentes coibant, et rursus discedebant, 
qua de re alias dircendi occasio erit in his notis. 

orem hunc publicis processionibus pluviam a Deo 
rogandi Muhammedani satis mature a Grecis, aut 
Christianis orientalibus, ut multos alios ritus re- 
ligiosos, acceperunt. Ita narrat Abulfeda sub im- 


B perio Omari ad an. 18, seu Chr. 039 : Urgente 


siccitate, egrediebatur Omar [ex al Madina] cum 
al Abbaso in campum, magnaque coaca proceden- 
tium (turba supplex obtestabatur Deum, veltt, habita 
ratione meritorum et sanctimonia hujus viri [Abbasi 
puta), largos imbres effundere : et sane tantum va- 
uerunt istae preces, ul. antequam in urbem reditum 
esset, conferti nubium seseque irudentes globi divi- 
tem 6 suo sinu pluviam ezcuterent. Quo miraculo 
tantam auctoritatem a plebe reverentiamque adeptus 
fuit Abbas, μὲ fimbrias pallii ejus venerabunda manu 
contrectarent, indeque avulsa quasi sanctimonie be- 
nedictione frontes sibi per(ricaren!. —De processione 
antiqua Rothomagensi ob fructusterre vid. Moleon, 
Voyage, p. 307. Processio cum psallentio seu psa- 
mis apud Anaetas. Vit. Pontif. p. 120, loca egregia 
de cruce in litaniis prelata.] Pro impetranda vi- 
ctoria perhibet Scylitzes p. 816, imp. Constantinum 
Ducam λιτανείαν ἐχτενῆ supplicabundam processio- 
sem valde longam el productam instituisse. Nnocelav 
παραγγείλας τῷ τε πλήθει xal ἑαυτῷ, λιτανείαν ix- 
«tv, ἐποιήσατο, αὐτὸς πεζὸς συμπορευόμενος μετὰ 
Saxpówv, indicto jejunio populoque δὲ sibi institue- 
bat suppl.cationem processionalem extensam [id est 
longam ; interpres hic non recte percepit reddens 
assiduas supplicationes] ipse pedes una cum lurba 
procedens in lacrymis, eic. Non memini aliter quam 
& pedite imperatore peractam talem processionem. 
Antiquis tamen temporibus oportet moris fuisse, 
ut imperator lectica ferretar. Patet e verbis Theo- 
phanis 
(12) Id est, ἡμέρᾳ μιᾷ πρὸ τῆς ἑορτῆς, uno die 
ante festum, Solemois ille nos loquendi Grecorum 
novorum est. Sio alibi apud Nostrum πρὸ ἡμερῶν 
ὅσων ἂν χελεύσωσι, fot diebus ante quol. jusserint, 
Malalas, t. IL . 10, Circa in: : πρὸ ὀλίγον δια- 
ατος τῆς πόλεως, id est ὀλίγῳ διαστήματι πρὸ 
eae une Photius in Lexico inedito apud Dod- 


fluxere omnes viri, mulieres, pueri et clerici crucem — wellum οἱ τετραχόσιοι πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν γατέστησαν 
preferentes εἰ psalmos canentes. atratis. vestibus D) τῶν Y τυῤάννων, CCCC septem annis ante. XXX ty- 


assumptis. et monachi monialesque omnes re- 
gionis orationi institerunt. Processionem solemnaám 
pro impetranda pluvia sub imp. Michaele Paphla- 
gone institutam verbis valde m emorabilibus de- 
scribit Cedren. p. 739: Αὐχμοῦ δὲ γενομένου ὡς 
ini μῆνας ὅλους ἔξ μὴ καταῤῥαγῆναι ὑετὸν, λιτα- 
νείαν ἐποιήσαντο οἱ τοῦ βασιλέως ἀδελφοὶ, ὁ μὲν 
Ἰωάννης βαστάζων τὸ ἅγιον μανδύλιον, ὁ μέγας δὲ 
δομέστικος τὴν πρὸς Αὔγαρον ἐπιστολὴν τοῦ Χρι- 
στοῦ, xal ὁ πρωτοδεστιάριος τὰ ἅγια σπάργανα. 
Καὶ πεζῇ ὁδεύσαντες ἀπὸ τοῦ μεγάλου παλατίου 
ἀφίχοντο ἄχρι τοῦ ναοῦ τὴς ὑπεραγίας Θεοτόχου 
tv Βλαχερνῶν. 'Emoínos δὲ xal ἑτέραν λιτὴν ὃ 
πατριάρχης σὺν τῷ χλήρῳ. Tanta autem subnata 
sccitate, ut Lois sex mensibus non plueret, institue- 
δαπὶ supplicabundam processionem imperatoris fra- 
tres ; quorum unus sacrum mantile (seu sudarium 
Edes senum) poríabat; alter aulem, magnus nempe 


rannos oblinebant. Jam veteres quoque sic loque- 
bantur Greci et Latini. Olympiodorus apud Pho- 
tium Bibl. p. 106. ed. Hoesch. penult., πρὸ τριάχον. 
τα τῆς Ῥαδέννης μιλίων παρὰ τοὺς ὄρχους mpoc- 
τάττει τούτους ἀναιρεθῆναι. Diodorus Siculus p. 
460, ed. Wessel. πρὸ ἡμερῶν εἴχοσι, viginti diebus 
anle. Apud Capitolia. in M. Anton. est ante biduum (id 
est altero ante die) quam ezspiruret. v. t. T. Bor. Hist. 
Aug. p. 507, et Corsini Append. ad Notas Greoor, 
Simili modo ἀπὸ usurpant. Novella Zenonis : Φωτ- 
αγωγοὺς ποιήσει ἀπὸ ἔξ ποδῶν τοῦ πάτου εἰς τὸ 
ὕψος, id est ad αἰδίαπίξαπι sex pedum ἀπὸ τοῦ πάτου, 
ἃ solo. Aristides, t. II, p. 123. ᾿Απὸ πολλοῦ τοῦ 
δουλεύειν elvat, pro εἶναι πολὺ ἀπὸ τοῦ δουλεύειν, 
πολὺ ἀπεῖναι vel à ἐστάναι τοῦ δουλεύειν, multum 
a servitute abesse. on πα rn ludit illa Theo- 
phanis dictio p. 125, μετὰ τὴν τριήμερον τῆς 
προδοσίας, id emt, τοῖτα Nuke υυτὰ sta Sess. 


hanis p. 94, de Marciano imp. riv» δὲ ἣν εὐλα- 

ἧς xai φοῤούμενος τὸν Θεὸν Μαρχιανὸς, ὅστις ἐν 

ταῖς λιταῖς τοῦ Κάμπου πεζὸς ἔξήει, πολλὰ coq 
δεομένοις εὐποιῶν. Ὅθεν τοῦτον 026v ὁ πατρ'άγγης 
᾿Ανατόλιος xal αὐτὸς οὐχκέτ' φορείῳ φερόμενος κατὰ 
τὸ ἔθος ἐλιτάνευεν, ἀλλὰ πεῖός. Marcianus porro 
ralde pius religioso timore Deum colebal, et in. pro- 
cessionibus ad Campum  celebralis pedes incedebal, 
et multis beneficiis afficiebat. egentes. Quare, his con- 
spectis, non amplius in lectica, ut mos tune ferebat, 
sed pedibus iter agens Anatolius pairiarcha proces- 
sionum supplicationes obibat. Marciani ergo tem- 
pore 


(13, Varii memorantur antiquioribus restro secu- 
lis, quam hujus Cerimonilis etas est, prepositi ; 


precipue prepositi sacri palatii, οἱ cubiculi, εἰ ἢ admonuisse, et ab eo mandatum accepisse, 


militum. Qui autein hoc libro memorantur prepo- 
siti, non sunt nisi prapostti cubiculi. Ante cerle erant 
ambo illa numera prepositi palatii et cubiculi tunc 
temporis ita conjuncta, ut separi nequirent, sed 
eidem homini inhererent. Antiquioribus autem 
temporibus diversi erant prepositi sacri palatii, et 
prepositi cubiculi. Quamvis enim reperiantur sac. 
Iv et v, prepositi sacri palatii, qui Eunuchi fuere, 
non tamen ex eo sequitur, prepositos palatii el 
cubiculi eosdem illo tempore, aut omnes palatii 
praepositos eunuchos fuisse, quemadmodum omnes 
prepositi eunuchi eranl et esse debebant. Repe- 
riunturenim viri integri in prepositis palatii eorum 
tem porum, ut Boethius et Cassiodorus; neque erat 
causa ob quam V. Cl. Hagenbuchius in Commen- 
tario aJ Diptychon Brixianum p. 25 ; aut dubitaret 
de fide atque peritia illorum qui titulum Cassio- 
dori ex ejus codice manuscripto, qui in bibliotheca 
Ampl. Senatus Lipsiensis asservatur, excerpserunt, 
aut scribam illius codicis ignorantim accusaret, 
propterea quod Cassiudorum pr:rposttum. palatii 
appeliaverit. Putat V. D. aut non recte exacripsisse 
compendium scripture illos, qui codicis illius no- 
ttiam dedere, au! scribam ipsum non recte red- 
didisse compendium, quod coram se in antiquo 
codice, e quo suum derivabat, repererit. Sed ipse 
meis oculis vidi scriptum ibi esse erquuesteris et 
sacri palatüi praepositi εἰ patricii Homanorum : neque 
video ego quidem, quare auctoritati libri manu 
exarati. derogandum, et loco vocis prapositt. vox 
pre[ecti substituenda sit, cum et nomina dignita- 
tum ei munia successu temporum variaverint. In 
Menologio Basiliano t. I, p. 20, πραϊπόσιτος τὸῦ 
βασι) ἑως appellatur ex illorum temprurm usu, seu 
prepositus palatii, S. Romulus, qui, pro tem- 
poribus illis, quibus vixisse perhibetur, vix potuit 
alius, quam prefectus preiorio fuisse, et al aliia 
πραιπήπτιπος τῆς αὐλῆς nominatur. Et sane qua 
dignitus erat sub primis augustis prirfectura pra- 
torii, ea sub Theodosiis et secutis eral prepositura 
palatii. Qui autem e Grecis medii evi nude pra'positi 
appellantur, illi sunt semper eunuchi,et quidem eu- 
nüchorum principes. Quot fuerint nun:ero,inihi non 
consist : modo deuno sermo fit, modo depluribus ut 
bic loci. Cum teste Theophylacto Simocatta ltuma- 
Di consueverint prepositum appellare τὸν εὐνούχων 
τῶν εἰς τὴν βασιλιχὴν δορυφορίαν τεταγμένων xozoo2:- 
éxatov, eunuchorumad com llatumreg ium deputatorum 
principem, et aliis ὁ apy ovo2j^; ita dicatur ; vil. 
alata, t. 1I, p. 31, et ibi Chilmead. ; credibile est, 
non fuisse, nisi unum. Sed cum persmpe multi 
essent iinperatores college, interdum tres vel qua- 
tuor, fere semper duo, credibile est, unumquemque 
peculiare sibi cubilariorum seu spadonum habuisse 
obsequium, aut familiam ; et tot fuisse preepositos. 
quot familie spadonum. Preterea habebat Augusta 
quoque suum prepositum, et plures si essent Au- 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 
nium intrant, diarne scilicet processione instante, Α σιτοι (13) ἐν τῷ χρυσῷ τρικλίνῳ (18), τῆς 
JOAN. JAC. REIKSII COMMENTARIUS. 


D 


















guste, ut saepe erant, tot erant earum Tera 
familie cubiculariorum. quot, ipse. Tanta 
bebat quoque palriarcha suum prepositum: 
non semper. Certe memorat de illo Noster ax; 
ut de re obsoleta ; et huc denique non 
Hinc intelligatur, quare Il. 1l, c. 2, p. 304, :: 
πόσιτος nominetur, seu protopraposius. De 
prepositi pauca strictim nunc dicam : plon 
ac de rv in processu operis occurrent. Enti 
imperaloris corpore domi forisque, in eccle 
senatu, cubiculo, ubique, proximus im 
cum principe loquebatur, referebat ad ipm: 
rebus occurrentibus, accipiebat ab ipso πεν 
40 p orro aliis proceribus, ad quos quodqu 
tineret, impertiebat. Hio e. c. videmus p 
pridie magni festi de instante religione dozm 


nam processionem indicendi. Comitabatur ig, 
torem in ecclesiam,ad ipsum usque sacrificalor 
porrigebat ipsi cereos, ubi opus erat, εἰ εἰ 3E 
vicissim redditos recipiebat, ministrabat is p. 
combia, seu oblationes, quas imperator in tug 
festis solebat in altari deponere ; induebat em 
bat ipsi infulam, pro re exigente, dabat ad ima 
imperatoris signum Cerimoniario, quando is, 
leusma dare, i4 est proceres congregatos ad p». 
derdum hortari deberet ; recipiebat ab impen 
traditos illi libellos gratulatorios factiones, ; 
troducebat patriarcham ad imperatorem postire 
sacrum ofticium, et rursus educebat ; eglora x 
panes benedictos, a patriarcha imperatori az 
secum ex ecclesia in palatium deferebat. Mix: i4 
De prepositis conferri possunt Du Caage ir cx. 
que (Glossario ἢ. v. ; Fabrottus in Gloenaro κ' ὦ 
drenum, Dacchinus ad Agoellum p- 76, at 5} 
improbabiliter existimat, preepositum saeri rci 
ab Acnello majorem cubiculi appeltaiuz (ΣΝ 
praepositis cohortium, aut. militaribus, vi. Vim 
ad Amm. Marcell. p. 5UO. 
Αἰ Prieitur bic prepositus stante, id eg toeczte 
in cunziülorio processione. quotiduai, m ares ! 
procerum, qui ex oficio quotidie Baar orm | 
nire debebant, 'ngreesus in c.brysorcsamsmg;- 
nuisse. imperatorem de instante - mae 
tem in Chrysotriclinum ὃ Scilicet ibo 
pria imperatoris sedes. ἘΠ. 5 he, az τῶν 
nium dictae, erant ordinaria principum ios 
rum babitat:o, pare tantum non preciya aci 
palati. Sane Luitprandus. aureum tricliizz vy 
peat prarstantiorem. pyalatis partem, et Homo 
ecapenum, quo tempore sUrmnma gauceu: yt- 
etate, in eo ait habitasse, ut summum impense. 
cseteris collegis. tiis et prenero, solo nomine Ad 
imperantibus, rdecque in alias palatii, partes. ox 
viliures, ablevatis. Verba. gunt Legat. C. 9: hw 
bur lom-uus aureo triclinio, qua. praestanti δ 
pars. potentisstrac de'qrtis, carteras partes pua 5 
nero Constantino, puisque suis Stephano et Coni 
tino. distribuerat. E. pag. 5, nostri Cerim. app: 
ihi flui&se τὸν pj» x5:ttvva3 BüCrum calme. v 
dormitorium imperaloris, et huic adjunctum sec 
tum. in. quo excipere salutantes proceres so.ex 
In iilo secreto erat concha, seu arcus, cua fett 
Rira, sul quo arcu stabat imago aurea JesuCor: 
In throno sedert:s, coram qua Imperator des. 
sua defun,cbat.r mane surgens, antequani xz . 
quid συγ deretur, iteu corarmn illa imarine face 
preces «xecelesiuin palatiuin reversus ; etsic dez 
se in cubiculum suum privatum recipiebat. " Ac" 
Lriclin:i norte argenteg, mensaque argentea, Cc: 
stantini l'orphyrozeniti opus. Custodia purpu:esz: 
vestibulo cubiculi ituperatoris. Seriptor. post T:* 
Quwnern y. 22A. Vàern Cont ae Ana SENCRSRRSNL Y 


* 
L] 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 


86 


ἡλονότι ἱσταμένης προελεύσεως (15), καὶ ὗπο- À et dominos de festo admonent, qui jubent ipsos, ut 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


summi viri lecticis sublevati peragebant reli- 
| has processiones. Paulo post apud eumdem 
»hanem p. 104, habemus exemplum petriar- 
exandrini, qui CPli agens oum popularibus 
le τοῦ παλατίου λιτανεύων ἦλθεν εἰς τὴν ix- 
zv ὀχούμενος ὄνῳ, 6 palatio supplicatione ducta 
vectus ad ecclesiam processit. Quod factum 
| velut impudens improbatur. Memorat Sigo- 
juoquel. i:, de regno [talie p. 48 (39) le- 
episcoporum ad concilium in Trullo babi- 
missos ad sacram pompam Spiritus S. invo- 
gratia per urbem ducendam missis equis stratis 
benignitate principis [Constantini Pogonati 
invilatos fuisse. Presertim, si ecclesia que- 
nauguranda, ei sanctorum reliquie in ea de- 
idee essent, habebatur patriarchis ille honor, 
iperatore quamvis ipso pedibus cum proces- 


le tarbaambulante, ipsi temen imperiali curru B 


entur, tenentes super genubus venerabiles 
1ias. (Vid. Theophan. p. 184, 192, 193, 202.) 
leamus nuno harum pocessionum antiquila- 
Valentiuiani jam tempore has pompas in Eo- 
8 Italicie fuisse usilatas constate loco Agnelli, 
fcal. in Vita Exsuperantii t. II, script. rer. 
; p. 63, ad quem locum conferri merentur, 
ittulit Benedict. Bacchinius. Cum itaque Ita- 
icclesie, e viri docti sententia, ritum hunc a 
acceperint, necesse est eum protinus cum 
s Gbristianis imp. in Ecclesiam immigrasse. 
,IDihi hac occasione meam de perobscuro 
li loco sententiam proponere. Verba sunt 
Illius (Exsuperanii) temporibus ecclesia. B. 
is a Gemello subdiacono istius sancie Raven- 
clesia et rectore Sicilie constructa est, et mul- 
am ditavit in auro argentoque et palleis sacris 
et civitatem 


velut scatentem floribus el suaviter fragrantem hor- 
ium rosarum, varicoloribus e£ admodum subtilibus 
Lessulis colores diversorum florum veluti recenlium 
imitantibus; qua tessuloe media intercepte el con - 
clus a sinuosis plexibus ramorum el innumerarum 
partium | artificiosa. compositione αὐ imitalionem 
florum conformata omnem comparationem ezcedunt, 
Hoc [non Chrysotriclinum, sed τὸ ἔργον, opus 
musivum,] coronavit argento, el velut circulo com- 
plexus, exhibuit spectantibus spectaculum insatiabilis 
voluptatis. Concludo ex his verbis, pavimentum 
ohrysotriclini fuisse opere musivo seu tesselato 
factum, in quo varii coloris δὲ magnitudinis lapilli 
varie compositi flores referrent, qui discreti in- 
tercurrentibus ramis arborum et in multas areolas 
dislinoti tandem argenteo circulo comprehenderen- 
tur. Adhuc id noto, triclinium in hoc libro et By- 
zantinis scriptoribus non id quod Latinis, non con- 
clave, cenaculum, dietam, sed totum edificium 
plura conclavia complectens significare, verbo pa- 
atium, ut patet e Script. post Theoph. p. 80 aqq. 
et 91, et aliis multis locis. Au temps de saint. Louis 
el beaucoup devant le mot de Sale signifioit palais, 
une grande maison, ait du Cange ad Joinville, p. 
240. Conf. idem Gl. Lat. v. Sala. Jam Ammiani 
Marcellini atate consuevisse triclinium pro tribu- 
nali, vel palatio dici, constat ex ejus 1. xv, ubi mi- 
nisirum triclinii rationalis memorat. [Imo dudum 
ante illum, e Scr. H. Aug. pag. 648, 5, patet. 
Apud Nostrum ubique ὁ τρίχλινος, non «à τρίχλι- 
vov, neque τριχλίνιον inveni. Videtur χλίνη in hao 
compositione idem atque στέγη signiflcare, τρίχλιό 
νον, τρίστεγον, trium contignationum edificium, 
etiamsi pauciorum aut plurium esset. 
(15) De quofidiana processione seu conventu pro- 
corum in aulam dicendi uberior erit locus ad libri 


G secundi primum caput, ubi. ritus et leges ejus ex- 


argento ἐστεφάνωσε. Ibid. p. 284.) Digni sunt 
ori consideratione ambo loci, quos V. Cl. exoita- 
on quidem jam de argenteis portis et argentea 
8 dicam, dequibus commodior alibi erit agen- 
:asio, aed videndum, quenam illa sit purpurea 
6a. Ést sane in Greco sque atque Latinis Com- 
| πορφυρᾷ φυλαχὴ purpurea custodia. Verum, 
bca inspiciamus attentius, haud difficile est 
am detegere atque emendare, Verba sunt : Kai 
p&v φυλαχὴν ἔμπροσθεν τοῦ χοιτῶνος αὐτοῦ 
τὸ, δοχεῖον τῶν ὁδάτων δημιουργήσας, ἥν στύ- 
ναρμαρέοις περιεχύχλωσεν, λειότητος αὐτοῖς 
υγαζούσης. Apparet continendis aquis desti- 
n illud opus fuisse. Ergo non φυλαχήν, custo- 
scripsit auctor, sed φιάλην, phialam. Appel- 
empe pbhialam, conditorium aquarum, vastum 
! aquam servantem, presertim oum superim- 
8 fistulis aquam ejaculantibus. Talem fontem 


ponuntur. Hic suffecerit annotare, eam repeten- 
dam esse a velerum Roman. ritu, quo nempe 
clientes patronorum limina mane frequentare 80- 
lebant, quem primi imperatores Romani quoque 
ex veteri more velut amicitie signifloationem re- 
tinuerunt, et seculi processu temporis in leges et 
cerimonias religiosas aule receperunt, quas omit- 
tere nemo salvo cultu principis posset. Satis notus 
ille mos patronos, senatores, imperatores salutandi, 
ut deillo dicere hio loci supervacaneum sit. Vid. 
Sor. Hist. Aug. t. I, p. 29. Tantum id dicam, ut 
veterum imperatorum major potestas, minus in- 
vidiosus et remissior erat cultus, ita posteriorum, 
seu Byzantinorum, in minore potestate ambitiosior 
et magis pompatica alque φορτιχὴ erat voneratio ; 
et perinde quoque salutationes procerum, non jam 
velut amicorum paulo inferiorum, sed ut cultus a 
servis debitus et rigide exactus. In illis quotidianis 


"more porphyretico struxit Constantinus co- ἢ processionibus matutinis ab hora diei prima (vel 


3:tone suo. Coafirmant id sequentia : ᾿Δετὸν 
46pou τῇ τοῦ ὕδατος ἐφίστησιν αὐλῷ, etc. 
1m argenteam aque siphoni superimposuil --- 
locus et mancus, et aífectatione floridi styli 
ratus est. En illum: Χρὴ οὖν xal περὶ τοῦ 
τρικλίνου διηγήσασθαι. Ὅ (leg. 5v à] μηχανι- 
oc ἄνχξ πολυχνθῆ τινα xai εὔοδμον ῥοδωνιὰν 
σεν] εἶναι, τῶν πολυχρόων xai λεπτοτάτων 
wv, διαφόρων ἀνθέων ἀρτιφυῶν χροιὰς μιμου- 
. AU μέσαι τῶν ἑλικοειδῶν συμπλοχῶν περι- 
κεναι xal τῇ συνθέσει διαμορφούμεναι τὸ ἀσύγ- 

ἀποφέρονται. ᾿Αργύρω τοῦτο ἐστεφάνωσε 
χὴν ἄντυγος τοῦτο περιλαδὼν τοῖς ὁρῶσιν ἀχό- 
| ἐπεχορήγει τὴν τέρψιν, Sic saltim ad gram- 
e leges et ut sensus integer emergat, con- 
ndum esse locum existimo, ejusque hunc esse 
m. Oporlet nunc de Chrysotriclino exponere, 
dominus fabricandi dexlerrimus | effecit. esse 


septima nobis) usque tertiam (seu decimam fere) 
et pomeridianis patebat palatium, reliquo tempore 
clausum erat; ut e nostro Cerimoniali /. c. et e 
Luitprandi legatione discitur. Erant ille processio- 
nes üt conventus nostrorum procerum in sua tri- 
bunalia, aut ad intima consilia cum domino agi- 
tanda. Nam per illas processiones administrabantur 
imperii negotia. Patet ex nostro Cerimoniali, et 
ex Continuatore Constant. in Script. post Theo- 
phan., p. 88 B, ubi interpres mentem auctoris et 
dictionis 4j καθ᾽ ἡμέραν προέλευσις non percepit. 
Verba sunt: Τὰς συνήθεις τῶν πραγμάτων ἀντιλή- 
ete καὶ xa0! ἡμέραν [ita ibi leg.] προελεύσεις ἐν 
αὐτῷ δὴ «ip τριχόγχῳ ἐξετέλει. Perficiebat curationes 
rerum et quotidianas processiones in ipso Triconcho. 
Ita debebat reddi. Notat hoc factum historicus, ut 
iesoWene. exa λον. qas SONS MISSAM ete S. 
COaryeov das WSSREM, WM SL SS 


το NAAR σας 


81 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 88 


in orestinum pompam seu processionem parent et A μιμνήσχουσι (16) τοὺς δεσπότας περὶ τῆς ἑορτῆς͵ 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTALHIUS. 


et civitatem argenteam ín processu construxit natalis 
ipsius mariyris, usque nostris temporibus perduro- 
vit. Quid sibi vult civitas argentea ἐπ processu na- 
talis martyris? Ego quidem puto fuisse massaiun 
argenteam ad formam urbis confictam, turrim 
nempe unam atque alteram, non maxime molis, 
que in natali martyris, id est die memorie mar- 
tyrii B. Agnetis sacro, circumgestata in pom- 
processionali fueril, ut  indicaretur civi- 
tatem suam illius beate patrocinio dedicatam esse, 
Videntur illud mihi signiflcare imagines piorum 
hominum passim occurrentes, qui manibus gestare 
edes aut turres conspiciuntur. Preesertim sic pin- 
guntur episcopi, ecclesias sue cure commissas 
uasi manibus gestantes. Si bene memini, vidi in 
lemanni Parietinis Lateranensibus imaginem 
Leonis 1II talem. Cl. Muratorius t. 1I, script. rer. 
Ital. p. 73 effigiem S. Ecclesii eodem in habitu 
dedit. Recentissimum exemplum babemus in dedi- 
catione pucherrimi Dionis Cassii Reimariani ad 
Kminent. Cardinalem Quirinum, cui prefixa est 
imago in qus, inter alia, Pietas conspicitur, dextra 
crucem, sinistra ecclesiam Brixianam gestans. Pa- 
riter etiam conditores urbium pinguntur urbes 
suas manu gestantes. Vidi, non succurrit ubi, Caroli 
M. imaginem que Aquisgranum manu gestat. Sed 
pre ceteris plenus est talium imaginum tomus 
secundus Monumentorum  vetustorum  Ciam- 

ini. vid. Tabul. 10, 19, 27, 29, 31, 37, 42, 47, 

et que infra dico de femplis seu stemma- 
libus ad vatólov formam factis, et intra tribu- 
Bam suspendi solitis. Coll. D. C. v. τέμπλον. 
Non solum donaria ad instar turrium, templorum, 
urbium facta, sed etiam naves aureas dedicabant, 
οἱ ens jndebent in ecclesiis. (vid. Chronic. Casin. 

I, 94. 

Venio nuno ad alterum proceselonum sacrarum 
genus, illud nempe, cum imperatores diebus Do- 
mipicis et festis matutinis atque vespertinis horis 
δὰ faciendum divinum offloium in ecolesias. pro 
ratione temporum diversas, e palatio procedebant, 
et ἃ factionibus per vias, quas tracseundum erat, 
utrinque dispositis salutabantur, et per diversa 
locorum spatia diversis acclamationibus  exoi- 
piebantur. In his δοχαῖς, eeu exceptionibus, αἱ 
appellantur, vel ionibus, aut  pro- 
slolationibus describendis sdmodum diligens est 
auctor noster. Preclare quoque illas descripsit 
Luitprandus, Cremonensis episcopus, qui ritui in- 
terfuit. Opere pretium est ejus;verba ascribere, 
quo rei toties per huno librum memorate perspi- 
cuam et plenam ideam statim in principio nanci- 
scamur. Ait autem sic (p. 913 ed. M.) : Secunda, in- 
quit Nicephorus, hora jam transiit (ea ost, secun- 
dum nostrum computaudi morem, octava matutina), 
προΐλευσις, id. est. processio, nobis est. celebranda, 
Quod nunc instaL agamus Contra haec, cum oppor- 
[unum fuerit, respondebimus. Non pigeat me mpo- 
ἐλευσιν ipsam describere et dominos meos audire. 
Negotiatorum multitudo copiosa ignobiliumque per- 
sonarum ea solemnitate collecta ad susceptionem εἰ 
laudem Nicephori a palatio usque ad Sanctam So- 
piam quasi pro. muris vio margines tenuil, clypeo- 
1s tenuibus satis el spiculis vilibus dedecorata. Ac- 
cessit el ad. dedecoris hujus augmentum, juod. vulgi 
ipsius potior pars nudis processerat. pedibus. Credo, 
sic 608 pulasse sanctam ipsam polius exornare προ- 
ἐλευσιν. Sed εἰ optimates sui, qui cum ipso per ple- 
beiam εἰ discalceatam | multitudinem ipsam tranms- 
ierunt, magnis el nimia velustate rimatis tunicis erant 

ti. Salis decentius quotidiana veste induti pro- 
m4. Nullus est, cujus atavus hanc, novam ;ha- 
Nemo ibi auro, nemo gemmis ornatus erat, 
p σοί, Nicephorus, quem imperialia orna- 


ec 


menia ad majorum personas sumpta et. composila 
fediorem reddidderant. Per salutem vestram, qua 
sihi mea charior exstat, una vestrorum pretiosa 
vestís procerum centum horum el amplius  pretioswr 
est. Ductus ergo ad προίλευσιν ipsam in. eminentiori 
loco juxta psalias, id est cantores, sum constitutus. 
Cumque quasi reptans monstrum illud procederet, 
clamabant adulatores psalte ; Euge, venit. stella ma- 
[utina, surgit Eous, reverberat obtuts solis radius: 
pallida Saracenorum mors, Nicephorus μέδων, id 
est princeps. Unde el. cantabatur. μέδοντι, id es 
principi, Nicephoro πολλὰ ἔτη, id est plures asni 
sunto. Gentes, hunc adorale, hunc colite, hwic tanto 
colla subdite... Igitur falsidicis illis inflatus maniis, 
S. Sophiam ingredülur, dominis suis imperatoribus se 
a longe sequentibus et in pacis osculo ad. terram us- 
que adoranlibus. Armiger hujus sagitia. calamo im- 
missa aGeram in ecclesia ponit, qua quitur, quo 
nimirum tempore imperare ceperit, εἰ sic Gram, 
qui id non viderunt, intelligunt. Hac cadem die con- 
vivam me sibi esse jussit. Non ratus autem me di 
gnum esse cuipiam suorum procerum praponi, quin- 
tus decimus ab eo absque gausape sedi, meorum comi- 
ium nemo. Apparet Latinum preesulem, et ordinis sui 
apud Latinos auctoritate, dominique sui Ottonis 1 
imperatoris Saxonici favore tumidum multam in- 
vidiam Grecis, οἱ Nicephoro Phoce maxime, as- 
persisse, a quo non tantum repulsam tulerat, sed 
etiam multis modis offensum se foisse crededat. 
Sed hoo ad rem non facit. Nos prosequatur insti- 
tutum. Pridie igitur antequam talis processio cele- 
braretur, indicebatur preconis voce, ut nempe 
platee et angiporius, per quos trensitura esset 
processio, mundi essent, et ut eorum incole coram 
domibus suis pallia sericea, vasaque aurea et ar- 
gentea, pretiosamque omnem suam supellectilem 
suspenderent, arbusculas odoratas et aspectu gra- 
tas plantarent, rosas, rosmarinum, alia per solum 
spargerent. Preconis voce indictas fuisse tales pro- 
babile est, rei natura id exigente et, quamvis ali- 
bi notatum non reperiam videor mihi tamen in 
his Cedreni verbis reperire p. 750 : Τῇ Κοριακῇ μετὰ 
τὸ ἄγιον [Πάσχα προέλευσιν δημοτίαν χερύξας ἐν τῷ 
τῶν ᾿Αγίων ᾿Αποστόλων ναῷ... ἀπῆλθεν ἔστεφα-- 
νωμένος μετα τῆς συγχλήτου, πάσης τῆς πόλιως 
ἀθροισθείσης εἷς τὴν θέχν, σχεύη χρυσία καὶ ἀρ- 
γυρέα τῶν τὴν λεωφόρον χατοιχούντων ἀποχρεμαν- 
νύντων xai πέπλους χαὶ ἄλλα ὑφάσματα ypusov,t, 
χὰν ταῖς εὐφημίαις προτεθυμημένων καὶ αὐτὰς, & 
οἷόν τε, τὰς ψυχὰς ἐχχκενῶσαι. Ad. diem, qui a Pas- 
chate proximus est Dominicus, populo publicum 
procesrum in. adem S. 8. Apostolorum preaconiaal,... 
enit. ergo coronatus cum senalu, omnibus urbanis 
ad spectaculum accurrentibus et. iis, quiad viam 


regiam 


(16) Consultant, interrogant, sciscitantur ejus 
assensum dissensumve, et in utramque partem vo- 
luntatem. [18 usurpat Constant. Vit. Basil. p. 144. 
Aliique Byzantini sepius, et ipse jam M. Antoninus 
philosophus IV. 16. p 81. ult. ed Mer. Casauboni, 
imo ipse jam Demosthenes p. 47. 38. ed. Lambini. 
Inde ὑπομνήματα ppellantur, seu consultationes 
patriarcharuim, ille littere, per quas sententiam 
de casibus dubiis rogantur et quibus τὸ δοκοῦν 
subscribunt. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et 
que docti Benedicti auctores πον Artis diplo- 
matices t. [, sect. 2, cap. I. artic. 3. toto de indi- 
culis disputant. Interdum quoque potest accipi pro 
citat, evocat. Et eo modo usurpatum fuisse admo- 
nere apud Latinos medii evi constat ex Du Cange 
Gl. Lat. v. admonitio debitoris, sommatíon, ajour- 
nement. Suggerere quoque eX suggestio SAONQY Νὰ. 
Alveserr. δὰ Aussies. o. o6. 


89 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 90 


εἶτα χελεύουσιν τούτνυς 7 ol δεσπόται ἄγεσθαι ἐπὶ Α instituant. Egredientes illi hoc omnibus cubicula- 
VARLE LECTIONES. 


7 χούτοις ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


regiam habitabant, auream et argenteam suppellecti- 
lem ez zdibus dependentibus, et peplos [sericeos 
nempe] et auro inleztas vestes, εἰ in farstis accla- 
mationibus vel ipsum suum pro eo sanguinem fun- 
dere prompte spondenlibus. Morem huno domos et 
vias ornandi acceperunt, ut alia multa, Muham- 
medani a Grecis. Ita sepius in Abulfeda legitur, 
Misram vel al Cahiram fuisse ornatam, si e. c. 
nuntius vietorie ab exercitu reportate appelleret, 
vel ipse solthanus in urbem victor rediret, aut alia 
quedam pablics letitie causa contingerent. In 
processionibus ille tenebatur ordo, ut milites prze- 
cederent, sequerentur proceres, imperatorem clau- 
derent et sequerentur eunuchi : qua de re euis 
locis clarius. Pia vota, que a factionibus trans- 


eunti imperatori &oclamabantur, appellabantur eó- B 


enulat, et acta. Et de his, uti de factionibus, mox 
loco suo commodius dicam. Conf. p. 287. Attin- 
gam hic tantummodo, diversis diebus festis in di - 
versas sucras 6668 processum fuisso, ut festo Nati- 
vitatis et Paschatis ad Magnam ecolesiam, seu 8. 
Sophiam, die Dominica post Pascha ad SS. Apo- 
siolos, die Assumptionis vel Ascensionis Christi 
in colum ad Regas seu Fontes, festo Pentecostes ad 
8. Mocium, festo S. Georgii ad Magnauram, etc. 
He! processiones erant typice, seu fixe et ex pre- 
scripta formuta cerimonialis certis suis diebus 
alligata, ut non posset imperator commode domi 
manere, aut aliu ire, quam prescriptum esset. 
Aliis enim diebus Dominicis manebant imperalo- 
res intre palatium, et frequentabant aulicas suas 
eoclesias, quas inter precipue erant ἡ τοῦ Κυρίου 
et 4j τῆς θεοτόχουτοῦ Φάρου. Hincintelligitur, quare 
τὰς τυπιχὰς προελεύσεις dixerit Cedrenus p. 633, 
μηδέποτε ἐν ταῖς τυπικαῖς πρὸς θέαν τῶν θείων ναῶν 
προελεύσεσι κενὸς xal ἄχαρπος ὥφθη. Mapavit hio 
ritus e more veterum imperatoram Romanorum 
certis diebus δὰ Jovem Capitolinum, aliis ad edes 
Victoris in castris suburbanis, aliis alio procedendi 
et sacrificapdi, de quo ex Herodiano et similibus 
scriptoribus constat. 

Russi, qui pene omnes civiles sacrosque et auli- 
cos ritus a Grecis assumpserunt, eumdem pene 
ordinem tenent in suis sacris processionibus ; qua- 
rum unum specimen e libro Anglice scripto et in 
versione Belgica, qua utor, Staat van Groot Russland 
inscripto depromam, quo loco non potest inveniri 
alius, qui rem presentem magis illustret. Commen- 
tarii vicem prestare potest ad hoc caput Nostri, et 
omnia ejus 1lla, in quibus processiones saere de- 
scribuntur. Cum pauci sint, qui Belgice oalleant, 
necesse est,lectoris in gratiam, locum prolixum 
quidem, at eximium Latine verti. Legitur dicti li- 
bri p. 355-301. Nam Anglicum primigenium exem- 
plum, a quo Belgicus tactus fuit ille liber auctore 
Α. Moubach, ad manum non est. Verba igitur ejus 
heo sunt: « Quandoquidem de sanctificatione aqua- 
rum [festo τῶν Φώτων, de quo vid. caput Nostri 26, 
l. 1.] in superioribus mentionem feci, qua peragi 
multis cum cerimoniis solet, non injucundum erit 
meo lectori eas enarratas legere. Fiebst hrec aqua- 
rum sanotificatio extra urbem, Moscoviam, super 
flumine cognomine ; in quo glacie excisa magna fit 
fenestra quadrata, cancellis premunita... Circa 
hos gradus tribunal erigitur, pannis rubris instra- 
tum, intra quod erat metatorium, in quo impera- 
tor cum precipuis clericorum manebat. Metatorium 
hoc habebat quatuor portas ad modum arouum 
apsidatas cum superimpositis malis aureis. (Vid. 
que infra p. 242, de pomis aureis carruche im- 
perialis dicimus) Cancelli lacune in glacieto ἂυ- 


mine facte pretenti sesquipedem alti et panno ru- 
bro pariter instrati erant. Ad eorum quatuor angu- 
los stabant columns... apsidate, ut formarent 
thronum aut tribunal, intra quod octo vitree lam- 
pades ardentes pendebant. Ab uno eorum latere 
descendi poterat in aquam duobus gradibus, ru- 
bres panno instratis... Solum  instratum erat 
tapetibus Turcicis ; thronus imperialis ultra solum 
tribus quatvorve gradibus eminebat, inaura- 
tus, panno argenteo tectus in solum aliquantis- 
per excurrente, instructus turriculis, quibus cru- 
ces inaurate insistebant. Thronus patriarche, illi 
δὰ dextram positus gradu uno erat altior, minus 
taunen splendidus. (Memorabilis hie locus de fastu 
cleri Russici, fastigium ultra imperiale appetentis, 
quod Greci tamen ausi non fuere.] Processio ad 
huno locum ita flebat. Primus procedebat Capita- 
neus, quem protectores imperatoris sequebantur. 
Post eoseodem ordine procedebat caterva Veneta, 
tum Prasina, postremo loco Russea, gerentes ha- 
stas artificiose tornatas; postremi veniebant solo- 
petarii. Protectores hiomnes erant sanguine nobili, 
collocati in orbem circalocum cerimonis dicatum. 
Succedebat ingens numerus clericorum, coram qui- 
bus imagines sanctorum dependebant ; post eos ve- 
niebant papecum |aternis et inclusis cereis ardenti- 
bus, tum alii pictos sanctos gerentes. Inde prodibat 
magna et ponderosa orux, circa quam gestabantur 
Seraphini ἱπτυχία νοὶ εὐτυχεῖα] deaurati, super lon- 

iscontís. Rursus alii prodibant pontificesgestantes 

iscos et pateras argenteas, et calicea pellibus 
rubris tectas, in quarum paterarum una cume- 
laucium patriarcha» erat. Excipiebant sacerdotes 
ordínis varii, induti vestibus euro rigidis argento- 


GC que, tum episcopi quidem et archiepiscopi spleo- 


ide vestiti. Archiepiscoporum mitre splendebant 
auro et argento, et oris pellium armelinarum : 
quas episcopi quidam rmoanibus gestabant. Post 
archiepiscopos ibant pueri cantantes splendide 
vestiti, tam monachi tresaut quatuor cum thuri- 
bulis fumantibus, quee agitabant coram patriarcha, 
quem ducebant [vr2paxpaxobpasvov] duo alii monachi, 
habentem in manibus aureamcrucemsuper pulvinari 
rubro. Patriarcha indutus erat panno argenteo, cui 
insutse erant ante et retro tanie [ποταμοί] panni 
satini cum insutis filo aureo crucibus. Ad ejus 
dextrum genu dependebat e loro phrygiato manu- 
cium [ἐπιγονάτειον] quadratum phrysiatum  pari- 
ter cum aureis dependentibus bulbis villosis [quas- 
ten). Patriarche succedebant Boiari splendidissime 
vestiti, et tum Czarus ipse ullra fidem splendido 
aureo panno amictus, gestans in capite auream 
coronam, ornatam gemmis el margaritis, pre- 
henso brachio ductus a duobus Prineipi ue, sequen- 
tibus aliis proceribus usque ad locum cerimonis. 
Ubi exacta aliquali mora, capiebat patriarcha thu- 
ribulum, quod aque admovebat, dein accedebat 
ad Czarum ad distantiam trium vel quatuor pedum, 
et coram eo thuribulum agitabat. Czarus descen- 
debat de throno, inclinabat se coram patriarcha, 
interea dum hio thuribulum aliquoties super impe- 
ratoris caput agitaret ; et ambo sese invicem incli- 
nato corpore adorarent. Quo facto, Czarus ad 
thronum reversus exspectabat, donec patriarcha 
proceres presentes et populum thure sacro initias- 
sel. Post interjectas alias cerimonias procedebant 
aliquot sacerdotescum codicesacro admodum splen- 
dide compacto, hexamito rubro involutocum buccu- 
lis aureis et gemmis ingentis pretii. Ex eo codice 


vecikebeX oevetoos, στο, VANS NN boe 


91 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 92 


riis, capitaneo item et domestico imperatoriorum, À τὴν αὔριον πρόχενσον ἤτοι προέλευσιν. Οἱ δὲ i£. 


duobus preterea demarchis, edicunt : mittunt eliam 
mandata tum domestico numerorum, tum comiti 


χόμενοι ὁρίζουσι πᾶσιν τοῖς τοῦ χουδουχλείου (17), 
ὁμοίως καὶ τῷ κατεπάνω (18) καὶ τῷ δομεστίκῳ τῶν 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


peratore capite nudo. Lectione finita, accedebat 
alriarcha ad imperatorem cum codice, eique 
Jllum osculandum offerebat. Quem imperator 
unaque palriarche manum  osculabatur. Quo 
facto am ad thronum quisque suum  re- 
dibant. lnde sacerdotes duo codicem sacrum 
rursus auferebant. Imperator et patriarcha de- 
scendebant do throno quisque suo et procedebant 
versus aquam apertam. Patriarcha descendebat 
ad ejus superficiem per gradus factos, imperatore 
interim non tecto coram cancellis astante, quan- 
diu consecrationis actus duraret, que multas post 
cerimonias ope crucis aurem, cui inserta erat pa- 
tera argentea, fiebat. Ea peracta rursus impone- 
bat Czarus 8uo capiti coronam, et patriarcha sibi 


rusticatio processus appellatur, quia imperator ex 
a«gusta sua sede procedebat alio. Refero hue quo- 
que vindemialia ; quando imperator amicos, quos 
vellet, ad 86 in vineas suas invitabat. 


(t1) Oi τοῦ xo6oux)tioo sunt cubiculurii, quo- 
rum frequens hoc in opere mentio fit. Erant omnes 
eunucbi, et sub dispositione prepositi, de quo su. 
rius egimus. Video a Fabrotto et Du Cangiocu. 
icularios et ceetonitas pro iisdem haberi, auctori- 
tatibus non contemmendie. Glosse certe et alii ve- 
teres unam vocem per alteram exponunt. Sed ex 
nostro Cerimoniali patet diversos hos ab illis 
fuisse. Cetonite tantum colonis seu dormitorii 
curam habebant, et nocturnas curabant sacri cor- 


mitram episcopalem, et ad thronutn quisque suum B poris necessitates : cubicularii autem  diurpas. 


redibant. Deinde afferebatur ad patriarcham con- 
gecrate atque [τοῦ ἁγιάσματος) nonnihil in patera 
enlea, ilem crux aures, et aspergillum, sin- 
gul& in singulis scutulis argenteis. Cum hoc 
apparatu adibat rursus patriarcha Czarum, qui 
caput nudabat, crucem auream a patriarche dextra 
oblatam osculabatur et sio tandem aqua conse- 
crata respergebatur ; quod idem corone imperiali 
et vexillis presentibus fiebat. Eo facto ad thronum- 
quisque suum redibat. Veniebant deinde archiepi- 
scopi et proceres ad osculandam, quam dextra sua 
atriarcha tenebat, auream crucem, sacerdotes 
Tnferiores respergebat archiepiscopus aliquis apud 
patriarcham stans. Sacerdotes alii e seutulis aqua 
consecrata plenis populum respergebant circum- 
stantem. Undecunque confluebsat turba ad hau- 
riendaum aquam cum situlig et urcels. His omnibus 
peractis, benedicebas patriarcha manibus decussa- 


rat autem horum officium precipue, ut vestis 
rias arcas depromerent, et quo opus, apportarent, 
reponerent rursus et asservarent. ]psi tamen non 
imperatorem induebant: pertinebat enim id off. 
cium ad vestitores, de quibus mox. Qui cubicula- 
riorum hac sollicitudine fungerentur, audiunt in 
nostro Cerimoniali οἱ τῶν ἀλλαξίμων τοῦ xoubou- 
χλείου, praefecti mulatoriorum cubiculi. Alii cura- 
bant, ul cubiculum Augusti nitidum esset, et 
bi erant veterum στρῶται. Vid. Athene. p. 48. 
&ut ol ἐπὶ ταῖς παστάσιν ἑστῶτες, ut Anthologia 
p. 32: alii potum inferebant ad sacram mensam, 
alii prelegebant, que imperaret imperator sibi de 
libro scriptorecitari ; alii cereos ardentes tenebant, 
quos imperator in ecclesias devotionem suam fa- 
ciens ἃ preposito porrectas in manus sumebat, 
aut apud sacras imagines depangebat. Alii cane- 
bant et musicam exercebant coram imperatore; 


tis ter, primum Czarum, dein clerum et proceres, (; alii oblationes, quas imperator in altari depositu- 


et tertio plebem ; quo facto ultimo tandem prote- 
otorcs rursus a&abibant, et tota processio repetebat 
vestigia eodem ordine quo venerat, et dies ille bi- 
lariter consu mebatur. » 

Hactenus Anglus ille Moubach. Jam redimus ad 
fllum nostrum et verbulum de processionibus ci- 
vilibusaddimue, quee vel qnotidiane, vel solemnes; 
vel peratice erani. Quotidiana processio erat Sena- 
torum, seu procerum in aulam ad salutandum prin- 
cipem et ad functionem sui muneris exsequendam 
convenientium. Hec stata erat, et non indicebatur, 
fiebatque bis per diem, mane et vespere, seu post 
meridiem. De hac agit caput primum libri secundi 
nostri cerimonialis ex professo, hic autem in trans- 
cureu tantum mentio fiL in verbis τῆς χαθη μερινῆς 
ἱσταμένης προελεύσεως, quolidiana staale, id est 
fíncipienle, processione. Solemnes pridie indicebantaur, 
et debebant tuno proceresin palatium procedere?à- 
λαγμένοι mutati, hoo est ἐπ movis robis, en. gala, 
vestibus splendidis οἱ ad pompan compositis Pro- 
cessiones senatorum in curiam solemnes. diebus 
solemnibus ad gratulandum et acelamandum prin- 
cipi ἐν ἐσθῆτι ἱερᾷ, id est candida veste, ut Petavius 
interpretatur, memorat Themiatius p. 55 init. Ta- 
les processiones erant ad Circum, quotannis olim 
septene, deinde quins ; item ad horrea publica, 
lustrendi frumenti ibi depositi gratia; item ad 
balneum. Quando nempeimperator, aut imperatrix 
lotum irent, flebat processio; uti etiam quando 
legati exteri exoiperentur; et alia talia, que hic 
perstrinxisse suffecerit. Ad processiones peraticas 
refero, quando imperatores, relicto palatio, in 
predia seu urbana, seu suburbana, in Pera, ultra 
sinum Ceratinum, aut et in Asia sita, concederent ; 
guo tempore officia mulla aulica et processiones 
quodidiane feriabantur. Talis absentia e palatio et 


rus easet, ferebant, et domino per manus pre 
siti sui tradebant ; alil faciebant orbem eirca im- 
perstorem, quando in ecolesie vestibulo ant cal- 


angusta suas 
euübicularias, '"De magno cubiculario imper. vi 


Villehard. pag. 301, cum not. Du M, y 
fueruntne lidem silentiarii et cubi. 1 &ut sal- 
tim, fueruntne silentiarii peculiare quoddam genus 


cubiculariorum ? Sane illam prodidit opinionem 
Alemanus in notis ad Procopii historiam arcanam. 

Fallitur autem procul dubio vir doctissimus. Non 

tantum enim Cerimoniale nostrum eubicularios a 

silentiariis perspicue distinguit, sed etiam hoc li- 

quido refellit eum quod p. 41 et alibi nostrioperiser- 

λεντιάρισσαι, uxores silentiariorum commemoran- 

tar. Non erant ergo silentiaril spadones, quando- 

quidem :naritati erant. Atqui cubicularii debebant 

omnes castrati esse. 

(18) Peculiaris dignitas est ὁ κχατεπάνω, unde 
depravatum fluxit Catapami nomen in historia 
Apula, et putant quidam Capitanei nomen inde 
deductum. Guilielmo Apuloin rebus Normannorum 
apud Du Cange ad Alexiad. p. 229, est € . 
Qui Catapan fuerat Grecorum missus ab urbe. Conf. 
Idem p. 275, ubi ait, quemvis preefectum provin- 
cie designare. '(A Grecis originem ducit magistra- 
tus Apulie et Neapolis Stratici et Capitani quod 
adhuc hodie nomen superest. Dignitates Galli a 
Gothis babuere, Conf. Freccia de Subf. et Gian- 
non. p. 243 sqq.]' Verum ὁ χατεκάνω vel Capi- 
tanen, de quo hic sermo, non excedebat sacro 
δλδλο, nom YosXin vroviocwa, τοῦ vegehet τοὶ 
ϑασιλνκοὺς Seu. Casoriomos, Ae πὸ wh bestie 





DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 


94 


βασιλικῶν (19), σὺν τούτοις δὲ xal τοῖς δυσὶ δημάρ- À murorum, et, ut breviter dicam, officiis ao secretis 


χοις (20) ἀποστέλλουσι δὲ xal μανδάτα τῷ τε Oo- 


omnibus hujusmodi processionem indicant, ut 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


sticum Basilicorum, et introducebat principes pe- 
regrinos, imperatoris vasallos, ad colloquium heri, 
ut ex p. 81. D. ult. patet. In epistola Alexii ad 
Henricum V, in Alexiade p. θά. 1. commemoratur 
aliquis πρωτοπρόεδρος καὶ χατεπάνω τῶν ἀξιω- 
μάτων. Sed et ille diversus est & nostro, idemque 
videtur cum Magistro sacrorum officiorum. 

(19) Verti passim Basilicos, retenta Greca voce, 
quod in talibus tutissimum est, passim Cosaria- 
10s, ad aliorum exemplum. Goarus ad Cod. p. 23 
n. 8. regios domesticos vertit, (babitabant profecto 
in palatio,) Combefls. in script. post Theophan. 
p. 197. comitalenses. Basilici medio $vo Gastndii 
appellabantur, a Germanica voce Gesinde, quasi 
dicas familiares, ad femiliam pertinentes : corti- 
giani, nomini della famiglia, ut interpretatur Mu- 


Francorum tempore Gregor. Turon. Megadomesti- 
cus et magnus senescallus idem sunt. Erat secun- 
dus ab imperatore. Fauchet, p. 483.]* 
(20) Cum duo precipui essent apud Byzantium 
ἥμοι, caterva seu factiones, Veneta et Prasina, 
quarum illa albam, hec russam habebat appendi- 
cem, erant quoque duo demarchi, seu decuriones, 
vel magistratus pene supremi, diversi tamen a de- 
mooralis ilem duobus, et ultra demarchos ipsos 
eminentibus. Venetee nempe factionis democrates 
erat semper, quisquis domesticus Scholarum esset, 
et prasine, quisquis domesticus excubitorum 
esaet, ut multis Nostri locis constat. De officio de- 
marchorum dicetur paulo post : nuno dicendum, 
quinam fuerint ol δῆμοι. Video enim eos ἃ civibus 
istingui, et ab inquilinis atque sellulariie, et 8 


rat. t. I. Ant. Ital. p. 124. Appellabant quoque p militibus, ut admodum obscurum sit quale genus 


Vassos seu basos, id est sodales; item Gardingos, 
ἃ warten, Aufwaerler. Videntur cum ordine mini- 
strorum convenisse, qui hodie in sula Turcica sub 
nomine Cjauschorum obtinet. Mittebantur enim, 
ut hi solent, in provincias, cum mandatis regiis, 
ad erxpedienda negotia minoris momenti. Patet e 
Constantini nostri Vita Basilii Macedonis l. c., 
Scriptor. post Theophan., ubi dicitur dives illa ma- 
trona, quee Basilium invisebat, et ab eo mater regis 
appellabatur, unici exempli titulo, rogasse Βασιλι- 
κὸν ἀποσταλῆναι τὸν ἀπογράψασθαι καὶ παραλαδὲϊν- 
ἀφείλοντα τὴν περιουσίαν αὐτῆς. mitti Comitatensem 
aliquem, qui ejus facultales in acla redacturus, et 
ín fidem manusque accepturus esset. Conf. Du Cange 
Gloss. Lat. v. Basilicus. Fuerintne famine quoque 
Basilicae, non dixerim. Fere colligatur fuisse ex 
loco Script. post Theoph. p. 244 ult., ubi Βασι- 
λικὴ aliqua memoratur, nisi uxor alicujus Basilici 


fuerit. De domesticis numero pluribus et genere 


variis passim agendi erit occasio. In genere tenen- 


dum, Domesticum recentiori Greecie diotum fuisse 


omnem preefectum majorem, primum sui generis. 
Vid. Goar. et Greiser. ad Codin. Gutbher. p. 423. 
Vales. ad Amm. Marcell. p. 52, et 94. Domestico- 
rum orígo mihi videtur hsec esse. Initio erant 
domestici, id quod appellatio significat, olxeta- 
xol.familiares, ministri penitioris admissionis, do- 
minorum omnium, et in specie judicum, pretorum, 
magistratuum ; iidem qui alio nomine apparitores, 
qui presto essent imperanti, et mandata exseque- 
rentur, et dominum tuerentur. Crevit hinc ordo 
domesticorum palatinorum, qui initio nihil aliud 
quam apparitores erant, et imperatorem tantum in 
urbe comitabantur, proteotoribus eum in acie sti- 

antibus. Tandem processu temporis oolliquati 
füerunt in unum corpus tam urbani quam castren- 
ses corporis custodes, et dicti domestici protecto- 
res. Sed neque hoc semper manait. Abiit enim sen- 
sim in desuetudinem nomen domesticorum, et 
nomine scholariorum mutatum fuit; sic tamen, 
ut princeps eorum per excellentiam adhuc dome- 
sticus appellaretur, tanquam in memoriam veterum 
domesticorum ; qui jam non amplius domestici, 
sed partim οἰχειαχοὶ vel βασιλικοὶ, urbani nempe 
&ut palatini, partim vero Seholarii, castrenses 
scilicel, audiebant. Ab illo domestico Scholarum, 
id est principe ac preside scholarum, dicti dein- 
ceps fuerunt domestici, quotquot in schola, scrinio, 
munere suo essent primi ; ut domesticus Hicana- 
torum, domesticus castrorum, domesticusCancella- 
riorum, etc. Omnium maximus erat domesticus τῆς 
Ἑῴας, Orientis, et hoc aliquando minor τῆς Δύ- 
σεως, Occidentis. Illum orientalem intelligunt, si 
simpliciter domesticum appellant. Audit quoque 


C xal τῶν βαναυσιχῶν τεχνῶν, τῶν ts ix 


hominum hi fuerint, et cui bono instituti, quos tot 
turbae edidisse, et toties summo cum ipsius impe- 
rii discrimine reprimendos fuisse loquuntur histo- 
rie. Cedrenus p. 765, τοὺς πολίτας xal τὸν δῆ- 
μον joogit. Videtur id quoque dictio Scylitze 
p. 813, ἅπαν τὸ δημοτιχόν τε τῆς πόλεως xal τὸ 
xotvóv suadere. Nam si τὸ χοινὸν est communio ci- 
vium, qui ἃ magistratu oppidano reguntur, ne- 
cesse esi τὸ δημοτιχὸν τῆς πόλεως, quod ab eo 
segregatur, à magistratu oppidano non pepen- 
disse, ideoque ad communitatem, ut loquebantur 
medio evo, non pertinuisse. Aperte quoque No- 
ster p. 132 distingoit τὰ μέρη 8 τοῖς τῆς πό- 
λεως, et p. 856. in fine τὰ bien 8 τοῖς πὸ» 
λίταις. Nicephorus patriarcha CPtanus p. 136 di- 
8Stinguit ordines sic : ᾿Αριθμὸν ἀνδρῶν ἐκ τῶν στρα- 
τιωτιχῶν χαταλόγων, ἔτι δὲ χαὶ τοῦ γεωργιχοῦ, 
τς συγχλή- 
tou βουλῆς, καὶ τοῦ τῆς πόλεως. δήμου. Habes hic 
milites, rusticos, sellularios opifices, senatum et 
Ropulum urbis. Forte intelligit per populura urbis 
icephorus τοὺς χτήτορας, possessores dictos, id 
est homines elegantiores, opulentos, optimates, 
quibus in urbe domus propriz et in agris predia 
essent, homines peculiatos. Constat tamen aliunde, 
et ex iis, que paulo post dicentur, constabit, τοὺς 
δημότας, quos gregales aut factionales appellabi- 
mus, pro vili indotata plebe plerumque traduci, 
et ab illis possessoribus dictis distingui. Luculen- 
tius igitur idem Nicephorus p. 215. c. fin. factio- 
nales ἃ civibus distinguit : OU« ἐπηγάγετο τῶν 
ἐζωγρημένων τοῖς τε πολίταις xai τοῖς ix τῶν λε- 
γομίνων χρωμάτων δημόταις παραδίδωσιν.  Chro- 
nicon Alexandrin. anno 11 Heraclii : μετά τινων 
ἀρχόντων xal τινων οὐ μόνον χτητόρων xal χλη- 
ἱκῶν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐργαστηριαχῶν xal δημοτῶν 
ἐξ ἑκατέρου μέρους. Habemus hic τοὺς ἄρχοντας, 
nobiles et proceres aulicos, deinde τοὺς χτήτο- 
ρᾶς, cives lautiores, illos, qui olim in liberis 
rebus publicis Grecis et Asiaticis ἐγειτούργουν, 
onera publica suscipiebant gerenda, ut alendi 
equitatus, instruende classis marins, et sic 
porro; tum clericos, postea τοὺς ἐργαστηρια- 
xoóc, quo nomine continentur omnes, qui in 
tabernis sedent publicis, venduntque aut alienas, 
aliunde advectas, comparatasve merces, seu suis 
manibus effectas, adeoque cum mercatores, tum 
sellularii, alias βάναυσοι οἱ ἐπιδιφρίδιοι" et tandem 
Kregales utriusque gregis, nempe veneti et prasini. 
beophanes p. 62. "Thessalonice δήμους xai 
λαοὸς conjungit gregales et oppidanos seu cives. 
E quibus omnibus iisque, que jam continuatum 
eo, conficio, greges hoc fuisse cum civibus non 
eosdem, neque t&men diversos, constitisse greges 


€ Civi wXn Gb weRS Su SS, πον NAaXSES,. SR. 


megadomesti cus, sed post Isaaci Comneni tempora Grego, wptdaNue DU DNNSAAN CMNNSSA. WNAKNRNS.. 


demum. Vid. Soylitz. p. 807. "(Domestici regum 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 
singula officia et secreta secundum ordinerz suum À μεστίχῳ τῶν νουμέρων (21) xal τῷ 


«4 
κόμητι τῶν 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


Clarius exponam meam sententiam. Sunt apud nos 
collegia quedam constantia numero civium cum 
lautiorum tum etiam humiliorum, eo instituta, ut, 
qui illa componunt, sd certum annorum numerum 
tractandis armis aese exerceant, el vel sagittis sus- 
nsum ex alta pertica petant avis ligneum simu- 
facrum, vel metam sclopeto feriant. Talia collegia 
civibus quidem constant, faciunt tamen peculiare 
aliquod corpus a reliqu& communione quodam- 
modo diversum, legibusque et juribus suis gau- 
dens. Talia collegia fuisse τοὺς δήμους puto, in 
que reciperentur omnes civium ordines, que ta- 
men, quia vilis inops turba ubique terrarum nu- 
mero superat, pene soli ignobiliores conficiebant. 
Vel potius eedem erant caterve ille cum nostris 
excubiis civicis, quas cives ad certum annorum 
numerum obire ex lege tenentur ; qui attamen ea 
res ab exercendis opiflciis οἱ queestibus quemque 
suis avocaret, vicariis demandant, poblica mercede 
alendis, militibus oppidanis. He civicsee exoubiem 
interdum solemnes ad actus conveniunt in armis, 
et sub doctoribus suis srma exercent. Álio quoque 
respectu similes erant illi δῆμοι militie illi generi, 
quod a juventute civica οἱ rusticana in neoessita- 
tem celeris supplementi verre militie conscribitur, 
et in armis exercetur, neque tamen vestem milita- 
rem, neque stipendia, neque ductores militares 
accipit, neque sedibus suis excitatur, sed manet 
suo quisque looo eoque in vite et questus genere, 
quod amplexus fuerit, statutis temporibus δὰ 
exercenda arma coeuntes; quales nos appellare 
enililes provinciales solemus. Poterant in bis cater- 
vis esse opulenti, et pauperes, mercatores, opilicee, 
bajuli, omnes cives, verum tum temporis a civibus 
distineti, et a magistratus urbani jurisdictione 
exempti, eum fünctiones gregum exercerent. Que- 
nam vero illa ἢ ἴα maynis processionibus sacrís 
ad ecclesias cohortes illorum gregum diversis sta- 
tisque in locis earum platearum, per quas proces- 
sio transiret, stabant ad ütramque latus plates col- 
locati in seriem, prestolantes [δεχόμενοι vel. ix3s- 
χόμενοι)] adventum imperatoris, eumque coram 
advenientem acclamationibus letis gaudium signi- 
ficantibus et vota prosperitatis omnis prodentibus 
excipientes. Quapropter hic actus δοχή, id est sive 
presstolatio, sive exceptio, salutatio, beneventatio 
icebatur. Si longius abesset a palatio ecclesia 
illa, δά quam identidem procederetur, ad certa in- 
tervalla constitutee gregis cujusque minute parti- 
cule officium salutandi prestabant; unde legitur 
imperator interdum octies fuisse acclamatus vel 
salutatus, antequam in ecclesiam, ad quam ten- 
deret, perveniret. Esdem formula iterabatur in 
reditu e sacris ad palatium. [n prima quaque cu- 
jusque factionis exceptione porrigebat demarchus 


imperatori libellum, continentem carmen, quo gra- D nes urbi vicinas iret, consuevisse τὴν 


tularetur quaeque factio imperatori festum iden- 
tidem diem, et ssepius eum ipsi letum redire opta- 
bat. Quibus carminibus pangendis habebat queque 
factio suos sibi peculiares mercede conductos 
poetas : non pares quidem arte poetica Pindaro, 
mercenarios tamen sque atque ille fuit, eodemque 
utentes quaestu. De quibus poetis recurret deinceps 
dicendi locus. Idem salutandi et acclamandi olfi- 
cium greges imperatori prestabant in Circo, 

reeeuntibus formulam τοῖς xpaxtatc, seu clamatori- 

us, id est preconibus, precentoribus. Scatet codex 
noster talibua formulis. Erant ergo bi gregales eate- 
nus parasiti imperiales lege constituti, et stipendiis 
aulicis conducti ad canendas laudes imperatoris 
velut publica voce. Quo fiebat, ut gregalis quisque, 

i& talis, non ad judicium ocivicum, sed aulicum 

ectaret. Nam demarchi, quisummi erant gregum 

eisira(us, causis et rixis gregalium componen- 


C 


dis et regendis gregibus constituti, temen suberan 
democratis, quorum venetus quidem idem em, 
identidem cum domestico scholarum, prasinus as 
tem idem cum domestico excubitorom, am 
muneribus ita conjunctis, ut divelli non posseat, 
Hino est, quod Sidonius Apollinaris in penegyrie 
civitatis Narbonensis factiones bas juvenes aulie 
appellet. 


Tunc, ait, cetus juvenum, sed aulicorum, 
Ela:i simulacra torva campi, 
Exercet spatiantibus quadrigis. 


Conveniebant igitur cum illis ἃ Nerone institutis 
Augustapis vel Augustianis militibus, ut non in. 
merito credantur ab iisdem maunasse, ex equestri 
et plebeia juventute lectis quinque millibus et ul 
tra, qui divisi in factiones cantanti Neroni ip 
darent, doctique plausuum varia genera edereal, 
de quibus egregia dedit Cl. Reimaros ad Xipbilim 
p. 1000, n. 38, illa verba : ἦν τι καὶ ἴδιον αὐτῷ 
σύστημα εἰς πενταχισχιλίους στρατιώτας παρ- 
ἐσχευασμένον. Αὐγούστειοι δὲ ὠνομάζοντο καὶ ἐξῆρ- 


(21) Numeri alias sunt σπεῖραι cohortes milita- 
res. Vid. Vales ad Ammian. Marcell. p. 42 et 
p. 255. Goar. δὰ Theophan. p. 43 et 89. '[Fao. 
chet. p. 479.]* Grieci per ἀριθμὸν passim reddunt. 
Quod Tbeophan. p. 185, habet voojasptot ἀριθμοὶ 
sunt idem quod νούμεροι f, ἀριθμοί. Corrigator 
occasione latina ejus interpretatio p. 43, τριδοῦ 
τότε ὧν τάγματος χωρωνάτων λεγο voupi- 
pov, tribunus legionis coronatorum, quibus numerus 
somen, Ita vertitur. Debebat potius : (ribunus co- 
hortis, cui nomen eral numerus coronatorum sic 
dictorum. Quando autem numerus peculiare genus 
militie designat, ut in nostro loeo et passim, credo 
eos milites designari, qui CPli mosnía, et Circum, 
el carceres, et publica quevis sdificia custodie- 
bant, et vigilias obibant, Videor enim mihi ex loco 
apud Script. post Theophan. p. 267, colligere posse 
τὰ Nojuspa carcerem fuisse, quamvis-Du Cangius 
ad Alex. p. 423, et CPli Christian, p. $25 t, 
fuisse porticus, in quibus milites pretoríani excu- 
babant. Confirmat me in sententia mes, quod lego 
p. 416. Domestico numerorum subesse pertarios, 
qui sane alii esse quam jamitores carcerum ne- 
queunt : item ex eo, quod '᾿Αριθμός, quem oum 
numeris idem puto, mihi videatur idem quoque 
esse cum τῇ em vigiliis, excubiis, militibos ex- 
oubialibus. Concludo id ex eo, quod Acoluthus, 
princeps Barangorum, modo dicitur Drungario vi- 
gilia subesse, modo Drungario Arithmi. Constanti- 
nus quoque Porphyr. libro de &administr. imperio 
p. 140, ait Leonem, patrem suum, si in. processio- 
lev οὐσίαν, 
unum dromonium de duobus, que sibi fleri curave- 
rat xacaÀtuavttv εἰς τὸν ἱππόδρομον relin ἐπ 
Circo (ergo Circus ad mare usque protendebatur' 
πρὸς φύλαξιν τοῦ παλατίου, ut etiam a parte maris 
obire palatium et lustrare possent constituti vigiles 
de Arithmo, διὰ τὸ τάγμα τοῦ ᾿Αριθμοῦ κατὰ τὸν 
ἐπιγρατήσαντα παλαιὸν τύπον μετὰ τοῦ δομεστίχου 
τοῦ σχολῶν ταξειδεύειν, quia tagma, cohors, Arithmi 
secundum formam, quz jam a longo tempore viget, 
przsidium agii su^ inspectione domestici Schola- 
rum, καὶ ἐναπομένοντες εἰς τὸν ἱππόδρομον oj συν- 
ἐξιοῦσι χατὰ τύπον τοῖς β᾽σιλεῦσιν εἷς τὰ πρό- 
χενσα (ita legendus est ille locus), et, quando 
relro manet in. Circo, ex praescripta. form cum 
unperatoribus in processiones (seu rusticationes) 
20n exit. Notat in hoo loco vox οὐσία dromonium 
vehendo $aero coryo Mugowà exito, uA 
Cum T) v ooyac: τῶν Vor, Νὰ. εν. 5A. 


91 DE CERIMONIIS AUL/E ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ͂ LIB. I. 98 


τειχέων (22), καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάσαις ταῖς τά- Α et propriam seoreto formam que ipsis conveniunt 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


Xov τῶν ἐπαίνων, ἠναγκάζοντο δέ σφισι xal ol ἄλλοι 
πάντες χαὶ ἄχοντες ἐπεχοοᾷν (1ἰ6 leg.). A Nerone- 
igitur inde hi Augustani aut retenti ἃ secutis im- 
pera:oribus, aut postliminio veluti revocati a Byzan- 
tinis fuerunt, mutata nonnihil forma : ut nullus 
dubitem, hos δήμους perinde atque veros milites, 
stipendia ex aulaimperiali accepisse. Adhibebantur 
rro gregales operibus publicis condendis, ut e 
ino patet, qui scribit, Theodosium juniorem 
collapsos urbis muros instaurasse incumbentibus 
in id opus duabus factionibus, veneta et prasina, 
illarumque eam fuisse in maturando et urgendo 
opere sedulitatem, ut intra sexagesimum diem 
confectum esset, prasinis ab Aurea porta, et vene- 
tis ἃ Blachernis orsis ad Polyandrium convenien- 
tibus. v. Du Cange CPI. Christ. [. 15. n. 10 Cre- 
dibile est, gregslium magistratus invigilasses con- 


τὰ μὲν ἐς τὸν καρπὸν ξυνήει σφίσιν ἐν στενῷ μᾶλιστα 
δὴ, τὰ δ᾽ ἐνθένδε μέχρις ἐς ὦμον ἑκάτερον ἧς ἄφα- 
τόν τι εὔρους διεχέχυτο χρῆμα, ὁσάκις τε ἡ χεὶῤ 
αὐτοῖς σείοιτο, ἀναθοῶσιν ἐν τοῖς θεάτροις τε χαὶ 
ἱπποδρομίοις, ἢ ἐγκελευομένοις, ἧπερ εἰώθει, ἐπῆρ-- 
το εἰς ὕψος αὐτοῖς — αἱ ἐπωμίδες δὲ xal ἀναξυρίδες 
καὶ τῶν ὑποδημάτων τὰ πλεῖστα ἐς τῶν Οὔννων τότε 
νομα xal τὸν τρόπον ἀπεχέχριτό σφισιν. ᾿Εσιδη- 
popópouv δὲ, νύχτωρ μὲν τὰ πρῶτα ἔχ τοῦ ἐμφανοὺς 
σχεδὸν ἅπαντες, ἐν δέ γε ἡμέρᾳ ξιφίδια περὶ τὸς 
ηρὸν δίστομα ὑπὸ τῷ ἱματίῳ ἀποχρυψάμενοι, 
ἐνιστάμενοι τε χατὰ ξυμμορίας ἐλωποδύτουν, ete, 
Post descriptum corum vestitum, scelera, rapi- 
nas, spoliationes oocurrentium, cedesque, perse- 
quitur Procopius, qua hic omitto brevitatis studio. 
Sed alterum locum preterire non possum. Habet 
autem sic p. 39 ed. Aug. : Ot δῆμοι ἐν πόλει 


dendis monibus, et opus ursisse, gregales ipsos D ἐχάστῃ ἐς βενέτους ix παλαιοῦ xal πρασίνους δι- 


operam struendis prestitisse. Custodiebant quoque 
urbem et urbis menia per absentiam militum, ad 
quos alias ea cura spectabat. Mauricius apud Theo- 
phylactam Simocattam VIII. 8 : Περιφρουρεῖν 
τοῖς δημόταις τὰ Θθεοδοσίου τείχη προτάττει. 
Theophanes p. 235,00 δὲ δῆμοι τὴν πόλιν διεφύ- 
λαττον ait, οἱ e Nostri p. 259, idem concludo, ubi 
per absentiam imperatoris in castris agentis di- 
citur urbs augusta custodita fuisse tam a militibus 
oppidanis presidiariis, quibus nulla res cum pa- 
latinis erat, quam ab iis, qui subessent prefecto 
urbis. Quid si hi fuerint gregales, eo tempore 
prefecto urbis demandati, quo domestici schola- 
rum et excubiarum in castris agerent ? Tandem 
quoque, ubi opus esset, neque sufficerent milites 
ordinarii, mittebantur gregsles in castra. Ita Ce- 
drenus p. 386, ait Justinianum multos δημοτεῦ- 
σαι, in greges, seu militiam provincialem, adsecri- 
sisse, eosque Hunnis ingruentibus objecisse, Non 
CPlitantum erant greges hi, sed etiam in municipiis. 
Procopius p. 129, Anecdotée historie, ed. Lugdun. 
Venetos Tarsenses xaemorat. '(Thessalonice δήμους 
xal λαοὺς in Cireum adductos confodiendos mili- 
ibus tradidit imp. "Theodosius, et ceciderunt 
25000. Theophanes p, 62.]: Et sane cum in magnis 
quibusque urbibus essent Circi, necessario quoque 
circenses gregales erant. De turbis et flagitiis cedi- 
busque, quarum hi gregales auotores erant, duo 
insignes loci sunt apud Procopium, unus Anecdo- 
tor. p. 31 sqq., unde illa tandum, qu& ad habitum 
earum pertineat, afferam, alter in historie Persi- 
ce 1. I. Illius superioris heo ergo sunt particula : 
Toi; στασιώταις τὰ ἐς τὴν κόμην ἐς νεώτερόν τινα 
ετεδέδλητο τρόπον. ᾿Απεχείροντο γὰρ αὐτοὶ οὐδὲν 
ὁμοίως τοῖς ἄλλοις Ῥωμαίοις. Τοῦ μὲν γὰρ μύστα- 
χος χαὶ τοῦ γενείου οὐδαμῆ ἥπτοντο, ἀλλ᾽ αὐτοῖς 
χαταχομᾷν ἐπὶ πλεῖστον, ὥσπερ οἱ Ηέρσαι, εἰσαεὶ 
ἤθελον. Τῶν δὲ ἐν τῇ χεφαλῇ τὸ ἔμπροσθεν ἄχρι ἐς 
τοὺς γροτάφους ἀποτεμνόμενοι τὰ οπισθεν ἀποχρέ- 
μασθαί σφισι λόγῳ οὐδενὶ εἴων, ὥσπερ οἱ Μασσα- 
ἐται. Διὸ δὲ xat Οὐυνιχὸν τοῦτο τὸ εἶδος ἐχά 
Tow. Scilicet Romani Byzantini. seu Greci, rade- 
bant barbam et tondebant capillum, ut ultra cer- 
vices non promineret, et partem aliquam frontis 
tegerel, pexis deorsum nasum versus orinibus, 
non retrorsum, ut nos facimus. Audivi morem 
illum tondendi Russis adhuc in usu esse. Gregales 
vero illi tonso sincipite usque ad verticem, reliquam 
comam intonsam einebant retro pendere, ut olim, 
&uctore Homero, Abantes, Massagetme tempore 
Procopii, Turcse et Tatari nostro. Continuat Pro- 
copiug : Ἔπειτα δὲ τὰ ἐς τὰ ἱμάτια εὐπάρυφοι 
ἠξίουν ἅπαντες εἶναι, χομπωδεστέραν, f, κατὰ τὴν 


ὥρηντο, οὐ πολὺς δὲ χρόνος ἐξ o0 τούτω" τε τῶν ὀνο- 
μάτων χαὶ τῶν βαφῶν ἕνεχα --- τά τε χρήματα δα- 
πανῶσι καὶ τὰ σώματα αἰχισμοῖς πιχροτάτοις 
προΐενται, xal θνήσχειν οὐχ ἀπαξιοῦσι θανάτῳ αἷ- 

lox. Μάχονται δὲ πρὸς τοὺς ἀντικαθισταμένους, 
οὔτε ἐϊδότες ὅτου αὐτοῖς ἕνεχα ὁ χίνδυνός ἐστιν, 
ἐξεπιστάμενοί τε ὡς, ἤν xal περιέσονται τῶν δυσμε- 
νῶν τῇ μάχῃ, λελείψεται αὐτοῖς ἀπαχθῆναι μὲν αὐ- 
τίχκα εἰς τὸ δεσμωτήριον, αἰχιζομένοις δὲ τὰ ἔσχατα 
εἶτα ἀπολωλέναι. Φύεται μὲν οὖν αὐτοῖς τὸ ἐς τοὺς 
πέλας ἔχθος αἰτίαν οὐχ ἔχ ον, μένει δ᾽ ἀτελεύτητον 
εἰς τὸν πάντα αἰῶνα, οὐδὲ συγγενείᾳ, οὐδὲ φιλίας 
δεσμῷ εἶχον, ἥν καὶ ἀδελφὸς, ἤ ἀλλο τι τοιοῦτό γε ol 
εἰς τὰ χρώματα ταῦτα φιλοστοργοῦντες διάφοροι 
εἶεν. Μέλει δὲ αὐτοῖς οὔτε θείων, οὔτε ἀντρωπείων 
πραγμάτων παρὰ τὸ ἐν τούτοις νιχᾷν --- χαὶ τῶν 
ἐπιτηδείων σπανίζοντες ἴσως --- οὐ προσποιοῦνται, 
ἤν γε αὐτοῖς χεῖσθαι τὸ μέρος τοῦτο ἐν χαλῷ μέλλῃ" 
Οὕτω γὰρ τοὺς στασιώτας χαλοῦσι. Μεταλαγχάνουσι 
δὲ τοῦ ἄγους τούτου xal γυναῖχες αὐτοῖς, οὐ τοῖς 
ἀνδράσιν ἑπόμεναι μόνον, ἀλλὰ xal τούτοις, ἂν oU- 
tt) τύχοι, ἀντιστατοῦσαι, χαίπερ οὐδὲ ἐς τὰ θέατρα 
τὸ παράπαν ἰοῦσαι, οὔτε τῳ ἄλλῳ αἰτίῳ ἠγμέναι" 
ὥστε οὐκ ἔχω ἔγωγε ἄλλο τι εἰπεῖν ἤ ψυχῆς νὅ- 
σημα. Mitto, ne nimius sim, reliqua insignis loci, 
e quo insania factionum quanta fuerit patet. Quem 
si conferemus cum Italis quibusdam medii evi 
scriptoribus, apparet eumdem furorem ad Italos 
quoque transiisse, et tandem inde natos fuisse lu- 
os illos equestres torneamenta dictos, nisi potius 
eos ἃ Saracenis Andalusie ad nostrates propagatos 
dicas. De factionibus est insignis locus apud 
Agnellum t. II. Script. Rer. ltal, p. 154, in fine : 
Die omni Dominico, vel apostolorum die Ravennenses 
cives non solum illustres, sed etiam diverso celatis 
— post refectionem per diversas portas aggregatim 
egredientes ad. pugnam procedunt, deliri δὲ insani, 


D quando sine causa morti se subjiciunt — et que re- 


liqua de furore civili horrenda narrat. Conciaunt 
que Aulicus Ticinensis, scriptor seculi xiv, de 
suis gentilibus habet : Ut autem a puerüia melius 
ad bellum doceantur, singulis diebus Dominicis atque 
festis quedam spectacula faciunt, qua battuliolg, 
sed Latine convenientius bellicula nuncupantur. Di- 
idunt enim. civitatem in parles duas, quarum una- 
quaque multas sucielales sive cohortes abel. Pugnat 
autem ad invicem ligneis armís, eto. Liquet succes- 
sisse his ludis sepe cruentis nostras societates 
ei exercitia sagittariorum (Schützen-Companien), 

et nostras 


(22) Comes murorum vel menium erat qui repa- 
randis monibus, item militibus pee m«euoia. exeu- 


ἑχάστου ἀξίαν, ἐνδιδυσχόμενοι τὴν ἐσθῆτα. τᾶσθαι 
γὰρ αὐτοῖς τὰ τοιαῦτα dx τῶν οὐ προσηχόντων πα- 


βῆν. Τοῦ δὲ χιτῶνος τὸ ἀμφὶ τὼ χεῖρε μὲρὸς αὐτοῦ 


Ὀδθοδ, xui. τποχλιῶταις VUeStSV. δι SSST. wh. 
Qoo. v. SM. *. S5, eM. WR, Ww. Ἀλλ Δ ANS 


jos. 


99 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


100 


proourent. Prefecio etiam urbis id notum faciunt, A ἔεσι (23) xai πᾶσι τοῖς σεχρέτοις (34) χαταμηνὺουσι 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


et nostras areas, in quibus sclopeto et arcu juve- 
nes civici exercentur (Schiesgraben, valles jacula- 
torum appellamus), illis pratis de batltalia et circu- 
lis &vo medio usitatis, et circis hippodromi, vt 
appellat Gualvaneus de la Flamma apud Murator. 
t. Il Antiquit. [tal. p. 833, ubi egregia de his lu- 
die tradit, et locum Augustini quoque exhibet, qui 
illustrando Procopiano superius allato egregie fa- 
cit : Quam apud Cosaream Mauritaniz, aM, populo 
dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam 
civilem, quam Catervam vocabant, neque emim cives 
iantiummodo, sed. etiam propinqui, fratres, postremo 
parentes ac. filii lapidibus inter se in. duas partes 
divisi per aliquot dies continuos certo anni tempore 
solemniter dimicabant. Appellat hic Augustinus par- 
tes illas pugnantes catervas. Quid hoc aliud, quam 
δήμους appellare ? Grecis est δῆμος ὀρνιθων populus 
avium caterva avium. Conveniunt Italici mores cum 
Greecis in studio partium et exacerbatione animo- 
rum unius partis erga alteram : in genere pugne 
differebant. Apud Italos tote pene civitates, pueri 
senesque, committebantur, et rudibus, seu baculis, 
ad speciem ludicri, sed sepe non sine cedibus, 
pugnabant. Apud Grecos certabant equis potissi- 
simum commisse quadrige, interdum quoque 
cursu pedestri cursores cuique gregi proprii , gre- 
galibus reliquis spectantibus e gradibus circi, οἱ 
hortantibus, plau entibus, clamore insano favorem 
aut contumeliam significantibus, item precibus ea 
ab imperatore, que sibi indulgeri cuperent, flagi- 
tantibus, eumque aut laudantibus, aut acerbis 
sepe conviciis impudenter proscindentibus. Apud 
Italos quoque credo partes seu catervas diverso 
sese vestitu distinxisse, idque intelligitnr e Rolan- 
dini Patavini Cbronico l. I. c. 10, quod ludem fa- 


tem deinceps candidas, auctore Philostrato, cujus 
hec sunt verba Vit. Sophist. p. 550 ed. Lipsiensis : 
Μετεχόσμησε xal touc ᾿Αθηναίους ἐφήδους ἐς «à 
νῦν ἥμα χλαμύδας πρῶτον ἀμφίέσας λευχάς. 
Τέως γὰρ δὴ μελαίνας ἐνημμένοι τὰς ἐχχλησίας 
περιεκάθηντο xal τὰς πομπὰς ἔπεμπον. Ut hi ju- 
venes cum armis circumstabant populum in con- 
cione coactum, sic gregales cingebant in circo ple- 
bem, stantes vel sedentes in gradibus Circo prozxi- 
mis et infimis, reliqua plebe e gradibus remotio- 
ribus et altioribus spectante. Qu: omnia conside- 
rans nihil invenio nostris in institutis, quod aptius 
catervis illis comparari queat, quam cohortes 
civicas [Brügerwache), qui quamvis cives sint, et 
magistratui civico pareant, etiam in illis urbibus, 
ubi milites oppidaui, diversi & castrensibus, excu- 
bant, nihilominus tamen locum, et suos Capita- 
neos habent, et absque stipendio ex officio, per 
certum annorum numerum militiam civilem in- 
cruentam et nemini metuendam militsnt. *(De fa- 
ctionibus v. Bandur. p. 501. de eorum coloribus 
p. 044 Hec premittenda mibi fuisse de δήμοις 
duxi, quod singulis pene paginis nostri codicis 
eorum mentio fiat. De ludis circensibus, et parti- 
bus caterwarum in illis, dicendi amplior erit to- 
cus, quanto ad lib. I, cap. 65 pervenerimus, a 
quo rituum oircensium expositio orditur. De De- 
marchis id unum adhuc habeo quod moneam, olim 
eos fuisse alylarchas appellatos, ut e vexato illo 
Theodosiani codicis lib. 11, de equis curulibus loco 
constat. Cujus appellationis facile patet ratio. 
Alytarchse olim apod Eleos in ludis Olyampicis erant 
prefecti τῶν ῥαδδοφόρων xzi τῶν μαστιγοφόρῶν, 
quos &)óxac compulsores, ab ἀλύειν, ἀολλύειν, et 
λίζειν compellendo, congregando appellabant, ut 


ctum, ail, in prato vallis, (alias prato Communis C qui irruentem in etadio turbam scuticis et fustibus 


dioto,] et omnes contratz [δῆμοι, catervee) de Pa- 
dua, singulae videlicet ad unum et idem siguum ve- 
stimentorum [a una stessa divisa exponit Murato- 
rius! id est una caterva alba, alia rubra, alia pra- 
sina, alia veneta && novis vestibus innovarant. Et 
tunc in predicto loco de prato, doming cum militi- 
bus, [id est matronae summi loci cum equitibus) 
cum nobilibus populares, senes cum junioribus, ἐπ 
magnis s0latiis [id est gaudiis] exsistentes in festo 
Pentecostes el ante et posl per plures dies cantantes 
et. psallentes tantam ostendebant letitiam. Obtinet 
ille mos in prata communium post festum Pente- 
costes conveniendi, et saltando, potando, jacu- 
landis sagittis, explodendis sclopetis sese exercen- 
di, nostris in urbibus et pagis. Simile quid cater- 
vis his olim erant apud Athenienses οἱ ἔφηθοι. 
Nam ut caterve he in omnibus πομπαῖς, processio- 
nibus solemnibus, cum sacris ad ecclesias, tum 


profanis in. Circum, adesse debebant, et quodam- D 


modo securitatem prestare procedentibus adver- 
sus concurrentis plebecule vim et insolentiam : nam 
goutis armala erunt et hastis, ut ex Luitprandi ca. 
pitali loco constat, cujus hec sunt verba : Nego- 
tiatorum multitudo capiosa ignobiliumque persona- 
rum ea solemnitate collecta [describit Nicephori 
Phoce processionem e palatio ad 8. Sophiam] ad 
susceptionem [δοχήν] δἰ laudem [εὐφημίαν] Nice- 
phori a palatio usque ad S. Sophiam quasi pro mu- 
ris viz margines tenuit clypeolis tenuibus satis etl 
spiculis vilibus dedecorata ; ita oi Eor6o: apud 
Athenienses a decimo et octavo etatis anno usque 
δὰ vigesimnm debebant, dum populus in concione 
esset, circumsedere, et urbem obire atque vigi- 
lare cum scuto et hasta, publice pro concione 
Jalis ; babebantque hi juvenes περίπολοι vel cir- 
oitores suum sibi vestitum, et olim quidem nigras 
ebíamydos, e dono et instituto Ilerodis Attici au- 


reprimerent et compellerent, liberumque facerent 
campum eurrentibus aut alio certaminis genere 
defungentibus. Prorsus idem prestabant in Ciroo 
et in sacris processionibus οἱ δημόται. Quapropter 
eorum demarchi recte potuerunt Alytarche fuisse 
evo Theodosiano appellati. Conveniunt, üt e supe- 
rioribus patet, cum nositratium urbium Capiianels 
civicis. 

23) Vox τάξις et τάγμα illo evo fere tantum de 
militia usurpabatur, ut σέχρετον de officio civili. 
Τάξις est. cohors speciose armata custodie et co- 
mitatui et pompae magnorum virorum, ut consulis, 
pretoris, prefecti urbi, et provincie correctoris, 
sed precipue imperatoris, addita. Georg. Alex. 
in vita B. Chrysostomi apud Fabrott. Gloss. Ced., 
voce Cubicularius : Ιαρέστη xai d βασίλισσα πρὸ 
τῶν θυρῶν τῆς bx nslac μετὰ πάσης αὐτῆς φαντα- 
σίας xai τῶν χουδουχλαρίων xai τῆςτάξεως cum 
omni sua pompa. el cubicalariis, et ordine, id est 
militia pompatica corporis Augusti protegendi. 
Exempla plura habet Du Cange Gloss. Grec. h. 
voce. Erant autem plures tales ordines : ut sequen- 
tia statim docent ἑχάστη τάξις unusquisque ordo 
Erant Scholarii, erant Hicanati, Numeri, etc. 

(24) Secretum et curia idem cst. Secretum es: 
locus, in quo sedent judices pro tribunali, ait Vales. 
ad Ammian. Marcell. p. 97, ubi fuse de secretis 
agit. Secrela vocabant loca, ait Casaubon. ad Ve- 
piecum, ubi de megtiis pro ratione muneris quisque 
sut traclaluri conveniebat. Conf. Goar. ad Codin. 
Ρ. 74, el Gretser. p. 167. *[De Secretariis Du Can- 
ge ad Alex. p. 269, de secretario episcopi, ubi ab 
universo clero salutabatur. Idem CPlis Christian. 

. 255, et ad Zonar. Secretarium est quod Greeci 

ἰαχονιχόν appellant. Alteserr. ad Anastas. p. 58." 
Conf. Du Cange Gloss. utroque. 


101 


DE CERTMONIIS AULJE BYZANTIN.E LIB. I. 


103 


κερὶ τῆς τοιαύτης προελεύσεως, ἵνα ἐχάστη τάξις A ut viam imperatoriam, qua domini processuri 


xal ἕκαστον σέχρετον κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν xal χατὰ 
τὸν ἴδιον τοῦ σεχρέτου τύπον (25) τὰ αὐτοῖς ἁρμόζον- 
τα προευτρεπίσωσι (26). Καὶ μὴν xai τῷ ὁπάρχῳ 
τῆς πόλεως (27) γνωρίζουσι τοῦ εὐτρεπίσαι καὶ ἀνα- 
χαθᾶραι τὴν βασιλικὴν ἔξοδον, iv ἦ μέλλουσιν οἱ 


sunt, et publicas omnes ad eam, qua ipsi transituri 
sunt, ducentes preparet, purget et prismate buxeo 
hederaque, lauro, myrrha, thure et aliis, quos 


tunc tempus fert, odoris ao variegatis floribus 
exornet. 


δεσπόται προελθεῖν, καὶ πάσας τὰς ἐκεῖσε εἰσφερούσας λεωφόρους ὀδοὺς, iv αἷς μέλλουσι διέρχεσθαι οἱ 
δεσποται διὰ τοῦ πυξίνου πρίσματος καὶ τῆς ix χισσοῦ xai δάφνης μυῤῥίνης τε xal δενδρολιδάνου (28) 
ταύτην καταχοσμεῖν xal ἄλλοις, ὅσα 3 ὁ τότε φέρει καιρὸς, εὐώδεσί τε xal ποιχίλοις ἄνθεσι. 


Β΄. Τῇ δὲ ἐπαύριον, ἤγουν τῇ ἡμέρᾳ τῆς αὐτῆς 
ἑορτῆς (29), ἕωθεν πρωΐας εἰσέρχονται οἱ πραιπόσι- 
τοι μετὰ πάσης τῆς τάξεως τοῦ κουδουκλείου εἷς τὸν 
χαδαλλάριον (30), καὶ 9 καθέζονται ixsics. Τοῦ δὲ 


II. Postero seu ipso festo die primo mane pre- 
positi, cum omnibus qui ad cubiculi ordinem per- 
tinent, caballarium intrant, et ibi consident. Ma- 
gno autem et domestico papa palatium aperie nte, 


VARLE LECTIONES. 
8 ὅσα corr. Leich., ὅσοις ed. ex cod. * xai deest in cod. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
(25) Unum enim secretum alio habitu locoque B post xai δὲ «s postes μυῤῥίνης omiserat R. in textu). 


conveniebat quam alterum. 

(26) Congruunt huc verba Nicet: Choniale p. 
252, ed. Ven.: Τῆς Jesolo ἐπιστάσης ἡμέρας 
Χριστοῦ, αὐτός τε τὴν διάλιθον στολὴν ἠμφιάσατο, 


xai τοῖς λοιποῖς πᾶσιν ἐπετετάχει τὰς χρυσοῦφεϊς 
περιθέσθαι καὶ πλατυσήμους ἐσθῆτας. Loros de- 
signat. 


27) Est ex antiqua Roma. Preefectis Urbis modo 
ὕπαρχος, modo erapyoc appellatur. Harduinus ad 
Themist. p. 480 ait prefectos urbis CPtane 359. 
Primum institutos et principes senatus fuisse. 
Quod intelligendum stricte de senatu urbano, qui 
τὸ πολίτευμα appellatur. Erat heec dignitas maxime 
auctoritalis. A bsente imperatore regebat urbem 
una cum τῷ ἐναπομονεῖ, ut ex Tactico militari no- 

Siro p. 250 patet. Ex presente loco constat illum 
vias, per quas processio publica regia transitura 


Δενδρολίοανος est rusmarinus, frutex, siquidem 
vulgares expositiones Lexicographorum sequimur, 
quod phssim feci, botanices parum gnarus. Atqui 
δενδρολίοανον in Glossis Iatricis apud Du Cange 
Gloss. P- 362 fine redditur 'ExxlAeÀ μέλεχ i 
'ExAiÀ éAutAsx] Arabice corona regis. Ita appellant 
Arabes melilotum. Texeira 1. I, de la Relacion de 
los Reyes de Persia, pag. 193 : Melek vale Rey, — 
y por este nombre me occorre la etimologia de la 
yerva que los medicos llaman Meliloto, y nos vul- 
garmente Corona de Rey ; parece deducido del Ara- 
bigo, que la dice Equelilal. Malek, que es lo mismo. 
Conf. D. C. v. 'BAex μόλικ, μελήλοτον, Sed 'EA(C- 
γελ et χαλίλεγ quod eodem retulit Du Cange, illuc 
non pertinet, Eclil almalek, corona regis, est Ara- 
bibus melilotus. AAlfleg aut Ehlileg et corruptiore 

nuntiatione Zalileg sunt myrobalani, phenico- 


esset, purgari, vestibusque, cereis οἱ sertis, atque C balani. Du Cange v. λεχλίλ quee recte habet, et est 


opere topiario ornari curasse, Sub eo erat τὸ ἱερὸν 
πραιτώριον. Vid. Script.. post Tbeopban. p. 294. 
Ad ipsum pertinebat, penas in sontibus exsequi, 
quod in Circo flebat. Cujus rei passim exempla 
prostant apud Theophsenem et Cedren. Debebat. 
pepulo mandata Imperatoris, in foro Constantini 
prelegere. Cedren. p. 750 : ᾿Αναφορὰν γράψας χαὶ 
τῷ τῆς πόλεως ἐπάρχῳ δοὺς ἀναγνῶναι ἐν τῷ τόδ 
μεγάλου Κωνσταντίνου φόρῳ τοῖς πολίταις ἐχέλευ- 
σεν. Titulus erat profectus εἰ pater urbis "["Exap- 
γος xal πατὴρ πόλεως est apud Script. heoph. 
p. 287, et Agathiam in Epigrammate apud Ban- 
dor. Ánt. Imp. Orient. p. 148. Videtur titulis 
Patris Urbis cum titulo  Profecti Urbis semper 
junctus fuisse. Vid. ad p. 30& dicenda. Et cum 
patricius idem valeret atque pater (nam patricii om- 
nes imperiales prima institutionis tempore quoque 

imperaloris appellabantur) patet ex eo quid 


ἀλεκλίλ, exponit Libanotis, λεχλίλ, fj λιδανωτίδα. Du- 
bium non est Libonatin etdendrolibanon idem esse. 
Ceterum de more vias, per quas pompa prccederel, 
floribus spargendi et opere topiario pretendendi 
credo e superioribus constare posso, et e loco 
Pauli Rhamnusii lib. III de bello CPtanos intor 
et Venetos initio seculi xim gesto p. 140, ubi 
ompam coronationis Balduiui Flandri in imp. 

Ptanum describit. Pompe apparatus, ait, sic ma- 
gnificus, ul Graci, qui in urbe erant, sumpluosio- 
rem non meminerint — ut velerum [riumphorum 
splendorem facile exequaret. — Quin etiam quaa 
Blachernis palatio αὐ 4ugusteonem atque inde ad 
Sophie cedem et αὐ Bucoleontem pompa transitus 
erat, festis frondibus topiario opere ingentes arcus 
sublatos, in vias undique ct regionum compila florum 
odorumque nimbos effundi videres. Nicetas, descri- 
bens, introitum Manuelis Comneni in urbem An- 


sibi velit titulus Patricius urbis Romane, quem ἢ tiochi», de Latinis Antiochenis, heo narrat p. 57: 


pontifices Romani imperatoribus gentis Francice 
et aliis tribuebant. Notat enim patrem urbis Roma. 
*fAlberic. ad aon. 1084. Henricus rex patricius 

omanorum constituitur, et & Clemente papa in 
imperatorem benedicitur, p. 188.}" Nota res de 
Carolo M. prefectus Urbis porro judicabat una 
cum magistro sacrorum officiorum causas patriar- 
che. Vid. Theophan. p. 138, nisi casus ille pecu- 
liaris fuerit. Precedebat populum in sacris pro- 
cessionibus, quibus imperator intererat, metu sedi- 
tionis subite ; ut e TTheophane p. 128, et loco 
Theodori Lectoris a Goaro in notis ad illum locum 
eitato constant. Erant adhuo alii eparohi, scilicet 
integrarum eparchiarum prelecti ; item ἔπαρχοι 
τοῦ στρατοπέδου, quaestores, de quibus alibi dico. 

(28) Leg. e membranis xei τῆς ix κισσοῦ, xal 
δαφνης, μυῤῥίνης τε xai δενδρολιθάνου, eto. (τῆς 


Τὴν εἴσοδον αὐτῷ εἷς τὸ πομπιχώτερον διεσχεύασαν, 
τάς τε ἀγυιὰς xai ἀμφὄὅδους ἐπίπλοις xal τάπησι 
διεκόσμουν, xai δένόρων νεοδρέπτοις χλωσὶ xat- 
ἡγλᾶϊζον, τὰς τῶν λειμώνων xal. ἀνθέων χάριτας εἷς 
τὸ ἄστυ μέσον διαχηπεύοντες. Conf. cl. Wetsten. ad 
Nov. Test. t. I. p. 460. 

(29) Est more Grecorum recentium dictum pro 
τῇ ἡμέρᾳ αὐτῇ τῆς ἑορτῆς, aut pro τῇ ἡμέρᾳ ta5- 
τῆς τῆς ἑορτῆς. Sepe adhibent αὐτὸς pro οὗτος, 
p. 82, fine capitis 24, αὐτῇ (pro ταύτῃ) τῇ ἡμέρᾳ 
μὴ συνεστιώμενοι τοῖς βασιλέῦσι. Sic etiam αὐτήν 
pro πκαύτην posuit Macedonius in Anthologia p. 
4, 181, penult. it. p. 224. penult. αὐτὸν Ἰωάννην 
pro τοῦτον. Polyenus ἐν αὐτῇ (pro ταύτῃ τῇ φυγῇ 
pag. 216. Natant exempla ubique librorum. 

do) [n membranis est κτθόσλλρνα. N VOY τ" 


men loci esse, in quo οὶ dons eX cote viet- 


108 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


101 


intrent sedentque in velo panthei : deinde vestito- A μεγάλου xal ᾿οἰκειακοῦ παππίου dvolyovcoc (31), εἰσ- 


res intrantes, virgam Mosaicam ex oratorio 8. 
Theodori, quod in aureo triclinio est, desumunt : 
mutatoriis cübiculi praefecti cum dietariis, qui ad 


ἐρχονται, xal χαθέζονται iv τῷ βέλῳ (32) τοῦ καν- 
θέου (33), x«i εἶθ᾽ οὕτως εἰσέρχονται οἱ βεστύήτο- 
ρες (84), xat αἴρουσι τὴν Μωσαϊκὴν ῥάδδον (35) ixi 


VARIA LECTIONES. 


ceri solerent, catadromus equestris gymnasticus. 
Reitbahn, Francis sanége, et subintelligi δρόμος. 
ρόμος χχδδαλάριος et ὃρόμος ἱππικός idem est. 
Goar. δὰ Codin p. 70 : χκαδαλλαρίκιον vertit cala- 
dromus, domitura equi, arena, manége et similiter 
Do Cange Gl. Lat. v. Caballarium. Καθδαλλάριοι 
sunt equorum domitores gymnaste, piqueurs. Ma- 
netho ÀÁpotelesmat, mstus ap. Du Cange v. Bepsóa- 
proc, jungit τοὺς καδαλλαρίους τοῖς ἱπποχόμοις et 
aliis similis hominibus. 

(34) Nempe τὸ παλάτιον. Habebat enim papías 
claves palatii, ejusque poríias reserabat aique 
claudebat idem, mane hora septima et decima, ex 
computo nostro, et post meridiem hora seconda 
atque quinta ; post quod tempus intrare nemini in 
palatiuin licebat. v. Leo Grammat. 
ad Codin. p. 26 Du Cange ad Cinnamum p. 479 
fine. Commissi ejus custodie erant in carcerem 
palatinum abditi, ut ex historia Michaelis Balbi 
constat, et Cinnamo p. 135 fine. '(Papias laternam 
in pbasi lunari accendere solebat. Contin. Const. 
p. 123;* E nomine hujus officii, quod cum papa, 
seu sacerdote, congruit, concluserunt aliqui fuisse 
papiam sacerdotem ; probabili quidem sententia, 

mento autem isto admodum debili, aut potius 
nullo. Nam papie nomen non 8 papa, sacerdote, 
derivari debet, originemve traxit, sed ab Arabica 
voce Bab, porta, et inde producto gentili, Babi ja- 
mitor. Erat enim papias janitor palatii, el carceris 
palatini. Negare tamen nolim eum fuisse de cleri- 
cis palatinis ; quin forte capat eorum fuerit. Quod 
si neges, non video qua ratione potuerit papias, 
quod a nostro lib. II, c. 11, p. 317, dicitur, S. cru- 
cem ex sede palatina depromere, circumgestare, 
adoratum exponere, rursus reponere, secludere et 
reserare, quam tractare laico non licebat. Posset 
e p. 143 et 148, concludi papiam sacerdotem 
fuisse, quia ibi dicitur in solemni procerum con- 
ventu, instante alicujus ad patriciastum promo- 
tione, thuribulum per consistorium circumferre et 
incensare ; nisi ex addito ipsi mensuratore, qui 
certo certius clericus non fuit, constaret non re- 
ligiosam sed Jrofanam, ompaticamque suffumi- 
gationem ibi designari. Non dubito quoque castra- 
tos solos fuisse huic muneri admotos, certe Con- 
stantini nostri tempore. Mutatos enim mores cum 
temporibus fuisse necesse est, si verum sit quod 
perhibent,illum Joannem Caántacuzenum, qui dein- 
ceps imp. CPtanus fuit, gestasjue ἃ se suoque 
tempore res litteris exaravit, initio rerum suarum 
fuisse papiam et prefectum cubiculi, quae ambo 
munera olim propria spadonibus fuere, fuit certe 
unum eorum ; neque unquam conjuncta in uno 
homine eodem tempore fuerunt. Tribuitur nostro 
loco papie titulus geminus, magnus et domesticus. 
Magnus quidem appellatur sive respectu ad vica- 
rium aut secundicerium ejus, Deuterum dictum, sive 
ex innata Grecis vanitate vel minimis quibusque 
dignitatibus πενιχραλάζον suum μέγας et πρῶτος 
preponendi, quam riserunt meritoGoar. et Gretser 
δὰ Codinum, aliique. Constantini nostri etate ta- 
men ille fastus nondum tam intemperanter, atque 
postea, grassabatur. Οἰχειαχὸς autem appellatur, 
quod non publice minister rei, sed private impe- 
ratoris familie ascriptus esset intraque palutium 
una cum ceteris clericis palatinis habitaret. Omnes 
enim intra palatium habitantes,et secreto alicui seu 
camere non adscripti, sed aut corporis sacri, aut 
palatii custodie necessitatibusque curandis depu- 
ati, illi omnes erant olxswaxol, domestici vel familia- 


res. Clerici palatini olim extra palatium habitabant, 
deinde post tempora Leonis Armeni recepti sunt 
intra palatium. Quod etiam in curia Francica fai 
observatum, ut constat ex Du Cange v. E - 
narii regum Franciz, ubi citat veteres chartas, in 
quibus proceres jubentur extra palatium habitare, 
exceptis custode sigilli, majore domus, camara d 
nariorum, seu ofíleio thesauri, capellanis, con. 
fessoribus, et eleemosynariis. Horum plerique de 
prehepnduntur etiam noctu diuque in palatio CPtano 
mansisse. Certe de kotonitis, sed ad camaram 
vel thesaurariam pertinentibus, et de clericis pe- 
latinis, seu capellanis constat. De Sacellio, seu, ni 
fallor, eleemosynario non dubitem. Magister tame 
sacrorum officiorum seu majordomus, exira pe. 


p. 469. Goar, B latium manebat seu pernoctabat. 


(32) Vox βῆλον triplici notione gaudet apod 
Grecos recentiores, etin hoo nostro codice. 1) Idem 
notat atque Latinum velum, παραπέτασμα, quod 
pretenditur foribus auleum. 2) Fores quibus velam 
pretenditur et appendet. 3) Corpus aliquod proce- 
rum vel collegium, quod per vela subi!ata et fores 
patulas intromittitur. Secunda significatio bic ob- 
tinet. Vid. ad. p. 107. De velis judiciorum vid, 
Vales. ad Ammian. Marc. p. 203. Du Cange Gloss. 
lat. v. Velum. *(Ad primum et secundum velum, 
id est ad primas et secundas fores. vid. Alteserr. 
ad Ánastas. p. 54, de dictione : Orent ad primum, 
ad secundum velum ; vid. Giornale dei Lettera 
XXIII, 333." 

(33) Pantheum videtur aut triclinium in vicinia 
Chrysotriclini fuisse, aut ejus pars, et nomen he- 
buisse aut a multitudine imaginum pro sacris ba- 
bitarem et ibi spectatum atque veneratom exposi- 
tarum, aut ex eo, quod B. Virgini et martyribus 
atque sanctis omnibus dedicatum esset ad exem- 
plum Panthei Romani, quod illis: $psis temporibus 
magna in fama erat. Anastasius im Basifacio IV: 
Eodem lempore petiit a. Phoca ne lemplum 
qud appellatur Pantheon, in quo [ecu ecclesiam 

. Marie semper Virginis, el omn mariyrum. 
Retentum ergo nomen ex pagana aBtiquitate, εἰ 
quod olim dfis deabueque omnibus sacrum erat, 
in novis numinibus, martyribus dictie et martyris- 
sabus, sacratum. Memoratur a Socylitze ἄρχων τοῦ 
πανθέου, et ub anonymo Tactico, quem citat Du 
Cange v. πάνθεον, genus militum palatinorum, 
quibus nomen οἱ πανθεῶται. Videntur illi nomen 
ex eo bsbuisse, quod in Pantheo, seu palatio, seu 
parte palatii Chrysotriclini, excubarent, sub du- 
catu τοῦ ἄργοντος τοῦ πανθέου, tribuni sui. 

(34) Vestitores sunt illi qui imperatori vestem 
srcram a vestiaritis altatam  cireumponebant. 
Disputant Goar. ad Codin. p. 25, n. 19, et Da 
Cange ad Alex. p. 285, de differentia vocabulorum 
vesldor, vestiarius οἱ vestiarita. Fuisse discrimen 
inter vestitores et. vestiarios observatam dubium 
non est. At vestiarios et vestiaritas sepe confande- 

bant. 
. (85) Fuit Virga Mosaica inter cimelia praecipua 
imperii CPtani, ut patet e capite libri secundi 
quadragesimo, quo cimelia variis in edibus condita 
recenaentur. Non puto, Graecos tam fatuos fuisse, 
ut crederent, ipsam virgam Mosis miraculosam st 
habere. Sed, ut inihi quidem videtur, facerunt ez 
argento aurove cum gemmis imitamentom illios 
virge, quod virgam Mosaicam a similitudine dixe- 
runt. Habent sdhuc virgo Mosis Roma, Florentis, 
Nienn$ Ausweem ἃ Wenuowete, NA. saos 
inet. p. 266, 318, A8, λα. 


, 


' 


n 


105 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTIN.E LIB. I. 


106 


τοῦ εὐχτηοίου (30) τοῦ ᾿Αγίου Θεοδώρου τοῦ ὄντος À eorum ordinem pertinent, tabulam, in qua vestis 


ἐν τῷ χουτοτρικλίνῳ, x2i ol τῶν ἀλλαξίμων (37) τοῦ 
γουδουχλείου, μετὰ xxl τῶν τῷ τάξει αὐτῶν διαιτα- 
ρίων (38), αἴρουσι τὸ ταδλίον 10 (39), ἐν ᾧ ἀπόχει- 
ται ἡ βασιλέως ἐσθὴς, xal τὰ χορνίχλια (40), ἅπερ 


imperatoria jacet, et arcas, ubi imperatoris co- 
rong asservantur ; spatharii imperatorii arma, 
scuta hastasque imperatoris ; officium denique 
mutatorii stolam ejus sumit, et in octangulo cubi- 


VARI/E LECTIONES. 


10 ταὐλὴν cod. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


bant. Proprie vestiarii erant ol ῥαφεῖς, sartores 
vestiarii, vestiaritae autem custodes sacrarum ve- 
stium et earum promi condi. Certe habet Du Cange 
Gloss. Gr. pag. 1285, iambos εἰς τοὺς ῥαφεῖς ἤτοι 
Besctaplooc. Omnes illos uno nomine complectitur 
dictio ol ἐπὶ τῶν ἀλλαξίμων, vel ἀλλαξιμάτων. Ve- 
stitores, si officiumn spectes, deberent quidem spa- 
dones fuisse: id certe de hominibus exspectares, 
qui sacrum corpus lam prope contingerent. Fuisse 
tamen barbatos, seu integros viros, ex eo patet 
quod pag. A1 nostri codicis βεστιτορίσσας comme- 
morari video, uxores vestitorum, et p. 413, vesti- 
tores Syncleticis proceribus annumerantur, non 
basilicis. Erro nequibant eunuchi esse. Patet etiam 
ex eo, quod pag. 173 ult., dicuntur vestitores 
postquam imperatori chlamydem circumposuissent 
ex ejus conspectu abire, quo imp. possit infulari, 
quia mos antiquus 511 imperatorem coram barbato 
non infulari ; id est caput nudare, quod fieri debet, 
si dempto camelaucio stemma seu infula impo- 
nenda est. Hos vestitores appellat Cinnamus p. 23, 
τούς ἐπὶ τῆς τοῦ βασιλέως ἀλουργίδος ὑπηρέτας" 
nam ipsorum officium id unum pene erat, ut pur- 
puream chlamydem imperatori injicerent. Nam 
erant alii, qui calceos et bruggas ipsi ministrarent, 
χοσόαϊῖται dicti, alii qui infulam imponerent, pre- 
positi nempe. 

(56) Eucteria oraloria, erant sacella, tam in 
aliis ecelesiie, quam in privatis edibus constructa, 
ab episcopo consecrata, imaginibus et ara instructa, 
in qua sacra licebat peragere, exceptis diebus fe- 
stis majoribus. Vid. Du Cange Gt. Lat. Y. oratorium 
et oraculum. Si in temipiís aliis essent talia εὐχτή- 
prx, erant intra Bema, seu tribunam, et erant alii 
saneta dedieata, quam cui reliquum templum. 
Exemplum oratorii privatis edibus, aut cubiculo 
adjuncti, habemus, preter huno presentem locum, 
apud Script. post Theoph. p. 8?, ubi unum illud 
privatum εὐχτέριον duo βήματα, seu tribunas cum 
arulis dicitur habuisse, unum pro B. V., alterum 
pro S. Michaele archangelo. Jam Justiniani tem- 
pore !alia oratoria privata in usu erant. Innocen- 
tius Maronie presul, qui eum coram audivit, in 
epistola ad Thomatem narrat ejus ore hac : Ingres- 
sus sum in oralorrum gloriosi Michaelis archangeli, 
quod est in Cochilo, et rogavi Dominum (dicens, etc. 
Locum debeo notis Alemanni ad Procopium p. 72. 
Cochilum autem quid sit non exputo ; an crhysobilo, 
aureo velo. *"[De εὐκτηρίῳ palatii, ubi quotannis 
feria quinta majoris hebdomadis paschalis S. Mat- 
thei Evangelium prelegebatur, v. Du Fresne ad 
Zonar. p. 51.]* 

(57) *[Hi sunt ministri, qui mutatorias vestes 
imperatori porrigebant, quo sensu al ἀλλαγαὲ «à 
ἀλλχγματα, &pud scriptores, quorum loca Du Cange 
utroque Glossario collegit.)* Vestes pretiosas, quas 
posterior etas ἀλλάξιμα, οἱ ἀλλαξίματα appella- 
bant, eas prior dicebat χατάχλειστα, quod arcis 


concluderentur ; unde ad Arabes transiit mos,. 


cujus in Alcorano exstant vestigia, vestes pretiosas 
appellandi, vestes reconditas. De vestibus χκατα- 
χλείστοις egit. Salm. ad Tert. p. 128. Latini ad 
exemplum Grecie mutatoria dicebant, unde Ger- 
manico sermoni mansit. vocabulum Gewand pro 
veste, quia nempe avertitur, abjicitur, mutatur 
alio, reponitur in arca. ᾿Αλλάσειν τινὰ est novis 


PATROL. GR. CXII. 


B 


C 


D 


mundis splendidis vestibus indutis aliquem novum 
facere, reparare, et velut alium a priore hominem 
facere, apud Leon. Grammat. p. 400. Dicebant 
quoque Latini sequiores alterare pro tniuere. Vita 
S. NeoliAbbatis apud Du Cange Gloss. Lat. v. Alte- 
rare. Nonnunquam peregrinorum al/eratus induviis 
in ecclesia pernoctubat. Item parare, unde verbum 
Germanicum obsolescens parden, et parade : vestes 
splendide paramenía quia illis sese parabant, id est 
exornabant, et paratica. Hinc parator, aut sartor, 
aut indu!or, adornatcr. Consules paraticorum fue- 
runt medio &vo consules, seu prefecti, mercato- 
rum. Vid. Du Cange v. Paratici, et Murator. t. II 
Ant. Ital. p. 876, qui nempe paratica et paramenta, 
novos pannos, vendebant. In Ordine Romano est: 
Pontifex parat se solemniter. cum mivistris... para- 
mentis. tempori convenientibus... Interim. rex vesli- 
bus militaribus indutus cum suis przplatis domesti— 
cis non paralis, id est οὐχ ἡλλαγμένοις. Qui nostro 
in loco οἱ τῶν ἀλλαξιμάτων dicuntur, eunt p. 81, 
οἱ ἐπὶ τῶν ἀλλαξιμάτων integra dictione. Comparari 
poss'nt cum τοῖς a pendtie cedri, τοῖς ἐπὶ τοῦ 
πέγματος, si recte habet expositio Salmasii, existi- 
mantis id offieium domus Auguste fuisse, cui ar- 
cularum et aliarum rerum e cedro factarum curg 
erst, Nam vestes in ταθλίοις, ut statim sequitur, 
cedrinis asservabantur, quod id lignum vermes 
arcere, ,.— ^ UM 

-(38) Quales fuerint dietarii, non satis bene novi. 
Anastasius p. 108, vertit aulici. palatii : sed p. 39, 
retinuit vocem dtztarius. Fabrotius Gloss. Cedr. 
alrienses reddit. Videniur additi cuique officio ju- 
venes, presertim nobiles, fuisse, qui per septima- 
nas adjuvarent eos, quibus additi esseat ; eL quando 
adolevissent, e palatio amovebantur, et o'ficiis 
preficiebantur. Du Cange Gloss. Lat. v. Dietarius 
monet, ita dictos fuisse, qui in dietas seu cznaculo 
ministrarent, mensas instruerent, di:|las mundas 
servarent. '[Horum officium erat, excubias pala- 
torum noctu et interdiu agere, ut ex Constant. 
Porphyrog. Continuatore l. iv, p, 123, apparet 
ubi, οἱ ἐν τῷ μεγάλῳ παλατίῳ κατὰ τό ἡλιαχὸν τοῦ 
fono διαιτάριοι memorantur. Menolog. 38 Julii, 
nfra apud Nostrum p. 135, oi διαιτάριοι τῶν ὅλων 
διαιτῶν occurrunt.]' 

(39) Iu membranis est «262v, quod eodem redit. 
Nam sepissiine Greci recentes τς pro toc. et ἣν vel 
tv pro tov scribunt. [ta στομτέν est apud Theophan. 
p. 312, et librarius nove Grrecie homo, e cujus 
codice Plutarchi Eroticus ad nos pervenit, smpis- 
sime Πεμπτίδης, τίδην, c(óv, pro Πεμπτίδιος, τίδιον, 
τίδιε scripsit. Sed in posterum hee talia minuta 
non mernorabo. Non male [lecit antecessor 
meus ταδλίον pro c26)/v reponendo. Neque male 
ego feci, in. ea parte quam curavi, stricte mem- 
branarum éxemplum in talibus sequenio. Ta- 
6M» hoc loco notat urcam latam planam, qualem 
nostrates Schubladen aut Schubkasten appellant 
Franci une layette, un tiroir. 

(40) Sunt caps rotunda, quales ille sunt, qui- 
bus pelliceas illas grandes chirothecas, nobis Muffe 
dictas (v. Du Cange Gl. Lat. v. Mufful») condun- 
tur. Nomen babent a cornu, quo nomine Latini 
Sequiores omnem capsam cylindricam cuicuaane 
τοὶ recto em die SoVASQS 9X CSNSSENSSSR S NORMEN SS 


QeWebunN, Sie ereX Voss COGI. SRSSRRSNSSNSSS , SS 


ls 


101 


CONSTANTINI PORPHYHROGENITI 


culo, quod in palatio Daphnes δ seu ante templum A τὰ βασίλεια ἔνδοθεν περιφέσγυσι 


108 
στέμματα (41), 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


corneum, sive eburneum, sive lictile, eive metal- 
licum esset, V. Du Cange Gloss. Lat. v. Cornu, 
ubi ex Hugonis Flaviniacensis Chronico citat 
capsum aureum insignilam reliquiis Xll. apostolo- 
rum, et cornua duo eburnea identidem reliquiis con- 
[erta. Cornua cundelabrorum apud Anusias, in Be- 
nedict. Ill, tuerintne manubria, an disci. illi, qui 
guttas destillantes, aliasque sordes excipiunt, ín 
dubio relinquatn. Pari modo Latini sequiores has 
oapsas vestiurias, infulis condendis peculiariter 
destinatàs calamaríd appellabant, quod essent βὶ- 
miles illis tabulis eneis bracteatisve, quibus nos 
condere et gesture calamos seriptorius solemus. 
Fortasse erunt quibus probabilior videatur deriva- 
tio & cornubus seu infulis. Seculo certe xit infulas 
seu leguiienta capitis cava, cucufas, (eo enim sensu 
voeein infulu ub'qve pono) cornua et corneia ap- 
pellabant. Vid. Du Cange Gloss. lat. ἢ. v. Sed 
nescio citiasne idem factum, et nutn Greci quoque 
iüfulas κέρατα appellaverinl, vel xopv!a. Si fece- 
riui, quod in dubio relinquo, cofniclia fuerint 
capse, in quibus cornua seu inlule servarentur. 
(41) Reddidi hanc vocem ubique voce Latina 
infula, quo intelligo cucuf&m ornamentis variis 
certo quodam modo conformatam, eujus lypi in 
nummis, apud Goarum in fine Eucliologii, upud 
Rhamnusiuin de bello Veneto cum CPauis, apud 
Banurium, Du Gangium in Fam liis Dyzantinis, in 
Dissertat. ad Joinville XXIV, in Dissert. de nummis 
evi medii, et alibi, ubl imperatorum Byzantinorum 
Itnagines conspiciuntur, exstant. Sunt enim qui 
voce vitta el infula aliter, atque nos, utuntur. Vo- 
eabuluin venit ἀπὸ τοῦ στέφειν ab atnbiendo, quia 
totum caput velut cassis ampleetebatur. Ditferta oce- 
φᾶνῳ córond. Στέφανος Ῥωμαῖος Chronico Alezan- 
drino apud Salnias. t. 1], p. 851, est circulus au- 
reus cum extantibus radiis acutis, velut dentibus 
serre ;qualisin nummis Romanis ceuspicitur. Στέμ- 
pz vero, a galea ortuui, erat eucuta, cum circulis 
&aureis uuo rotundo totum caput horizontaliter 
includente, et duobus sese ad rectos angulos 80- 
cantibus eemicircularibus, et superiiposita vertiei 
plerumque cruce, cetera panno constans pretioso, 
gemmis et margaritis obsito. Anna Comnena mun- 
dum imperialem enarrans sic descripit τὸ στέμμα. 
Τὸ βασιλικὴν διάδημα, 8it χαθάπερ ἡμισολίοιον 
εὔγυρον τὴν χεραλ᾽ν διαθεῖ πανταχόθεν μαργάροις 
χοτμούμενον, τοῖς μὲν ἐγαειμένοις, τοῖς δὲ xal ἐξ- 
nen μένοις. Distinctionem addit infularum imperia- 
lium ab intulis Caesarum et minorum ; primum, 
quod hz non haberent catenulas, /leclas, ut medio 
avo loquebantur, e margaritis et gemmis plexas, 
apud aurem utramque dependentes ; alterum, quod 
h& non zeque accurate rotundi fuerint, atque infula 
imperatoruimn ; tandem quod imperiales crebrioribus 
margaritis resperse niterent, quam alie. 'Exaci- 
βοῦν γὰρ τῶν χροτάφων ὁρμαθοὶ τινες αἰωοοῦνται 
ιὰ μτργάγων xal λίθων, καὶ τὰς παρειὰς ἐπιξέουσι. 
Καὶ ἐστι τοῦτα ἐξῃοημένον τι χρῆμα τοῖς βασιλεῦσι 
στολῖς. Οἱ δὲ τῶν δεραστοκρατόνων xa! τῶν Katsa- 
pev στέφανοι σποράδην ἔττιν ὅπου τῶν μαργαρων 
xal λίνων ἄνευ τοῦ ἐπισφαιριύματος, De Cesariciis, 
seu infulis Cesarum, agemus loco suo. Quando usu 
recepte fuerint tales infula mihi non liquet. Seculo 
quidem septimo adhuc ín usu erant modo οἱ στέφα- 
vot circulis radiati, modo τὰ διαδέμχτα, seu, quod 
idem est, al ταινίαι ville, seu lemntsci lati purpurei 
qui in occipitio religabantur ; ei quidem fldem me- 
retur Nicephorus patriarcha CPt., narrans p. 39, 
IIeraclium, quo tutius lateret et aufüugeret e suorum 
clade, οἴχτρόν τε x4l πενιρχὸν, ὡς ἂν ἰδιώτης τοῖς 
ἐντευξομένοιν φαίνοιτο, περιθχλόμενος ἔνδυμα, τόν 
zs στέρανον ἐὸν βασίλειον [designat diadema] τῇ 
dAévp περιαψάμενος - - εἰς φυγὴν ἐτράπετο. Invenio 


quidem stemma jam in nummo Eudocie Auguste, 
uxori3 Theodosii. junioris, apud Du Cange famil. 
Byz. p. 67. Sed quia ea femina est, id exemplum 
noti allegabo. Invenio porro quoque figuram ster- 
matis in nummis Leonis et Z»nonis, et Authemii 
ibid. p. 77. Quia vero opponi possit eas figuras ga- 
learum esse, non steminaturn, neque illos nummos 
urgebo. Veram in nummis Jus'iniani magul p. 88 et 
93, tam luculenter expressuin est stemina, ut ille 
absque contiroversia primus eo usus videri queat. 
Posset quoque monumentum Ravennate, quod Ale. 
mannus ad Procopium primus dedit, et et eo repe- 
iit Du Cange l. c. p. 97, in arguinentum allegari 
(nam in eo Justinianus conspicitur infulatus) si de 
illius picture musiva antiquitate certo constaret ; 
quam qui equalem Justiniano vulgo faciunt, mihl 
Quidem haud persuadent ut secum seutiam. [n 
nummis sequentiumimperatorum Tiberii. Mauricii, 
Phoce, Heraclii ipsius, conspicllur siemma. Su- 
specta igitur illa Nicephori t.arratio est, et ad Ale- 
xandri M. aut vetusti alicuJus regis exemplum 
conlicta. Nam ex quo stemibatum usus invaluit, 
diadematum stricte sic dictorum usus desiit; neque 
argumentum praestat. adversantibus Cinnainus in 
his verbis p. 15 fin. de Manuele Comneno : περ:- 
δυθεὶς [sic noveet solcece ille auctor pro induto, 
poauit, nam spoliatum antiquis notat] τὴν χλαμύδα 
xa! ταινιωθεὶς τῷ διαδέματι βασιλεὺς ὑπὸ παντὸς 
ἀνηγηρεύετο τοῦ στρατοῦ. Auctor enim improprie et 
affeciate vocabaluin διάδημα usurpat, ut alii multi 
fecerunt. Erat igitur stemina nihil aliud, quum cu- 
cufa vel biretuin cum corona aurea in una massa. 
Solebant sevi medii reges Occidentales coronas 
aureas super bireto exemtiles et liberas gerere, 
sic ut possent demi, bireto capiti inherente. At 
imperatores CPtani coronas suas non superimpo- 
nebant biretis suis, sed simul eum his illas indue- 
bant, ut ree duas in una masea coherentes. Conf. 
Du Cange v. Almuttum, bi cit4t. hunc locum : 99 
granles perles rondes pour metlra en l'uumuce. qui 
soulint la coronne du roy à la feste ἐφ l'estoie. Π Ὁ 
alinutis. [vocabulum Gerinanicum €um preposito 
Arabico articulo al. Mü!ze adhuc dicimus pro bí- 
reto vel cucufa.] imperatoribus convenicbant ut 
laicis et militaris ordinis hominibus cum τὸ φιάλιν, 
vel cucullus aut cappa, clericorum esset ; et vido- 
tur hec. in vestitu capitis distinctio Jum antiquis 
temporibus obtinuisse "Theodoretus iv Hist. Ec- 
cles. 12, οὗτος [16 Eusebio Samosateno loquitur,] 
πολλὰς τῶν ἐχχλησιῶν ἐρήμους ποιμένων εἶναι μα- 
θὼν, στρατιωτιχὸν ἀμπεχόμενος σχῆμα, xxl τιάῤγ 
χαλύπτων τὴν χεφαλὴν, τὴν Συρίαν περιήει πρεσῆυ- 
τέρους χειροτονῶν xal διχχόνυς. Gestarunt igitur 
imperalures steinma ut milites, et summi militum 
magistri, pro galea, quicum tam prope convenit, ut 
quod paulo anie dicebam, in numinis postremorum 
imperatorum,quorum imagines nummis incus*e dici 
possunl galeaim gestare, dubium sit galeamne illa 
ligura an stemma significet. Seldenus etiam plerum- 
que galeas hec steminata appellat in libro de titulis 
honorum. Vid. Menolog. Basil. t. Il, p. 112, ubi 
stemma et habitus Constantini M. &ynodo Nicene 
prisidentis exhibetur. De diademate priorum impe- 
ralorum, cui delnceps stemma successit, egit Vale- 
sius ad Ammian. Marcell. p. 286 a, de coronis 
impp. et regum antiquis novisque copiose dixit Du 
Cange diss. XXIV ad Joinville. |v. Anna Comnena 
]. 1, apud Du Cange ad Joinville p. 207. De corona 
imperatorum, eaque precipue, qua usua fuit Caro- 
lus M., v. Aleman. ad Pariet, Lateran. p. 49., de 
corona cum tintinnabulis Alteserr. ad Anastas. p. 
146. Coronam Hungaricam Belius dicit opus artifi- 
οἶδ Gtecl esse. No. Wunger.l 


" 


109 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


110 


καὶ οἱ βασιλικοὶ σπαθάσιοι (42) τὰ βασιλικὰ αἴρου- A Saucli protomartyris Stepbani est, reponit. Spa- 


σιν ἄρματὰ τε xal σχουτάρια xal τὰ Oópata (43), 
xal ἡ μὲν τῶν ἀλλαξίμων τάξις φέρει τὴν βασίλειον 
στολὴν, xal ἀποτίθησιν ἐν τῷ ὀχταγώνῳ κουδου- 
γχλείῳ (44) τῷ ὄντι ἐν τῷ παλατίῳ τῆς Δάφνης (45), 


tharii arina portautes, cum ipeis in onopodio stant, 
et postquam domini, scaramangiis induti, e Sacro 
cubiculo processerunt 80]} 1854 00 preces in concha 
aurei triclinii, ubi domini ἃ Dei nostri divina el 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(42) Erant corporis Sacri custodes, genere nobi- 
les, qui coram imperatore procedeute arma ejus, 
id est scutum et hastam, herebant, ut ex hoc loco 
patet. *Vid. Du Cange ad Alex. p. 259,]' Hubemus 
in historia Byzautina frequeutes ptotospatharios, 
Spatbarios et spatharocandidatos. Postremos hos 
interpretatur Nicephorus Gregor. ᾿Ασπιδοφόρους 
Recte quidem ab armis et inunere illa gestandi. 
Sed et spatharii atque protospatharii eadem ga- 
Stabant, Goarus ad Codin. p. 25, omnes spatharios 
protospatharios fuisse scribit, in quo fallitur, Neque 
Bolus imperator spatbarios babebat, verum etiam 
magistratus superiores,ut e Theophane patot p. 368, 
ubi ὁ κατὰ Βησὲρ et ὁ κατὰ ἹἹμερίου πατρικίου axaga- 
ρίος est BJisiri εἰ Ηἰπιδριὶ spatharius. Ubi nou recte 
vertit Goarus. Appellati fuerunt a σπάθη, spatha, 
longo et lato gladio, quém manu gerebant. 

(43) Vario significatu adhibetur a Grecis voca- 
bulum ὅπλα, ἅρμα et ἅρματα, quod postremum, 
&pua puta, a Latinis traductum et videatur, et 
vere fuit, ad Grecos, pervenerat tamen ab his ad 
illos, et in origine bene Gracuin est, ab ἄρω, apto, 
instruo, insirumentum, eoque uti non dubitavit fa- 
stidiosus alias et pro eua etate elegans, ed nobis 
bodie ridiculus, verborum veterum affectator Ni- 
celas pay. 935, ἐπιτάττει δειπνοποιήσαντες πάντας 
ἱπποχοουστὰς γενέσθαι, xa! τῶν ἁρμάτων [id esi 
ὅπλων] αὐτῶν ἐπιμεληθῆναι, ὡς εἰς νέωτα τοῖς 
Τούρχοις πολεμήσοντας πρωϊχίτερον, Ambigo igitur 
dicamne ἄρματα hic loci gladios tantum, aut lori- 
eas designare, an, quo magis vergo, postrema, τὰ 


ult. ed. H. Steph. est egís palladis, et p. 204. 


ἼΛρεσενι δ᾽ 'OfüoodBo!ío φόνῳ χεχαλυμμένον ὅπλον 
Καρύσσει Θυρέα, Ζεὺ,-Λαχεδα: μονίων. 


Ipse jarh. Aristophanes ὅπλα pro scuto posuit in 
Vespis vs. 819, collato versu 590. Qui enim ipse 
est ἄνευ ὅπλων Cleonymus, hic est ὁ 33:606). nc. 
Recte quoque sententiam Cornici reddidit cl. Hern- 
sterhusius in ÁAvibus vs. 390. Pindaro quoque ὄπλα 
ἀπ᾿ ὕλργεος sunt Argiva scuta, eo loco quem Athe- 
neus l, c. 22, initio citat, ab interprete non recte 
acceptum. Pari modo Latini se in arma colligere 


B dioebant pro se sub sculum recipere. Virgilius : 


Substili? neas et 56 colleg't in arma 
Poplite subsidens. 


Medio etiam evo ar/a pro scuto dicebant. A. Cu- 
theis de gestis Spoletinorum apud Du Cange 
v. Grampha. Antecedebant eum sui familiares ar- 
mati cum tabulartis et clypeis depictis cum yrumpha, 
id est clava, seu cestu] ipsius arma, [id est scuto] 
el ensibus et spalhis nuiis.Inde manavit Francicum 
les armes, pro insignibus gentilitiis. Nam cum ve- 
teres equites insiguia su: quisque gentis in armia, 
hoc est secutis, gererent, 1nde factum est, ut id 
quod in armis pictum esset, armoruin ipeo nomino 
metonymice diceretur. Sculi talis cum insignibus. 
et spatharii vel candidati regii cum hasta scutum 
tenentis videre est imaginem in illa Ravennate Ju- 
atiniani M., de qua paulo ante dixi, apud Aleman- 


"num et Du Canxze Fa». Byz, item apud Ciampin. 


4€ σχουτάρια xai τὰ δόρατα (sio enim leg.) esse (j t. 'I Monwn. Vetus. tab: 22. Qui imperatoribus 


epexegesin superioris τὰ pend ἄρματ. Nou mt- 
mini vocem 4oux pro gladiis positam reperisse. 
Pro loricis quidem ponunt hodierni Greci, uti 
etiam ὅπλον. Vid. cl. llemsterhus. ad Aristophan. 
Piutum vs. 450. At multo frequentissime et Latini 
et Graeci, cum novi, tum vel vetustissimi quique, 
ὅπλον ut ὅπλα, item ἀγα, quod illi respondet, pro 
scuto ponunt. v. Salmas. ad Ilist. Aug. t. 1, p. 212, 
et 1I, p. 354. Iude est quod scutwmn Lractare et arma 
rolare idem sit. Quod pluribus exemplis evicit Du 
Cange v. Arma. Glosew veteres Πέλται, μικρὰ ὅπλα 
[scula] ἔχοντα χκύμδαλα προσπεπηγότα, &m:p λέ- 
οὐσιν οἱ Ῥωμαῖοι ἀρμχτώρ'α. Quo loco sunt. κύμ- 
ἔαλα idem atque κόμδοι, bulbi, nodi, umbunes vel 
umbilicl enei ferreive, buecula, mediis e clypeis 
eminentes,ad excipiendám e&t retundendam ictuum 
illatorum vim. Κύμόαλον et xóu6oc est omne xov, 
tumens in formam sphericam. Ipse Noster p. 176, 
τὸ δὲ ἄρμα ἤγουν σχουτάριον dixit: Hinc jam intel- 
ligatur ratiocinium Diodori Siculi 1. xv, ἀ4, p. 30, 
v8. 88, constetque illi loco de integritate sua. Οἱ 
ἀπὸ τῶν ἀσπίδων πρότεοον ὁπλῖται καλούμενοι, τότε 
ἀπὸ τῆς πέλτης πελτασταὶ μετωνομάσῆησαν. Αὐμὺ-“ 
menta,quibus locum illum impugnat ἢ. Stephanus, 
speciosa quidem sunt, recte tamen eum tuetur ol. 
Wesseling. Ita queque idem Diodorus XVII, 18, 
p. 173, 67. τὸ μὲν διον ὅπλον ἀνέθηχε τῇ θεᾷ [Mi- 
nerve], τῶν δ᾽ ἐν τῷ νεῷ κειμένων ὅπλων τὸ 
Ἀράτιστον ἀναλαδὼν xal τούτῳ καθοπλισθεὶς ἐχρή - 
σατο. Clypeum ibi signi(ficuri ultro patet et e 
175. Ápud eumdem XVIII, 27, p. 278, sunt ol 
ὑπλουόροι scularií, scutis οἱ hasti&, que ηὐ ἢ 4118 Π| 
aeparabantur, armati, coque respeciti opponuntut 
ibi τοῖς μηλοφόροις, iis qui drtago6dx):a seu contos 
preferratos cum pomis in fine gererent. "Ὅπλον 


A0» va(zc 1n carmine Lucillii in Anthologia p. 191, 


CPtanis astarent spatharii, aud candidali, nut pro- 
tectores, armati eraut scuto et hasta ; erant armi- 
geri eorum ; quoniam ipsos imp. arma gestare non 
decebat. Inde scutarii olim dicti τὰ àpg! τὸν βα- 
σιλέα τάγματα, auctore Zosimo ]'l, p. 183. Couf. 
Vales. ad Amm. Marcell. p. 352. Unde patet di- 
ctionem Nostri p. 237, τὸ appa γρατεῖται recte 
redditam a nobis fuisse arma, id est ecuta et haste, 
Lenentur, et apud Georg. monach. p. 54i, μετὰ 
ἁρμάτων vertendum esse cum stipathoribus $cu-alís, 
vel armigeris. Nam, ne dicamus dictionem eam ibi 
significare ctn. magno. numero curruum, vel pro- 
cerum in curribus procedenlium, facit mos aulem 
CPtane, quo non licebat alii cuiquam curru vehi 
in processione publica, si imperator curru vehe- 
retur, sed omnes proceres aut pedites obseque. 
bantur, aut, magno honore affecti, equites. Ex eo 
tandem quoque factnm, ut "Apux nomen esset loco 
in Circo, ubi armigeri in armis, hoc est, scutati et 
hastati stabant, de quo inferius. 

(44) Palatia estiva vel portieus octangulares 
editicandi mos adhuc in Oriente obtinet, ut e Della 
Valle Itiner. 1. 1v, 14, coustat, qui talia edificia 
rotunda, aut multangula, deambulationibus desti- 
nata, in quorum planis tectis, que tamen podia- 
menlis 861 pecloralibus carent, deambulari, ludi 
quoque pilla, non sine temeritate, sepe cum vita 
jactura solet, perhibet ἃ Persis et Turcis Giusek 
appellari. Corridore, si bene memini, tales galerie 
in circulum, seu rotundum, seu angularem, in- 
tra eese revolute et redeuntes appellantur ab Italis 
et F'raucia. 

(45) In omnibus imperii Romani majoribus ue- 
hibus, ilis οτος uw Ses WENSxe NV, wSN NSRA- 


Ve8 10, N&V exo XS eR NS , SX NS SR eS. SSWSNM 
Quouu9 Deguuse, MÀ ew αν , WEN RSS 4 NV 


411 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


112 


sacra imago in throno collocata est, peregerunt, A ἤγουν πρὸ τοῦ ναοῦ τοῦ ᾿Αγίου πρωτομάζτυξος Στει- 


prepositi a velo panthei intrantes, dominoa ado- 
rant : qui statim vestes suas auro pretesxLis in- 
duunt, et per excubias egrediuntur. In sigmate 
custodia corporis, quae manclavium et heteria vo- 
catur, et logothetes cuin. prefecto caniclei, proto- 
secretario ac protonotario eos excipiunt, et facta 
salutatione, cum ipsis procedunt. 


L] - - n : - 
txt οἱ πρχιπόσιτοι ἀπὸ τοῦ BZÀou τοῦ “τανθέου, xal προσχυνοῦσι τοὺς 


φάνου (40). ΟἹ ὃὲ τὰ ἄρματα φέροντες σπαθάρ:ο: 
ἵστανται μετ᾽ αὐτῶν ἐν τῷ ὀνοποδίῳ, καὶ δὲ τῶν 
δεσποτῶν ἀπὸ σχαραιμαγγίων (47) ἐξιόντων τοῦ iu. 
- - . 4 , ,. * * -- 
p09 χοιτῶνος (48), xai τὴν συνήθη εὐχὴν ἐν τῇ 
χόγχῃ τοῦ χηυσοτριχλίνου, ἐν Jj ἱπτόοη ται ἡ, τοῦ Κυ- 
ρίου ἡ μῶν xai Θεοῦ θεοείχελος dix εἰχὼν (49) iz 
θρόνο» χατεζομένη, τῷ Θεῷ ἀποδιδόντων, εἰσέργον- 
^ , Α TA? er 
o0:gT0z25; (90), xai εἴθ᾽ οὔτως 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


quibus lauree victoribus imponerentur. Qui mos vi- 
ctoribus coronas in talibus tribunalibus Daphnis di- 
ctis tribuendi non a Diocletiano capit, quod conjici 
usset e verbis Malale t. 1, p. 407, ἐν τῇ θείᾳ αὐτοῦ 
δ τάξει ἐχέλευσεν ἐν Δάφνῃ δαφνοῦσῃχι τοὺς ἀγωνι- 
ζομένους ἐν τῷ ἀγῶν!: Ὁ μπίων, nempe Antioche- 
uorum, nou Pisanorum. (idem  Malala t. ri, p. 62, 
Λαφνητιχὴν Antiochie. nominat, subintellige Basi- 
licum, atque duas ejus portas a Theodosio laminis 
aureis luisse tectas.) N«m Daphnen Alexandrinam 
romninat Chronicon Alex. aunojam tertio Commodi. 
Posssunt tamen, ut verum latear, he Daphne 
aliunde quoque nomen habuisse; sive quod ibi lau- 
reta essent, sub quibus deambularetur, sive quod, 
auctore Coadino, nescio quanta fide digno, consules 
Kalend:s Januariis 8 populo coronas laureas in 
illis Daphn's ncciperent. Nugacitas et inscitia, no. 
vorum Grecorum circa veteris Rome ritus mihi 
bene perspecta facit, ul suspectam hanc tralitio- 
nem habeain, quam alibi legisse non memini.Con- 
ficio ex his, Daphnem CPtanam prima ex institu- 
tione fuisse triclinium seu basilicam illam, in qua 
lauro vel palmis coronarentoür victores circenses 
(nam procul a Circo non aberat); et in qua coronas 
primum solaa laureas, dein el has, et simulaureus 


B 


exterius, in quo per diem agit, quando solus est. 
Coton erat irtra cubiculum, hoc coram illo. In cu. 
bieulo doriniebat ὁ παραχοιμώμενος, et excub.tat 
ὁ παραχαθήμενος, τοῦ κοιτῶνος, Conf. Goar ad Co- 
din. p. 33: Valex. ad Aminian. Marcell. p. 321, ubi 
memoratur aliquis, cui Constantiniani thalami cura 
commissa, vel προεστὼς τοῦ βασιλικοῦ κοιτῶνος, ul 
Socrates appellat. Erant hi οσαϊοηιί diversi ἃ 
cubiculariis, et illis nobiliores, qua de re icfra 
dicendum erit ad. p. 13. Dicitur hic imperatore 
ectiona in uagnam illam salam  Chirysotriclin: 
egresi, ubi thronus stabat, et ipse prasidebat 
congregato procerum consistorio, !bique sub cen- 
cha, hoc est apside vel lacunari arcuato, adversus 
imaginem Christi crucilixi adorasse.turn se parasse 
vestibus, antequam proceres ealutatum admitteret. 
Habueriine penes. se imperator, statim atque lecto 
Rurzeret, puellas. nobiles et. formosas, 4 85 aquam 
porrigerent manus lavanti, el. pectinem cotram 
ordinaturo, non dixerim. bubito tamen valde.num 
habuerit, cum apud Nostrum quidem non tantum 
ejus rei nuliat liat mentio, sed etiam memorentur 
spadones viyzs-:32:0: vel malluviurii, οἱ barbam 
ciesariemque pectendi officium procul dubio ad 
eosdem aliosve apadones cubicularios periinuerit. 


quoque, &olebant ab urbe sua regia redeuntes 6 (; Ait. quidem  Ordericus Vitalis 1.. vti, narrans de 


castris cum triumpho iinperatores, aul alias, acci- 
pere. Et quia posterioribus seculis 1n laurearum 
locum succedebant aurei corona &seu circuli, quos 
brachiis inserebant vestantes,hino Daphne accrevit 
quoque nomen τοῦ Στεφάνου uti etiam ex eo, quod 
imperatores ibi solerent στεφανοῦσθαι, coronam 
nuptialem induere,et benedictione patriarchali cum 
sponsis suis copulari. Sed ut fuit Grrece plebis 
incredibilis nugacitas sequioribus seculis et igno- 
rantia, fieri non poterat, quin populus theros ean- 
ctos sorunians, e nomine zdificii Stephani, 8. Ste- 
phanur efticcret, cui etiam templum ibi conditum 
fuit, in quo et imperatores boni ominis gralia 
corunam nuptialem accipiebant, ot oblatas Bibi ab 
urbe regia coronas aureas laurensque deponebant 
asservandas. Erat autem Daphne, cum wde 8. Ste- 
phani, quam illa continebat, pars August"l, s2u 
palatit imperatricis Augustae, de quo deinceps. , 

(4) * (Oratorium hoc a Pulcheria Augnata 8. Ste- 
phano dicatum in MPaphne etiam l'heophanes 
p. 374, statuit, E2417, 2:0v, Inquit, τοῦ ATta9 E-:- 
φᾶνου ἐν τῇ δάφνῃ. (Acta. SS. 11 Aug.) V. Cangius 
CPI. Christ. 1. vi, p. 137." ! 

(47) I4 est μὲτς σχαραμχύγ'ων. Sm.e Rpud re 
centes Grecos et in hoe ΠΡΟ ἀπὸ pro μετὰ postturm 
oceurrit, praes:rlim si de amictu sermo est. Usus 
ilie particula vetuetus et probus est, rarior tamen 
apud veteres lta usurpavit Appianus p. 33, 14, ed 
Rob. stephani : ἀπὸ 425359 xxi λίθων πολυτίμων 
ἔστεπτα! ; et Plutarch. Vi'. l. 1, p. 405. ἀπὸ χραυγῆς 
pro μετὰ xo. dixit. Polyenus p., 228. (vir, 6) za- 
Àzfog ἀπὸ χόπεου (id est μετὰ xempoo) sporta fimo 


plena. (Ita enim ibi lez.) De :caramaugio dico ad 
p. 254. 
(48) Caton (quam vocem retinendam in mea 
^terpretatione putavi) est cubiculum imperaloris 
eríus, ín quo dormit, ut cubiculum est conclave 


D 


capti ab Alexio Comneno et et CPlin translatis 
in gynrceum Auguste abditis liliabus Roberti 
Guiscardi, officit. earum. [misse mune, dum 1m- 
perator. CPtunus de. strato. surrexisset manusque 
ablueret, mapputam et. pectinem. eburneum arflerre 
el barbam imperatoris pectere. Sed aut partieniari : 
ille casus tuit, et institutum Alexil, quod cum ipso 

exspiravit, quo volebat exosissimum sibi hominem 

urere et. deprimere, aut Orderieus falsa tradidit, 

quod potius videtur; ut multa Latini de Gracis, 

el vicissim hi de illis, ignorantia recti, odio, cri- 
minandi et. denique nu,audi libidine, qua ista 
secula laborabaut, absurda et ridicula commenti 
sunl. Quod nobis hic est Coto, id caminatam dor- 
mtloriam appellat Monachus Sanvallensis, l. v, de 
Carolo M. narrans. Finifis laudibus matutinis cum 
rer ex ecclesia] ad. palutium vel. camtuutam dor- 
moriam. calefactendi se. et ornandi [id est vestibus 
parandi] gratta rediret. 

(49) *: Edessena videlicet, quam Romanus Leca- 
penus itmperaior diu multumque expetitam landem 
n Barbaris impetraverat, et quam in solemnibus 
festorum in imperatoris throno collocata: fuisse 
ex hoc loco apparet.Unice hoc confirmat Constan- 
tinus noster in oratione de imagine Edessena xz 
πὰ τῶν βασιλειῶν, ete.) Nolim viro doctissimo 
assentire. [mago de qua hic sermo est, diversa ab 
Ede-sena, eral aurea, et semp»r eodem fixa loco. 
Edeasena eral lintea et in Sancta Sophia asservaba- 
tur. llla imago erat ad altitudinem hominis sedentis 

rocera, οἱ sedebat in throno, qui ad dextram 
imperialis stabat. Possisne talia legens mentem a 
memoria Jovis Olympii Phidiaci cohibere?Sed quid 
ezo vitium acceuso, bumaneg nature inlexium et 
arte nulla expugnandum ? 

(50) Necesse est, ut dictioni horum temporum 
&sssefiamus, qui, quamvis de ong vageteNote M 


alque 


118 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 


114 


ῥάλλουσιν (51) ot δεσπόται τὰ ἑχυτῶν χρυσοπερίχλειστα (52) σαγία (53), xal ἐξίασι διὰ τοῦ φύλαχος (54) 
Ἐν δὲ τῷ σίγματι (55) ἐχδέχεται αὐτοὺς τό τε μαγλάδιον (66) xal d ἑταιρεία (57) καὶ ὁ λογοθέτης (58), 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
quereutur, tamen in plurali efferebant : Domini A eos ignorasse quid fuerit. Dicunt modo $4620; aut 


[aciunt hoc vel illud, οἱ δεσπόται βάλλουσιν τὰ ἱμά- 


τια οἱ δεσπόται ἐξέρχονται pro: Dominus induil 
vestes, dominus egreditur. Docebimus iufra vel 


ipsis Augusti Cesaris temporibus et multo anti- 
quioribus jam fuisse in usu positum, hominem sin- 
gularem in plurali compellare, aut de eo velul de 
pluribus loqui, qui mos hedie apud omnes 
politiores gentes obtinet. Titulus autem bDe- 
&potes absolute positus imperatorem Augustum 
notat, ut 6 nummis, variisque hujus Codicis locis 
patet. Appellationes δεσπότης δέσποινα εἰ δοῦλοι 
introducte sunt & Justiniauo et Theodora. Vid. 
Procop. Anecdot. p. 134. Titulus, qui diznitatem 
Cesare inferiorem specialiter nolat, recentior est, 
non lamen tam recens atque putat Du Cangius 
asserens ad Cinnamum p. 468, dignitatem lespote 
8 Michaele Calephate demum fuisse instilutam. 
Nam apud Nostrum 1. 11, c. 27, p. 3062. Heraclii 
Magni filii duo, Constantinus et David, memoran- 
tur despote ; et illi quidem Augusti tribuitur titu- 
lus : Constantine Auguste, tu vincas ; hic autem 8 
patre dicitur e dignitate despote ad dignitatem 
Caxaria fuisse promotus. 

(51) Induunt.. Verbum βάλλειν pro induere nobis 
Grecis est admodum fumiliare. Βάλλειν τινὶ σαγίον 
est apud Theophan. p. 238, item ἐμδάλλειν apud 
eumdem p. 246, τὴν χόμην ἑλόμενος ἱερωσύνης 
ἀξίαν ἐνέδαλλεν, passus comam sibi demi, induebat 
habitum clericalem. Frequens Graecis dictio βάλλειν 
με x&voiav, induere pomnitentiam, de qua dicam ad 
p. 300. Saimas, ad Hist. Aug. t. Il, p. 437, com- 
paratcum Latino miltere, vestem, et Francico mettre 
son habit. 

(52) Qua auream periclisin seu oram pretextam 
habent ; v. Du CangeGl. utroque. Hinc emendauda 
gloss, in quibus Attegalio, paradisis. L. periclisis, 
περίχλεισις, Nam  attogatio est id, quod togae appo- 
nitur. Cogitavi quoque arrogetío, paraclists. παρά- 


χλησις. Medio eva vocem periclysis (sic scrihi so- C 


let) adibebant etiam Latini, v. Du Can;e Gloss. 
Lat., et dicebant quoque de aureis listis. Que vox 
est germanica. Leiste notat oram rei. 

(53) Sunt saga, nescio an veteribus ejusdem 
forme, longa tamen ad genua pene defluentia, 
ampla, idem fere, quod chlamydes ; quorum 1ma- 
ginem conspicere licet in illis proceribus, qui Ju- 
stiniano M. in monumento Ravennate astan!, apud 
Du Cange Famil. Byz. p. 97. Sed hac de re am- 
plius dico ad p. 355. 

154) Phylax appellabatursic nude, quiintegreó φύ- 
Àat τῶν βασιλικῶν θησχυρῶν alias audieba!, 
(subintell. o?xoz), domus cuslos, id est custodiens, 
asservans thesauros regios, gazophylacium ; vid. 
Constant. Porph. in Vita Basilii Macedon. p. 157 
et 159. Quoniam Phbylax et vestiarium contiguo et 
sub uno tecto erant, hinc factum fuit, ut unum pro 
altero poneretur. E Nostri p. 71, constat, Pliyla- 
cem inter Chryeotriclinium et Deiparam Phari 
situm fuisse. 

(55) Sigma dicebatur porticus quedam e regione 
Triconchii, in magno palatio, Theophili imperato- 
ris opus, quod sigma, Gracum, hoc est C Latinum, 
seu circulum dimidium, referret, Conf. Leo Gram- 
mat. p. 435. Contin. Theopbanis p. 87, ubi elegan- 
ter describitur, et Du Cang ΟΡ]. Christ. p. 112. 

(56) Totum corpus Maglabitarum. Sunt autem 
Magl:bite lictores, apparitores, οἱ 2a6909^pot, qui 
imperatorem cum maclaviis, aut manclaviis, hoo 
est clavis manualibus, precedebant, &4 parandam 
viam proceden'i, et abigendam turbam. Varie de 
maclavio tradunt auctores, vel ipsi Greci, ut juves 


βαχτηρίαν fuisse, idque recte dicunt, modo λῶ- 
pov, lorum aut μάστιγα sculicam, que non consi- 
stunt. Codinus Olfic. : χρέμανταε ἐπὶ ζώνης ἑχάστου 
τούτων λῶροι, οὖς χαλοῦσι μαγλάθια, 3c βαχτηρίας 
ἢ ῥάδδους μαστίζειν τοὺς ἀξίους μαστίζεσθαι, φέ- 
ροντες ἀεὶ διχανίχια. Ὅτε. ót ὁ βασιλεὺς καθαλλι-- 
χεύσῃ, προηγοῦνται, καὶ φέροντες αὐτὰ ὄρθια εὐτα- 
χτοῦσι τὸν ἵν, Non possunt hzc conciliari, 
nisi dicumus vocem λῶρον, noneo sensu, quo solet 
et debet accipi, ἃ Codino fuisse acceptam, sed pro 
baculo, fuste, fuso, vel festuca. Sed quid nos mo- 
retur homo ne4ue sermonis sui, neque rerum sibi 
equalium — cailens ἢ Fustes fuisse maclavia, non 
scuticas, patet cum ex more Turcarum, quorum 
Ganitzari cum. fustibus obeunt, more a Grecis 
traducto, tum etiam ex eo, quod Greci maclavium 
voce ἄλλαχτον exponunt. Qua de voce nobis cura- 
tius exponeudum est. Sunt igitur ἄλλαχτα fustes 
aut solidi, aut. ita scissi, ul mult: assule uno e 
scapo exeuntes,et juxta sese parallel: decurrentes 
aliquantum moveri queant, et impulse concrepi- 
tent, quales nos Prilschen appellainus. Ut poste- 
rius credam fuisse τὰ ἀλλαχτα e! procedentibus 
pompis premissos vie faciendas causa viros talibus 
crepitaculis armatos, facit mos adhuc apud nostra- 
tes agyrtas obtinens, medicastros illos puta cir- 
cumforaneos, quo conciende turbae gratia morio- 
nem secum trahunt centonibus diversicoloribus et 
habitu veteris orbis amictuin, habentem in manu 
crepitaculum 

(57) Erat Hetaria militie vel presidit genus ad 
sacri corporis et. palatii custodiam, ex solis alie- 
nigenis, ut Persis, Cbagaris, Francis, Anglis con- 
seriptum. Olim gentiles, schola gentilium, uuxilia 
paàlatina 


(58) Quando nude ponitur ὁ λυγοθέτης, intelligi- 
tur Logollheta dromi, rationalis cursus publici, cu- 
jus auctoritasa::udimperatorem maxima tunc erat, 
utpote qui r«s ubiqueterrarum per totum imperiurm 
gestas et contingentes ad ipsum referre, et cum 
)pso decernere debebat, legatos introducere, et ipsis 
nomine imperatoris respondere. GConf. l. 11, cap. 
47. Cedren. p. 555 el. Nicephor. Patriarch. CPl. p. 
228, fine, ubi ait : 'O τῶν δημοσίων πραγμάτων 
τὰς ὑπομνήσεις significationes, mnonficationes, τῷ- 

ασιλεῖ ὁ ακομίζων Λογοθέττν ὃὲ τοῦ δρόμου τὴν 
ἀξίαν οἱ περὶ τὰ βασίλεια χαλοῦσι Sunt autem 
πιάγματα δημόσια, quando hostis in provincias ir- 
rumpit, seditio alicubi, pestis, annona penuria, 
incendia, aliave mala contingunt, etc. Conf. de 
ipsius munere Du Cange ad Alexiad. p. 262. Erant 
praterea alij rationales, ut τῶν σεχρέτων, Genici 
neiu)pe, seu generalis, et Idici, seu privaii crarii, 
item τοῦ στρατιωτιχοῦ mruriü militaris, nec non 
pratorii,et τῶν ἀγελων gregum seu. armentorum 
imperialium, de quibussuo loco. Logothetas dromi 
cum curiosis et. Btalionariis confundit Casaubon. 
ad Seript. Hist. Auz. 1, p. 15. Longe tamen minor 
erat eorum tum potestas et dignitas, quam dein- 
ceps. Quando ait Du Cange l. c. Logothetie fuisse 
builas sub«cribere, verum id non est, nisi quando 
Logotheta simul quoque Canicleus esset, ad quem 
ista subscribendi cura pertinebat. Exemplum tale 
exstat in Seript. post Theoph. p. 92, et Leoue 
Grammat. p. 457. Proprie tamen diverse erant 
functiores, et non semper juncte, ut vel ex hoc 
No-tri presente loco patet. Conf. Goar. ad Ce-iren. 
p. 24, et ad Codin. p. 27. n. 27. Unde corrigendus 
est Uu Cange Gloss. Gv, «S. SUL, VSSeNSSNSNS SXSNSN 

€ Qriiecv a Ou3À eus Nes. 


41ὕ 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


116 


μετὰ τοῦ χανιχλείου (59) xal τοῦ πρωτοασηχρῆτις !! χαὶ τοῦ πρωτογοταρίου, xal ἐπευχόμενοι τοῖς δεσπόταις, 


τούτοις συμπορεύονται, 


VARLE ΚΕΟΤΙΟΝΒΒ. 


11 πρωτοχσηχρίτης sph. ed. 


JOAN. JAC, REISKII GOMMENTARIUS. 
crepitaculum tale, et ferientem nales oocurrentium A Maglabite et τοῦ ol ἱπποστασίου ἄρχοντες. Constant 


cum ingenti risu et petulantia. Invenio certe in no- 
tis Saxii ad. Landulphi Junioris histor. Mediolan. 
p. 489, ex ordine Mediolanensis ecclesie Vicecomi- 
tem in processionibus prelata ferula precessisse el 
viam paraese archiepiscopo, stipatum servqrum 
caterva cum flagellis ligneis δὶ scissis. Erant em 
ferula crepitantes eum in flnem parate, ut homi- 
nes occurrentes prooessioni, audiente« e longinquo 
sonitum earum, mature de viu decederent. Qua- 
propter etiam leprosi panem mendicantes olim ge- 
stabant lignea talia sistra, ut ita dicam, quibus 
&dmonerent occurreutes, se leprosos esse, neque 
ad se propiua accedi oportere, siinulque porrige- 
bant suos fustes vel fusos (eo enim proprio voca- 
bulo illa instrumenta tunc appeliabani) quo extre- 
mitati eorum solatium seu eleernosynam impone- 
rent. Ipse ego sepe Leyde talem leprosum cum 
crepitaculo obeuntem et mendicantem vidi. In 


Vit. Basil. Maced., C. H. [n scriptor. post Theo- 
phan. P: 250. memoratur aliquis, Τατζάκτ,ς τῇ τοῦ 
μαγλαδίτου ἀξίᾳ τιμηθείς. Conf. Constantio. de 
admin. imper. p. 120.]' Ex his duobus locis intel-« 
ligitur non adeo viles homines luisse Maglabitas, 
Nam interdum quoque simul protospatbarii erant, 
el ἀξία τοῦ μαγλαδίτου dicitur. Puto tamen, in his 
loc: non omnem Maylabitam, sed tantum preefe- 
ctum eorum τοὺ μαγλαδίτου numine designari. Di- 
oitur. enim. ibi quidain protosparharius simul οἱ 
Manclabita ad principem Iberie missus fuisse, ut 
ei vestem imagistri perferret, et ea dignitate ipsum 
investire!. Qua res non homini gregario commissa 
fuisse videtur. Mittebantur quoque cum gladio ad 
pleetendos capite sontes : ut e Leone Grammatico 
p. 466, patet. FPuerintne eunuchi, non liquet. Fere 
videntur ex eo eunuchi fuisso, quod aliquoties in- 
venio Árticlinam memorari ut Maczlabiiarum . prae- 


vulgata est |. i1, Regum o. 3, lepro»us tenens fusum. p fectum. Non tamen valet consequentia, eunuchus 


Ubi auetor Mamotreoti : Fusus est instrumentum 
flandi. Fusum quidam dicunt in loca isto breve 
veniilabrum de foliis palmarum, quod volvilur inter 
digitos instar [usi, vel mstrumentum ligneum, cum 
duabus iribusve tabellis, quas  concutil. leprosus 
querendo panem. Verum etiam baoulos solidos ἀλ- 
axva appell&bant:; ut constat e loco Thome ma- 
gis'ri, qui bodiernis Grecis ἄλλαχτον idem e:se ait, 
qaod vetustis ἀνάφορον. Est autem ἀνάφορον illud 
veetis genus, quo bajuli aquigeruli hydrias aqua 
pienag gerunt, aut in Belgio, qui pisces venales in 
sportis, aut in doliolis lac venule circumterunt : 
cavum in regione cervicis, ut apte hereat in hu- 
meris. Locus est in. aryümento Ranarurn Aristo- 
phanis : μετὰ Ξανθίου τοῦ οἰχέτου ὄνῳ ἐποχουμένου 
tui; poi, δὲ ἀνάφορον φέροντος ὃ 2) Aaxzov ὄν μω-- 
δεστέρως καλεῖσαι. Origo vocabuli Greca non est, 
sed Germanica, aut Longobardica. Quo. nobis 
hodie est Latte, pertica vel asser longus, sed an- 
gustus et gracilis, qualibue sternuntur tecta sedium, 
ut iis lateres oocti inhiereant, id veteres Germani 
efferebant promiscue a Laltle, et a Lachte, unde 
adhue in usu superest Lachter, pro pertica decem- 
peda. Illud a preponebant vocibus ut nos hodie eine; 
une; et plebs noatra atque Angli retinuerunt. 4 
lacta, eina. Latle, une latte, una. pertica, coatra- 
hebant Greoi novi in unum vocabulum ἄλλαχ- 
zov. V. DU. v. Lutz, ubi e Papia hoc citat : asseres 

ali vel pazilli, vulgo laci dicuntur. Has lattag vel 
aetas sustinendiset bajulandis oneribu«, nominant 
Greci alio quoque nomine χαλάμια, festucas, ad 
instar Latinorum, qui tigilla quaque longiuscula 
el gracilia festucas appellant. Glosse apud Du 
Cange v. ᾿Αμφηρέα ᾿Αμφοριαφόρους τοὺς μι- 
σῃ'οὺς τοὺς τὰ χαλάμια [id est τὰ ἀνάφορα)] φέ- 
βόντας Sed prmevideo fore quosdam, qui ἀλ- 
axta lustes propterea malint dictos fuisse, quod 
eapius mutarentur, δι Nicetas p. 174 fln. ait ἐπαί- 
δευσεν αὐτοὺς Dv ἀλλάχτων δώδεχα, quasi dicas 
duodecim virgis aut virgarum fascieulis identidem 
mutatis, Et notus ille Taciti centurio, Celo alte- 
ram. Liberum igitur esto cuique hac de re pro 
judicio suo sentire. Sed satis de voce ἄλλα- 
xtow, qua, ut dixi, exponunt Grammatici Greecl 
vocem μαγχλάθιον, qua'"m plerique a manus clava 
derivant : v. Goar ad Codin. p. 75, ult. ei ad Ce- 
dren. p. 622, nbi clavieularios et corniculurios olim 
dictos tuisse ait, et Du Cange Gloss. Gr. ἢ. v. 
'[Continuatori Constantiniano appellantur ῥαδδοῦ- 
δέ β4σιλικοί, Venatum oum imperatore exibant 


C 


D 


8i fuit praefectus, totum quoque ecrinium tales 
fuisse. '| In aula Romana dicebantur majorentes vel 
stunualti, qui removenl populum (6 via. Ord. Homan. 
P. 198.] Habuerintne olim regine leminas ῥαῦ- 
o5f4oo«, qusmstio est huc non pertinens, neque 
magni momenti. Colligo tamen eas habuisse ex 
Polybio p. 746, ed. Wechel. 


palatina fsderati., appellabantur. Vid. Vales. ad 
Ammian. Marcell, p. 352. '[Itabani Martyrolog. 
ι. VI. Canisii p. 742, ἡ τοῦ Καίσαρος ἑταιρίχ co- 
hors [:deratorum Caesaris memoratur Contin. Theo- 
phanis p. 228 ]' Posset. «x hoc loeo, e! ea Cornbe- 
fislà versio udmitteretur, concludi, Cesarem, si 
esset aliquis, aut minorem imperutorem, vel im- 
perii futuruan. heredem, peculiarem sibi habuisse 
cohortem militis peregrinae. Neque id improbabile 
est ; videntur potius tales ex aliis multis argumen- 
tis proprias sibi aulas habuisse, sed Buymero et 
splendore imperiali minores. Verum ín citato quí» 
dem loco Continuatoris aoonymí ἱταιρία aimpli- 
citer tantum notat /actionem. Ceterum de h. v. 
vid. Du Cange Gloss. Grac. ἢ. v. et δὰ Alexiad. 
p. 227, qui tamen in eo fallitur, Hetariarche 
magni munus fuisse, ut legatos introduceret, ex 
loco Pachymeris, quid id omnino videtur dicere. 
Sed proprie ipsoruim erat φυλάττειν τὸν ἄναχτα ἀπὸ 
τῶν ὑπόπτων ποοσώπων, Ut est in Soript. post 
Theophan. p. 204, a domino suspectos arcere. Erant 
autem tres, ni fallor, Heterie, seu sodalitates, 
magna, media et parva. Magnmeprefeotus dicebatur 
magnus lleteriarcha. Dexippus in Excerpt. Legat. 
Hoschel. p. 7, «àv ἡγεμόνα τῶν ξινικῶν στραιτοπέ- 
$wv appellat, οἱ ibid. lin. ull. τὴν ἐται!ριχὴν τάξιν 
xal ὅση δηυρυφορία τοῦ ἄτχοντος ju qgit. ΠΠ61 8 εἰ ἃ ΓΟ ἢ 88 
deinceps Ethnarche dicit ; v. Du Cange v. £0v2zz- 
χης. Erant quoque pedites quidam ἑταῖροι, alii 
equites 


(89) Ὁ Κανίχλειος Caniclmi prafectus, est eadem 
dignitas, que olim in regum Macedonum aula ὁ ἐπὶ 
τοῦ voauuzttlou dicebatur. Pelyb. p. 485, 20, e. 
Gronov. Caniclium est vasculum liquorem rubrum 
vel sacrum encaustum,quoimperatores bullas sub- 
eignabant, asgervans ; et qui id penes se teneret,et 
imperatori usus tempore porrigeret, is erat ὁ Kx- 
vixÀttog. *(De prefecto C:niclei v. M chael Lazari 
Confutatio dissertat. Mallei de fabula ord. Con- 
stantiniuni pag. 24.]' De etymologia v. infra ad p. 


417 


T. Kal ἀπερχόμενοι δεσπόται iv τῷ πρωτοχτί- A 


στῳ (60) ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόχου, λαμύόάνουσι 
χηροὺς παρὰ τῶν πραιποσίτων, δηλονότι ὑπὸ χου- 
διχουλαρίου διδομένων (61) τοὺς πρχιποσίτους, xal 
διὰ τῆς τρισσῆς (02) μετὰ τῶν χηρῶν προσχ"- 
νήσεως (63) ἀπευχ ριστοῦσιν τῷ Θεῷ. Καὶ εἴθ' οὕτως 
ἐν τῷ χατεχείνῳ ἧτοι μετεχείνῳ εὐχτηοίῳ τῆς 'Aqa; 
Τριάδος, κἀκεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν χηῶφν 
προσχυνύήσεως ἀπευχαριστοῦσ: (64) τῷ Θεῷ, xal εἴθ᾽ 


JOAN. JAC. REISKII 


equites, quod colligo ex dictione Theodoreti Histor. 
Eecles, Π|Ι, 44, πεζεταιροι. Suidas in Hulino : 

τῶν περὶ τὸν βασιλέα πεζεταίρων ἰἀσπιδοφό- 
ρῶν xxl δορυφόρων τὴν ἠγεμονίαχν πεπιστευμέ- 
voc. Quandoquidem tantum ex alienigenis consta- 
bant Hetarise, contradistinguuntur aliistagmatibnag, 
seu generibus vel schalis presidiariis ut acholariis, 
Hicanatis, etc., qui poterant indigens esse. Nine 
intelligatur locus Script. post Theoph. p. 248, ἔχ 
τε τῶν βασιλικῶν xal τῆς ἑταιρείας xal τῶν τυγμα- 
τικῶν. Ubi Combefisius neque vocem βασιλ'χῶν 
recte vertit praorianis, neque ταγματιχῶν aliis co- 
horlibus. OV βασιλικοὶ non sunt milites, sed famuli 
aulici, οἱ οἱ ταγματιχοὶ sunt presidia urbis vel 
aule auguste, ex indigenis. Narrat Luitprandus 
Legat. p. 485, Niecephorum Phocam Hu'garos qua- 
draginta pretiosissumis vestibus ornalos  paiwonos 
sibi et defensores parasse. Quod idem est, ac si di- 
ceret, eum illos Heteeri sus ascripsisse. Patroni 
ipsi sunt adjutores, auxilia, ut Arabes milites pre- 
torianos prefecti alieujus urbis vel oppidi adjuto- 
res appellant, et preetorium domum auzilii, quia 
nempe auxilium, ἣ βοήθεια novis Grecis, seu mili- 
tia pretoriana, ibi excubat. Etyr.ologiam nominis 
dat Codin. de Olfic., p. 65, non probam quidem, 
non tamen omnino spernendam : à ἑταιριάρχης ὁ 
τοὺς ἑταίρους ἔτοι φίλους δεχόμενος, Certe Greci 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


118 


III. Domini autem ad veterem  sanctssima 
Deipare edem abeuntes, cereos a prepositis, scilicet 
a cubiculario prepositis !raditos, accipiunt, et 
triplici adoratione cum cereis Deum venerantur. 
Postea in secundo seu proximo sacello ter genibus 
flexis cum cereis, Deum precantur : deinde ad 
repositas 1bi in angiportu reliquias accedunt, et 
hic quoque ter genu flexo cum cereis Deum ado- 
rant. Porro ad baptisterium, in quo tres magne 


COMMENTARIUS. 


puc. Reola vero tradit Polybius. Gesali hi sunl 
hospites, Gase. Gast. eat proprie peregrinus, qui 
extra patriam agit. Istj Celtae Gesati, vel Gesti dicti 
domi non manebant, sed e patria emigrabant, et 
in peregrino solo armis fortunam tentabant, quod 
Normanni recentioribus tomporibus seoulo x1 fa- 
ciebant. Quod paulo ante dicebam, vocem Vasail 
notare socium, sodalem, ἑταΐρον, apparet e Miraculis 


B S. Ludgeri apud Du Cange v. Phasallus ubi aliquis 


monasticee vile phasalus, hoo est Arabum more, 
eodalis vite monastica, ejugque cultor dicitur. Mog 
autem alienigenasin aula principali ad cugtodjam 
eacri corporis alendi ἃ Romanis cepit imperatori- 
bus, qui cum Celtis ct Germanis bello impliciti ob 
fidem probatam eos sibi custodes apponebant. Idem 
deincops Byzantini quoque fecerunt cum Chazaris, 
et aliis Scythicis gentibus, Persis, Saracenis, Hun- 
garis, Anglis, aliis. Helvetii precipue bodie huic 
usui in aclis regum inserviunt. Alunt adhuc hudie 
''urci in militia sua sie dictos Garibos, id est £i- 
vouc peregrinos ; v. Du Cange v. χαρίπιδες. Latius 
de illis ad Albufedam egi. 


(60) Ambigo, quomodo recto verlatur hg vox. 
An nuper demum conditum templum, a Basilio Ma- 
cedone, non antiquum ? 

61) V. de hac constructione dicenda &d pag. 7, 


novi peregrinos gentis non sus CPlin venientes C Τοὺς πραιποσίτους pro τοῖς πραϊποσίτοις est ele- 


non (vox, ut veteres Greeci solebant, aed oíi- 
λους appellabant, quod alio loco demonstro. Pulavi 
aliquando, aut 4 Romana dictione commilitones 
natam sodalium, τῶν ἑταίρων appellationem, aut a 
vetustis Macedonis regibus traductam, qui etiam 
ἑταίρους in sua militia habebant, teste Polybio p. 
534, ed. Gronov. Deinde videbatur mihi simpli- 
cius esse, Byzantinos nulla imitatione ita φιλο- 
φρονηματιχῶς appellasse peregrinos ad sua castra 
iranseuntes. Verum omnia ista aliena sunt, et ap- 
pellationis hujus ratio debet ab ipsis nostris majo- 
ribus, Saxonibus illis et Francis vetustis, repeli. 
Solebant illi, et nos adhuc patrum exemplo sole- 
m;us, et solent Batavi quoque, veterum Germano- 
rum soboles, liberos homines pro mercede ser- 
vientes, militeg, opifices, alios, Gesellen, Maten, 
Folger, id eat, sodales, secutores dicere. Vid. qua 
infra de Acolutho Warangorum dicam. Greci, re- 


puiiata voce Germanica, illos, quos in urbes eti- ἢ 


pendiaque sua reoiperent, alienigenas, Grieca voce 
appellabant, idem significante atque Germanica, 
'Exatpoo; nempe et ἀκολούθους, quorum illud Ma- 
len vel Gesellen (unde Vasalli nati, nam Vasall est 
idem atque Guesell) hoc Folgher exprimebat. Vox 
Mat sodalis, adhuc hodie Batavis in usu est. Hina 
intelligag, quid sint Frangomates in Assisis Hiero» 
eolym. apud Du Cange v. Frunchire, De ceux qui 
s'avouent pour Frangomales ou esclaves franches. 
Composita egt vox e Franc et mat, &odulig, sorvus 
liher, aut in libertatem dalus. Ut autem posterio- 
ribus temporibus Franci hi mercenarii milites se 
Malos et Folgheres, ἑταίρους, àxoÀooQouc appolla- 
bant ita vetustis temporibus Celta preamabant 
Geste, ξένοι, hospites appellari. Polybius I. 1, 22, 
ait Celtas διὰ τὸ μισθοῦ στρατεύειν Γαισάτους mpos- 
αγοφρεύεσθαι ΠῚ Ὑὰρ ἁλέξις αὕτη, τοῦτο σημαίνει wa- 


gantia novi Grecismi, cujus admodum spissa in 
hoo libro exempla ; v. pag. 7. 

(62) Ubique terne memorantur adorationes, non 
tam in memoriam S, Trinitatis, quam ex more, 
paganorum veterum, aolore Christianismi oblito. 
Gentillibus enim mysticus erat numerus ternarius. 
quod notum est ; vid. Casaubon, ad Athen, ad 
illud τρὶς δ' ἀπομαξαμένοισι θεοὶ διδόασιν ἄμιε- 
νῶν. 

(62) Frequentissima Nostro fll mentio cereorüum 
ante sacras imagines accensorum et depaclorum ; 
frequentissima cereorum et lampadum in altaribus, 
et polycandelis per totas ecclesias ardentium. 
Immanis copia cereorum quotannis consumitur in 
templis Grecis, ut, quia impensae in eos sunt 
mazime omnium, quas Ecolesia facit, impense in 
Ecolesiam omnes cujuscumque generis uno no- 
mine τῶν εἷς φωταψίας δεδαπανη μένων ad lumi- 
naria depensorum veniant. Forum peculiare erat 
CP]i τὰ κηρούλια dictum, in quo tantummodo cerei 
venibant. Ex Ordine Romano p.218 oonstat rotulos de 
cereis Grecis celebres :&vo medio in Europa fuisse 
e' magna copia in Oce:dentem adveotos. Solemnesg 
processiones non poterant absque qereia egsa ; 
quorcirea etiam φωταψίαι appellantur. Novella Ba- 
gilii Porphyrogeniti de prescriptione xLunnorum : El 
δὲ εἴς τινα τῶν αὐτῶν εὐχτηοίων σολέμνιχ [soleme 
nes processiones] παρὰ βασιλέως ἢ φωταψίαι qvos 
ται. Hussica Eoclesia morem tantam cere vim 
perdendi & Greca assumi!, ut Greca e paganismo 
retinuit. V. Salmas. ad H. Aug. t- m, pag. 203 
et Valeg. ad Ami. Marcell. p. 3537. '(De proces- 
sione eum laudibus et gloria, hoc est cum oa- 
reis et crucibus, vid. Anaetag. q. AQ. Cant. QQ 

MY . MN 
NN Yroqne QroMus QQu, Se SNR NSUSESNSONS 


119 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 120 


ac perpulchre cruces stant, exeunt ibique signo a À οὕτως εἰσέοχοντα: ἐν τοῖς ἐχεῖσε ἀποχειμένοις ἐν τῷ 
preposito dato, cubicularii quos tenent cereos στεναχίῳ λειψάνοις, κἀχεῖσε διὰ τῆς τοισσῆς μετὰ 
reponunt. Inde domini per triclinium augustalis τῶν χηρῶν προσχυνήέσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, 
transeunt, in quo aurei triclinii ministri et famuli Εἶτα ἐξέρχονται εἰς τὸν βαπτιστῖρα, ἐν ᾧ ἵστανται 
imperatorii eos exspectant : nam ibi quoque cum οἱ τρεῖς εὐμεγέθεις xal περιχαλλεῖς σταυροὶ, xai διὰ 
manclavitis et custodibus palatii seu  hetzeria νεύματος τοῦ πραιποσίτου ἐδ πηγνύουτιν ἐχεῖσε οἱ 
dominos salutant, 6 Ipsi vero cum cubiculariis et χουδιχουλάριοι οὕς κατέχουσι χηρούς 35 oi δεσπότχ' 
cetonitis δὰ octangulum cubiculum ante sancli ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε διέρχονται διὰ τοῦ τριχλίνου τοῦ Αὐ- 
Stephani edem, in quo stola imperatoria jacet, γουστέως (0^), ἐν «p ἐχδέχονται οἵ τε τοῦ χρυσοτροικλ'- 
procedunt : ubi et cubicularii, dominos salutautes, νου xa? οἱ βασιλιχοι ἀνθεωποι᾿ χἀχεῖσε Yà2 &ci.- 
adsunt. Inde cum prepositis ad s&ccti protomar- ἄχονται σὺν τοῖς μαγλαύίταις xxi τοῖς ἑταιφε:ώταις 
tyris Stephani templum abeuntes, ter genu flexo τοὺς δέσπότας. Οἱ δὲ δεσπόται μετὰ τοῦ xo0555. 
cum ccreis Deum venerantur, et ante magnam — xÀe(oo μόνου xai τῶν χοιτωνιτῶν εἰσέριχονται ἕως 
illam, pulcherrimam et summe venerandam sancti τοῦ ὀχταγώνου !* χουδουχλείου τοῦ ὄντος πρὸ τοῦ 
Constantini erucem se proslernunt. ἁγίου Στεφάνου, ἐν qp xai dj βασίλειος anóxetcat στο- 
λὴ, xai ἐχεῖσε ἰστανται οἱ τοῦ χουῤδουχλείου ἐπευχόμενοι τοὺς δεσπότας. ᾿Απὸ δὲ τῶν ἐχεῖσε εἰσέοχοντα: 
οἱ δεσπόται σὺν τοῖς πρχιπησίτοις ἐν τῷ vai τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνηυυ, xai 0:3 τῆς τρισ- 
σΐίς μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνέπεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, xal εἶρ᾽ οὕτως προσχυνοῦσ! τὸν μέγαν καὶ 
περλιχαλλὴ xai πολυτίμητον τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου σταυρόν. 

IV. His peractis, cubiculum Daphnes ingre- ἢ Δ΄. Καὶ μετὰ τὸ τελέναι ταῦτα εἰσέοιχοντα! ἐν τῷ 
diuntur, et tempus seu referendurium, a patriarcha χοιτῶνι τῆς Δάφννης, ἐχϑεχόμενοι τὸν χαιοὸν, ἔγουν 
mandatum de ecclesiasticis cerimoniis ferentem, τὸν ῥεφερενδάσιον (07), φέροντα τὸ μανδάτον (3) 

ΝΑΒΙΑ LECTIONES. 

43. διδομένους τοῖς πραιποσίτοις Leieh. ZXOA. 'Ιστέον, ὅτι ἑορτῆς προχειμένης ὁ μέγας σταυρὸς ἀπὸ 
τοῦ (τοῦ oin. ed.) βαπτιστῆρος οὐχ ἐξέρχεται" ὁ δὲ ἕτερος ἵσταται ἐν τῷ οκταχιόνῳ θόλῳ, γγουν εἰς τὴν ἃ 
σχολὴν (00), ἥνπερ παλαιὰν xa.00990 χαραγὴν, xai ὁ ἕτερος εἰς τοὺς λύχνους, Ἐχεῖσς q32 ἀντίιχρυ τῶν 
λύχνων Ἰὸρυτα:! dj καλουμένη ἑπταχανδηλος, καὶ κάτωθεν τοῦ ἐχεῖσε ἱδρυμένου σταυροῦ χρέμλατα! d, ΠΠερτιγὸς 


Ὑραμμή. "" ὀχταγόνη» sph., ut intra p. 9, 7. 
JOAN. JAC. REISRII COMMENTARIUS. 


universum notat, Deum orant : habet quoque ver-  nentium, numeri, cohortes. Ab illis scholis scho- 
bum hoc alios significatus, ut gralulantur, vel — [urit sunt appellati milites in genere quidem om- 
salutant, ut vertit Leich. p. ὀ, ubi est festum gra- — nes, etiam gregarii οἱ provinciales, *i: Septem 
(uluri ; vid. ad p. 350. scholariorum numeros, qui iu Biihyuia resident, 
(65) Αὐὑγουστεύς et αὐγουστεών est nomen pala- habet 'Tbeophanes, p. 90.ν,)" In specie vero milites 
tii, Augustabus Byzantinis proprii, et quidem — ad custodiam palatii, de quibus egregium locutn 
gemini ; unius iutra Chalcen prope Chrysotriclinum (; habet Procopil anecdota historia, p. 106, unde 
siti, quod Augusteon Daphnes, vel augustale Da- discitur eorum origo, numerus, et alia illuc. spe- 
phnes, appellabatur ; alterius, quod simpliciter — ciantia. Excubias hi scholurii asebant jmtra Chal- 
Augustale audiebat, et extra Chalcen intra hanc — cen, seu atrium et ingressum palatii ; babitabant 
et Sunciam Sophiam situm erat ; vid. pag. 43, upi — autem in propylao sedis SS. Apostolorum, ut e 
Augustale Daphnes ὁ ἐκεῖσε αὐγουστεών dicitur, ut variis iocis hujus Carimonialis constat. Geinini 
distinguatur ab Augusteone sic proprie diclo, et — erant pedites et equites. Sed nolo in hoc arzu- 
pag. 75, E Chalce autem in Augusteonem, el mento prolixus esse. Conf. Guther. p. 399 οἱ 
exindeinSancteSophiz horologiumseu striumitum — 599 Vales. et Lindenbrog. ad Amm. Marcell. 
fuisse, apparet ex hoc loco et ex p. 9. De Augus- — p. 38, 88 et 479, itein Du Cange Gloss. utio- 
teone, foro Augusteo, statua Justiniani Auguatea — que. 
dicta, el circumaiti« multa habet Du Cange ad Si- (07) Referendarius est politica, et est quoque 
lentiarium p. 540, et in CPli Chr. Augustabus — sacra dignitas. De posteriori sermo bic fit. Est 
autem proprium id zdilicium fuisse, ex eo colligo, — autem referen/arius sucer minister patriarche, qui 
quod illa corona imperii iu eo coronarentur ; vid. — hujus mandata, id est siznificationes, nova, quie 
p. 119, p. 120 ; et quod cum Domino, in Eccle- — indicare vult, perfert ad ;mperatorem vel proceres ; 
siam procedente, nulli procerum, prieter eunu- — ut hic loci refert referendarius ad imperatorem 
chos, in Augustale intrare licebat ; vid. p. 13. Vi- — nomine palriarehe tempus esse ad. processiuriem 
detur ergo quasi Seraulium imperatorum CPtano- — veniendi. Vid. Goar ad Codin. p. 13, n. 22. Du 


A-—— 9 


rum fuisse. '(De Augusiali, ubi coronabatur impe- p Cange Glossar. utroque hac voce. Guther. de 


ratrix, vid. CPlis Christ. p. 37. et not. ad Zonar. Oflic. 
p.155, nec juxta altare, ut Gear vertit, sed jin 
tabula ad hunc ritum parata ; v. Pachymeris &x- (68) Mandatum est omnis significatio rei cujus- 


οασις τοῦ αὐγουστέως. Gregoras p. 764 sqq.] cunque, sive cum itmperio fiat, ut quid agatur, aut 
Exstat quoque illa Pachymeris Ecphrasis cum — ad alium referatur, aut historica simplex narratio, 
Latina Bandurii interpretalione in ejus Πρ. Or. L.— nuntius. Eo sensu adud Theophan. 370 obtinet. 
vi. p. 114. Vid. Du Cange Gloss. utroque. Potest hic sensus 

(66) Prima hic memoratur Schola. Septem enim — et hic loci obtinere, potest et alter ille, quo notat 
erant ; quot olim erant vezillationes eomitatenses, — significationera ad alterum referri imperatam. 
vid, Panciroll. Notit. p. 22 b, cap. 34. Quapropter — Mandare pro signifieare hodie in. sermone Gallico 
etiam p. 938, σγολαὶ per vextllationes comitateuses — obtinet, et obtinuit olim apud Latinos, ut patet 
reddidi. Suut autem schol idem atque contuber- — ex Martialis epigramroate apud Lamprid. in Script. 
nia, item ordines militum, ad unum signum perti-— liist. Aug. t. 1, p. 951. 


Lj 


121 DE CERIMONIIS AULJE BYZANTIN.E LIB. I. 122 


ἀπὸ τοῦ πατριάρχου περὶ τῆς ἐχχλησιαστιχῆς xita- À exspectant, quarum notitiam inirantes prepositi 
στάσεως (09), καὶ δὴ εἰσέρχονται ol πραιπόσιτοι, xai — dominis suppeditant. Hi cum ociangulum cubicu- 
τὴν εἴδησιν τούτων διδοῦσι τοῖς δεσπόταις, ᾿Εξιόντες lum intrarunt, prepositus alta voce exclamans 
δὲ οἱ δεσπόται ἐν τῷ ὀχταγώνῳ κουδουχλείῳ. χνά- dicit: « Vestitores! » Tunc vestitores accedunt, 
ζει φωνῇ μεγάλῃ ὁ πραιπόσιτος, λέγων Βεστάτος dominis splendidas suas tunicas circumimponunt 
DeC! xal δὴ εἰσέρχονται ol βεστήτορες καὶ περιτι- — slatimque abeunt: prepositi vero imperatorem 
θέασι τοῖς δεσπόταις τὰς τούτων λαμπρὰς χλανίδας, coronant, astante ibi, dum hec peraguntur, uni- 
xa^ εὐθέως ἐξέρχονται" οἱ δὲ πραιπόσιτοι στέφουσιν — verso cubiculi ministerio, δὲ coronati domini per 
τοὺς δεσπότας, δηλονότι τοῦ χουδουχλείου παντὸς triclinium augustalis eunt, ubi logotheta cursus 
παρισταμένου χἀχεῖσε, ὅτε ταῦτα τελοῦνται, xal — publici, canicleo praefectus, capitaneus impera- 
μετὰ τὸ στεφθῆναι τοὺς δεσπότας ἑξέργονται διὰ τοῦ — torium, manclavium et heteria seu corporis cu- 
τριχλίνου τοῦ αὐγουστέως" b«cioe γὰρ ἵσταται ὁ Ào- — stodes adsunt. Intra porlam augustalis majorem 
γοθέτης τοῦ δοόμου xal ὁ τοῦ xavixAslou καὶ ὁ χατ- —lavatores, aurea et lapidibus pretiosis ornata mal- 
ἐπάνω τῶν βασιλιχῶν xal τὸ μαγλαῦιον xai ἡ ἕται- luvia portantes, domini et auream manum seu in 
ρεία 15, "Ev6ogev γὰρ τῆς μεγάλης πύλης τοῦ aü- porticu augustalis extra magnam portam stant, 
γουστέως ἵστανται ol νιψηστιάριοι (70), βαστάζοντες p ubi et chrysotriclinarii adsunt. Tunc ad nutum 
τὰ χρυσὰ xai tx λίθων τιμίων χατεσχευασμένχ — domini prepositus, inclinato versus dominos capite, 
χερνιθόξεστα (71), xai ἵστανται οἱ δεσπόται elc τὴν — propria veste oatiario auream virgam tenenti si- 
χρυσῆν χεῖρα, ἤγουν εἷς τὸν πόρτηχα τοῦ αὐγουστέως — gnum dat: quatuor enim ostiarii aureas οἱ gem- 
ἔξωθεν τῆς μεγάλης πύλης" χἀχεῖσε γὰρ xai οἱ τοῦ — mis pretiosis instructas virgas portant. Deinde 
χρυποτριχλίνου παρίστανται, Καὶ δὴ διὰ νεύμα- egreditur, et magistros, proconsules, patricios, 
τος (72) τοῦ δεσπότου ὁ πραιπόσιτος τὴν χεφαλὴν Btrategos, officiales οἱ clausurarum prefectos ad- 
VARLE LECTIONES. 


Ὁ XOA. Ἰστέον, ὅτι διὰ τοιούτου σχήματος... εἰ ἐν πάσαις ταῖς δοχαῖς διὰ νεύματος τοῦ δεσπό- 
τοῦ ὁ πραιπόσιτος νεΐει τοῖς ὀφείλουσιν εἰσάξαι, εἶτε τὰ κατὰ τύπον εἴσα A uev βῆλα, iv ταῖς δοχαῖς, 
ἴτε ἐθνικῶν εἴσοδος ὀφείλει γενέσθαι, εἴτε ξεναλίων ἐξ ἁἀλλοέθνων μελλόντων εἰσιέναι. Integrum hoc scho- 
lion, in ed. omissum, prabet R. in annot. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. n 


Offic. p. 421, 573. Ab his sacris diversi sunt refe- (70) Sünt qui malluvium, τὸ vuplettov, impera- 
rendarii vel regerendarii imperatorum, qui refe- — tori tenent ; vid. ad p. 418 j 
rebant de rebus scitu necessariis ad imperatorem. (711Sunt malluvia&, Sau patere, pelves,in quibus αἱ 


('Referendarius est cancellarius regius. Alteserr. χεῖῤες νίπτονται, manus levantur, cum adjunctis 
ad Anagtas. p. 114 )* Vid. Novell. Justin. p. 54. τοῖς ξέστοις, seu sextariis, ld est. hydriis, guttur- 
Procop. Anecd. p. 65, 5, ubi dicuntur referen- niis, e quibus aqua in suppositam pelvim detundi- 
darii libellos supplices ad lerp. relerre. Videntur tur. V. Habert. Pontiífic. p. 50. De hoc modo 
fere secutis temporibus referendarii rerii desiisse, ,, novorum Grecorum appellationes duarum diver- 
et ipsorum referendi munus ad Logothetas dromi C sarum rerum, attamen communione quadam inter 
οἱ ad prefectos Caniclii transiisse. Vid. Cedren. 586 junctarum, in unam vocem colliquandi, qualis 
p. 943. Reprehendit ibi loci Goarus Xylandri in- — est in voce δισκοποτήριον, discus cum superimposito 
terpretationem, non quidem absque omni jure calyce, dicam ad p. 43. Quod novi ξεστὸν sezlum, 
(nam referendarius aut Caniclius non tantum  seztarium, appellabant, sen gutturnium sextarium 
acta in senatu, sed etiam de dubiis, agendis, po- — aqua continens, id veteres mpóyoov appell&bant. 
stulatis, etc... referebat), ipse tamen interpreta- Homerus: 
tionein multo nequiorem substituit, pre qua bona — , — XígviGov ἀμφίπολος πρόχοόν θ᾽ ἅμα χερσὶν 
et proba Xylandreana habeatur. 'H τῶν ἀναφορῶν [ἔχουσα. 
διοίχησις est actio, functio, referendi, de rebus δὰ — E quo loco simul patet, χέρνιδον, quod in probatis 
imperatorem nempe. Non recogitabat V. D. usum — vetustis auctoribus non reperitur (illi enim χέρ- 
verbi ἀναφέρειν notitiam alicujus rei alicui dare, — vw dicunt), jam tum in usu fuisse, ut multa fuerunt 
el ejus sententiam quid agendum sit explorare. | eorum, que in hoo nostro codice similibusque 
Quae notio manavit ex vetere formula retulit — nova videbuntur viris doctis, aut veterum novo- 
Consul scil. ad Patres Conscriptos, quos senten- rumque simul non satis familiaribus, aut non satis 
tian. rogavit. Vid. Script. Hist. August. t. it. firme memorie. Habuit omnia, que manifesto 
pag. 42 fine. Valeg. ad Ammian. Marcell.p.39.'Ava- ^ nova et barbara non sunt, sed sordida tantum 
φορὰ Bic dicilur seriptum, quo rei alicujus status — gunt, vetustissima Greca etas; verum iis auclores 
imperatori exponitur, ut apud Theopbhan. p. 78, — munditiarium studiosi abstinuerunt. 
et ipsa imperatoris ad populum oratio, narratio, D (72) Ilic habetur scholion in membranis, quod 
mandatum, signilicalio de notabili quadam in quia in extremo presecto margine scriptum et 
rebus reyni facta mutatione dicitur  dvago-  hiulcum erat, (ut passim sunt eadem de causa 
ρά. Vid. Cedren. p. 750 sqq. 754, et locum Cy- scholia hujus codicis,) omissum fuit. Unicum 
rilliScythopolitani apud Alemannum ad Procopium — locum supplere ex ingenio non potui, ubi puncta 
p. 101, ubi ἀναφορά est pon tantum relatio, s9d — posui. Est autem hoc: Ἰστέον, elc. Vide var, lect. 
etiam remonstratio et supplicatio, ut ibi ad sensum — Ad rem ipsam quod attinet νεύειν novia Grecis 
bene vertitur. est nutu signum dare opportuni temporis peragen- 
d» alicujus imperata rei,pro quo etiam dicunt xat- 
(69) Significationem de statu vel recta jam facta ρὸν διδόναι, ut cootra qui signo dato obtemperat, 
constitutione rerum addisciplinamecclesiaslicam, κχαιρὸν Aap6xvevv dicitur, formula frequenti in 
eoque ad patriarchalem inspectionem et ordinalio- Pontificali Haberti. Pro διὰ νεύματος χελεῦειν, 
nem pertinentium. De vove χατάστασις et τῷ τῆς — divina annutalione indicare. jubere nempe, hic 
χαταστάσεως dixi ad p. 418. Que loci, prOQetes δὰ NeSEXRRSSNSSRS BNSSNSSS 


123 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


124 


. . e ' - , 1 - 4 » "M" 
du:it : quibus pro more salutantibus dominos, et A ὑποχλίνας τοῖς 6sonozan, διὰ τῆς οἰχείας χλανίδος 


secundum suos ordines constitutis, ad nutum 


νεύει (73) τῷ ὀστιχρίῳ (74) τῷ τὴν 


χρυσῆν βέργαι 


JOAN. JAC REISKII COMMENTARIUS. 


intromittendos esse, Auna Comnena Alexiadis p. 
963, dedit τὸ δοῦναι τοῖς ἔξωθεν τὴν εἴσοδον διὰ τοῦ 
βλέμματος ἐμφαίνειν. Dignus est, qui totus appo- 
natur, ille locus ; et bunc presentem nostrum, et 
alios Nostri deincepa pluresillustraturus, in quibus 
de senatus in cons'storium processione seu con- 
ventu et Sileniiis agitur, ut qui clare doceat, quo- 
modo przsederit imperator, quomodo protectores 
corporis sacri adstiterint, quem loeum obtinuerint 
regii sanguinis viri, quem senalores, quid in si- 
leutiis actum, quomodo processum fuerit Οἱ πά- 
Àat τῶν βασιλικῶν σωμάτων τεταγμένοι φύλαχες 
πρῶτοι πρὸς τὴν βασιλιχὴν ἐχώρουν σχηνὴν, οἱ μὲν 
ξίφη περιεζωσμένοι, (sunt Bputharii et omnes de 
epathis non:inati] ol δὲ δόρατα φέροντες, [ sunt. τὰ 
ἄρματα armigeri], oi δὲ τὰς ιωρυσιδήρους bon- 
φαίας ἐπὶ τῶν μων ἔχοντες. [ Per τὰς ῥομφαίας 
intelligit Aunaaut τὰ σπαροδάχλια, αὐ secures Baran- 
gorum,quamvis vocabuli non propria signifientione 
usa.] 'Ex διαστήματός τινος τοῦ βασιλικοῦ θρήνου 
εἷς μηνοειὸξς σχήμα ἑχωτοὺς ἰλαδὸν χαταστήσαντες, 
xal oiov ἐναγχαλισάμενοι τὸν αὐτοχράτοσα, θυμῷ 
τρατυη γούμενο! πᾶντες - - ὅσον δὲ συγγενὲς ἐξ αἱ 
pato; τε xal ἀγγιστείυς τούτῳ προσῆχον, ἀγγοῦ 
τοῦ βασιλιχοῦ ρῃρόνου &o' ἐχάτε:α ἵσταντο, Δεξιήδεν 
δὲ vai ἐξ εὐωνόμων ἕτεροι καθίσταντο ὑπασπισταί, 
Ὁ δὲ βασιλεὺς φούερὸς ἐπὶ θώκου προυχάθητο, οὐ 
ασιλικῶς ἐσταλμένος μᾶλλον ἢ στρατιωτιχῶς, 
Gerebantur enim hec in. castris.] -- φωνὴ δὲ τις 
παρ᾽ οὐδενὸς ἐξτχούετο, ἀλλ᾽ ἀτενὲς ποὸς τὸν ἐφεστν- 
κότα τῇ πύλῃ τῆς σχηνῆς [ostiarium, aut gilentia- 
rium | ἀπονεύοντες ἐπτονμῖνοι εἰστήχεσαν, - - τούτῳ 
ὁ βασιλεὺς ἐνατενίσας. δῦναι τοῖς ἔξωθεν τὴν εἴσο- 
δον διὰ τοῦ βλέμματος ἐνέφηνεν. Ὁ Cb. παραγοῖμα 
τῆς εἰσόδου τούτοις παρᾳχωρεῖ, ΟἹἨ δὲ καίπερ ὀεδιό- 
τες, ἀλλ᾽ ὅμως εἰσὴςσαν, χάτιυ τετραμμένοι τε τὰς 
ὄψεις, καὶ βραδεῖ ποδὶ στεί ξοντες, Κατὰ στίους δὲ 
τίν στάτ'ιν λαχόντες ἱκαταδόκουν τὸ μέλλον, Exi- 
στος δεδιὼς, ὡς τὸν περὶ ψυχῆς λοίσθιον δοόμην ὃρα- 
μούμενος. Finita oratione imperatorie, ἐπὶ τούτου 
θροῦς ἦρτο πσλὺς, τῶν μὲν ἐπαινούντων τὸν βασι- 
λέα xai θαυμαζόντων τῇ" ἀνεξιχαχίας καὶ πραότη- 
τος, οἱ reliqua. Ait Anna primos ad pretorium "6- 
cessi98e mane anliquos custodes et protectores 
sacrorum) corporum, quorum alii ense» e zonis 
pendentes, alii manibus hastas, alii graves ferro 
et latos enses, seu seoures supor humeris geatave- 
rint; eosque in semilunarem formam  uetitisse. 
Propo thronum regium stetisse aanguine et aflini- 
tate domino junctos ; pone imperatorem, super 
capite ejus, ut. Arabes loquuntur, astitisse dexira 
sinistraque armigeros, procul dubio spadones. 
Coram velo stantes non ausos fuisse hiscere, sed 
re&pcxiese omnes ad ostiarium, ingreasui pretorii 
appositum. Hunc accepta annutatione imperatorisg, 
qua intellexisse! proceres intromittendos esse, eos 
intromisisse. Illos tario gradu ingreasus adatitisse 
juxta series, et audita Alexii oratione acciamnsse 
mul'o curn stropitu et laudasse. 

(73) Quia coram imperatore omnia decenter, 
tranquille, cum venerationis quadam signiflentione 
et majestate debebant agi, silenter et ipse nutu 
signific«hbat quid actum vellet, et prmposiii aliiqua 
plerumque nutu et inanus gesticulatione, et in aliis 
quoquetuniee concussione imperata subinnuebant 
"[Toga signum dabant veteres ; vid. Drskenborg. 
ad Livinm tom. !|I. p. 906.j* Ad varia signifi- 
canda, variisque temporibus et locis concutiebant, 
levabanive veteres vestein, oliin. quidem in thea- 
tris, significandi faveris ergo, deinde in aula Dy- 
zantina prepositi palatii aut sacri. cubieuli, si qua 
de re imperatorem admonitum vellont, quia ipei 


B 


C 


D 


voce imperure pro indecenti et majestaler; lzdente 
habebatur ; in ecelesia diuconi, quando clara voce 
aut presbyteris preces recitan*ibus, aut psaltis in 
ambonue, aut populi fideli utendum esset atque ac. 
clamandum. lpse imperator in Circo. sublata pur- 
pura sua, in certam plicarum formam componsita, 
quam ἑἐωπθέλιον appellabant, populum acorabsi 
vel salutabat, qui. ritus. vetustie mizsotn] 
mappae consularis successit, ut suo loco videbi- 
mus, Jum de singulis pauca quedam addeuus. 
De more concussis olim quidem tunicis, deinde 
vero orariis, favoris Circensis exgnilicandi grutia, 
Casaubonus et Salmasius ererunt abunde ad Vo- 
pisci Aurelianum cap. 49, q. o est eum imperato- 
rom primum dedisse oraria. populo. Homano, quibus 
is ad. fuvorem. uteretur. Eyit. quoque. Petavius δὰ 
Theinistium p. 900, ubi t:ien sinistre interpreta- 
tus fuit locum Philostrati Vit. Apollon. Tyan. 1.5. 
et dictionem ὀρθόν, διδόναι de more, sui Philostrato, 
nedum Apollonio fuit. recentior. Rectius interpre- 
tatus eum fuit Olearius. Nuperrimu de hoo. more 
disputavit cl. Reimarus ad illud Xiphilini p. 1000, 
de Seneca οἱ Burrho, qui cantante iu seccena Ne- 
rone τὰς τε γεῖρας x3! τὰ ἱμάτια, ὁπότε φθέγξαιτό 
b, ἀνέσειον χαὶ τοὺς ἄλλους προπτεσπῶντο. Insignis 
est in hanc rem lucus Geurgii Alexandrini in. vita 
Jo. Chrysostomi lacus, c. 40: 'Expéxovv αὐτὸν 
ὑψγοηῦντες εἰς τὸν ἀέρα, οἱ μὲν τὰς /AavíCa; ξαυτῶν, 
oi δὲ τὰ πτερύγια τῶν χουτζηύλων, ἕτερο: δὲ τὰ 
ἐγχειρίδια, xat ἄλλοι τὰ φαχιώλ'α. AM auctor. quos- 
dum chblanidas seu tunicas suas in altum κα levasse 
testandi favoris ouusa, alios oras extimas, cuapl. 
des vel apgulos, aut alas, cagularumni suarum, alios 
mappas manuales, alios denique tinras suas, aut 
capitum involucra, facialia dicta. De more, quo 
prepositus sub miseo nonnihil c.pite, et levata tun- 
tillum tunica imperatorem tmocnobat, tempus esse 
surgendi atuue procedendi, testatur et hic noster 
locus, et alii nostri codicis, e& ille in primis 1. 11, 
c. 10, p. 315: Εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος xa! προτ- 
χυνεῖ σγηματοειδῶς πῶς τὴν κεφαλὴν ὑποκλίνων, 
xal ταῖς χεοσὶ μετρίως χουτίζων τὸ ἔαντοῦ σα- 
γἷον, Pro sago, vel »agto, neminatur ín loco nostro 
et alibi ἢ, γλανίς. Ewtne igitur idem sagum οἱ /X.4- 
νίς ἢ Equidem, ut verum fateur, nescio. 'Tum in- 
constanter οἱ obscure loquuntur, ut! de omni re 
vestiaria, ità do βαρὺ quoque et chlanide scripto- 
res, ut diverseumno a chlamyde fuerit, an idem, 
ehlanis liquido non constet. Sunt loea, e quibus 
ap;areat endem esse sagum et chlanidem, sunt 
ruraus alia, o quibus contrarium colligas ; quare 
velitn nos excusatos habeat, si quis forte credat 
nos peccasse vocem yXav:; Latina tunica reddendo. 
Sagum et chlamydem aut idem aut. propemodum 
idem esse non dubitatur. Quesndo igitur eadem 
in re uno 
(74) Ostjarius est duplicis zeneris, palatinus et 
ecclesiasticus. De priore hic sermo. Erat qui in 
velis stabat, et vocatos introducebat ad. Impersto- 
rem. Vid. Du Cange Gloss. utroque. "Adextratores 
et os'iarii qui fucrint, vid. ord. Rom. p. 169, de 
forn:ula, cem osliarius Ecclesie cligitur, Durand. 
Rational. p. 54)* Virgam nureum, O-tiarii aymbo- 
lum, memorat A«terius, Ornt, in OEeconemum | ini- 
quitatia, apud Pu Canege Gloss, Lat. v. Cura, xa- 
λαμίδα 42031» Rppellans, Vir: talis aurem imagi- 
nem videre licet apud Bandur. t, i1, p. 623, in. illa 
tabula, que S. Cruria inventionem sistit. oculis. 
Astant ibi imperatrici in throne. sedenti duo. seu 
eilen'iarii, eeu Ostiarii, tunicati et humeralibus 
induti, tenentes in dextra quisque virgam nuream 
gemmis ornalarn, eX genio Wo ταλυθαύλλτανα. 


133 


DE CERJMONIIS AUL/&E BYZANTINJE LIB. I. 


126 


κατέχοντι" τίσσαρες γὰρ ὀστιάριοι τὰς χρυσᾶς ἐκ A imperatoris prepositus clare et harmonice dicit ; 


λίθων τιμίων ἠμφιεσμένας βαστάζουσι βέογας. Καὶ 
ἐξέρχεται, χαὶ εἰσάγε: τούς τε μαγίστρομς (75; ἀνθ- 


JOAN. JAC. REISKII 


in re uno loco chlenia, altero eagum appellatur, 
non improbabilitar conjicias ista omnia idem esse. 
Id adhuc magis stringit, quod de χλανίδι dicatur, 
eam περιδάλλεσθαι, cireumjici, quad fit p. 173 ult., 
et 175, ἁπλοῦσθαι expandi, distendi, quod in chla- 
mydem quidein, at non in tunicam quadrat, item 
quod Nilus ait l. 11, Ep. 245 : Οἱ μοναχοὶ στολιζό- 
ἐνοι ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ dvaballovcat ὥὦμου, Yu- 
μνοῦντες ὅλον τὸ εὐωνυμὸν μέρος. Οἱ ὃὲ φοστοῦντες 
χοσμικοὶ τὰς χλανίδας τὸ δεξιὸν μέρος τοῦ σώματος 
τοῖς πᾶσι φανερὸν καθιστῶσι. Qui locus τῇ Y Aàvlót 
tribuit, quod alil scriptores omnes τῷ χλαμύδι tri- 
buunt, quamvis dubitem, 'aut potius sociam, omni 
lempore observatum non fuisse morem, quem de 
$uo &vo perhibet Nilus, ut laici fibulam chianidis 
aut chlamydis in dextro humero ferreot, clerici 
in sinistro. Bed erit forte alibi amyplior de his 
agendi locus. Illam Balsamonis dictionem de cone» 
eussione orarii in sacris, a Casaubono jam alla- 
tam, repetere nolo. Constat ex ea, astantes sacra 
facientibus sacerdotibus diaconos observsre lem- 
pora precum tacitarum et exclamationum, elgnum- 
que orario moto dare stantibus in umbone, ut 
clara voce, quà opus identidem ait, reeitent. Idem 
imperat quoque Pontitioale Haberti p. 53. A£yec ὁ 
δευτερεύων. Τῶν Κυρίου δεηθῶμεν, τὸ 'Qodotov xpa- 
τῶν. Καὶ λέγει ὁ πατριάρχης χαὶ οἱ λοιποὶ τὴν εὐχὴν 
τῆς εἰσόδου μυστιχῶς. Αὐτῆς δὲ τελεσθείσης λέγει 
ὁ διάχονος πρὸς τὸν πατριάρχην. Εὐλόγησον, δέσποτα, 
τὴν ἁγίαν εἴσοδον, δεικνύσων ἅμα κατ πρὸς ἀνατολὰς 
ετὰ τοῦ ὠραρίου οὕτως χρατῶν αὐτό, Idem, p. 112: 
Ο δευτερεύων τῶν διαχόνων μιχρὸν ὑποχλίνας τὴν 
χεφαλὴν xal δειχνύων σὺν τῷ ὡραρίῳ τὸν ἅγιον 
δίσκον, λέγει. εὐλόγησον, δέσποτα, τὸν ἅγιον ἄρτον. 
Quod ín superiori loco οὕτως dixerat, viva docentie 
voce adjuvandum, docendo coram monetrantis ges- 
ticulationem, id idem Pontifleale p. 28, claslus τοὶς 
τρισὶ δαχτόλοις τῆς δεζιὰς χειρὸς enuntist, in illis: 
εἶτα στρέφεται [diaeonus] πρὸς τὸν πατριάργην, καὶ 
ὑποχλίνας τὴν κεφαλὴν ξαυτοῦ κρατῶν καὶ τὸ ὡράσιον 
τοῖς tp:ol δαχτύλοις τῆς δεξιᾶς γειρὸς καὶ ὑφοδεικνύς 
αὐτὸ [nonnihil sublatum id In conspectum patriarche 
ingerens] λέγει' Καιρὸς τοῦ ποιῆσαι τῷ χυρίῳ' 
Δέσποτα, εὐλόγησον, lempus instat, quo dominus 
[patriarcha] recilet : Domine, benedic. Scilicet pro 
1ndecenti habebatur nuda inanu superiorem aliquo 
dirigere et spectare jubere. Ergo eubjeota orario 
vestive manu moustrabant ; quemadmodum etiam 
qui ecclesie, sanctis, regibusve coronas aureas 
serlave aut munera alia offerrent, detrahere da 
pretio doni, et maculare puritatem ejus Eccle- 
gieque, et majestatem eorum, quibus destinata ea 
essent, violare sibi videbantur, si ea nudis mani- 
bus contingerent: quapropter in antiquis monu- 
mentis apud Ciampinum (ut t. 11, tab. 26, 27, 46, 
Δ, 40, et aliis) aut ambabus aut saltem una manu 
sub chlamydem missa conspiciuntur olferentes 
donaria suam oblationem sustinere el exhibere. 
Solebant Greci quoque medio evo concussa veste 
sese ad duellum provocare, ut Latini eorum tem- 
porum projecta chirotheca ; ut constat ex Anonymi 
de Amoribus Lybistri et Rhodames apud Du 
Cange v. 'Pévra:. [Est autem ῥέντα arena bellica, 
vel gladiatoria, locus condictus, quo duellantes ex 
condicto conveniunt ad dirimendam rixam suam, 
le rendez-vous, unde manavit.| 
M£sov τῆς ὀέντας ἵσταμαι, ζητῶ ἵνα τὸν δώσω, 
Καὶ τὸ φαρίν μΆ0 ἐχίνησα, κατέδιν εἰς ἐκεῖνον, 
"Exeivoc πάλ'ν μετ᾽ ἐμοῦ. Γίνεται κτύπος μέγας. 
Dictio ἵνα τὸν δώτω significat in Grascobarbaro 
sermone idem atgue ἵνα αὐτὸν πατάξω. De sermone 


C 


D 


« Jubete. » Et postquam cum dominis ad onopo- 
dium exierun!, uhi drungarii vigili: et rei navalis 
COMMENTARIUS. 


per signa, qui medio evo in monasteriis vigebal, 
damnato lingue usu, longam tractationem intezuit 
Du Cange Gl. Lat. v. Signum ex Ordinali 8. Vioto- 
ris Parisini. 

(75) Recensio aliqualis heo est palatinorum offi- 
ciorum, quem tamen aliis loois pleniorem dabit. 
"[De magistrorum dignitate in aula Byaantina vid. 
Du Cange ad Alexiad. p. 245.]' 8zepe occurrent in 
hoc libro οἱ μάγιστροι et ὁ μάγιστρος. Bi in singu- 
lari et absolute Magister appellatur, intelligitur ó 
τῶν βασιλικῶν ὀφφικίων, sacrorum officiorum, item 
τοῦ παλατίου et τῶν ἐν αὐλῇ τάξεων (que omnia 
eodem redeunt,) Magister. Aliquoties etiam οἱ δύο 
μάγιστροι occurrunt, ut cap. 47, l. i1, in formula 
allocutionis legatorum Bulgarorum, item in Cleto- 
rologio excitatur ὁ μέγιστρος, et iterum ὁ μᾶγι- 
cx20«. Erant enim, ut equidem existimo, tol mae» 
gistri, quot erant imperatores ; ei duo imperatores 
essent, erant totidem magistri. E. c. Constantinus 
noster pro se habebat, magistrum unum, et (ilius 
ejus Romanus alterum. Ita quoque Leo Sapiens et 
Alexander, ejus frater. Bed mera heo est conje- 
clura, cui vehementer adversari videtur locus 
Luitprandi Legat. p. 431 initio, ubi Nicephoro, se 
legatum prima vice admiltenti, adatitisse ait. Ba- 
silium parakymomenum, protosecretam, protove- 
sStiarium et duo magistros. Nicephorus potest 
tunc dioi aut solus regnasse, aut cum collegis 
Constantino juniore et Basilio, Romani filiis, quo» 
rum ae tutorem gerebat. 8i solus, quare duo ma- 
gietros penes se habuit, si quidem conjeclura no» 
stra recto talo stat? Si autem collega, quare non 
Ires, quandoquidem tPes imperatores tuno egsent. 
Sed statuat ea de conjeatura quantum quisque 
velit. Alias multi erant magistri in aula Byzantina, 
et Luitprandus suo, id est equali nostri Constan- 
tini tempore, viginti quatuor eorum numerat. 
Seilioet, quaevis nobilior dignitas, tam palatina, 
quam militaris, prefixum habebat titulum magi- 
stri, ut paulo post titulus prohedri solebat prefiyi. 
Quamvis hujus rei vestigium in hoo codice pene 
non exstet, apud alios tamen scriptores historie 
Byzantine sempe occurrunt axiomatioi cum prefixo 
magistri titulo. Ita Leo Grammat. p. 453, 401, 
4;5, magistrum et domesticum scholurum memo. 
rai, et p. 494. μάγιστρον xal μέγαν ἑταιρειάρχην, 
Cedrenus p. 503, habel μάγιστρον xai στρστηλάτην 
et μάγιστρον xai λογοθέτην τοῦ δρόμου ; item p. 
604, magistrum et drungarium vigilie p. 613, ma» 
gistrum et stategum Armenorum, et magistrum 
atque prefectum  excubitorum. ἽΜαγιστρωος καὶ 
δομέστικος τῆς Δύσεως est apud ecript. post Theo- 
phan. p. 205.|* Soylitzes p. 822, habet magistrum 
el protoasecreltis. In. universum habebant singula 
officia palatina suos magistros, qui et principeg 
appellabantur, ut Salmasius ad soript. Iligt. Aug. 
t. n, p. 239, observavit, qui p. 220 addit, mag 
8atrum oltflciorum omnium et principem offioii pa- 
latini, simpliciter mawistrum vocari consuevisse. 
Conf. Aga!hias p. 116, ed. Vulcan. et Procop. 
Anecdot. p. 109 ult., quem locum Alemannus bene 
restituit. *[De magistris palatii eorumque origine 
ex nula Byzantina v. les Dignitex de la France, p. 
227.] De offloio et partibus magistri officiorum 
docte atque fuse disseruit Vales. ad Ammian. 
Marcell. p. 206. Medio evo hos magistros quoque 
praeceptores palatii appellabant, quorum erat riftam 
imperialis aulz? et inajora. nagotia su discretionis 
arbitrio definire, ut ait Vita &. Aldrici episcopi 
Senonensis apud Du Cange v. Praceptor. Aut cum 
Th&gMto (eStore. οὐδολοτοτο τὸν SSSRNINESASRSNS 


121 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


198 


eum spathariis imperatoris, arma imperatoris À ὑπάτους (76) τε xa: πατρικίους (77), στρατηγούς (58. 
JOAN. JAC. REISKIL COMMENTARIDUS. 


convenit Siniscaleus, de quo vid. Murat. t. I An- 
tiq. ltal. p. 119. Disput«tum hec. etate. fuit. de 
ollicio et etymologia Senescalci, aut Sinescalci. 
Mihi videtur a voce antiqua s?nde et scale venire. 
Notat autem Sinde idem atque superstes adhuc vox 
cum przepositione adjecta Gesirde, id est ὑπουρ- 
qa familia, famulitium, obsequium. Nulrilios, τοὺς 
συντούφους, appellat Gregorius Turonens. Vl, τι. 
Nubtritis, qui a / excreendum ministerium regale 
erunt. necessarii. Gesindeknecht, tamulus, qui ce- 
terorum famulorum inspectionem et procuratio- 
netn sibi babebat injunctam. 

(7/0) Anthypati seu proconsules poeteriorum tcin- 
porum longe sunt alii a procoss. illis vetustis flo- 
rentis Romane rei. Merus tum erat titulus aucto- 
ritate cassue, nisi qui ἀνθύπατοι τῶν θεμάτων 
procoss. provinciales essent. Forte sic dicti fuere, 
non quo4 [oco consulum, pro consulibus essent, sed 
quod ante lHyvalos essent, et illos precedereut. 
Videntur in τῶν ᾿Ιλλουστρίων locum successisse. 
Nam ut Illustris titulus nulli officio soli alligatus 
erat, sed tantum comitabatur summas dignitates, 
ita deinceps iidem An/hypali dicebantur, qui olim 
illustres, hoc. titulo evanescenie. Habebantne sin- 
gule provincia &uos proconsules ? Sane Antiochus 
᾿Ανθύπατος τῆς Ἑλλάδος est apud Zosimum v, 5, 
81, et e nostri Cletorologio constat majorum qua- 
rumque provinciarum strategos fuisse simul An- 
thypatos; non hoc titulo, sed illo, auctoritatem 
illis tribuente. Junctus quoque solebat esse titulus 
Anthypati cum titulo patricii ; sed uterque merus 
erat titulus, nulliue potestatis aut index, aut au- 
etor. '(Vid. Contin. Constant. III, p. 67, ubi Alexio 
Moselli patricii primum et procos. collata a 
Theophilo diguitas, tum vero tuagister quoque ac 
Cesar ab ipso orecatus est." 

(77) Erat hie quoque merus titulus, honorem el 
dignitatem conferens, at aucloritatem nullam. 
Auctorem habuit Constantinum M. teste Zosimma 11, 
40, ubi memorat aliquem OD. tatuin, ὃς παρὰ Kwv- 
σταντίνου τετυχγήχει τῆς ἀξίας τοῦ πατριχίου, 
τχύτην τὴν τιμὴν χαὶ προχαθῆσθαι τοὺς ταύτης 
ἐξιωμένους τῶν τῆς αὐλῆς ὑπάρχων νομοθετήσαντης, 
Signiltcat patricius idem s&lque patrem. Etymolog. 
M. πατρίκιος οἱονεὶ πατὴρ τοῦ χοινοῦ. Patricii enim 
urbium, regionum, imperatorum erant iidem alque 
patres urbium, regionum, alque imperatorum ; 
qui eos et eas curarent, diligerent, foverent, ut 
pater liberos auos. Olim seculo Constantini M. et 
Theodosiorum quotquot patricii essent, iidem 
quoque patres imperatoris appellabantur, ut con- 
siliarii et directores ejus, omniumque consiliorum 
ejus conscii et. administri. Apud Menandrum in 
Exc. Legat. Hoschel, p. 102, memoratur aliquis 
IIxuo^otoz ὄνομα, ἀξίωμχ βασιλέως πατήρ, et pag. 
110, appellatur idem ἐν τοῖς βασιλέως πατράσι τε- 
λῶν. Ergo plures erant patres imperatoris, et 
omnes participabant, qui sacris consultationibus 
adbiberentur. Idem p. 132 : Στέλλεται κατὰ τὴν 
Περσῶν γώταν πρισθευτὴς Τραϊανὸς ἐν τοῖς faa:- 
λείοις πατοάτι τελῶν xal τὴν λεγομένη» τοῦ χουχί- 
στωρὴς διέπων ἀργήν. Olympiodorus apud Pho'ium 
in Bibliotheca p. 106, Ἰοδινιανὸς πρεσύεύσας πολ- 

ἄχις - - χαταμένει πρὸς “Λττολον [id est παρ᾽ 'Ac- 
τάλῳ] πατρίχιος ᾿Αττάλου ὀνομασθεὶς, id est con- 
siliarius. Recte proinde Ducas Patriciis Weziros 
Turcarum confert, Hist. c. 22: Ηροσχαλεῖται τὸν 
πρῶτον τῶν μεγιστάνων αὐτοῦ, ὃν βεζύρην χατὰ 
τὴν αὐτῶν χαλοῦτι γλῶσσαν 6v οἱ Ῥωμαῖοι πατρίχιον 
xa! μεσάζοντα λέγουσι. Conf. Antholog. H. Steph. 
in carmine o2zoz ὁ χοσμήσας p. 209. 1n Cod. Theo- 
dosiano praefecti praetorio et illuetres alii proceres 
Dun lantum /ratris nomine ab impp. compellantur 

(unde íl//a sigla F. A. frater ave) item fratres charis- 


simi el amantissimi, sed etium patres ; v. Guther. 
de OIT. Doin. Aug. p. 314, 465, et Negelin in diss. 
de diptycho Norimbergensi. At quid de Cedreno 
statuendum, qui p. 505, de Leone Sapiente Con- 
Stantini nostri patre narrat eum primum titulum 
toj βασιλεοπάτορος instituisse, eumque Tzan!ze 
Bocero 800 tribuisse ; cuin tamen is ipse p. 32i, 
dixerit Theodosium M. liliis suis Honorio ct Arca- 
dio prefecisse Arsenium, ornatum titulo τοῦ Bas:- 
λεοπάτορος" vid. Dissert. cl. Leichii de  Con-tani- 
no, huic operi premissam c. 3, scilicet anicipavit 
Cedrenus tempora. Fuit quidem a:vo Theodosii in 
usu mos omnes patricios seu consiliarios. aulicos 
patres. imperaloris Laline οἱ Grece πατέρας τοῦ 
βασιλέως appellandi ; aL nomen illud compositum 
βασιλεοπάτωρ, et tota illius dignitatis ratio 'solius 
eonis ioventum, et anliquioribus tem poribus 
ignota res fuit, ut patebit ex iis, que ad p. 413 
ult. dicentur. Que Goarus ad Codin. de Olttic. p. 
20, n. 36, de Tata seu patre aule, posteriorum 
tetatum dignitate, attulit, non. exscribam. "(| Paulus 
pater imperatoris, Fredegar. p. 200. — Marie *tuari 
envoya en Ecosse pour négocier son réltablisse- 
ment Jacques Hamilton, chef de sa maison, la 
plus illustre d'Ecosse. Elle luy donna le titre de 
eon lieutenant général dans le royaume, et l'adopt 
pour son pére, titre nouveau, excepté dans l'an- 
cien temps. Pitaval, Cawsses illustres, t. IX, p. 
179. Syracusare urbis prefectus ante Saracenos 
Patricius vocabatur.]" [Δ e«t procurator, rector 
vicarius; vid. ad p. 154 dicen/!a. Ita πατρίχιςς 
᾿Αφριχῆς apud Theophan. p. 235, πατϑδίκιος τῖς 
Λαζιχῆς xa! Βαρονουχίου pag. 300. “1 libro diurno 
exstat ad Patricium provincie epistola, qua Gar- 
nerius dicit intelligi aut prelectum provincie 
ἃ CPtano imperatore in Occidentem missum, aut 
eum, qui a Gallie rege sit ablegatus, p. 107. In 
Chrorico Vulturn. apud Murator, t. I Scr. Ital. 
p. 425, babetur hee furmula : 1n nomine Dei nostri 
J. C. anno imperii Dn. noslri Constantini VII, et 
V. anno patritiatus dymini nostr Landulfi, nec non 
el V anno domini nostri Atheuulphí principis - - οἱ 
p. 417, memoratur Adenulphus gobar.loru1a 
gentis Anthypatus el palricius.|* Reguli Longobardi 
Grecie majoris, qui hic memoren!ur, cum pro- 
vincias suas ab impp. CPtanis ut vassalli tenerent, 
patricii erant aule CPtane, et annos &ui pa'ri- 
Ciatus, id est principatus sui ab aula CPtana de- 
pendentis, numerabant, ut imperatores imperii 
sui. Gaimerius princeps Seneventanorum patricius 
factus, poslquam  CPlin venisset. Anonym. Salern. 
t. IL, p. 11, 


(78) Strategi posterioribus evis erant iidem, qui 
olim propratores et proconsules in provinciis erant, 
praefecti nempe provinciarum el juris dictatores 
sam in rebus civilibus, quam in militaribus, magi- 
stri milituin simul et gubernatores urbium. Milita- 
ris ordinis erant strategi, coutra quam olim, cum 
civiles magistratus essent. Quod natum ex diversa 
usurpatione vocis στρατός, vel potius ex diverso 
militie. genere. Initio quidem cives urbis alicujus 
conira hostes suos ipsi in arma ibant. Propterea 
στρατὸς dicebanlur; et ὁ ὄῆμος alque ὁ στρατός 
idem erat, et sepe Pindarus posterius posuit, ubi 
alii prius ponere maluissent; et magistri eorum, ó: 
δημηγοί vel pretores, στρατυγοί vel στρατάρχα! au- 
diebant. Deinde vero mansit quidem sgnificatio 
vOCiS στρατός, itaque dicti qui adversus hostem 
arma gererent, sed oppidani ipsi non amplius in 
campum ibant, sed milites mercede seu à tempus, 
seu ad perpetuum conducti pro ipsis bellubant. Quo 
fü&ctum, uV eorüm magn, quawmNWà wwetnediae 
pietà non impererenN, szoavec deren, 


129 


DE CERIMONIIS AUL/E ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ͂Σ LIB. I. 


130 


τε xai ὀφφιχιαλίους (79) καὶ χλεισουράρχας (80), A ferentibus, stant, procumbunt ibi magistri ac reli- 


* l1 * Α ^ 
xai τούτων κατὰ τὸ εἰωθὸς προοσχυνούντων τοὺς ὃὲε- 


qui, et dominos salutant, scilicet magistro cerimo- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


t. II, p. τὶ, Scr. Ital. pag. 272. '[Adelgisus Desi- 
deri Longobardorum regis fllius ἃ Constantino 
Grec. imp. constituitur patricius. Schminck, ad 
Eginhard, p. 40. Gilimer Wandalorum rex non 
factus est patricius ἃ Justiniano, quod Arianam 
haresin ejurare nollet. Procop. et Theophan. p. 
170.)" Reges igitur et principes occidentales eorum 
temporum suscipiendo patriciatuma CPtanisimpp., 
cujus rei exempla longe plurima dedit Du Cange 
Gloss. Lat. v. Patricius, agnoscebant, se vasallos 
eorum esse, patricios ejus, id est procuratores, 
locum tenentes, vicarios. Patricii vocem ea eate 
id notssse patet ex loco Benzonis p. 1062. '[Po- 
slera die congregato concilio in ecclesia principis 
apostolorum, sedit rez Henricus in melio episcopo- 
rum — tum rez ail: Seniores, solito sore sit. in 
electione nostra. Accipite quem vultis de tota pr- 
senli congregatiene. Qui responderunt : Ubi adest 
prasenlia regia? majestatis, non. est. electionis con- 
sensus in arbitrio nostra voluntatis. Etsi forte ali- 
quot'ens absens. estis, tamen per officium patricii, 
qui esL vester vicarius, semper apostolica? promotion 
interestis. Neque enim patricius est papz patricius, 
verum ad. przparanda reipublic negotia est. impe- 
ratoris patricius, — Decretum est, ut rex Henricus 
cum universis in monarchia imperii sibi succedenti- 
bus fieret patricius, sicut de Carolo. M. factum 
legimus. — Inductus igitur rez viridissima chlamyde 
desponsatur pabiciali annulo, coron.fur ejusdem 
pre[ecturz aureo circulo.]* Ducit nos hic locus ad 
celebratam illam de patriciata Romanorum, quem 
gesserunt imperatores occidentales, questionem, 
cujus origo prima hsc mihi videtur fuisse. Impe- 
ratores CPtani Romam olim mittebant, ut alio, 


B 


minium urbis Rome assereret, annuos consules 
binos creavit, se primum patricium dici voluit, 
triumphum instituit, in quo acclamatum : Henrico 
Augus!o 8 Deo coronato — Ecclesie defensori vita 
et victoria. Goldast. ad Egiahard. p. 170.]* Jam 
antiquus erat titulus primi patricii, idem valens 
atque princeps, senatus ; cujus rei exempla dedit 
Du Cange v. πατρίχιος, cujus utrumque Glossa- 
rium, sed Latinum precipue, praeclara multa de 
patriciis veteris juxta el recentioris evi docet. 
"(Clemens 11! coronavit Henricum 11] et uxorem 
Agnelem, qua occasione jurarunt fiomani nolle se 
uuguam ponlificem absque imperatoris voluntate 
eligere. lpsi praterea de uno. concesserunt. patricia- 
tum, utque przler imperatoris coronam aureum cir - 
culum ferrel jussere. Leo Ost. l. 11, c. 69. Miserunt 
Romani post Nicolai obitum Henrico IV coronam, 
rogantes simul, ut novum ipsis pontificem daret. 
Is convocatis Basileam principibus coronam capiti 
imposuit, et proptere4 patricius Romanus fuit di- 
ctus. Berth. Const. ad αἃ 1061. Conf. Hermanni 
Contracti ad eumdemannum.Otto Fris. ]. vi, c. 34, 
Petr. Diac. i, 21, Lamb. Schaífnab, 10063, 64. 
Ughelli t. II. in Vita Cedoli- p. 211. Intelligitur ex 
modo laudato Leonis Ostiensis loco, quid sit cir- 
culus patricialis, cujus meminit Benzo in Panegyr. 
Henrici ΠῚ, p. 1064 : Romani in melius recordati 
convenientes in. unum promittunt emendare quidquid 
peccaverunt in regem puerum. llaque mittunt et 
chlamydem, mitram, annulum et palricialem circu- 
lum per. episcopos, per cardinales atque senatores. — 
Visum est. ergo. imperatrici suisque silentiariis non 
esse. recipienda capitolii dona, nisi cum regnorum 
patriciis. Tempor&les domini Circulo Parium (des 


patricios, res Romanas suo nomine curaturos : (* Pairs) insigniti. Caprim. Franc. p. 158. Pares curiae 


cum deinceps episcopis Romanis non bene conve- 
niret cum illis Grecis patriciis, et deficere ab im- 
perio Orientali meditarentur, mvitabant reges 
Francos ad suscipiendam rerum apud Romam civi- 
lium procurationem, seu patriciatum. '[Vid. Mu- 
ratori Annalid'I'alia,t. If, pag. 3907, 405, qui credit 
patriciatum constitisse in defensione Ecclesie Ro- 
mane. Conf. Later. pariet. p. 32, ubi de Caroli 
M. patriciatu. De dignitate patriciorum, οἱ 
quod provinciis prefeeti fuerint, postea vero 
eum titulum  reliquerint. v. p. 31. Patricius 
idem, qui postea dux vocatus p. 35, ex Henrico 
Monacho. Patricistus Caroli M. maxime in defen- 
eione Ecclesie consistebat. Idem propterea quoque 
defensor appe:llamus. Conf. p. 58. Claves sepulcri 
S. Petri ad patricios mitti solebant. Testis Carolus 
Martellus, t. IV, p 282 [credo Muratorii Annal. 
d'Italia] conf. p. 407, Patriciatum deposuil! Caro- 
lus M. cum imperatoris titulum assumeret, Czrim. 
Gall. p. 94, imperatorem cos, et patricii dignitate 
uti solitum apparet ex l. lJudrianus et seqq. 
Dist. LXIHI, conf. not. ad Constant. Donat. p. 65. 
Anustasti et. Leonis | etate. redit Roma Hadrianus 
papa, a quo Carolus Francorum rex Romanorum pa- 
tricius constitutus fuerat, regnumque Italia suscepe- 
rat. Museum  [tal. p. 41. Patricium se dictt Caro- 
lus M. in litteris ad Alexium apud Baroniuin et 
Act. S8. inens. Jun. t. 1, p. 714. Henricus IV, 
apud Ottonem Frisingensem de reb. gest. Friderici 
Barbarossm l. r, c. 1, patricium primum se appcel- 
lat. Apud Boioari:x civitatem Brixinoram — curiam 
magnam celebravit, ubi injurias sibi a. Btomanu Ec- 
clesia irrogalas affectuose. conqueritur, quod. videli- 
cel ipso inconsulto, qui tanquam rez et palricws 
primus suz urbis episcopi esse deberet, Romani sibi 
pontificem prz[ecissent. Henricus imperator, ut do- 


8 patriciis descendere negatur p.195 dissert. Du 
Cangii ad Joinville. Parcs Francie passum ante 
omnes alias regni dignitates sibi arrogant. Fauchet 
p. 401.]* Patricii episcopos precedebant apud Gre- 
cos, teste Luitprando Legal. p. 481 a, init., qui 
etiam p. 471 Histor. |l. vi, c, 5, rogam annuam 
patriciorum perhibet fuisse duodecim auri libras et 
unum Searamangium. E nostro hoc codice p. 141, 
patet patricios iu Ecclesia peculiare sibi scamnum 
habuisse, in quo sederent; ete p. 142, diversos 
fuisse patricios syncleticos, et protospatharios, 
illos civiles, hos militares. Conf. p. 138, fine. 

(79) Officiales, qui in officio seu obssquio, id est 
in comitatu imperatoris sunt. Sepe memorantur in 
hoc codice post patricios et znajores civiles milita- 
resque axiomaticos, ut sint. minoris, neque tamen 
minimi zradus, quales sunt e. c. notarii, chartu- 
larii, senatores, maudatores, hypati, dishypati, 


ἢ comites, silentiarii, etc. Otlicium est apparitio, ap- 


paritores, cetus eorum qui magistratui inser- 
viunt. Guther. Off. D. A. p. 626. Vales. ad Amm. 
Marc. p. 93. 483. Du Cang. Glossar. utroque. 

(80) "[Cluse, clusure, angustia locorum, Du 
Cange ad Joinvill. p. 179, μέχρι τῶν χλεισουρῶν 
Συρίας. Script. post Theoph. p. 519. Forte convenit 
cum Capitaneo ad fines tuendos Christianorum 
apud Leibnit. t. II. p. 245. Conf locus Guil. Apuli 
t. 1, p. 380.]* Conf. Du Cang. Gloss. ἢ. v. et ad 
Alexiad. p. 300, unde patet. eos, qui castellis per 
clysas, id est loca angusta, meatus dilliciles, ho- 
slico vicinos, vel et medio in territorio sitos, dis- 
positis preerant, clisuragchas fuisse appellatos. 
Κλείσουρα pro districtu minore, quam θέμα est, 
passim occurrit apud Constantin. de Themat. ut 
P. 23. Possis cum vetustis Marckgraviis et Comittt- 

us limitum camparace, 


CONSTANTINI ΡΟΠΡΗΥΠΟΟΘΟΕΝΙΤῚ 


426 


Y V. Inde cum dominis magistri et reliqui A Ε΄. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε συνεξίασι τοῖς δεσπόται": 


usque ad magnum consistorium, in quo crux 
S. Constantini et virga Mosis stant, una egrediun- 
tur; et ibi primus a secretis et protusecreiarius 
cum ipsis secretis, notariis imperatoriis ceterisque 
secreticis atque notariis οἱ chartulariis el omni- 
bus in eum locum congregatis adest : stantibusque 
dominis supra pulpitum ante camelaucium,prepo- 
situs iteruin ad nutum imperatoris signum uti mos 
est ailentiario dat, (in medio enim consistorio si - 
lentiarii presto sunt,) alta voce exclamans : « Ju- 
bete. » Inde domini ad triclinium candidatorum 
procedunt, ubi sacer Domino clerus adesi, et 
crucem a thesaurario ejus ecclesie ipsis allatam 
oaculartur. Porro ad octangulum tholum seu 


οἵ τε μάγιστροι xal οἱ λοιποὶ ἕως τοῦ μεγάλου xov. 
σιστωρίου (R6), ἐν «p ἴστανται 5 τε τοῦ ἁγίου Κων- 
σταυρὸς xa! 4 τοῦ Μωσέως ῥαδδος" xax 
μὴν ὃ τ πρωτοασηχρήέτις xal ὁ πρωτονοτάριος, 
μετὰ τῶν ἀσηχρήτων xal βασιλικῶν νοταρίων χαὶ 
λοιπῶν σεχρετικῶν νοταοίων 27 τε xai χαρτουλαρίων 
xai δὴ πάντων ἐκεῖσε ἀθροιζομένων, xai τῶν δεσπὸο- 
τῶν ἱσταμένων ἄνωθεν τοῦ πουλπίτου (87) ἔμπροσθεν 
τοῦ xautÀzoxiou, πάλιν διὰ νεύματος τοῦ βασιλέως 
χατὰ τὸ εἰωθὸς νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ σιλεντία. 
pl (88) (ἐκεῖσε γὰ» ἐν τῷ μέσῳ τοῦ xovatatoplo; 
ἵστανται οἱ σιλεντιάσιο.), καὶ λέγει μεγάλως" « Re 
λεύσατε. » Καὶ ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε διέργονται ol δεσπύ- 
ται ἕως τοῦ τρικλίνου τῶν χανδιδάτων (89) (ἐχεῖσε 


σταντίνου 


primam scholam, quem locum ὑδίεγοπι mone- Β γὰρ ὁ τοῦ Κυρίου ἵσταται xÀz2ocq), xal ἀσπάξον. 
VARUE LECTIONES. 
17 Verba Bas. voz. x. λοιπ, σεχρ. vot. et mox xal om. R. in textu, restituit in notis ex cod. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


στασίαι, res lurbidz, p. 73. Idem p. 243, μάθε τὴν 
χατάστασιν habet, disce modeste, oriline,sedate agere. 
In officialibus patriarchae erat ὁ τῆς ἱερᾶς καταστά- 
σεως, de quo Goar. pag. 13 ad Codin.et Gretser., 
p. 167. Petrus Magister scripsit libros περὶ τῆς 
moÀttuxEG χαταστάσεως, de quibus dixi in prefatio- 
ne; v.Du CangeGloss.Gr.Cerimoniarii erat ordinare 

roceres secundum precedendi et sequendi jura, 
incipere troparium,evocare proceres secundum suos 
ordinc8 &| sacram communionem, in magnis pro- 
cessionibus in Magna ecclesia, osculum pacis ab 
imperatore accepturos manu ad eum ducere, vela, 
seu classes procerum, et legatos introdccere, etc.. 
Ep. 14. Nostri fere concludas eum fuisse caput 
silentiarlorum, 


eorum codicillos. Vales. ad Amm. Marcell. p. 323, 
originem eorum deducit a veteribus prueconibus, 
qui postquam judices in tribunali consederant, 
silentium faciebant. 

(89, Candidati sunt milites pompatici,aut osten. 
eionales, ad Augusti custodiam et comitatum dele. 
cti, specie et robore prestantes, a candido, quem 
gerebant vestitu sic dicti. Chronicon Alexandrinum 
ait Gordienum τὸν ἀριθμὸν τῶν λεγομένων χανδι- 
δάτων, homines τελείους xai εὐσθενεῖς καὶ μεγάλης 
ὄντας θέας excerpsisse χατ᾿ ix)oyi ἀπὸ τοὺ τά- 
qure τῶν λεγομένων σχολαρίων. Hi candida turba 

urippo appellantur. 
Cum palatinis stans candida turba tribunis. 

Camisia enim, seu interulas albas gerebant su- 


(86) Consistorium est locus, dista, in qua prin - per omni reliquo vestitu, quemaimodum Verbi 


ceps cum suis consistorianis de rebus &uis publi- 
cis privati«que consultat οἱ decernit, supplices et 
legatos audit, eto. V. Du Canye Gloss. Lat. ἢ. v. 
Guther. Off. D. A. p. 69 sqq. Vales. ad Amm. 
Marcell. p. 87 et 330. Sedden. de Tit. honor., 
t. n, pag. 29. Harduin. ad Themist., pag. 475, 

ui tamen qna habet de quatuor comitibus con- 
sistorianis,ea δι] tempora Theodosiaca pertinent.Po- 
lybius pag. 717, 7, edit, Wech. Χρηματιστιχκὸν πὺ- 
λῶνα τῶν βασιλέων, appellat talem locum, vestibu- 
lum, in quo reges de nogolíis conveniri, et responsa 
dare solent. 

(87) Pulpitum est suggestus, βῆμα, ambo. Vid. 
Du Cange Gloss. Latin. Varia erant pulpita ; ante 
Cathisma Circi, vid. Theophan. p. 157, et ante 
palatium. Cedren. pag. 369, ubi vid. Goar. et ad 
Nostri p. 202 De Camelaucio dico ad p. 331, 13. 

(^8) Plerumque in membranis Lips. σελέντιον el 


divini ministri passim locorum apud nos in reci- 
latione. s&érarum orationum et administratione 
sacri officii adhuc gerunt,item quibusdam in locis 
femine lusentes. Strictee erant ha Jinee (am sin- 
done fiebant) veste, e! de ipsis interpra;or illuin 
Wihelmi Britonis locum apud Du Cange v. £f»ea. 

Linea dicebatur camisia, quce totum corpus operit, et 

ila strictis manicis adharebat corpori, ut nulla. es- 

set ruga, el. descendebat. usque. ad. pedes . unde po- 

deris Grzce, hoc est lalaris.. Videtur Valesius ad 

Ammian.Marcell. p.88, ex Hieronymo elicere velle, 
hos candidatos de candore cutis nomen accepisse. 
Si soli fuissent Germani hanc in militiam assum- 
pti, posset ea opinio quodammodo tolerari. Verum 
candidi potius illi, quam candidati tuissent. Sed ut 
pullati sunt, qui puilam gerunt, ita candidati, qui 
candidam. Conf. idem ad p. 275, 523, ubi exponi, 
quid sit rundidam dare,item Lindenbrog. ad Amm. 


σλεντιάρ'ιοι scriptum inveni. De silentiis, &eu con: ἢ p. 424, 457 ; Petav. ad Themist. p. 377 ; Du Cange 


ventibus et consessibus procerum  deliberandi 
causa, abunde egerunt Du Cange Gloss. utroque, 
ad Cinnam., p. 492; Goar. ad Theophan. p. 202, 
et ad Cedren,, p. 354 ; Alemannus ad Procop. 
p. 103. Silentiarios fuisse ait cubicularios. Non 
satis recte. Sed aliquando latius sumpsit vo- 
cem cubiculi et cubicularii. Cubiculum ipsi est 
consistorium, et cubicularii ipsi sunt illi, qui 
curam agebant, ut in consistorio quiete atque 
decore pro majestate principis presentis age- 
rentur. De silentio, in quo perorabat impera- 
tor, alio loco dicam. De silentiariis hic tantum 
noto, internuntios eos et cursores fere impera- 
toris fuisse in publicis processionibus,in silentiis, 
legatorum introductione,item genatorum omnium, 
^nos brachio prehensos ad imp. introducebant. 

num deducebant recens honoratos, portantes 


utroque Glossario. Color nempe aulicus erat albus, 
et in caniisiis albis debebant proceres quotidianas 
in aulam proce-siones obire. Hinc in charta vetere 
apud Du Cange v. Gunna, color albus et ruber 
sunt colores regii. Cum iunnumerabili multitudine 
equitum de civibus, vestilis in coloribus regiis, vide- 
leet. in. coloribus (id est vestibus coloratis] albi 
coloris et rubri. Benzo in Panegyrico Henrici Ill : 
Allate sunt. Byzantio regales. litterze 5. portifores 
harum fuerunt tres missi. purpura ὦ. ἀν, cum can- 
dore bvssi. Chlamydes nimiz viriditatis relucebunt 
aureis signis, ete. Hine candidam pro militia seu 
gradu palatino posuit Hieronymus Ep. 9, pullam 
tunicam nigrosque calceos candida vestis. el aurati 
$0cci depositione sumpsisti. Ejusdem verba de Ne- 
pottano in palatii militia sub chlamyde et candenti 
ineo corpus ejus cilicio tritum (uit, possunt. eque 


137 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


138 


ται (90) ol δεσπόται τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου, δηλον. A (am vocant, ubi ex argento affabre elaborata ot 


ὃτι ὑπὸ τοῦ σχευοφύλαχος (01) τῆς αὐτῆς ἐχχλη- 
σίας προσφερομέναυ 18 τοῖς δεσπόταις, Καὶ ἀπὸ τῶν 
ἐχεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται ἀπερχόμενοι dv τῷ 
ὀχταχιόνῳ θόλῳ, ἤγουν εἰς τὴν πρώτην σχολὴν, ὅνπερ 
τὴν παλαιὰν χαλοῦσι χαραγὴν, bv d ἴδουται ὁ !9 ἐξ 
ἀργύρου χκατεσχευασμένος περιχαλλὴς σταυρὸς, xal 
διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνήσεως 
ἀπευχαριστοῦσι τῷ θεῷ. Καὶ πάλιν ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε 
διέρχονται διὰ τοῦ τρικλίνου τῶν ἐχσχουδίτων" ἐκεῖν 


pulcherrima crux posita est, transeunt, et ter genu 
flexo cum cereis Deum venerantur; inde rursus 
per triclinium exoubitorum pergunt, ubi ad dex- 
irum et sinistrum latus secundum ordines suos 
turme Romane, vela dicte, preltoriani et reli- 
qua cohortes, militares. porro signa protectorum, 
senatorum et draconariorum, labara et campidu- 
ctoria cum bandis stant dominosque, ut eos comi- 
tentur, excipiunt. 


σς γὰρ ἴστανται στιχηδὸν δέχιᾷ xal ἀριστερῷ κατὰ τὰς οἰχείας τάξεις, τοὺς δεσπότας ἔχδεχόμενα, τὰ τε 


VARI/E LECTIONES. 


1$ προσφερόμενον Leich. 19 ὁ om ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
de militia militari, seu candidato stricte sic dicto, D Paulus Silentiarius Ecphras. Sancta Sophie v. 1214. 


quam de militia togata accipi. Nam militantium 
omnium vestis erat alba. Vid. Juret. ad Paulini Petro- 
corii vitam S. Martini 4, vs. 108. Quamvis igitur tam 
milites proprie sicdicti, quam in aula militantes, seu 
fungentes officiis toge, gererent albas vestes, tamen 
candidati in specie sic dieti illi proteotores sacri cor- 
poris, qui solas eas, et semper gerebant, cumreliqui 
officiales et honorati, interdum alias coloratas pro 
temporum ratione sumerent, Videtur quoque in 
conformatione candide fuisse diversitas, qua mili- 
tes et proceres aulici distinguerentur. Certe iu 
martyrio 8. Acacii, n. 15, memorantur σχήματι 
στρατιωτικῷ λαμπροφοροῦντες, Ductus ille mos 
candidas gerendi aut ἃ Romanis, aut ἃ Grecis, sive 
hi primi ejus inventores sive in eo imitatores Ro- 
manorum fuerint. Grecos veteres certe in forum 
processisse candidatos, apparet ex Artemidoro, 
p. 83. 13. ed. Rigalt. Traductus idem ad posteriora 
tempora fuit, ut adhuc sub Justin. M. ad celebran- 
dum hilariter splendideque diem festum in candi- 
dis populus conveniret. Quapropter Paulus Silen- 
tiarius in Ecphrasi provocans ad celebrandam 809 
lemni et leto ritu dedicationem Sancla Sophie 
sio ait : 
Δεῦρό μοι ἀχλυόεσσαν ἀποῤῥίψαντες ἀνίην, 
Χιούξους ἐποκοῦ: Mine riii Gern πίπλους. 


Candidatorum stricte sic diclorum originem repe- 
tunt a Gordianis; v. auctores supra citi. et Salmas. 
ad Ser. H. Aug. t. II, p. 75. Sed jam instituil, aut 
certe renovavit desitos, Alexander Severus, ut e 
Lampridio t. I, Scr. H. A. p. 939, constat, ubi ail : 
Milites, quos ostensionates vocant, non pretiosis, sed 
speciosis clarisque vestibus ornabat. Significat lineas 
candidas, quae exiguo pretio comparantur, et tamen 
oculo placent atque nitent. Clara vestes sunt can- 
dide. Greci quoque λαμπρόν et χαθχρόν pro λευχῷ 
ponunt, οἱ λαμπροφορεῖν pro λευχειμονεῖν. Ita ac- 
cipio illud Diodori Siculi xx, 7, p. 410, προελρὼν 
tv ἱματίῳ λαμπρῷ, in. vesle candida. Ita λαμπρότης 
pro λευχότης posuit Jobus monachus apud Pho- 
tium Bibl. p. 308, et λαμπροφορεῖν pro candidam 
gerere in illis τὸ μέντοι λαμπροφορεῖν τοὺς βαπτιζο- 
μένους τῆς τῶν ἀγγέλων συμθολόν ἔστι λαμπρότη- 
τος, τὸ χαθχρὸν ἐχείνοις τοῦ νοῦ διατυπούσης. Hino 
dies Paschatis ἡ λαμπροφόρος ἑορτή dicta fuit, ut 
multis exemplis probat bu Cange v. Λαμπρά et 
Κυριαχή p. 769, non quod in splendidis, pretiosis 
vestibus, sed quod in candidis procederelur. Illo 
enim die et alii οἱ recens buptizati in albis proce- 
debant: Plura exempla usus hujus v. λαμπρός pro 
albus habet Du Cange Gloss. Gr. p. 787. Gerebant 
hi candidati torquem aureum, ut e multis nostri 
codicis constat locis; et arma imperatoris, id est 
scutum οἱ hastam, eum procedentem comilantes. 
Propterea συνεμπόρους ἀσπιδιῶτας eos appellat 


PaTROL. GR. CXII. 


ubi processionalemimperatoris turbam sic describit: 


Οὐχ ἀνέμιμνε συνέμπορον ἀσπιδιώτην, 
Χρύσεον ἀγνάμπτοιο χατ’ αὐχένος ὅρμον ἔχοντα, 
Οὐ χρυσοῦν τινα ῥάδδον àd προχέλευθον ἀνά- 
. ίγτων, 
Οὐ στρατὸν ἠνορέῃσι χεχασμένον εὕποδος ἥδης, 
Σύνδρομον εὐόπλοιο μεγαγρηπῖδα χελεύήθου, 


Primo loco memorat candidatos; tum ostiarios, 
aut silentiarios, landem spatharios, aut Maglabitas, 
obscurius enim signiflcavit. Commemorantur quo- 
que spatharocandidati, qui erant spatharil et can- 
didati, diversum militie genus, qui preter scutum 
et arma, candidatorum peculium, etiam spathas, 
seu manu dextra, seu e cingulo gerebant, quales 
mihi describere quodammodo videtur monachus 
Sancti Gallensis de rebus gestis Caroli M. I. 37 : Anti- 


quorum Francorum paratura erant. calciamenta. — 
C 


einde camisia glizziR& (id est candida, nitentia et 
rigida a polline eíliginis] poste baltheus spathze col- 
ligatus. Qu spatha vagina fagea, secundo corio qua- 
lLicunque, tertio linteamine candidissimo cera lucidis- 
sima roborato, ita cingebatur, uL per medium cruciculis 
eminentibus ad peremptionem gentilium auraretur. 
V. ad p. 334, de Saponislis dicenda. Procedebatur 
a candidato ad stratorem, illinc ad s atharium, ab 
hoc ad spatharocandidatum. Candidati imaginem 
videre est in monumento Ravennate apud Du Can- 
ge Famil. Byzant. p. 97, οἱ Alemann. ad Procop. 
p- 77, tenentis, perverso ordine, dextra hastam, et 
ante dextrum genu scutum Christi monogrammate 
pictum colobio ad medium humerum descendente, 
camelaucio in capite presso et rotundo. Candidatus 
armatus, aut certe pretorianus aliquis miles, impe . 
ratori astans conspicitur in Menologio Basiliano 
t. I, p. 64, 176. Turce, ut alia multa instituta 
Byzantinw aula, ita etiam candidatos in suam tra- 
duxerunt. Leunclavius enim apud Du Cange v. Σο- 
λαχίδες hos ait esse satellitum genus, Turcis Sola- 
cler dictos, qui circa Sultanum equitantem in albis 
cursitent subuculis. Ferriolenses tabule tamen 
n. 16 et 17, non consentiunt. 

(50) Osculantur, ᾿Ασπάζεσθαι est proprie ad «e 
trahere, quod faciunt qui rem aut hominem oscu- 
lari cupiunt. Rarissimo, sed primigenio illo gigni- 
ficatu adhibuit Procopius Anecdot. p. 49, ed. Ale- 
man. : Ὃ δὲ δῆθεν οὐχ ἐπαισθανόμενος τῶν πρατ- 
τόμένων σύμπασαν αὐτῶν οὐσίαν χτήσει ἀναισχύντῳ 
ἠσπάζετο, αὐ se rapiebat. Crucem  osculandam 
offerre ingredienti in ecolesiam imperatori mos 
ideo fuit ἃ clericis introductus, ut specie venerand:e 
crucis ab imperatoribus honores impetrarent sibi 
non debitos, neque appetendos humilitatem pro- 
fessis. . 

91) De custode thesauri sacri, vel pretios: su- 
pelleetilis ecclesie vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. 


* 


489 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 140 


Ῥωμαϊχὰ σκῆπτρα (02) τὰ λεγύμενα βῆλα, ὁμοίως καὶ τὰ ἕτερα εὐτύχια (93) xal τὰ ἕτερα σκῆπτρα, πρὸς 
τούτοις τὰ σχεύη τῶν προτικτόρων (94) xai σινατόρων (95), καὶ τὰ σκεύη τῶν δρακοναρίων, λάδουρά τι 
xal χαμπηδηχτόρια, μετὰ καὶ τῶν βάνδων (56), τοῦ συμπορεύεσθαι τοῖς δεσπόταις" 

JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
et infr& ad p. 21. Emendatio margini ascripla A legionum aut cohortium majoribus aureis litteris 


digna est pura Grecitate. Lectio tamen membra- 
narum in textu vulgata, propterea non sollicitanda, 
suo seculo est digna, προσφερομένου, quando sci- 
licet is. profertur. Multa talia in hoc codice. Sic 
supra p. 5, aderat διδομένων, interea dum dantur, 
ubi planius fuisset διδομένους, conjectura in mar- 
gine notata, ob χηροὺσ precedens. 

(92) Romana hic sunt Greca; novi enim Greci se 
Romanos ferebant, ut notum est. Sceptra vero sunt 
genus aliquod vexilli longi conti laminis et clavis au- 
reis vel argenteis confixi, et, ut mibi quidem vide- 
tur, ad crucis formam comparati, puri seu absque 
ferro vel nucrone, sed dependentibus velis,ut colligi 
potest ex auctoris verbis. Possit tamen imperitus 
Latini sermonis librarius βῆλα, id est vela, pro 
κίλα, pila, exarasse. "Videtur cerle addita vox 
Ῥωμαϊκά vexillum aliquid aut instrumentum mi- 
litare apud Romanos notum et iis usitatum innuere. 
Favet illi quoque vox πιλατίχια apud Codinum, 
quam idem atque vocem σχῆπτρον signiflcare con- 
tendit Goar. ad Codin. p. 87, n. 39. Videntur mihi 
tamen Greeci pilo Romano aliam induisse formam, 
pro mucrone scil. addidisse lignum transversum 
10 summo, ut crux evaderet, vel simplex, ordi- 
naria, qualem omnes novimus, et qualem plerum- 
que imperatores CPtani pro sceptro regio gestare 
conspiciuntur in nummis, vel composita. Est autem 
composita, qua vel duobus transversis lignis, ine- 
qualis magnitudinis, vel duobus contis minutis et 
majori conto parallelis ad ligni transversi utrum- 
que marginem appositis constat, qualis in num- 
mo Romani Lacapeni apud Du Cangium Famil. 
Byz. p. 136 et p. 123, in nummis Leonls Isau- 
ri, cf. p. 127, in nummo Nicephori Logothe- 
te cernitur. Quia crux sceptrum imperatorum 
CPtanorum plerumque erat, et hic loci sceptra ut 
distinctum et peculiare aliquod vexilli genus mo- 
morantur, ex eo concludo fuisse sceptra hastas 
ad crucis formam factas; v. Du Gange hac voce 
et Goar. ad Codin p. 88, n. 39. Non defuisse pu- 
blicis processionibus cruces, et. Grecorum erga 
crucis signum eximia pietas et mos Latinorum 
suadet, qui cruces quoque preterebant. Obviam ei 
[Henrico V] misit ponti[cz VI aschalis 1I; verba sunt 
Chronici Cassinensis 1v, 3/ ;) bajulos cereostatarios 
[id est cereostatariorum], stauriferarios, aquilife- 
ros, leoniferos, lupiferos, draconarios [id est bajulos 
vexillorum, in quibusaquilarum, leonum, luporum, 
draconum conspicerentur imagines], candidatos, 
defensores, stratores, el maximam populi multitu- 
dinem cum floribus et palmis. Non habuisse sceptra 
ferrum, duo cederent aut ferirent, videor mihi ex 
loco Pselli apud Du Capgium Gl. Gr. p. 1389 init. 
colligere, si modo licet de loco extra connexionem 

osito judicare : Ὅπλοις ἐπιχρύσοις ἀστράπτων xal 
ὀορυφορηύμενος, οὐ σκήπτροις ἀπλήχτοις, sceplris non 
ferientibus ἀλλ᾽ ἀσπίσι καὶ ἐπιμέκχεσι δόρασι. ΒοθρίΓυ 
de ceteroest generale nomen vexillorum generis om- 
nis. Nam et ptychia, de quibus tatim dicetur, in se 
complectitur (quarc enim alias diceret xzi τὰ λοιπὰ 
χρυσὰ σχῆπτρα); et labara sunt sceptri species. 
Certe Sozomenus Hist. IX, ᾧ : θάτερον τῶν σχέπτρων, 
ὃ λάόχουν Ρωμαῖοι χαλοῦσι... Veni tamen in eam 
quoque opinionem, quam doctiorum judicio sub- 
mitto, fuisse forle sceptra Romana vexilla ex in- 
Blitutis militaribus velerum gentilium Romanorum 
asservala, ut e. c. aquilg ; et has aquilas pecu- 
liariter sceptrorum Romanorum nomine designari ; 
potuerunt quoque eo nomine venisse conti cum 
jabellis in summo vertice fixis numerum nomenve 


exaratum monstrantibus. Auctor hujus copjecture 
mihi fuit Dexippus in Exceptis Legat. H«esch. p.3: 
Κατόπιν τοῦ bao tc ἦν τὰ σήματα τῆς ἐπιλέχτο, 
στρατιᾶς [sunt Nostro proleciores aut candidati, τὲ 
δὲ εἶσιν ἀετοὶ χρυσοῖ xai εἰχόνες βασίλειοι [Nostro 
σίγνα οἱ στιμείαι} χαὶ στρατοπέδων κατάλογοι, 
γράμμασι χρυσοῖς δηλούμενοι, ἃ δὴ ξύμπαντα πρού- 
φαίνετο ἐπὶ ξυστῶν ἠργυρωμενων. 

(93) Ut. sceptra, hoo est vexilla, pro sceptrigeris 
seu vexilliferis, ità quoqae Fortunwias, seu victo- 
riol2, pro illis, qui ante suum collegium, legio- 
nem, cohortemve suam fortune aut victoriule 
signum in pilo preferunt. Quia victoris aut vi- 
ctoriole in pretorio solebant asservari, videtur eo 
motus cl. Leiche, ut εὐτύχια, vel potius εὐτυ- 

εἴα, id est signa fortuna bona, aut victoria red. 

eret pratoriani. Desierat sub CPtanis impp. no- 
men pretorianorum, et e Nostri p. 415, constat 
victoriolas et sceptra Scholariorum, dracone 
autem exoubitorum signa fuisse. Dico pluribos 
hac de voce ad p. 332, et de v. σχεύη ad p. 332, 
antep. et 415. 

(94) Protectores sunt genus aliquod militie pa- 
latin pompatice protegendo principis corpori 
destinatum, qualia tot erant, ut, quomodo discre. 
pent, non constet. Jam fuerunt temporibus Anto- 
ninorum : v. Spartian, in Caracalla t. I, p. 718, 
Guther. O. D. A. p. 423, 617. Vales, initio praeefatio- 
nis ad primam Ammiani editionem, ubi ait ducum, 
comitum et magistrorum fllios in schola protecto- 
rum militasse, et p. 38, ad Amm. Marc., it. p. 59. 
ubi protectores simpliciter sic dictos ἃ protecto- 
ribus domesticis, qui et domestici nude appella. 
bantur, diversos fuisse ait. Memorabilis est de bi 
proteetoribus et domesticis locus apud Procop. 
anecd. p. 108. Protectores medio evo inclinans 
comservalores, appellabant, quas vox in Cerimon. 


C Rom. Eccles. sspe occurrit. 


(95) Quales fuerint Senatores, mihi non constat. 
Certe Senatus memóra hic mon notat, sed videiur 
genus aliquod militie palatine ostensualís notsre, 
et quidem non valde honesti etdinis, Hieronymus 
Senatores recenset inter magistratus militares, 
epist. ad Pammach. : Post Rum primicerius, 
deinde senator, ducenarius, biarchus, circitor, eques. 
Draconarii sunt signiferi. Modestinus apud Linden- 
brog. ad Ammian. Marcell. p. 264 : Sigwiferi, quos 
nunc draconarios appellant. Dracones enim a. sin- 
gulis cohortibus [eruntur in prelium. Vid. Guther. 
p. 409. Vales. ad Amm. Marcell, p. 142 Goar. ad 
Codin. p. 86, n. 31. Hardin. ad Themist. p. 371, 
el Petav. ad cumdem p. 482,et precipue Du Cange 
Gloss. Lat. v. Draco et Dracomariws. Dracones 
adhuc seculo xit pro signis fuisse gestatos apparet 
e Niceta p.209. De labaris conf. idem Gl. Lat. 
ἢ, v. Canipiductoria videntur signa Campiductorum 
esse.De campidactoribus et campidoctoribus, sintne 
diversi, disputat Vales. ad Amm. Maroc. p. 236. 
Conf. Du Cange Gl. L. h. v. 

96) Infra p. 416, pen. occurrunt βανδοφόροι, 
λαθουρήσιοι el σημειοφόροι. Sunt bandiferi illi, qui 
bandos vel bannos gerunt, vexilla nobis hodie 
banderoles dicia. Σημειοφόροι sunt, qui τὰ cl 
ferunt, vexilla cum pannis, quibus purpuresm prin- 
cipum imagines insute essent, autconti, inquorum 
vertice fix: erant ligneg deaurale principum imae- 
fines. Labara sunt panni quadrati, aut oblongi e 

igno transverso conti dependentes, crucem δαὶ 
numerum Latinum decurise indicem monstrantes, 
(De bandora signo witari egi& Du Cenee ad Jom. 


14 


DE CERIMONIIS AULJE BYZANTIN.E LIB. 1. 


143 


ς΄. Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ τριχλίνῳ τῶν ἐχσχοῦδιτων iv A. VI. In ejusdem excuhitorum triclinii sinistra 


tp εὐωνύμῳ μέρει ἴστανται ἐπὶ μαχρῷ σχάμνῳ 
πρώτη τάξις, οἱ τοῦ χοιαίστωρος καγχελλάριοι 99 (97), 
μετὰ xal τοῦ αὐτῶν δομεστίχου (08) ῬἹΡωμαΐζον- 
τες (09) τὰ τῇ ἑορτῇ ἁρμόξοντα' δευτέρα τάξις, 
Ἴστανται xal αὐτοὶ ἐπὶ μαχροσχάμνῳ ?! (1) οἱ λε- 
γόμενοι διπανίται, καὶ αὐτοὶ τὰ εἰωθότα εὐφημοῦν - 
τες (2). Kal τρίτη τάξις, ἴστανται ἐπὶ μακροσχάμνῳ 
οἱ νομιγοὶ (3), καὶ αὐτοὶ τὰ εἰωθότα ἐπευχόμενοι 
τοὺς δεσπότας. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε ἀπέρχονται εἰς 
τοὺς λύχνους, ἐν ᾧ (4) ἴδρυται ὁ ἐξ ἀργύρου ἕτερος 
χατεσχευασμένος σταυρὸς, χσὶ διὰ τῆς τρισσὴς μετὰ 
τῶν χηρῶν προσχυν ἥσεως ἄπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, 
xai γίνεται ἐχεῖσε ἐν τῷ τριδουναλίῳ (6) πρῶτη 
δοχή (6): ἤνουν slc τοὺς λύχνους 33, δηλονότι εἷς τὴν 


parte, in scamno longo, primus ordo stat, can- 
cellarii quastoris cum suo domestico, Romano 
sermone convenientes festo acclamationes dicen- 
tes. Secundus ordo : stant etiam in scamno 
longo, qui dípanít dicuntur, et pro more accla- 
mant. Tertius ordo: stant itidem in longo 
scamno nomici, felicia dominis, ut mos est, appre- 
cantes. Hi autem inde ad lychnos abeunt, ubi 
crux alia ex argento facta collocata est, et. triplici 
adoratione, cereos manu tenentes, Deum veneran- 
tur ; ibique in tribunali Prima exceptio fit. Stan- 
tes scilicet ad lychnos seu in camera impereiores 
excipit ibi princeps Venetorum seu domesticus 
scholarum cum transitoria |sua Veneta turba, et 


VARUE LECTIONES 
39 χαγχελλάριοι emend. Leich., κελλάριοι ed. ex cod. *! μαχροσχάμμῳ codd: 33 ZXOA. Ἰστέον, ὅτι 
τῶν δεσποτῶν διερχομένων εἷς τοὺς λύχνους, ἀνάπτουσι τοὺς λύχνους κατὰ τὸν τύπον. 


JOAN. JAC. REISKIIL COMMENTARIUS. 


ville p. 
sip nifipatione v. Giornale dei Letterati II, 1. 
Et Du Cange Gl, v. Bandum et Banuum. Unde 
Belgirum Bon, Bonhuys, et nostsate Banner, Pa- 
nier, Bannerherr, pro Banderarius, item Pfaenner, 
nala. 

(97) Ea est conjectura Cl. Leichii, quam p. 42 
confirmat, et p. 217, ubi hec ipsa hio designata 
acta leguntur. Κοιαίστωρ et interdum κχυαίστωρ 
scribitur in hoo codice latina vox questor. Nempe 
librario illi idem valebat οἱ et v, que frequentis- 
sime permutavit. De questoris munere, litteras 
Augusti recitandi, alio loco agam. Erat maxima 
dignitas. Questor πάρεδρον, assessor, consiliarius 
intimus et director imperatoris appellatur a Pro- 
copio Aneodot. p. 28, circ. fin. Sed multum de- 
feeit processu temporis. Questorem ἃ Justiniano 

rimum institutam perhibet Procop. Aneed., p.,89, 

ΑΝ et quidem à puntendis pederastis, scortatoribus 
et hereticis. Vid. 
Bibi Proeopius linea ultima. V. Guther. p. 454. 
Cancellarii hio memorati sunt alii a nostratibus 
cancellaríis, magne dignitatis viris. llli erant qui 
cancellos velis appositos custodirent, et turbam 
aditu prohiberent. id. Agathias Ρ' 26, 23. Guther. 
p. 370, 613, et Du Cange Gloss. Lat. h. v. 

(93) Domesticus eo evo pro corporis aut collegii 
alicujus primicerio usurpabatur, ut supra jam 
diximus. 

(99) Id est Latine recitantes. Qua Latina Greci 
recitaverint, ea leguntur p.217. De usu lingue 
Latine apud Grecos posteriores cerimoniali, et 
interdum quoque ridiculario, ago ad p. 431. 

(1) M. μαχροσχάμνων hic et paulo post. Quinam 
sint Dipanile, fateor me ignorare. Videntur ad Cir- 
cum pertinere. 

(2) Leti cantus et gratulationes votaque longi 
et prosperii imperii, quibus proceres οἱ plebs im- 
peratores excipiebant, dicebantur εὐφημίαι et 

xta, laudes Latinis. Εὐφημεῖν dixit Anastasius, 
p-126, diffamare laudibus ; non ineleganter, διαφέ- 

εἰν differre, in. vulgus spargere suas laudes. 
f Laudes facere habet auctor Innocentio IIT. equalis 
apud Alemann., de Pariet., p. 10. Annales Bertin. 
Anno 812: Legali Michlaeis 'ad Carolum Magnum 
missi Aquisgrani scriptum pacti ab eo in ecclesia sus- 
cipienles more. suo, id est. Greca lingua, laudes ei 
dixerunt, p. 509, ed. Murat. Conf. Du Cange ad 
Alexiad. p. 259)" et Gloss. Lat. v. Laudes, ubi 
multa et egregia exempla protalit. Favere alicui 
dicebant veteres. Ita Capitolinus de Pertinace, t, I. 


116; de bando Gothica vooe οἱ ejut B 
374. 


Alemann., p. 95. Sed contradicit (] 


xà εἷς τὰ Eoopaxíov, ut neque 


B. II. A. p. 566: fuit in. curia honorificentissimus 
[plurimum honoris senatui tribuebat] μὲ senatum 
[aventem [sibi fausta acclamantem] adoraret. Dio 
παινεῖν dixit apud Xiphilin. p. 1258, 95 : Μηδένα 
τὸ παράπαν ἐπαινέσαντες, mulli Cesarum, neque 
Albino, neque Severo, dicebant laudes in Circo. 
Ita enim acoipiendus est ille locus. A Graeco εὐφη- 
μεῖν formabant Latini medii evi eff/iminare, et 
corruptius deinde fumilare ; fumilare imperatorem 
ro proclamare, et nuncupatum piis votis prosequi, 

id. Du Cange h. v. In universum φήμη est novis 
Grecis commemoratio alicujus cum laude, et ap- 
precatione bonorum, ut in Pontiflc. Haberti p. 10 : 
Γίνοται d φήμη τῶν λέων καὶ τοῦ πατριάρ- 
χϑυ, el quee ibi sequuntur. 

(3) Sunt qui nomos musicos in publicis cetibus 
manu et nutu administrabant, preecentores, dire- 
clores musici, aut qui docti ritus ecclesiasticos, 
quid quotidie in eoclesia prelegendum agendumve 
Bit, norunt. Non recte interpres Symeonis Metaphr. 
in Seript. post Theophan. p. 403, reddidit illa νομι- 

Σ Goarus in Anonymo 
Theophani adjuncto p. 436. (Ambo loca in Grecis 
corrupta ad prescriptum exemplum emendanda 
sunt.) Oblitua ergo fuerat vir doctus eorum, que 
ad Codinum scripsit p. 15, n. 51. Conf. Du Cange 
ME E ars 

'Ev $. Subint. τόπῳ. Interdum qu - 
ρῷ subintelligitur. M Tue Χαὶ 

(S) Tribunal est omne ediflcium excelsum, illu- 
sire, non tantum βῆμα, in quo cause aguntur, et 
oraliones recitantur. Hoo tribunal appellabatur oi 
λύχνοι, forte quia ibi in processionibus transeunte 
imperatore lychni accendebantur. 

Excepiio, &dmissio ad salatandum. Δέχε- 
σθαι Latini admittere dicunt. Spartian. in Juliano: 
Senatum et equestrem ordinem in. Palatium venien- 
tem admisit, et afjatusest blandíssime. Herodian. VII. 
6 : Ἡσυχίας οὖν οὔσης xal ὀλίγων πρὸ τοῦ οἰχίσχου, 
δηλώσαντες αὐτῷ τὰ προειρημένα, ῥᾳδίως εἰσεδέχθη- 
σαν. Posteriores ad morem Grecorum, suscipere. 
Anselmus episcop. Havelbergensis, 1. iu, dia- 
log. c. 12: Ingressi urbem cum magna entia 
suscepti, die Dominico advocati suni in. processionem 
ad sanciam Dei Genitricem ad. Blachernas, in. lanto 
honore, μὲ etiam de palatio caballos stralos eis diri- 
geret cum obsequio pietas imperialis, ut sic eos 
susciperet. Item recipere ad reverentiam, nempe 
prastandam. Cerimon. Patricii p. 185; Pontifex 
ibi recipiet ad revereutiam omnes pralatos araltos 
Tet princeps proceres eX Noe tes, SaSSSNSSNNSSD, 


143 


rium ad imperatorem adductus, qui eum prapo- 
sito tradit, et factiones seu populus dominis, ut 
consuetudo est, acclamant, du minterim [domesticus 
pro more secundum faustas populi precationes 
ipsos cruce signat. Tribunal ipsum vestiarii et fa- 
bri argentarii blatteis aliisque pretiosis aulmis et 
peplis ornant, aureisque et omnis generis argenteis 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


Domino libellum offert, 8 nimirum per ceremonia- À χαμάραν (7), ἰσταμένων 


ἘΠ 


τῶν βασιλέων, δέχεται 
ἐχεῖσε ὁ ὀημοχράτης τῶν βενέτων, ἤγουν ὁ δομὲ- 
στιχος (8) τῶν σχολῶν, μετὰ xal τοῦ περοατιχοῦ 
δήμου (0) τῶν Βενέτων, xai ἐπιδίδωσιν ὁ Ov, μοχρά- 
τῆς (10), ἤγουν ὁ δομέστιχας, τὸ λιδελλάςιον τὸν 
δεσπότην 33, ἀφιχόμενος δηλονότι ὑπὸ τοῦ τῆς γα- 
καστάσιως ποὸς τὸν βασιλέα͵ 6 ὃὲ βασιλεὺς ix. 
δωσι τοῦτο τῷ πραιποσίτῳ, xal ἀχτολογοῦσιν (11) 


VARLE LECTiONES 


?*3 τῷ δεσπότῃ Leich. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


dicuntur δέχεσθαι,  benevenlare, suscipere. Lvil- 
randus id susceplionem | appellat p. 480, b. init. : 
egotliatorum multitudo copiosa ignobiliumque per- 

sonarum ea solemnitate collecta ad susceplionem (δο- 

χήν) et laudem. (εὐφημίαν, ἀχτολογίαν) Nicephort a 

palatio usque ad Sanclam Sophiam quasípro murisvic 

margines tenuit. Ut hic loci plebs dicitur imperato- 
rem Nicephorum δέχεσθαι, ila quoque Cedrenus de 
iisdem usurpat eodem sensu p. 000 : Πρόοδον δημο- 
cíav ποιήσαντα τὸν Νιχηφόφον ἐν τῇ πηγῇ χατὰ τὴν 
ἑὸρτὴν τῆς ᾿Αναληψίμου τοῦ Χριστοῦ, οἱ συγγενεῖς 
τῶν ἐν τῷ ἱπποδρόμῳ ἀπολωλότων, διξάμενο: (cum 
suscepissent, obvium nacti fuissent, vel ctiam pre- 
stolati eum) iv τῇ τῶν ἀρτοπρατῶν ἀγορᾷ, ὕδρεις 
ἀφίεσαν κατ᾽ αὐτοῦ ἀπρεπεῖς, ἀλάστορα xal παλα- 
μναῖον ἀποχαλοῦντες, etc. Ita quoque qui redeuntes 

e sacro fonte salutabant, ritu veteris Ecclesie, di- 
cebantur eos δέχεσθαι. Vid. Theophan. p. 149, 

quamvis deinceps parvulos attolentes e sacro lava- 
cro ἀνάδοχοι fuerint appellati. In genere est δέ χε- 
σθαι, se presentem aistere, qui copiam videndi et 
alloquendi alicui facere, οἱ δεθῆναι, presens fieri, 
adduci, παραγθῖναι. Apud Theophan. p. 85, est 
δεχθῆναι εἰς mpóowov τοῦ βασιλέως, ad imperato- 
rem adduci vel admitti. Quia vero diverse erant 
δοχαί, partim private, intra consistorium, paucis 
arbitris, partim etiam public» in foro, viis urbis, 
templis, etc., hinc Nicephorus processionem so- 

Jemnem δοχὴν προπόμπιον susceptionem, in qua ἴηι» 

perator a populo deducitur, appellat. Alias δέχεσθαι 
novis Grecis idem est atque ἐχδέχεσθαι, exspectare, 
manere aliquem. Hino δοχή alicujus exspectatio. 

Priscus rhet. in excerpt. Legat. Hoesch. p. 25: OU 
εἰ ἐχπέμπειν εὐυλαδηθεῖεν, αὐτὸν δεξάμενον σφᾶς 
εἷς τὴν Σχρδικὴν διαδήσεσθαι. Convenit ergo δέχε- 
σθαι cum Germanico aufwarlen, quod proprie est 
prastolari aliquem, hodie tamen apud elegantiores 
pro reverentiam suam alicui coram veniendo et offl- 
cia sua offerendo testari, et δοχὴ cum Aufwartung 
δέχεσθαι seiue Aufwartung machen. 

(7) Ad !ychnos, ait, puta, non ardentes, sed ca- 
maram, seu arcum a lychnis ibi ardere solitis sic 


C cetas 


Chrysopoli, seu Scutari, habitabat, et quz majo- 
ribus factionibus CPtanis ascripte erant, veneta 
eratica venetze CPlane, et prasina peratiea prasina 
tana. Vid. Goar. ad Codin. p. 10 ubi περατιχά 
reddit, que (rans ponlum [Ceratinum scilicet) in Sy 
cena seu Galatensi regione sunt. Recle quidem, sed et 
Asia CPli vicina huc pertinet. 'll περαία ultramarina 
regio apud Cedren., p. 501, est Asia, collat. C. vs. 
I. Μέρη περατιχά sunt partes Asialiczm, ripa llel- 
lesponti CPli opposita apud Theophan., p. 26&. Tà- 
πέραν est pars Asi» CPli opposita, πέραν πόλεως 
διάγειν 0:3 τὰ λύσιμα τῶν νόμων, habetur in An- 
ho og. 1. 11, p. 404, pro processioni ob fori et tri 
bunalium ferias in. transpontana suburbana. vacare. 
Nou percepit ergo Combefls. Script. post Theoph. 
p. 88, quid sint τὰ περατιχὰ τάγματα. Sunt presi. 
dia per Peram, suburbium CPtanum, et in altera 
Steni parte, Asiatica nempe, per urbes vicinas 
disposita. V. Du Cange Gloss. ἃ. v. πέρα. Perza 
est omnis regio alteri opposita et ope freti inter- 
ecti ab illa discreta. Sic περαίαν τῆς AoT:62;- 
lac appellat Anna Alexiad., P. 132, tractum Brun- 
dusii, τοθρεοία Epiri. Περαία τῶν 1Πτ:κοιδίου Ni- 
.88, memorat, e quo patet, edem illam, 
seu villam Picridii in ripa Asiatica fuisse. De Pe- 
Τρ Rhodiorum vid. Maasvic. ad Polyaen. p. 
(10) Est summus magistratus factionalis. Qve- 
que factio suum ὀήμαργον el suum δη μοχράτην 
habebat, domesticum scholarum veneta, et excu- 
bitorum domesticum prasina. Huic suberat, et hu- 
jus veluti legatus erat ὁ δέμαρχος, magéster /a- 
ctionis, factionem in ordine continens. Quale autem 
fuerit τὸ 16:23 otv (ita hic loci est in rnembranis) 
libellurium, seu libellus, nou satis liquet. Puto 
fuisse membranam, continentem iambos aut car- 
men in laudem imperatoris conditum, et gratulandi 
causa ob festum diem feliciter obitum, ipsi tradi- 
tum, verbo granulationem poeticam, qualem trans- 
eunti imperatori diebus festis unsquasque factio 
per Democraten s2um tradebat. Dictio ἐπιδιδόναι 
τὸ λιδελλάσίν τὸν δεσπότην est nova Grecia digna, 


dictum. Kappa Grecis omnis arcus, apsis, voluta 1) et perfrequens in hoc libro. 


est. Vocabulum ἱσταμένων significat imperatorem 
ibi gradum figere, et audire stantem laudes sibi 
dictas. ἤδγο contingebat, ut imperator staret. 
Putabant enim eum corporis gestum haud decere 
majestatem imperii, seduloque cavebant, ut in pu- 
blico sederet. Ex lege autem et cerimonia in talibus 
populi salutationibus, item ad lectionem Evangelii 
et extus epistolaris in ecclesia, in allocutionibus 
ad senatum, vel silentiis quadregesimalibus, in 
alloquiis ed milites in Campo CPtano, et ad popa- 
]n* iq Circo, standum ipsi erecto erat. 

᾿ 'T Venetorum demarchus prope domesticum 
v «tabat, Prasinse juxta domesticum ex- 

vipt. post Theophan., p. 88.] 
να, vel, si quis vocem ipsam reti- 
factio, quae in Galata, (ca ho- 
) et in Asia ultra Propontidem et 
.' regione CPleos, Chalcedone et 


(11) Acta dicunt, acclamamt bona vota. Tales 
acclamationes, s2ovuía, olim vola dicebantur. 
Derivata vox in novam Graeciam fuit, et retenta, 
et perfrequens cst in hoo codice illo sensu. Apud 
Theopbanem p. 154, acta non tantum faustas ac- 
clamationes, sed etiam querelas factionis in Circo 
et exspostulationes cum imperatore, et omnia, qua 
tuno dicta et acta fuerunt, significat. Ut acta in 
judiciis sunt, que a partibus litigantibus utrinque 
disputantur corain tribunali, et in acta, seu com- 
mentarios, a notariis referuntur; it& quoque acta 
sunt, quz au factionibus oppositis coram impera- 
tore, aut illustri magistratu, dicuntur, et in acta, 
seu commentarios, referuntur. Scribebant nempe 
notarii quid quaque factio, et quoties quid dixe- 
rint. Hino sepe videas in hoc codice annotatur, 
hoc vel illud ter, aut interdum sepius recitari. 
Nullibi (requentius teles ecclemetiones quam in 


145 


DE GERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


146 


ἐχεῖ ol τοῦ μερους (12), ἤγουν ὁ δῆμος, χατὰ τὸ À vasis splendidum reddunt. In eodem enim tribu- 


εἰωθὸς τοὺς δεσπότας, ἐν δὲ τῷ ἀχτολογεῖν τὸν δῆμον 
ὁ δομέστικος χατασφραγίζει (13) τοὺς δεσπότας 


nali, ad dextram et sinistram propelyohnos factio- 
nes et post illas qui hoc tempore in urbe versantur 


JOAN. JAC. REIISKII COMMENTARIUS. 


scriptoribus historie Auguste legas, ut e. c. acta 
Senatus ad M. Antoninum philosophum sunt apud 
Vulcat. Gallien. tn vita Avidii Cassii t. I, p. 467, 
ad quem locum Casaubonus consueto suo more 
docte et fuse de ritu acclamandi et de etymologia 
vocis acta disputat. Pag. 524, sunt acta ad Pertina- 
cem post necem Commodi, p. 772, acta ad Macri- 
num οἱ Diadumenum, p. , ad Alexandrum Se- 
verum, e quo loco etymologia voois satis claro 
patet. Addam, ait Lampridius, acclamationes Sena- 
tus, quibus id decretum est. Ex actis urbis ad (vel 

olius aate diem, ut Casaubonus vult) pridie nonas 

arlías, etc. Hec et talia plura acta t. II, Scripto- 
rum historie Auguste reperiunda considerans ma- 
gnam eorum similitudinem deprehendet cum actis 


nostro Pape vita. Soriniarii respondent : Tu illum 
adjuva. p. 168. conf. p. 227, 251, 266 

Acclamationes coronato imperatori facte simi- 
les Gravis, p. 403. 

Αὔγουστα του βῆχας. Theoph. 211. 

Φιλανθρώπου δεσπότου πολλὰ τὰ ἔτη. p. 247, 

Divinitas vos conservet per multos snnos, san- 
ctissimi et beatissimi Patres, Donat. Const. p. 20. 

Acclamatum in synodis sacris, impp. filiis et pa- 
triarchis : πολλὰ τὰ ἔτη. Sio in pseudosynodo Photii 
p. 226, t. VI Harduini. 

Ibid., p. 231: Βασίλειος, A£ov xal ᾿Αλέξανδρος 
νικηταὶ τροπαιοῦχοϊὶ βασιλεῖς xal αἰώνιοι Αὔγουστοι. 

Τοῖς διοπροδλήτοις βασιλεῦσι, p. 259. 

Aliae εὐφημίαι 213. 


In nostro Codice frequenter recitatis. Conf. Sigon. B — Legati veteris Rome, acclamant imp. et pontifici 


de regno Italie ls ,ult. Plerumque acia ἄχτα in 
plurali dicitur. Heperio tamen ia hoc codice sin- 

ularem quoque p. 31 : Ἐν δὲ τῷ τελευταίῳ 
xttp, in. ultima acclamatione, in ultima particula 
aclorum. V. paulo post de Cractis seu preconibus 
dicenda. Multa congessit de more et formulis ac- 
clamandi Cl. Leichius in adversariis ad codicem 
hunc, unde caput illud totum, cui titulum Accla- 
maliones inscripserat, buc transferam, quale inveni 
Collectan. pag. 39, 40, 41. 


* [Aeclamationes. 


Consueta imperatoribus acclamatio. Const. Vit. 
Bas. c. IX, Benno in vita Hildebrandi Pape : Hen- 
ricus imp. solo conténtus triumpho fuit, quem 
Rome habuit. Triumphus est applausus ille inau- 
gurato acclamatus : Henrico Augusto ἃ Deo coro- 
nalo, magno et pacifico, imp. Romanorum — vila 
et victoria. Ap. Goldast. ad Eginh., p. 170. 

Fllii Basilii Macedonis invocanti in vetere pictura 

Deum, ut coronet manu sua cum genetrice patrem, 
dignum ipsum faciens regno celesti. Vita ejus p. 
155. 
Pax Augustae Du Cange ad Alex. p. 267. 
Conf. Níxz, ubi tu vincas expressi, quod idem 
est atque τουμῦηχκας apud Suidam. Sio ὀμφίχιον 
pro offtcium apud Theoph. 316. Inde apparet μ in- 
seri ante labiales. Iu nostro autem πρεμφέχτωρ pro 
pra[ecto. 

Bub Anastasio cum procederent monachi canti- 
cum psallentes, exclamabat populus : καλῶς ἦλθον 
οἱ ὀρθόδοξοι. Pag. 130. Theoph. 

Du Fresne ad Zonar., p. 106 : Κύριε, βοήθει. Vid. 
eumd. in Dissert. de nummis infer. evi $28, 30. 

In synodo contra imagines sub Copronymo pa- 
triarche acclamatum : Κωνσταντινου οἰχουμενιχοῦ 
πατριάρχου πολλὰ τὰ ἔτη. Zonar. p. 188. 


suo Joauni p. 278. 

De allocutionibus impp. deque acclamationibus 
ipsis in theatro factis, rituque illo ad Theodorici 
Gothorum regis tempora durante dissertationes in 
academia regia inscriptionum lecte. Mémoires de 
Trévoux A. 1705. p. 1230, 

Βασιλεῖ ὑπὸ τῆς ἄνωθεν θείας προμηθείας ἐστεμ- 
μένῳ, ὁδηγουμένῳ χαὶ διαχυδερνωμένῳ δεσπότῃ 

γαθοποιῷ, ξὶρηνιχῷ, νιχοποιῷ, θεοσυμμάχῳ, etc., 


P Annales Bertiniani anno 812: Legati Michaelis 
δὰ Carolum Magnum missi Aquisgrani scriptum 
pacti ab eo in ecclesia suscipientes, more suo, id 
est Greca lingua, laudes ei dixerunt. p. 509, ed. 
Murator. 

Laudes facere (εὐφημεῖν) ; δῖα auctor Innocentio 
ΠῚ, equalis apud Alem. de par. p. 10, ctc. et An- 
nal. Franc. Carolo Magno acclamatum est : Carolo 


C piissimo Augusto a Deo coronato magno pacifico 
3 Φ 


imp. Romanorum vita et victoria. p. 

8. Basilius ad Helenam imperairicem : Custo- 
diat Deus concessi tibi colitus imperii robur in- 
violatum in annos multos, ac deinde celorum re- 
(na tibi impartiatur bonorum dalor οἱ largitor. 

'jt. S. Basilii Junioris pag. 673. 

Cont. Constantin. in Romano Lecapeno : Οὗτος ὁ 

Ἰωάννης εἷς λύτρωσιν xai ἄνεσιν ᾿Ρωμαίων v 
νήσεται. Ὁ. 264, 

Mezeray Ahrégé p.325. Le Pape Etienne venant 
en France est attendu à Rheims. Le roi Louis I le 
requt à la descente Ju cheval, et se prosterna de- 
vant lui. Ensuite il l'accompagna à l'église de l'Ab- 
baye de Saint Remy, et en y entrant il lui préta la 
main pour le soutenir. Le clergó de France chanta 
le Te Deum, et celui de Rome fit des acclamations, 
des louanges à l'Empereur. Le pape et lui prirent 
ensemble du pain et du vin bénits. 


Acclamatio Carolo Magno facta pag.93, 94. Cerim. D — Nicephorum gaudere pacis — illum ei phospho- 


Franc. t. I. Dans la messe de tierces aprés l'oraison 
Concede deux grands Chanoines Prétres chantaieunt 
et chantent oncore les louanges ou les acclama- 
tions : Chrisius vincit, Christus regnat, Christus im- 
perat., Melon. p. 17. 

Les louanges, ou les acclamatiouns : Hunc diem, 
multos annos istam sedem Deus confirmel, etc. 


Aureliani, Chrisius vincit, etc. Episcopo Aurelia- 
nensi ex omni clero : Paz, vita, etc. Domine, tu 
illum adjuva, etc. p. 189, conf, 205. 

Christus vincit, οἷο. Ludovico regi Francorum 
paz, eic., p. 323. 

Optamus te per multos annos bene valere, Domine 
beatissime Papa. Liber Diurnus p. 57, in decreto 
subscriptum pro electo pontifice. 

Archidiaconus incipit laudem alta voce : Domino 


rum clamabant. Legat. Luitpr. 145. 

Acclamatum Nicephoro : Euge venit stella ma- 
tituna, etoc., Pss: 138. 

Clerus — Laudibus hi plaudunt, persultant plu- 
ribus illi. Et commune decus parili pietate salu- 
tent, p. 58, b. Vita S. Germani ab Herico scripta.]" 
Hactenus Adversaria Leichiana. 


(12) Qui ad factionem perlinent, Latini quoque 
pars pro factio dixerunt. Vid. Salmas.ad. Ser. 
Hist. Aug. t. I. p. 534. 


(13) Facto manu signo crucis benedicit. "|Cur σφρα- 
χίς dicta fuerit crux vid. Pantin. in l. 1, De vita 
. Thecle n. XIX. et Wagnereck, in vita S. Cos- 
me pag. 38.}" et Du Cange Glos. Gr. v. σφρα- 
γίς. Ut ex addito scholio et aliia hujus codicis lo- 
C$ QeXeX, ον Vies Wenedwes NX SWENQSNNSQNRSA 


Ὅλδ ves s, non uos. τ VN τς SOSSSS NSSWS 


141 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 143 


peregrini, collegia item urbis, officiales prefeeti A κατὰ τὴν εὐφημίαν τοῦ δήμου 34 αὐτὸ γὰρ τὸ tpi 
cum assessore οἱ logotheta pretorii adsunt. Gouvd)tov κατάχοσμοῦσιν οἵ τε 39 βεστιοπράται (11) 
καὶ ἀργυροπράται διά τε βλατίων (15) xal λοιπῶν ἐντίμων ἁπλωμάτων τε καὶ πέπλω (10), καὶ μὴν 
διά τε χρυσῶν καὶ ἀργυρῶν παντοίων σκευῶν τοῦτο καταγλαίζουσιν, ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ τριδουναλίῳ δεξιξ 
χαὶ ἀριστερᾷ ἵστανται πλησίον τῶν λύχνων ἀπὸ τῶν δήμων (17), καὶ ἐπίχεινα οἱ χατα τὸν τότε καιρὸν 


VARLE LECTIONES 
8. ZXOA. Ἰστέον, ὅτι τοῦ δήμου ἀχτολογοῦντος χατὰ τὴν ἀχουλουθίαν τῆς ἀχτολογίας, ἤγουν τοῦ λαοῦ ἀπο- 
χρινομένου τοῖς χράχταις χατασφραγίζει ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν κατ᾽ ἄκρον τῆς αὐτοῦ χλανίδος πρὸς τὸν 
βασιλέα τρίτον. καὶ τῶν χραχτὼν λεγόντῶν ἔχει δεδεμένην ταῖς χ: σί. πάλιν τοῦ Àaou λέγοντος, κατα- 
σφραγίξει μέχρις ἄν πληρωθῇ πᾶσα ἣ ἀχτολογίχ. Ἢ δὲ ἡ τάξις χαὶ ἡ ἀχτολογίχ καὶ ἐν ταῖς λόιπαῖς δοχαῖς 
«τελεῖται τῶν Βενέτων xai 1Ιρασίνων. ** τε om. ed. 


JOAN. JAC, REISKII COMMENTARIUS 


tor quando in Cathismsate alibi populum signa  *acautem in ipsa divini cultus per hymnos sacre 
crucis signare vellet, faciebat prepositus ex jus administratione. Quidquid ejus rei sit, certum est 
lacinia vestis ῥωσθέλιον, peculiarem plicam aliquam — hos xpzxxac populo, non omni puto, sed factioni- 
quam ipsi in manus dabat, uteo populum signaret. B busad laudes imperatorum dicendas conductis et 
Manavit ille mos imperatorum ex illo veteri Augu- 9 doctis, preivisse formulas laudum, qualibus coder 
storum Romanorum, qui populum Circensem pur- —nosterscatet. Propterea Anna Comnena eos τοὺς 
pura sua venerabantur. Claudian. Consulat. Hono- τῆς εὐφημίας προεξάρχοντας appellat p. 167 : Kev 
rii VI : σταντῖνον xai "Avvav ἐν ταυτῷ ἐξεφώνουν ἐν τοῖς 
regia Circi. εὐφημίας καιροῖς ol τῆς εὐφημίας προεξάρχοντις. 
Gonnixam gradibus veneralur purpura vulgus. V. que deinceps dicam de psaltis. Et sane ne- 
cesse erat, ut et illi, qui canere laudes imperato- 
Possit quoque mos veste crucis signum exprimendi — rum deberent, eas prius docerentur et memoria 
natus eo fuisse credi, quod nemini, preter sa- —comprehenderent, et ut haberent moderatores, qui 
cerdotes, licebat manu nuda crucis signo alterum tempora cujusque formule dispensarent, et que 
signare. Scholion autem illud huoc pertinens, quia — identidem formula reoitanda esset, eam prasirent 
in extremo margine foit exaratum, quem cultellus — atque deea monerent, ideo monitores ἃ Tertulliano 
bibliopegi deinceps preecidit, et litteris minutis at- — dictos in Apologetico, respiciente ad monitores pa- 
que per compendia exaratum est, vut passim sunt  ganorum, formulas solemnes in sacris illis, qui 
scholia bujus Codicis, ideoque lectu difficile fuit, ^ sacra facereut, preeuntes. Latini medio evo hos 
inde factum, ut typis non satis accurate ad fidem — homines Archicoros perapto vocabulo appellabant. 
membranarum editum prodiret. Sic autem debet 8. Eulogius in documento martyrii apud Du Cange 
restitui : Ἰστέον, ὅτι --- χατασφραγίζει ὁ δομέστι- — v. Psalmista, videtur discrimen inter psalmistam 
xoc τῶν σχολῶν 'uttX τὸ ἄκρον τῆς αὐτοῦ χλανίδος et cantorem facere, his verbis : Non promit cantor 
πρὸς τὸν βασιλέα τρίτον. Καὶ πάλιν, τῶν χραχτῶν ὦ divinum carmen in publico, non vox psalmista tinni 
λεγόντων, ἴσταται δεδεμέναις ταῖς χερσί. Καὶ πάλιν in choro, etc. Non tamen bene novi rationem dis- 
τοῦ λαοῦ λέγοντος, etc. Domesticus scholarum laci- — criminis. Forte cantor extra ecclesiam preibat po- 
nia (unice suc imperatorem ler signal; et rursus — pulo aut choro suorum discipulorum hymnos sa- 
[acta sua) dicentibus, id est vices suas obeuntibus,  cros, quod idem psalmista sub ipso sacri officii 
preconibus aut cantoribus, stat. manibus ligatis, id — exercitio in eoclesia faceret. 
est decussatim pectori impositis, quali habitu coram (14) M. oi τε βεστιοπράται, Sunt οἱ βεστιο- 
regibus Persie et Armenia, dein corsm imperato- πράται mercalores vestiarii, ut ἐργυπροπρέται mer- 
ribus CPtanis proceres stare, olim mos erat, hodie — catores argenti, id est collybista, trapesil.s, fenera- 
adhuc mos est in aula Turcica, que cum e Greca — (ores, de qua significatione v. Du Cange Gloss. 
cum multis aliis transsumpsit. Vid. ad. p. 303, di- — Gr. h. v. et ad p. 11. Argentarií medio evo Latinis 
cenda. Fit aliquoties in hoo scholio mentio τῶν — audiebant. uu 
κρακτῶν, clamatorum, hoc est preconum, vel can- (15) Vox blattie tam diverso sensw accipitur, 
torum. Conveniunt quodammodo clamstores hi ut de ipsius significatione certum quid sancii ne- 
cum psaltis, aut potius oum canonarchis, a qui- queat, sed debeat, ex connexione cujusque loci ubi 
bus tamen diversi sunt. Psalt» enim erant ordinis — occurrit, estimari, sericumne, an purpuram desi- 
clericorum, et populo tantum in eoclesiis hymnos — gnare velit. E. c. in voce sericoblatta, notat tinctu- 
sacros preibant; oracte non erant ordinati, sed — ram, colorem, quotincta sunt. Quin statuit Sal. 
laici, οἱ populo acia preibant, seu laudes, quasaut — masius ad Scr. Hist. Aug.t. lI, p. 516, βλαττὶν 
populus redderet integras, aut eorum tantum D) idem esse atque simpliciter ἱμάτιον, vestem. Conf. 
extrema, aut quibus denique convenientes alias — idem ibid. p. 540. Du Cange ad Alexiad. p. 275 et 
formulas doctus subjiceret; οἱ ol xavovdpya:, utroque Glossario. Hic quidem loci patet βλαττία 
qui προέλεγον τοὺς θείους μνοὺς τοῖς ya 09- 6860 sericos pannos. Quando autem oi6Aáttiw, τρι- 
ew, ut ait Symeo Thessalonicensis. Excusari igitur — 6Adcttv occurrit, clarum est, secundam aut tertiam 
test Joannes Cantacuzenus p. 123, in euarra-  tincturam purpuresm intelligi. 


ne cerimoniarum sue coronationis cractas et (16) Si qua est differentia horum vocabulorum 
psalias pro lisdem habens: Ἐξ ἱχατέρων τῶν τοῦ inquorum usu sibi nonnihil scriptores permittunt, 
veto ἐπὶ ξυλίνων ἀναδάθρων εἷς αὐτὸ τοῦτο — sunt τὰ ἁπλώματα stragule, panni, qui altarium 


«v οἱ πρωτοψέάλται [alias xavovápya:] — mensis e. c.aut rei plane prone jacenti inster- 
1 wei. οἱ xal δομέστιχοι [nempe Psaltarum] — nuntur, πέπλοι autem deorsum dependent. 
"mb ἕτεροι τῆς ησιαστικῆς τάξεων (17) Gemino modo potest hic locus explicari, 
ς ἐπὶ τῆς τοιαύτης τελετῆς χράχτας — sive a factionibus inde, vel retro factiones : sive ἃ 
*esl, udin τινὰ ἔδουσιν. Colligas — gradibus inde. Δῆμοι dicebantur gradus circenses, 
πράκτας οἱ τοὺς ψάλτας eosdem — in quibus greges stabant et spectabant; ex eo fie- 
| nomina pro diversa functio- ri potuit, ut omnes gradus δῆμοι appellarentur, 
wc quidem appellatos in ceri- presertim in quibus greges factionales starent, 
in eoronationibus imperatorum, — etiamsi extra Circum. 
essionibus ad ecclesias, qi- 


449 


DE CERIMONIIS AUL/E ΒΥΖΑΝΤΙΝ, LIB. I. 


150 


ἐντυγχάνοντες ἐνταῦθα (18), καὶ μὴν καὶ τὰ συστήματα (19) τῆς πόλεως καὶ ol περὶ τὸν ὕπαρχον ὀφφιχιάλιοι 
μετὰ καὶ τοῦ συμπόνου xal τοῦ λογοθέτου τοῦ πραιτωρίου. 
Z'. Καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε διέρχονται ot α VII. Inde domini usque ad triclinium scholarum 


δεσπόται ἕως τοῦ τριχλίνου τῶν σχολῶν, xal ἐν τῷ 
προπυλαίῳ τῶν ᾿Αγίων ᾿Λποστόλων διὰ τῆς τρισσῆς 
μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ 
θεῷ" καὶ γίνεται ἐκεῖσε δευτέρα δοχὴ, καὶ δέχεται 
ὁ δημοχράτης τῶν [Ιρασίνων, ἤγουν ἐκχσχούδιτος 
μετὰ χαὶ τοῦ περατιχοῦ αὐτοῦ δημου τῶν Πρασίνων, 
xal τὰ ἑξῇς ἐπιτελεῖται, χαθὼς προείρηται ἐν τῇ 
πρώτῃ δοχᾷ. Καὶ εἴθ᾽ οὕτως γίνεται τρίτη δοχὴ ἔν- 
δοθεν τῆς χαλκῆς (20), ἤγουν εἷς τὴν πύλην τῶν 
σχολῶν τὴν εἰσφέρουσαν εἰς τὸν θόλον τῆς Χαλχῆς, 
καὶ δέχεται χἀχεῖσε ὁ δημοχράτης τῶν Βενέτων, 
ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, μετὰ xal τοῦ πε- 
ρατιχοῦ δημου τῶν Βενέτῶν, xal τὰ ἱξῆς ἐπιτελεῖ- 
ται, χαθὼς προείρηται' xat τὰ 36 ἔνδοθεν τῆς χαλχῆς 


procedunt, et in atrio Sanctorum Apostolorum, ter 
genu flexo cum cereis Deum venerantur : atque ibi 
Secunda exceptio est, et tribunus Prasinorum seu 
excubitor cum factione sua transitoria Prasina eos 
excipil, ceteraque, ut supra de prima factione di- 
ctum, peragit. Ita et Tertia intra chalcen seu in 
porta scholarum, que ad tholum chalces ducit, 
Blat, et excipit ibi tribunus Venetorum seu dome- 
slious scholarum cum transitoria turba Veneta, 
ceteraque, ut supra observatum est, perficit. Intra 
JEneam portam in magno tholo ad dextram medi- 
eorum officium, dominis fausta apprecans, adest ; 
ad sinistram autem qui ex palestra sunt, ipsique 
dominis acclamant : « In. multa bonaque tempora 


πύλης εἷς τὸν μέγαν θόλον δεξιᾷ 9! μὲν ἵσταται τὸ B Deus inducat, » etc. 
levpsiov ἐπευχόμενον τοῖς δεσπόταις, ἀριστερᾷ δὲ οἱ τῆς παλαίστρας, xai αὐτοὶ εὐφημοῦντες τοὺς δε- 
σπότας. « Εἰς πολλοὺς (21) χρόνους καὶ ἀγαθοὺς θεὸς ἀγάγοι 38, » xai τὰ ἑξῆς. 


H' Καὶ ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν εἰς τὴν χαλχῆν 
πύλην ἐχεῖσε γὰρ ἵστανται δεξιᾷ xal ἀριστερᾷ οἱ 
ὀργανάριοι (22^, εὐφημοῦντες κατὰ τύπον τοὺς δε- 
σπότας 3, Kai εἶθ᾽ οὕτως γίνεται δοχὴ τετάρτη ἔξω 
τοῦ καγκέλλου τῆς χαλκῆς, καὶ δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμ- 
apyoc τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, 
δηλονότι ὄπισθεν τοῦ δημάρχου ἱσταμένου καὶ τοῦ 
δευτερεύοντος αὐτοῦ, xal τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, χαθὼς 
προείρηται, Καὶ ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε γίνεται πέμητη 
δοχὴ πρὸ τῆς μεγάλης πύλης τῆς ε;σφερούσης εἰς 


VIII. Exeuntibus dominie in Chalcen seu /Eneam 
portam, ad dextram levamque organarii stant, do- 
minis, 9 ut mos est, fausta acclamantes. Sic 
Quarta receptio extra cancellos chalces fit, οἱ Ve- 
netorum tribunus cum factione alba, stante scili- 
cet a tergo tribuni, cumque eo, qui secundum ab 
ipso locum tenet, dominos excipit, owteraque, ut 
supra expositum est, peragit. Inde Quinta receptio 
fit ante portam Magnam augustalis, ubi princeps 
Prasinorum cum factione russa,scilicet pone ipsum 


τὸν αὐγουστεῶνα, xal δέχεται χάχεϊσε ὁ δήμαρχης G adstante, cumque eo, qui secundas tenet, excipit, 
VARLE LECTIONES. 


16 τὰ om. ed. 
add. R. 


5] δεξιξὶ μὲν om. ed. ** ἀγάγει cod, 39 ZXOA. Εὐτυχῶς εἷς πολλὰς ἑορτάς om. in ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


- (18) Satis bene congruit Luitprandi relatio, 
qui se in processione Nicephori collocatum  sori- 
bit juzta psaltas sew cantores in  eminentiore 


00. 

(19) Collegia, ordines urbis ; αἱ collegia mercato- 
rum et opificum. De Symponis vel assessoribus 
prefectorum urbis, qui jus dicentibus assidebant 
et consilio aderant, vid. Guther. p. 330. In inscri- 
ptione tituli e codice Justinian. apud eumdem 
pag. 270. appellantur administrantes vel assessores, 
id est consiliarii. E scriptoribus post Theophanem 
pag. 294, fere colligas, Symponos prafecti Urbis 


ne respondeam εἷς πολλὰ ἔτη. Id quod resalutatio 
solemnis imperatoris ab subditorum πολυχρόνιον 
videtur fuisse. Corrigam quoque hac occasiono 
locum Luitprandi celebrem, Cangio non preter- 
itum p. 483. : Laudibus, imo conviciis [non inven- 
tis] suis Deus annos ut multiplicet conclamant. 
Recte subjungit argutamentum sequens. Qua in 
re quam sint Grzci stulti, quam vanz [non quamve] 
hujus gloriz amalores,quamve adulatores hínc colli- 
gere possumus. Optant seni non solum [sic leg.], sed 
silicernio, quod naturam ipsam non pati certo sciunt. 
Gaudet εἰ silicernium ea sibi optari qu nec Deum 


ab imperatore ipso additos fuisse, interdum tamen D facere nec sibi prodesse, sed obesse, etiamsi faceret, 


prefecti ipsi eos iegebaot. 
(20) /£dificium id erat eneis tegulis tectum, per 
uod in magnum palatium aditus patebat. V. Du 
| Cange CPli Christiana p. 113 sqq. Observo tantum 
hic, morem tunc temporis fuisse majora queque 
et splendidiora mdiflcia tegulis &eneis operiendi, 
cujus etlam monumenta adhuc hodie supersunt. 
Anastasius in Vitaliano : Ecclesiam B. Marie ad 
martyres, quae de tegulis aeneis erat cooperla, disco- 
operuit. V. ad p. 42. A. 5. 

(21) Formula hec, qua novi Greculi usque ad 
tedium utuntür πολυχρόνιον appellatur. Vid. Du 
Cange Gloss. utroque h. v. et Goar. ad Codin., 
p. 84. n. 13, quos non exscribo. Tantum indicabo, 
quid sibi velint verba apud Codinum sepius re- 
currentia : ὁρίζει εἰς πολλὰ ἔτη, Soilicel jubet im- 
peralor, ut vobis ad vestrum πολυχρόνιον $u0 &omi- 


novit. Usurpabatur hec formula Latinis quoque, 
Augustinus Patricius Cerim. Eoolesie Rom., tit. 
1, ὃ & : Ordinalor. sine mitra accedens versus Ele- 
clum tertio [id est ter, ἐκ τρίτου] genu flectens cum 
dislanita. convenienti ter dicet : Ad multos annos 
— Et hic modus de benedictione et Ad multos annos 
servatur etiam, si ordines acciperet in pluribus die- 
bus sigillatim. 

(22) Qui organis canunt, organa pulsant. Solebant 
enim organa sonare, quando factiones dominum 
excipiebant et salutabant. Vid. p. 20. De orgaois 
ipsis infra ad eam partem libri Nostri, que de lu- 
dis circensibus agit, dicam. Ad vocem τόπον addit 
margo membranarum hanc notam εὐτυχῶς εἷς πολ- 
λὰς ἑορτάς, post vocem ἱσταμένου ftn 5, 10, 
tollendum comma ex fide membranssus. Pex- 
Vine eua 33 δυυτιοιλοντες τῶν wy Sms, 


101 


CONSTANTINI PHORPHYHROGENITI 


452 


czleraque, ut dictum esl, peraguntur. Post ipsam A τῶν Πρασίνων μετὰ xai τοῦ δήμου τοῦ ῥουσΐου, 


Sexta receptio in horologio Sancte Sophie fit, et 
princeps Venelorum cum faclione alba presto 
est, ceteraeque, ut supra exposuimus, perficiun- 
tur. 


IX. Hinc per portam Speciosam domini transeunt, 
quibus a prepositis intra velum in camera seu in 


δηλονότι ὄπισθεν [τοῦ δημάρχου ἱσταμένου xai τοῦ 
δευτερεύοντος αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς 
εἴρηται. Καὶ μετὰ ταύτην γίνεται ἔχτη δοχὴ εἰς τί 
ὡρολόγιον (23) τῆς ᾿Αγίας Σοφίας (24), καὶ δέχεται: 
χἀχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ 
λευγοῦ, xa! τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, xad, προείρηται. 
Θ΄. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε εἰσέρχονται οἱ δεσπότε, 
διὰ τῆς ὡραίας πύλης (25), καὶ ἀποστέφονται (26, 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(23) De horologiis ea &late nolis et usitatis ago 

ad p. 272, penult. 

(24) Celeberrima hec ecclesia superiorum tem- 

porum et hujus adhuc mireculum, nemini facile 
velerum scriptorum recenliorumve ilineratorum 
non memorata fuit. Copiose structuram et magni- 
ficentiam ejus exsecuti fuerunt Paulus Silentia- 
rijs in Ecphrasi, et in notis ad eam Du Cange, 
item 1. 11, CPlis Christiang.Sancle Sophie nomine 
non sancta quedam martyrissa, Sophia dicia, sed 
Jesus Christus, Dei Sapientia Grecis designaba- 
tur, ut ipsi volunt, aul accepit ea ecclesia id no- 
men, quod sancta Dei Sapientia, hoc est Verbum 
Dei in ea doceretur; et antequam mos invalesce- 
ret ecclesias martyribus atque martyrissis dedi- 
candi, omnes, certe majores, ubique locorum au- 
diebant Sancte, aut etiam Sancti, Sophie. Ita 
Matthias de Michovia l. 11. de Sarmatia c. 3, me- 
morat in urbe Novogrod fuisse principalem eccle- 
siam Sancii Sophie, id est Salvatoris, teclam aurcís 
luminis splendescentibus. Quod idem templum Pau- 
]us Jovias libello de legatione Moscovica vetustis- 
simum ac venerabile appellat,quod ante quadringen- 
tos annos [elate Jovii] Byzanttorum Gaesarum &emu- 
latione, Sanctae Sophis, bei Filio, dicatum fuit. Be- 
neventi quoque fuissealiquando ecclesiam Sanetae 
Sophie constat e Chronico Casinensi l. 9 : Ilic in- 
tra manía Beneventi templum Domino opulentissi- 
sum ac decentissimum condidit, quod Grace 'Axylav 
Σοφίαν, id est Sanclam Sapientiam vocavil. * Etiam 
Thessalonicse templum Sancta Sopbie fuit ; p.326. 
Scr. post Theoph.P Item Nice ; Theophan. anno 
octavo Couslantini et lrenes: ᾿Εγένετο ἡ πρώτη 
συνέλευσις xai χαθέδρα τῶν ἐπισχόπων ἐν τῇ xx0- 
ολικῇ τῇ ᾿Αγίᾳ Xoolg τῆς Νικαίας, et. Antiochia, 
teste Niceta. 

(25) Porta Speciosa fuit, ut ex hoc loco et p. 45, 
alet, extima ecclesie, per quam e Pronao aditus 
n Narthecem patebat, ut porta Regia, ea que e 

Narthece in Naum, et porta Sancta, que e Nao in 
saorificatorium ducebat. Vid. Du Cange v. πύλν, 
Heinecc. de Stat. eccles. Grec. p. 99. et Goar. ad 
Codin. p. 133, n. 27, et 134. n. 39. Sed non con- 


C 


dere, ut suo loco videbimus. Hinc de captis duci. 
bus Siculis,Balduino et Itichardo,et in conspectum 
Isaacii Angeli adduclis, narrat Nicetas, p. 192 : Τὸ τῇς 
χεφαλῆς ἀποθέμενοι χάλυμμα xai δουλιχωτέρεν 
προσχύνησιν ἀπονείμαντες ρωτήθησαν --- gitur 
sancitum olim eral, ut in ecclesie ingressu infula 
el pilei ponerentur. Theodosius Junior et Valenti- 
nianus in constitutione pone concilium Ephbesi- 
num, Dei templum ingressuri, &iunt, foris arma 
relinquimus εἰ ipsum etiam diadema deponimw. 
Jam tempore Augustini mos ille obtinebat, ut im. 
perator templum intrans, aut memoriam sancti 
venerans diadema deponeret. Augustinus psalm. 
65 : Melius est. ul, Romam cum venerit. imperator, 
deposito diademate ploret ad memoriam  piscaloris, 
quom ut. piscator ploret ad memoriam imperatoris. 
alis episcopaliter. Ante ingressum Nai in Nar 
thece deponebant impp. CPtani suas infulas. Que- 
ropter tanquam rem  insolentem narrat Leo 

rammaticus in Michaele, quod μέχρι τῶν βασ:λ:- 
xijv πυλῶν ἐλθὼν οὐχ ἀπέθετο τὸ στέφος, καθὼς 
ἔθος ἐστὶ τοῖς βασιλεῦσιν, ἀλλὰ μετ᾽ αὐτοῦ εἶσῆλθι 
μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν. '[Coronam deponere so- 
ebat imperator ante τὰς ἁγίας πύλας. Georg. Mo- 
nach. pag. 53U. Justinianus stemma capiti per 40 
dies non imposuit, sed absque corona sacris Chri- 
sli natalitiis ad ecclesiam accessit. Theophan. p. 
136.]* Faciebat hoo Justinianus, luctus et contri- 
tionis deconstrande causa ob tristem casum, ter 
re motum horrendum, qui CPlin aíflixerat. BRe- 
verentie autem ergo flebat, ut impp. ante portam 
Regiam infulas demerent ; quemad, odum etiam 
faciebant ante lectionem Evangelii. Conf. Vales. 
ad Amm. Marcell. P. 319. Sed totone tempore sacri 
officii nudum habebant caput ? Videatur fere ex eo, 
quod patriarche dicantur illis ex ecelesia. domura 
redeuntibus et vale dicentibus in propyleo infulas 
rursus reponere,in signum finiti éücil divini.Con- 
Irarium tamen colligitur ex eo, quod passim di- 
cantur imperatores ad lectionem Evangelii e 
Metatorio prodeuntes infulam demere, et quod 
hodie Greci sacris operto capite intersint, teste La 
Croixio, tantummodo spud transitum sacrcrum 


sentiunt cum Nostro. Forte alia fuit appellationum D infulas dementes, quod etiam olim faciebant in 


retio tempore Constantini nostri, et alia Codini. 
Consentit Nostro Nicetas Choniata p. 241, de 
Alex o Comneno coronando sic narrans : Εἶτα ταῖς 
ὡραίαις λεγομέναις τοῦ νεὼ πύλαις ἐγγίσας ἱχανὸν 
ἐχεῖσε χρόνον διέτριψε, προσδεχόμενος πότε ἄν ἐπ’- 
ταχθείὴ τὴν ἐΐσοδον παρὰ τῶν ἀχριδούντων τὸ τῆς 
ς καίριον τῶν ἱερῶν κατηχουμενείων ἄνω- 
θεν, Unde patot, antequam introitus in ecclesiam 
ret, exspectatum ad Speciosam portam fuisse, 
donee signo ἃ catechumeniis dato tempus introe- 
ΝΑΙ elenifcaretur. 
"po jam tempore invaluit ille mcs, 
*Onspectu bonoratioris ad testan- 
sue humilitatem suamque reve- 
rum prosequatur, caput denudat. 
mmoratioribus proceribus licebat 
sm imperatore CPtano stare junio- 
»wis nobiles prosapia, τὰ dpyovro- 
vobant ἀσχκεπεῖς nudo capite proce- 


ecciesia Latina, ut pluribus demonstrat Ciampinus 
tom. I, Monum. Vetust. p. 117, 118. Ordo Roman.: 
Postquam per diaconum dictum fuerit : Sequentia 
S. Evangelii secundum Lucam, baculi omnium de- 
ponuntur de manibus, εἰ in ipsa hora neque corona 
neque aliud operimentum super. capita eorum hate- 
lur. Quod prepositus imperatori CPtano prestobat 
officium in demenda,tenenda et reponenda infula, 
id occidentali prestabat comes palatii Lateranen- 
sis. Ita Ludovicus IV, in bulla, qua Caetruccium, 
comitem Lucanum, comitem palatii Lateranensis 
ereat, tribui ipsi jus lecandi et tenendi. imperiale 
diadema de nostro [verba bullae sunt] e£ successo- 
rumnosirorum Romanorum principum capite,tempore, 
quo imperialis coronationis solemnia celebrantur, et 
etiam quocunque alio tempore, quolies publice ipsum 

diadema expediverit elevari de capile nostro et suc- 

cessorum Romanorum vríncipum et reponi. Ipsos 

quoque secerüoVes in τῦῖτὸ QUO οτος τς: 


153 


DE CERIMONIIS AULA BYZANTIN E LIB. I. 


154 


ὑπὸ τῶν πραιποσίτων ἔοδον τοῦ βήλου τοῦ xpsuz- À atrio Nartheois suspensum corona adimitur. Pa- 


μένου εἰς τὴν χαμάραν, ἤγουν εἷς τὸ προπύλαιον 
τοῦ Νάρθηχος. Ὁ δὲ πατριάρχης ἐχδὲέχεται εἰς τὴν 


(riarcha vero in porta Narthecis cum consueto 8110 
ministerio el ordine eos excipit, ad quera, corona 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


melaucia deponere consuevisse concludo e loco 
lsaaci, Invectivaà secunda in Armenios, si satis 
tuto licet e loco extra connexionem evulso sta- 
tuere. Omophoria quoque sua, ut signum episco- 
patus, quemadmodum infula imperii signum est, 
ad lectionem Evangelii deponebant, ut ex Isidoro 
Pelusiota ]l. 1, epist. 136 constat, ubi mystice 
explicans indolem omophorii, rationem allegat, 
quare episcopus illud tunc deponat : 'Hvixa αὐτὸς 
ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν παραγίνεται διὰ τῆς τῶν προσχυ- 
νητῶν Βυὐαγγελίων ἀναπτύξεως, ἀποτίθεται τὸ 
σχῆμα τῆς μιμήσεως ὁ ἐπίσχοπος, αὐτὸν παρεῖνχι 
ἡλῶν τὸν Κύριον τὸν τῆς ποιμαντιχῆς ἡγεμόνα xal 
Θεόν. Conf. 
cia. 
Quoniam incipit auctor noster illos ritus enar- 
rare, quos in solemnibus processionibus impera- 
tores in celebratione divini cultus observare debe- 
bant, neque ea res intelligi possil absque cognitione 
rituum sacrorum, qui cultum divinum penes Gre- 
cos conslituunt: decrevi bic in ingressu istius 
iractationis de sacris rebus generalem quamdam 
Bpeciem liturgie Grace et ecclesiarum Gra»arum 
subjicere, e qua deinceps dicenda melius poterunt 
peroipi. Persequar igitur totum ordinem liturgiae 
rece juxta relationem La Croixii et Btephani 
Gerlachi, qui sacris Grecorum interfuit non semel, 
et que speotavit audivitque, diligenter in itinera- 
rlo suo consignavit. Erit deinceps disputandi lo- 
cus, Les Eglises réguliéres se divisent en trois parlies, 
appeldes νάρθηξ, vestibule, ou πρόνχον, avant- 
nef, ναός, la nef, et βῆμα, le sanctuaire. Le vesti- 
bule... sert à présent à baptiser les en[auts el. expo- 
ser les corps moris des laiques pendant les obséques... 
Servit quoque congregationi fidelium, qui ante 
patriarche, aut sacerdotis, et imperatoris, aut 
precipui in quaque communione viri, adventum, 
et ante. τὴν εἴσοδον in Naum non intrant. La nef 
serl à recevoir les fidéles, qui s'assemblent. pour 
chanter les louanges de Dieu et se. placent. suivant 
leur rang sans. confusion. Les. ministres de l'église 
et les personnes distinguces occupent la partie la 
plus avancée auprés du sancluaire, laquelle est en- 
tourée des chaires, comme dans nos chours, et n'est 
point séparée de l'autre οὐ le peuple se. range. Le 
sanctuaire est au. fond de l'église, séparé de la mef 
par un grand entablemement peint, avec des tableaux 
de Jésus-Christ, de la Vierge, du Patron. On entre 
au sancí(uaire par (rois porles, deuz pelites el une 
grande nommée par excellence πύλη ἁγίο xai fa- 
σιλική, la. porte sainte et. royale. (Credo quidem. 
eam ita appellari novo more; sed Constantini no- 
stri tempore porta illa tantum αἱ ἁγίαι θύραι di- 
cebantur, et αἱ βασιλικαὶ erat illa porta, per 
quam e Narthece in Naum intrabatur.] 1l y a trois 
enclos dans l'intérieur du sonctuaire destinés à des 
usages différents ; celui du milieu, qui esi d'une seule 
pierre marquée de croiz, s'appelle la. table sacrée, 
divine et mystique, à cause du myslére, δὲ n'est 
ornée que d'une croix el du livre des Evanyiles. L'au- 
tel à la droile est destiné à recevoir les présents des 
fideles δὲ déposer les espéces du sacrifice. Celui à 
gauche sert à metire les ornemenis εἰ les. vases sa- 
crés, et les diacres, sous-diacres ei. officiers mineurs 
δ᾽ν rangeni durant le sacrifice pour allumer les cier- 
ges et [aire chauffer l'eau. du calice. Dans les égli- 
ses palriarcales εἰ métropoles, il y aau [ond du 
sanctuaire un (iróne à cóld du grand autel pour le 
patriarche ou le metropolite, pendant la célébration, 
pi se nomme ἅγιον σύνθρονον, le saint trtóne; pour 
dis'inguer de. |a chaire ordinaire, qu'ils. occupent 


parmi leur clergé durant le reste de l'office. Les fem - 
mes ne se mélent poinl avec les hommes, elles se 
retirent dans les galeries autour de l'église, ou à une 
tribune fermée de jalousies, Οὐ on ne les voit point, 
afin d'empécher la distraction, le scandale el le mau- 
vais usage, que l'on fait fréquemment de nos églises, 
qui ne ss rencontre point chez les Grecs, lesquels 
sont. trés-altentifs à l'office, qui se chante presque 
tloul en grec vulgaire. 1l n'est point permis aux laiques 
d'entrer dans le sancluaire, dont la porte s'ouvre 
trois fois les jours de fétes solennelles; la premiere 
avant (a consécration, el se referme en méme temps, 
la seconde à la Communion, el la (roisióéme au com- 


u Cange, v. Cervellerium et Almu- BJ mencement des vépres; el les jours ordinaires on ne 


l'oeuvre que deuz [ois pour le sacrifice. L'on allume 
durant l'office quantité de cierges el de lampes dans 
l'intérieur, et devant les trois portes du. sanctuaire, 
mais l'on n'en mel poinl sur les autels. Post hec 
allata, que partes ecclesiarum Greecarum et ali- 
qualem liturgie ordinem continent, necessarium 
judico caput ejusdem libelli 15 totum ascribere, 
quo agitur de quelle mvniére on célébre la féte des 

dques en Valachie et en Moidavie. Egregie enim 
locum hunc nostrum illustrat. La féte des Páques 
46 célébre hien plus solennellement en Valachie et en 
Moldavie, οὐ it n'y a que des Grecs, que dans tous 
les autres lieux, a cause de la liberté. Le prince et 
la domna princesse υοπί en. habit de cérémonie, et 
suivis d'une cour forte lesle, trois heures avant le 
jour à l'Eglise, dans le parvis de laquelle il y a deux 
Irónes, Üun pour (ui et son épouse, οἰ l'autre pour le 
métropolite, qui les regoit en habits ponlificaux suivi 
de son clergé. Les officiers de la cour du prince sont 
derriére lus ; savoir, les principauz seigneurs et la 
noblesse á la droite; et les officiers de justice, et 
corps des marchands, à sa gauche ; et la milice fait 
une enceinte pour. empécher le peuple, qui vient en 
foule voir la cérémonie, d'incommoder les assistants. 
1l y a dans le milieu de cette place un autel, sur le- 
quel on célébre la Messe; et aprés l'Evangile, le 
prince οἱ le métropolite partent. en. méme temps de 
leurs trónes, et se renconirent à l'autel, οὐ ils. s'en- 
tre-saluent au visage, se donneul. à baiser multelle- 
meni une petile croix ornée de pierreries qu'ils tien- 
ncnt à la main, en disant Christos anesti, el retour- 
nent à leurs places. Ensuile tous les assistants 
réguliers et séculiers, vont. à leur rang baiser la 
main du méiropolite et de la princesse au son de 
tambours, trompelles, timbales εἰ haulbois, au bruit 
de plusieurs décharges de canons, et de mousqueterie, 
et des acclamalions du peuple, qui fait relentir 
l'air de ces paroles de la léturrection, en. s'embras- 
sant. 

Cetle cérémonie est. suivie d'un festin public du 
prince dans son palais, aux principaux du clergé et 
de la noblesse ; on sert le clergé en poisson, comme 
caloyers, religieux, el toutes sortes de viandes aux 
autres. ll y a trois tables ; une petite sur une esirade 
s0us un dais pour le prince, lequel mange seul, et 
deuz fort longues à droite et à gauche de celle-là, 
l'une pour le méiropolite et le clergé ; et l'aulre pour 
les officiers de la noblesse, et les nobles. Le métro- 
polite fait la. bénédiclion de la table; durant le re- 
pas le prince envoie des assiettes chargées des meil- 
leurs mets à ceux qu'il veut favoriser, εἰ boil. la 
sanié de la domna à rouge bord, à genoux el nu 
léle. Ce méme repas 26 réitére deux autres fois dans 
le cours de l'année, aux féles de Noél εἰ de l'Epi- 
phanie ; mais celui des Páques est. accompugné de 
présents deveuet, que Vows ὀλνόνον, ww. Outqb. pé 
la woblesse ; κονοὶτ Vou, Q6 ὀοντις, WW ὧς SS 


45ὅ 


GONSTANTINI PORPHYROGENITI 


196 


deposita, domini intrant, primumque flexo genu, Α πύλην τοῦ Νάρθηχος μετὰ τὴς συνήθους αὐτοῦ 5x. 


sanctum Evangelium ab archidiacano porliatum ve- 


ηρεσίας xal τάξεως, χαὶ μετὰ τὸ ἀποστεφθῆναι τοὺς 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


au mélropolile, et auz uit. principaux nobles, et 
deuz de satin et drap à chacun des aulres, avec 
lesquelles ils se retirent pleins de libéralités de leur 
prince, qui rentre dans son palais pour se. divertir 
avec la princesse, sa famille οἱ ses principaux 
officiers, qu'il régale de vestes de brocard d'or. 
Addenda tandem excepta quedam ex ejusdem 
capite 19, quod Liturgie ipsum ordinem aliquanto 
uberius exponit. Le célébrant εἰ le diacre se. lavent 
publiquement les mains, pour. 46 préparer à la ré- 
ception des pains de proposilion que présente le 
peuple, εἰ lui faire connaltre avec quelle pureté 
d'áme σὲ de corps il [aut célébrer le. sacrifice el y 
assister. Ensuite 4 ἐίαπί approché de l'autel de pro- 


pas sur-le-champ, et le conservent dans. des bourse 
propres, qu'ils pendent au col, lorsqu'ils font voyage. 
pour s'en servir, et ἰδ manger étant. attaqués de 
maladies mortelles dans des licuxz dépourvus d'église, 
el de prélres pour leur administrer (e viatique, 
prétendant, que le pain bénit les fortifie comtre les 
tentations du démon, et les aide à bien mourir as 
défaut du viatique. 

Cum his et cum cerimoniali nostro ut comparari 
queat locus Gerlachi, latine conversa hic ponam 
que in illius itinerario Germanico p. 62. sqq. le- 
guntur: Die (90 Septembris A. 15/4, intravumus 
ecclesiam Grecam in suburbio Galat, Χρυσοπέγη 
a Grecis diclam, ubi totam eorum liturgiam spe- 
ctavimus. Stabat Capellanus coram choro dorso ad 


position, le célébrant prend le pain destiné au sacri- B populum converso, recitans preces, quibus populus 


fice, sépare la parle carée et. empreinte avec la 
paténe, οἱ bénit le reste, que l'on distribue au peuple 
à la fin de la Messe. Aprés celte oraison on. fait une 
procession autour de la nef au son. des limbres, 
avec l'encens ; on sort par la petile porte du san- 
ctuaire, et l'on rentre par la yrande, et le diacre porte 
le livie des. Evangiles entre ses deux. mains, fort 
élevé pour le faire voir au peuple, et le repose au 
miliew du grand autel. On chante un. hymne d'ado- 


ration, lequel finit par ces paroles, ἅγιος ὃ Θεός, 
Dieu saint, ἄγιος ἰσχυρός, saint. fort, ἅγιος ἀθά- 
νατος ἐλέησον ἡμᾶς, saint. immortel, ayez pitié de 


-ous, avec le Gloria Patri, et. ensuite. l'Epitre. et 
l'Evangile du jour. L'Evangile étant fini, on óte les 
paíns de présent de l'autel de proposition, e£ l'on fait 
une seconde processvon des espéces ; les acolytes por- 
tenl la eroiz, les chandeliers, les timbres, ot l'encen- 
soir suivis du sous-diacre, qui lient la. paténe haute, 
du díacre portant une  botle, οὐ esL. enfermé le pain 
du sacrifice, couvert d'un voile, élevéeel appuyée sur 
son front, et le célébrant marche le dernier, ayant 
le calice couvert entre ses mains. Cette. cérémonie se 
fait avec autant de modeslie que de dévotion à pas 
fort lenis, pour donner le lemps aux chantres de 
réciter Gloria in excelsis, e£ au peuple prosterné à 
terre de baiser les bouts de l'élole d. l'officianl, en 
disant les paroles du bon larron. Seigneur, souve- 
ner-vous de nous dans votre royaume, que le cé- 
lébrant et ses assistants. répétent de temps. en temps 
à voiz bass, εἰ ἰα procession renire par la porte 
sainte, qui se ferme à l'instant, et l'on. met le calice 
et les au milieu de l'autel. On chante plu- 
sieurs  hymnes, cantiques, antiennes, | versets. et 
répons, εἰ l'on fait quantité de génuflezions, adora- 
tions, bénédictions et encensemenis rapporiés au 
rituel grec, aprés lesquelles 1e célébrant offre son 
sacrifice avec ces mols. — Toules ces cérémonies de 
la consécration 26 font à huís clos dans. le sanc. 
tuaire auxquelles le peuple joint. son. intenlion, et 
assisis des yeux de la foi à ce mystére secret, durant 
lequel on chante le symbole et des cantiques. La 
consécration est. suivie de l'élévation au son des 
timbres, pour avertir le ple de redoubler 
son atiention, et sa  dévolion, et de la frac- 
Hon aw paín en quatre parties, ainsi qu'il. est di- 
visé; desquelles il en. méle une dans le calice, 
communie d'une autre, et. garde les deux autres 
pour communier los assistanis. Le célébrant. aant 
communid, le diacre ouvre la porle sainte, et invite 
le peuple à ia communion, en disant: Approchez 
aveo ia crainte de Dieu, la foi et la charité, et il le 
commaunie sous les éces, en tirant du calice 
aveo une pelile cuilliére, une partie du corps de 16- 
sus-Christ et. un peu de sang mélé ensemble ; mais 
les. ecclésiastiques. recgolvent. sóparément les espéces. 
Ze commantion est suivie de la. distribulion du pain 
δρν mar un. aníre diacre; les Grecs ne le mangent 


e 


crebre Κύριε ἐλέησον acclamat. Post preces incipse- 
bat sacerdos una. cum tribus aliis, el uno. monacho 
cantare, quibus canonarcha cum pueris psaltis, taa- 
uam alter chorus, respondebat. Erant ergo ἀπὸ we- 
ul chori, sacerdotis intra chorum, et canonarchz 
extra eum, invicem allernantes. Post ea puer 

git tezxium ex Epistola Apostoli ad Corinthios. Que 
facto presbyteri omnes habitu sacerdotali procede- 
bant exira chorum, [id est tribunam,] quorum umwu 
codicem Novi Testamenti [vel potius evangelistarum] 
ornatum geslubat, el super ambone, media ἐπ  eccle- 
δία sito, δὲ cruce lignea ornato, deponebat. Repete- 
bant deínceps chorum, im cujus tabulatis, vel sepi 
lignea, ab ea parte qu» ad Navim respicit, pica 
conspicitur imago Christi, cum inscriptione ὃ xavto- 
κράτωρ, coram qua sese inclinabant. Redditi choro 
sacerdotes soli intra eum canebant. Cantica illa 
lectione Evangelii interstincta continuabant, et li- 


C turgize sus ritibus variis peractis, aperiebant rursus 


chorum, ter vel quater agitabant thuribyium, et pro- 
cedebant omnes hoc ordine. Primi prodibant duo 
pueri cum cereis ardentibus, tum duo alii cum 
contis lauro cínclis. Excipiebat eoe egoerdos 

sindone tectum gerens super capile. Sequobantur 
sacerdotes duo singuli singulos calyees. gerentes, mon 

languam tot opus essel, sed. spectaculi et pompe 

gratia. Stipabant eorum latus duo pueri, singuli 

cum singulis contis lauro cinctis, rum 3umma 

pars crucem re[erebat. nitentibus inslar speculi. 

Postquam ab hac processione rediissent in. chorum, 
clawlebani eum, ut. nemo videre possel qu» intus 
gererentur ; et primarius sacerdotum clamabat clara 
τοῦ: λάθετε͵ φάγετε, οὗτός ἐστιν ἄρτος — τοῦτο 
ἐστιν αἷμα. — sim inde ipsi communicabant in- 
tra chorum ; deinde monstrabatur populo calyz, qui 
eum summa veneratione prosequebatur, et velut ado- 
rabat. Tandem  peragebant preces pro patriacha 
CPtono. Alexandrino, Hierosolymitano, Antiocheno, 
et omnibus reliquis episcopis. Peractis omnibus pre- 
cibus, canticis et communione, pr&legebal mona- 
chus aliquis, legatus patriarchsze Antiocheni, episto- 
lam, gua sibi dari eleemosynam rogabat. Ultimo 
landem totus cetus, unus alium procedebant 
versus chorum, ubi singuli frustum — panis. accipie- 
bant, ἀγάπη diclum, quod. nacti velut. in processione 
adibant εἰ venerabantur | inclinatione corporis atque 
osculabantur imagines. Interjectis aliis continuat 
idem Gerlach in hunc modum: (Quando minüstri 
ecclesie intrant chorum, inciinant sese. versus cru- 
cem ligneam amboni impositam media in ecclesia, 
deinde vultu ad. imaginem Christi converso se. sígno 
crucis. signant, Idem [faciunt quotquol. ἐπ ecclesiam 
conveniunt — deinde consident loco quisque suo 
expectantes voces aliquas in precibus et canticis, a 

quarum oauditux sexe ἱπολιποπὶ et cruce. tet, di 
centes: Wopu, Ὠλέτσον, Gul Xews Wixebe. Wa 
pramüunsis, mulia nobis extediioro devwceps ecvw.. 


151 


DE CERIMONIIS AUL/S BYZANTIN.JE LIB. I. 


158 


δεσπότας εἰσέρχονται πρὸς τὸν πατριάρχην, xal iv A nerantur ; deinde patriarcham salutant et osculan- 


πρώτοις μὲν προσχυνοῦσι τὸ ἅγιον Βύὐαγγέλιον (27) 
βασταζόμενον ὁπὸ τοῦ ἀρχιδιαχόνου, xal εἶθ᾽ οὕτως 
χαιρετίζουσι (28) τὸν πατριᾶἄρχην, xai ἀσπάζονται 
αὐτὸν, καὶ ἀπέρχονται ἕως τῶν Βασιλικῶν πυ- 
λῶν (29), κἀχεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν χηρῶν 
προσχυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ, xai τῆς 
εὐχῆς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου τελουμένης, γίνεται d 
εἴσοδος (30). Τὰ δὲ σκῆπτρα xal πάντα τὰ προγε- 
γραμμένα σχεύη αἰσέρχονται, xai ἵστανται εἰς τὴν 


ἐχκλησίαν (31) δεξιᾷ xal ἀριστερᾷ (32) εἰς τοὺς 


tur, ac progressi ad imperatorías portas, ibi quo- 
que ter genu Íílexo et accensis cereis, Deum 
adorant, peractaque a patriarcha supplicatione, 
introitus fit. Turmae vero militum et cohortes om- 
nes supra memorate ingrediuntur, et in ecclesia 
ad dextrum sinistrumque latus in locis propriis 
adsunt. Romana autem vela δὲ cohortes utrimque 
in solea sancta, Conslantini crux in dextra bematis 
parte stat. Magistri, proconsules ceterique sena- 
tores et imperatorii ministri in dextro ecclesie la- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
(27) Clerici, si quando honoratiori obviam Du Cange v. Introitus ; et major, quando sacriti- 


rent, eamque exciperent et beneventarent, codi- 
cem Evangeliorum ipsi obviam ferebant, et oscu- 
landum porrigebant. Nicet. Chon. p. 319 : Μηδένα 
ἔχων εἰς χεῖρας ἰόντα, ἀλλὰ εὑρίσχων πάντας μετὰ 
σταυρικῶν σημείων χαὶ τῶν θείων λογίων δεξιουμέ- 
νους αὐτόν. Ekehardus jontor de Casibus S. Galli 
c. 1. : Parat illico basVicam et aram, parat tapetes, 
et pallio dorsili caminatam ; Evangelio episcopum 
aliquos, qui aderant, presbyteros recipere jubet. 
Debeo locum Alteserre ad Ánastas. p. 90, qui plura 
de hoc more habet. Addam alium ex veteri charta 
tabularii Aodegavensis e Du Cangio v. Tau. In ea 
alunt Canonici capitoli Sancti Laudi Andegav., se 
teneri ad excipiendum comitem Andegavensem, 
uxorem οἱ liberos, quoties ad dictam ecclesiam 
venerint, cum fextwu [1d est codice Evangelii], thu- 
ribulo et aqua benedicta, tradendo dicto comiti si- 
militer in dicta tione Tau eboreum, id. est cru- 
cem eburneam. Insignem hunc locum exponam ad 
pP. 216. Diaconus quoque, qui Evangelium legit, 

rediens ex ambone in tribunam patriarche δίδωσι 

σπάσασθαι τὸ ὐαγγέλιον, αἱ &it Pontific. Habert, 

p. 731; v. Du Cange v. Liber Pacis. Imperatori, 
quem urbereciperent, occurrenjes in pontificalibus 
sacerdotes Evangelium offerebant. Cinnam. p. 128. 
Russi id adhuc faeiunt. Pontifici texius apertius, 
ceteris clausus ad osculandum offerebatur teste 
. Bildeberto- Cenoman. Ep. 15. 

Dicunt : χαῖρε, Κύριε πατριάρχα, et dein 
osculantur. Mos enim erat, ut ecclesiam intran- 
tes sese mutuo oscularentur. V. Habert. Pont. 
p. 63. 

(29) Porta regia est ea, que e Narthece in 
Naum ducit. Hodie Greci portam regiam appel- 
lant illam. que Nostro sancta est, et e Nao in Sa- 
crarium ducit. De regiis, vel porta regiarum, item 
rugis, v. Du Cange v. Regis ; Mabill. ad Cerimon. 
Roman. p. cxxxvi et Corsini diss. secunda 
appendieis ad opus de Notis et singulis Greco- 
rum pag 20. Ovid sit. στασιδία, πύλη βασιλική, 
seu ὡραία, χολύμδητρον, νάρθηξ, μεσόναος οἱ in 
primis σωλέα, docet Thom. Smith. de Ecclesia 
Greca, p. 47. 

(30) Postquam facts fuissent preces, nempe «75 
εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, que solent introitum 
sacri officii precedere, fil introitus vel ingressa, ut 
evo medio loquebantur. Nam antequam ille facte 
fuerint, et aut patriarcha, aut imperator, quo tem- 
pore imperium Greecum adhuc esset, aut hodie sa- 
cerdos, et qui cuique cotui primarius vir adest, 
convenirent, manebant et manent congregati in 
Nartbece, vel Antetemplo. Factis autem precibus 
introitus fit, seu ingressa. Quod videor mihi col- 
ligere et ex veter! ritu salutatorii, et e verbis 
Maximi, (allatis ἃ Du Cange v. Εἴσοδος,) τὴν τοῦ 
λαοῦ σὺν τῷ ἱεράρχῃ γενομένην εἷς τὴν ἐχχλησίαν 
ἐΐσοδον. Ingressa duplex est ; minor, ἃ qua initium 
divini cultus fit, hymnis quibusdam cantatis, ut 
apud nos ab hymno Kyrie, item Allein Goll in der 
Hóh sey Ehr, τὰ es!, Gloria ín excelsis Deo ; conf. 


G 


D 


cans cum grege suo e tribuna procedebat conse- 
cranda mysteria populo adoratum monstrans et 
ciroumferens. De priore introitu hec habet Duran- 
dus 1v, 58 4. Hymnum ait fuisse introitum di- 
ctum, Quia, dum ille canitur, sacerdos ministratu- 
rus ad altare intrat, seu quia per illam antiphonam 
ad officium intratur. Quia igitar introitus ad sacra 
seu initium sacrorum ab hymno fiebat, qui hym- 
nus propterea introitus ipse quoque appellatur, ex 
eo factum, ut cantor, hymnos sacros in ecclesiis 
incipiens, esodiarius, vel exodiarius, quod idem est 
atque essodiarius, gemiuato s, diceretur, V. Du 
Cange v. Exodíum, ubi hoc citat Joannisde Janua: 
Exodium, inilium cantilenz. Hinc exodiarius prz- 
centor, qui cantum incipit ante. alios, Qui tamen 
malit ob ἐζάδειν repetere, statuatque ἐξ in hac 
compositione idem atque in &apyo« valere, et nc« 
tare rumpere vocem ante alios, me non habebit 
multum repugnantem. Introitus igitur primus, vel 
minor, Evangelii quoque dictug, complectitur omnia 
qua missam precedunt; sunt autem ea lectio τοῦ 
προχειμένου, seu propositi, id est textus e Psal- 
mis, dein epistole, tum Evangelii, didascalia seu 
(ractatio, id est sermo sacerdotis ad populum. 
Aliam ideam introitus primi seu parvi dedit Du 
Cange Gloss. Gr. v. Εἴσοδος, sed quam puto a 
nostro loco alienam esse. Jam intelligere facile est 
verba Leonis Grammatici in Michaele Ebrioso p. 
405 : Τῆς εἰσόδου γενομένης, xal τοῦ Εὐαγγελίου 
«ελεσθέντος. 
(3) Negat Du Cange in Nao stetisse fldeles, sed 
solos vult ibi egisse sacerdotes οἱ psaltas. At 
üorsum tam vastum spatium pro tam paucis? 
aulus Silentiarius quoque P. II. vs. 270. ait can- 
cellos bematis distinguere τὸν μύστην ἄνδρα τοῦ 
πολυγλώσσου ὁμίλου. Hoc ipso nostro loco docemur 
non proceres tantum in Naum intrasse, verum 
ipsos quoque milites pompaticos, qui imperatorem 
usque ad soleam comitabantur. Discessum igitur 
fuil ἃ more, quem obtinuisse seculo v, patet e 
constitutione Theodosii junioris superius citata : 
Dei templum ingressi foris arma. relinquimus, ct 
ipsum etiam diadema deponimws. Mos ille milites 
pompaticos cum armis in ecclesiam introducendi 
et per eam disponendi adhuc hodie obtinet in Wal- 
lachia, ne de principum Latini ritus hac in re 
institutis dicam. De Despota Wallachie festum 
Paschatis celebrante hec narrat La Croix loco 
superius allato : Les officiers de la cour du prince 
sont derriére lui, — la milice fait une enceinte pour 
empécher le peuple, qui vient en foule voir la céré- 
monie, d'incommoder les assistanls. DL 
(32) Quando de ecclesiis sermo est, signiflcat 
dextra plaga illam, que intranti ad dextram est, 
sinistra vero eam, que ipsi intranti ad sinistram 
est. Patet ex illo Simonide, quod in Anthologia 
H. Stephani p. 3614 legitur. Cum igitur ecclesim 
Grece ut nostre ad Orientem verse essent, et 
intrantes ad Orientem prospicerent, consequitur 
ex eo australem plagam esse dextram, borealem 


159 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 1060 


toro in locis suis adstant, qua etiam domini trans- À ἰδίους τόπους * τὰ δὲ Ῥωμχῖα βῆλα καὶ τὰ πτὸ-. 


eunt. 


χία 89 ἴστανται ἔνθεν χἀχεῖθεν τῆς σωλέας (33), ὁ δὲ 


τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου σταυρὸς εἰς τὸ δεξιὸν μέρος τοῦ βήματος (34). Ol δὲ μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι 


VARI/E LECTIONES 


80 55. εὐτυχεῖα, Leich. 


JOAN. JAC. REISEII COMMENTARIUS. 


vero sinisiram. E contrario autem Du Cange ad 
Bilentiar. p. 570, borealem plagam dextram facit, 
et oppositam sinistram. Verum abunde refellitur 
et ἃ nostro codice, et ab illo solo Liturgie Chry- 
sostomi dicte loco, ὁ διάχονος εὐτρεπίζε: xà ἱερὰ, 
τὸν μὲν ἅγιον δίσκον ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει, τὸ δὲ 
ποτήριον ἐν τῷ δεξιῷ. Sane nostris in ecclesiis 
sacerdos panem fidelibus distribuens, versus bo- 
ream stet, alter calicem, versus austrum. 

33) De solea tam multum (uit disputatum, ut 
Leo Allatius integrum libellum de solea veteris ec- 
clesie in 1. I Symmictorum ediderit. Conferendi 


bet. Insignis est locus Durandi, et Chronici Casi. 
nensis alius, e quibus structuram ecclesiarum 
Latinarum cum Greecis congruentem intelligas. Tri. 
plez veli genus, ait Durandus 1l. 1, Ratio. divin. 
offic. c. 3. p. 17. suspenditur in ecclesia, videlicet 
quod sacra aperit, quod sucrarium a clero dividit, 
el quod clerum a populo secernit. Post exposita duo 
priora, fertium, addit, inde habuit originem, quia 
tn primiliva Ecclesia peribolus, id est partes, qui cr- 
cuit chorum, non elevabatur nisi usque ad apnodia- 
tionem ; quod adhuc ín quibusdam ecclesiis observa. 
lur. Quod ideo ficbal, ut populus videns clerum 


quoque Du Cang. v. Σωλέας et in Gloss. Latin. h. B psallentem inde bonum exemplum sumeret. V - 


voce, item ad Paulum 8Silentiarium p. 584 seqq. 
. | Thomae Smith. p. 47, de Eocclesia Greca. 
Solea, idem est, quod peribolum, ait Moleon. pag. 
497. Peribolum autem, ubi fuit olim schola canto- 
rum. Idem p. 200.]' La Nef, ait La Croix de l'E- 
glise Grecque, p. 22, ser! à recevoir les fidé'es ; les 
mninistres εἰ les personnes. les plus distinguées oc- 
cupent la partie la plus avancée auprés du sanc- 
tuaire, laquelle est. entourée des chaires, comme 
dans nos clueurs, et m'est poinl. séparée de l'autre, 
oit le peuple se range. Olim autem omnino separata 
erat solea cancellis, aut muro, ad pectoris altitu- 
dinem elevato, a Nao ; unde etiam nomen habet. 
Num solcar, et soleas, (ut honor et honos, arbor et 
arbos) significat 093 axtovsepem ligneam et spatium 
tali sepi interceptum. Glosse veteres solear, $05- 
φαξ, non δίφραξ, ut editur. Codin. in Orig. CPta- 
nis, uhi de Hippodromo : Μετὰ τῶν ἐν σφενδόναις 
στηθξίων fj συστρεμμάτων, χαὶ σχαλίων χαὶ σωλεῶν, 
Ubi στηθεῖον et. σύστρεμμα οἱ σωλέα est sepes, car- 
cer. Interjectum erat solear inter armbonem et tri- 
bunam, et erat proprie statio cleri et eorum qui 
ad clerum spectaren!, ut psaltarum, loctorum ; ha- 
buit iamen imperator jus in soleam intrandi, οἱ 
ibi, si vellet, residendi, in qualitate lectoris et 
subdiaconi, qua eum gavisum fuisse, deinceps de- 
monstrabimus. Habebat clerus geminam catlio- 
dram, unam τὴν ἄνω καθέδραν, aut τὸ cv0po. 
vov, dictam, in summo bemate pene altare : alteram 
extra tribunam in hac ipsa solea. Fuit igitur solea 
spatium inter ambonem et cancellos bematis me- 
élum, quod neque illum, neque bos attingeret, sed 
undecunque liberum, septum a plega orientali et 
occidentali aut cancellis ligneis, aut muro, vel po- 
diamento cementitio marmoreove, ἃ plaga autem 
septentrionali et australi pretensa habens sca:nna, 
in quibus clerici, quandro intra tribunam non ha- 
berent, quod agerent, item lectores, cantores et 
imperator, sedebant. Septum hoc babebat ostium 
in parte occidenlali, et aliud in orientali ; ut e 
locis illis Nostri aliorumque constat, in quibus im- 
perator alique dicuntur soleam εἰσέρχεσθαι xal 
εσθαι. Fuisse hano sedem cleri, probabile 
facit et formula 4, àv» καθέδρα, que respicit ad 
aliam, que necessario fuit 3) χάτω, et, cum supe- 
Plor fuerit intra tribunam, extra eam fuerit nc- 
06816 est, et canon 18 Concilii Toletani IV : sacer- 
dos et Levila [id est presbyter el diaconus; ane 
communicent, in choro clerus, [id est in solea 
subdiaconi et reliqui inferiores, ut lectores, can- 
tores, exorciste, etc.] exéra chorum populus. Facil 
quoque probabile mos hodiernus Grecorum, quo- 
rum clerici assignatam sibi stationem sedemve 
extra tribunam cum bonoratioribus habent ; et de- 
higue mos ecclesise Latine, quam ea in re a Grecis 
discessisse nulla ratio suadet, nullus auctor perhi- 


tamen hoc tempore quasi communiter suspenditur 
sive interponitur velum aut murus inter clerum εἰ 
populum, ne muluo se conspicere possint, quasi ipso 
facto dicatur : Áverte oculos (uos, ne videant vamni- 
talem. Iatelligent locum hunc, qui facetum Boilavii 
carmen Le Luirin legerint. Discimus hinc bema 
hoc lectorum, (ita onim a Symeone Thessalonicensi 
appellatur,) fuisse a statione plebis aut velo sus- 
penso, aut interposito muro ad appodiatiomem 
allo separatum, id est μέχρ: τοῦ ἐπαχουμ’- 
ζειν, ul commode quis appodiare se, hoo est ful- 
cire ea, inniti brachiis posset. V. Du Cange v. Po- 
dium. Locus Chronici Casinensis paulo ante nobis 
laudatus hic est ]: 11, 29, p. 417: frontem. chri, 
quem fero in medio basilic statuit, quatuor maj 
marmorum l(abulis sepsil. Ergo clausum erat solear 
undecunque. Notat Angelus a Nuce ad illum locum, 
auctorem ad veterem structuram respicere, nunc 
antiquatam. Juxta recentiorem enim architectoni- 
cen odeum strui post msjus altare, ubi olim fue. 
rit absida seu tribuna. In basilica cathedrali 
tamen Montis Regalis in Siellla conspici adhuc in- 
ter alia veteris instituti jodeum seu chorum anti- 
qua forma fere in medio ecclesim. Ut imperator 
stationem in solea haberet, jam ab Ambrosii et 
Theodosii M. temporibus inde obtinuit. Nam 
quam prius imperatoribus licuisset in tribunam 
ingredi, Ambrosius Theodosium exeludebat sa- 
crarii cancellis, et τόπον εἶναι τοῦ βασιλέως iv «7 
ἐχχλησίᾳ τέταχε τὸν πρὸ τῶν ὄδρυφάχτων τοῦ 
ἱερατείου, ὥστε τοῦ μὲν λαοῦ τὸν κρατοῦντα τὴν 
προεδρίαν ἔχειν, αὐτοῦ δὲ τοὺς ἱερίας προχαθ- 
σθαι, Erat igitur solea idem cum senalorio, seu 
loco principum, ut est in Ordine Romano. Vid. Du 
Cauge ad Paul. Silentiar. p, 560. Nemo tamen ma- 
natum preter imperatorem in solea sedebat sta- 

tve, ut e proximis Nostri verbis hac pagina 9, 
patet : Οἱ μάγιστροι xai ἀνθύπατοι - - ἵστανται εἰϑ 
τὸ δεξιὸν μέρος τῆς ἐχχλη σίας. 

(34) Bema est omnis locus solo sublimior, ad 
quem βήματι, στα sublato, enitendum est. In 
sacria est illa pars ecclesie aliquot gradibus eleva- 
tior, quam est area ecclesie ; nos hodie chorum 
dicimus, (aliud νυ medio vocabulum illud signi- 
ficabat,) Itali tribunam, Greci quoque θυσιαστέριον 
et ἱερατεῖον appellabant ; quoniam in eo ἱερατεύε- 
c(2t, sacra peragere, et sacrificium incruentum di- 
ctum ibi offerre Deo solebant ; unde quoque 
Latini sacrificatorium nominant. Latinis medii evi 
quoque est presbyterium, seu statio, mansio pres- 
byterorum, et capitium. V. du Cange Gloss. utr. 
his omnibus in vocabulis, et CPlis Christ. atque 
note ad Pauli Ecphrasin. Alias βήματα sunt sa- 
colla minora, in Magnis Ecclesiis intra majus bema 
dedicsta paXeonis ἀλνοτελν * vsNtonS tuos. Vid. 
p. 70, iem 54, eX χὰ. 


101 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTIN./£E LIB. I. 


162 


καὶ οἱ λοιποὶ συγχλητιχοὶ, μετὰ καὶ τῶν βασιλικῶν ἀνθρώπων, ἵστανται xal αὐτοὶ cl; τὸ δεξιὸν μέρος 
τῆς ἐχχλησίας εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, ἔνθα xai οἱ δεσπόται διέογονται. 


I- Καὶ ὃτε φθάσουσιν οἱ δεσπόται εἷς τὰ ἅγια X. Quibus ad sanctas januas et purpureum um- 


θύρια (35) εἰς τὸ πορφυροῦν ὀμφάλιον (36), tisip- 
εται μόνος 6 πατριάρχης ἔνδοθεν τῶν χιγχλίδων, 
χρατῶν τὸ εὐώνυμον (37) ἅγιον θυρίον. Καὶ διὰ τῆς 
τρισσῆς μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνήσεως ἀπευχαρι- 
στήσαντες τῷ Θεῷ οἱ δεσπόται, εἰσέρχονται (38) 


bilicum progressis, patriarcha solus intra cancellos 
ingreditur, sinistram sanctam januam occupans. 
Postquam vero domini ter cum cereis Deum ado- 
rarunt, occupatam a patriarcha januam venerantes 
intrant, sacrzeque astantes mense, 10 sanctum al- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(35) Alias quoque βημόθυρα. Sic legendum, 
ubique sermo de illis foribus est, per quas in 
sacrificalorium intraiur. Passim enim prave βηλό- 
θυρα legitur. Quod specie quidem non caret, nam 
vela his quoque sanctis foribus pretensa erant, et 
anuas, quibus vela sunt pretensa, novi Greci Βη- 
ὀθυρα appellant. Distinctionis tàmen gratia puto 


minore reverenliz. significatione, qug nomine προσ 
χυνήσεως non semel in hoc negotio. indicatur, nu- 
tu tantum, ínclinationeel reverendissima salutatione. 
Habertus Ponti(flc., p. 62. 

38) Habebant olim imperatores facultatem in 
tribuna sedendi et manendi per totam liturgiam. 
Sed post Ambrosii et Theodosiialtercationes exocti 


omnino, ubi de sanctis foribus agitur, semper βη- B fuerunt, ut laici, imperatores (v. infra ad lib. 11, 


μόρυρα legendum esse. Exempla utrisque vo- 
cabuli du Cange in Βηλόθυρον et Βημόθυρον. 

(36) Habebant olim in ecclesiis et. tribunalibus 
positos per intervalla magnos lapides rotundos, in 
quibus statas solemnes stationes aul actiones per- 
agebant, quos Latini rotas et bilícos (id est, corru- 
ptela vocis umbilícus,) utrumque a rotunditate, 
Greci ὀμφίλια appellabant ; unde quoque ipsa tri- 
bunalia, in quibus tales marmores rote jacerent, 
rotas dicebant. Celebre et nemini non notum Rome 
judicium Rota dictum ; v. Du Cange v. Rota et 
Bilicus. Agnellus Pontiflc. p. 68D: Quidam di- 
cunt, quod ipsa Galla Placidia Augusta super qua- 
tuor rolas rubeas marmoreas, quz sunt anie nomi- 
natas regias, jubebut ponere cereostatas cum manua- 
lia. Etiam circulos appellabant hos lapides. Juvat 
hic ascribere verba Josephi Catalani e notis ejus 
ad Augustini Patricii Ceremoniale tit. II, S8 11 ad 
ista : Progressus usque αὐ secundum circulum por- 


phyreticum. Circulus hic porphyreticus lapis ma- 
gnus marmoreus orbicularis est, in pavimento Ba- 


silice Vaticane positus, designabatque olim locuin, 
in quo functiones quedam a pontifice perageban- 
tur. Circulus iste porphyreticus etiam appellabatur 
rota porphyretica in hoc eodem nostro Ceremo- 
niali, et longe ante Cencio Camerario in Ordine 
Romano XIÍ. cap. 39, n. 64. Exstant hodieque 
hujusmodi lapides porphyretici non modo in ipsa 
basilica Vaticana, sed etiam in aliis nostris eccle- 
siis, de eisque videri inter alios potest eruditus 
Turrigius de cryptis Vaticanis cap. 8. Hactenus 
Catalanus. Habebant porro alios lapides in eccle- 
Biis ct in tribunalibus quadratos, in quibus stan- 
dum erat, olvac, fines, dictos, quod termini essent, 
ultra quod procedere non liceret. De quibus supra 
memini dicere. Item alios ποταμούς dictos, /luvios, 
vel a venarum undulato decursu naturali, vel ab 
arte factis incisionibus, canaliculis non in lineis 
rectis, sed undante :notu procedentibus. Et ut an- 
tea imperatorem aut sacra tribune adoraturus ter 
debebat, semel nempe in singulis umbilicis per 
cerla intervalla dispositis, procidere: ita deinceps 
debebant ad sacra accedentes χατὰ ποταμὸν προσ- 
xuvttv, in unoquoque fluvio semel, id est in uni- 
versum ter (nam terni fluvii erant in tribuna) pro- 
cidere. Vid. Pontificale Haberti, p. 27, c. 7, ubi 
non recte redditur juxia fluvium adorare. Conf. 
p. 2 B, ejusdem Pontiflcalis. 

(37) Tres janucm sacrarii cum velis oppansis sunt 
in templis Grecorum. Major media, que absolute 
januz, vel januz regie nomine donalur, et ἀμ 
minores hinc et inde ab illius latere. Imagines inter 
januas illas erecte visuntur, una Christi,  tecus 
quam apud nos, ingredientibus ad manum dextram 
wpsorum ; allera B. Virginis ad. sinistram occurrens. 
accedens propius ad illas patriarcha προσκυνεῖ, 
adorat, non tlla adoratione, qua solum basiatur, sed 


cap. 26. eLdu Cange ad Zonar, p. 104) et pre- 
tenta vela tribune a cleris, cupientibus absque 
arbitro agere, et oblationes fidelium toti costui dis- 
tribuendas ita purtiri, ut injuriam illis faceret, 
qui diceret eos partem deterrimam sibi servasse. 
Solis igitur diebus festis veniam imperatoribus 
dabant in tribunam intrandi donorum offerendo- 
rum et in sacra endyta deponendorum gratia, ut 
e multis locis nostri codicis constat: et e de- 
creto Theodosii Junioris et Valentiniani post con- 
cilium Ephesinum : Ad sacra altaria munerum tan- 
tum offerendorum gratia accedimus, et cum circum- 
sepinm sacrorum  adytlorum ingressi sumus, statim 
egredimur, ne quidquam ex propinqua divinitate 
nobis arrogemus. Verba Theodosio juniore digna. 
Et quamvis sacerdotes Greci revera veniam illam 
pro decem, interdum quoque cenlum, illis littis 
auri, aliisque donis, qua imperator identidem of- 
ferre debebat, venderent, ne tamen viderentur 
legem ipsi suam de laico intra sacros cancellos 
non admittendo violare tribuebant imperatori, et 
laicis illis omnibus, qui ecclesie alicujus delen- 
Bores essent, quales nati omnes imperatores erant, 
personam lectoris aut subdiaconi, eoque jus in 
tribunam intrandi. Illa profecto sententia obtine- 
bat in Ecclesia Latina; Grecam idem censuisse. 
quamvis claris verbis nemo dicat auctorum, colli. 
gitur tamen haud obscuris indiciis. Itussos insti- 
tula Sua cum sacra tum profanu ἃ Graecis acce- 
pisse in confesso est, Cum igitur imperator Rus- 
sie hodiedum adhuc ex veteri more in festo novi 
anni hymnum ipse intonare et epistolam preele- 
ere soleat, id ost tantisper Canonarcham et 
ectorem agat, vid. Verandert lusslandt p. 59 
scriptoresque Byzantini memorent imperatores 
quosdam, ut Leonem Armenum et Theophilum, 
ipsos ore suo hymnos intonasse publico in coetu: 
credibile est, Grecum quoque clerum efficere suis 
artibus valuisse, ut et plebs et ipsi imperatores 
crederent persuadentibus, magnum 608 sibi largiri, 
si permittant ad exiguum tempus, neque gratis, 
mimum canonarche aut lectoris agere, aut etiam 
subdiaconi. Nam ad subdiaconos spectabat Apo- 
8toli lectio. In Ecclesia Latina subdiaconi gradum 
tenuisse imperatores patet e Du Cange v. Evange- 
lium, et Durando p. 56. Ord. Rom. p. 398, 400, 
Sigonio de regno Italie p. 176 et 177, cd. Wechel. 
Diaconorum porro erat, altari mappam aut corpo- 
rale insternere, incensare, muscas flabello abigere. 
Hec ipsa quoque imperatoresCPtani leguntur va- 
riis in locis nostri codicis inggolemnibus processio- 
nibus modo ad hanc, modo ad illam ecclesiam fe- 
cisse. Narrat quoque Elmacinus pag. 180, Nicolaum 
patriarcham CPtanum intercedere secundis nu- 
ptiis Leonis, Sapientis dicti, post S. Theophanonis 
Obitum wropWetes NOWWRS, Wn NatAsSST SEN 
Tone Xarnque tuewe SXSNONMURSAS WX NSNSSNNS. NEWS 


103 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


101 


taris instratum, a patriarcha scilicet snblatum, el A προσχυνοῦντες (30) τὴν ὑπὸ τοῦ πατριάρχον xpatov- 


ipsis, ut osculentur, adinotum, osculantur, deinde 
duos, ut mos est, albos aeres sacre mense impo- 
nunt, et porrecta a patriarcha, duos ;sacros calices 
duosque sacros discos et fascias flexo genu vene- 
ranlur. Deinde cum patriarcha per dextram par- 
tem sancti bematis concham altaris, ubi inaurata 
sanocia crucifixio exstat, intrant, atque hic iterurmn 


μένην ἁγίαν θύραν, xxi ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέξης 
γενόμενοι, ἀσπάζονται τὸ ταδλίον τῆς ἁγίας ἔνδυ. 
τῆς (40), δηλονότι ὑπὸ τοῦ πατριάρχου τοῦτο ση- 
κούμενον, καὶ τοῖς δεσπότάις ποὸς ἀσπασμὸν προσ- 
αγόμενον, xal εἶθ᾽ οὕτως ἁπλοῦσιν ἐπάνω τῆς ἁγίας 
τραπέζης τοὺς δύο xatX τὸ εἰωθὸς λευχοὺς ἀέ- 
ρας (A1), καὶ -προσχυεοῦσι διὰ γειρὸς τοῦ πατριάρ- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


ne, si rursus matrimonium contraxerit. Verba ho: 
minis /Egypti sunt : Morlua fuerat anno. Fuga 281, 
uxor Leonis regis Romani. Volebatis igituralíam du- 
cere. Sed velabat Nicolaus patriarcha CPlanus, di- 
cens : Tu es diaconus. Si feceris, rursus non intrabis 
sanctuarium. Pro diacono posuit Eutychius Patri- 
cides, rem eamdem narrans, lector, non magno 
discrimine. Nam et diaconi legebant in ecclesia, 
sed evangelistam, ut subdiaconi Apostolum. Lepi- 
dam hanc fabellam nobis bos Arabes Christianos 
narrare vult cl. Leiche. Ego quidem nullo fuada- 
mento nixam narrationem dicere nolim. Patet sal. 
tim ex ea, Melchitas fuisse cum Africana Ecclesia 
in ea opinione, imperatorem esse vi dignitatis sue 
imperialis natum, quod aiunt, aut diaconum aut 
lectorem. Sententie hujus ecclesiz Africanee vesti- 
gium videor mihi quoque apud Papiam reperire in 
v. Lictor. Liclores, eit, ecclesiz assertores. Hi laici 
sunt et in. choro inter clericos in. missa. Apostolum 
legunt, vel, quod. subdiaconos faciunt, et hi faciunt. 
Hos Africa vel ( id est et ] relique regiones habent. 
Ergo etiam Greca, etiam Latina Ecclesia. Quem 
hic lietorem appellat Papias, eum Greci Latinis 
retentis vocabulis διπουτάτον οἱ δεφένσωμα dicunt. 
Imperatoris olim erat, ut defensoris Ecclesie nati, 
aliquem suo nomine vicesque suas, gesturum de 
ministerio svo in Ecclesiam deputare, hoe est mit- 


tere, qui coram patriarcha procederet, ferula tur- C 


bam arceret, et clerum cum sacris in tribunam 
introduceret. Unde factum, ut, qui idem faciunt, 
hodiedum ἃ Grecis deputati dicantur. Conf. Sa- 
xius ad Landulphi junioris Histor. Mediolan. p. 
489, ed. Murator. Symeo Thessalonicensis pro- 
fecto claris verbis ait, imperatori ex titulo depu- 
tati et defensoris Ecclesise jus accessisse in tribu- 
nam intrandi et sanclum panem ibi de manu pa- 
triarche accipiendi et vivificum sanguinem e ca- 
lice hauriendi. Καὶ τοῦτο ἦν νενομισμένον ἄνωθεν, 
καὶ ταύτην εἴληφε τὴν τιμὴν διὰ τὸ χρίσμα τῆς 
βασιλείας, ὡς xal δεπουτάτου τῆς ᾿ἔχχλη σίας τόπον 

αδὼν xal ὡς δεφένσωρ αὐτῆς χληθεῖς 

(39) Nempe sanctificatam attactu. patriarche ja- 
nuam osculo adorant, aut labiis ipsis impresso, 
aute manu ori admota jactato, aut saltem corporis 
et capitis inclinatione. Faciebat hoc imperator erga 
tribune fores, quod alii erga pronai seu atrii eccle- 


sie introitum faciebant, teste Chrysostomo homil. [) 


30 in epist. 2 ad Corinthios: Ναός ἐσμεν τοῦ Xpi- 

στοῦ" τὰ τοίνυν πρόθυρα φιλοῦμεν τοὔναοῦ, καὶ τὴν 

εἴσοδον, ἀλλήλους φιλοῦντες. Ἢ οὐχ ὁρᾶτε ὅσοι xai 

τὰ πρόθυρα τοῦ ναοῦ τούτου φιλοῦσιν, οἱ μὲν κύψαν- 

τες, οἱ δὲ τῇ χειρὶ κατέχοντες, xal τῷ στόματι τὴν 
χεῖρα κ sedora Reliquis be sunt gentilismi. 

(40) Non licebat aliis laicis tribunam et sacrum 

sitaris instratum osculari ; quod posterius ne ipsis 

lam hypodiaconis licebat. Diaconi cornua seu 

ejus tantum osculabantur, presbyteri et 

mus medium. Imperatori ergo, ut pro 

atato, tribuebatur, velut magnum quid, 

ram endylm osculandi, non tamea 

ndí manibus, sed sanctis patriarche 

4,bülatam et obmotam. Adoratum altaris 

ab imperatore ait cerimoniele nostrum 

Übinam ergo positum erat tablium in 

Aul in medio, aut protensum erat tablium 


velutlongumet latum lorum per medium instratum, 
aut denique in omnibus quatuor angulis ita eret 
acu pictum, ut omnes quatuor compositi unum 
integrum tabliumefficerent, disparati autem singuli 
haberent anguli quadrantem tablii solummodo. 

Endyla est tapes altari instratus: thecam super 
altare appellat Àgnellus p. 108, et ipsa Grzeca voce 
retenta Endolhim passim, ut p. 103, qui locus me- 
morabilis est, οἱ meretur totus ascribi. Fecit ὁπ 10- 
lhim super S. ecclesie ez auro puro cum  slamini- 
hus sericis ponderosam nimis, mediam habens coc- 
cam, el inter quinque imagines suam ibidem  cermi- 
mus, et subtus figuratos pedes Salvaloris, grafia [ id 
est scriptura ] contexta est purpurata : Victor, epi- 
scopus, etc. In medio relinquit Bacchinius ad illum 
locum, quid sit media cocca. Videtur mihi μεσό- 
xoxxoc esse, que in medio coccineum pannum 
habet, undecunque auream pretextam, ut μεσοπόρ- 
qupos, μεσόλευχος͵ et. talia. De mutatione endyta- 
rum annua, 3ut in megnis diebus festis facta, di- 
cam alio loco. 

(41) 'Azp est corporale, vel sindon alba, qua tegi- 
tur sacrificium consecrandum. V. Du Cange Gloss. 
Gr. ἢ. v. Hino lucem accipit locus Pauli Silentiarii, 
ubi varía marmoris genera recenset: Τὸν μὲν ἰδεῖν 
ῥοδόεντα μεμιῦ ον ἠέρι λευχῷ, Τὸν δ᾽ ἅμα πορ- 
φυρέοισι xal ἀργυφέοισιν ἀώτοις ᾿Αὐρὸν ἄπασ.- 
τράπτοντα, Unum | genus, juod aspeciu roseum re- 
[ertcolorem, sparsis passim latis maculis albis símili- 
bus illi si i, qu& aer appellatur : alterum aulem 
genus flosculis purpurcis et candidis delicatum quid 
resplendens. Commemorat nostrum cerimoniale τοὺς 
λευχοὺς ἁέρας. Erant enim plures, et quidem nu- 
mero tres sindones, que sacrificio insternebantur, 
quas omnes Noster ἀέρας appellat: est enim no- 
men ἀήρ commune omni sindoni tenui et perspi- 
cus, quales Latini sebulas appellant, unde Greci 

romiscue νεφέλας et ἀέρας dixerunt, vocabula 
hec pro equipollentibus habentes. In specie tamen 
solet ἀήρ et νεφέλη sindon extima dioi, quie cali- 
cem et discum οἱ proprium eorum cuique tegmen 
involvebat. Que de mystica horum involucro- 
rum sighiflcatione comminiscuntur Greci, piget 
transcribere, possuntque apud Du Cange v. A:sxo- 
κάλυμμα legi. Mos ille, quo imperator in solemni 
processione in ecclesiam veniens dona debebat of- 
lerre, manavit ex illo veteris Ecclesie instituto, 
quo solebanl fideles in eoclesiam venientes cele- 
brande communionis gratia symbolas ad convi- 
vium charitalis celebrandum afferre et in communi 
ponere, qualia convivia collatitia veteres pagani 
quoque in templis agebant. In barum symbolarum 
locum successit deinceps, ut imperator alia dona 
ecclesit utilia, ut cereos, nummos, endytas, corpo- 
ralia, discos aureos, pocula aurea offerret et iu 
altari deponeret ante consecrationem sacrorum do- 
norum. Propterea concessus ipsi ingressus in tri- 
bunam, sed non permissum ibi manere, verum 
debebat in metatorium suum 8e recipere. Synod. 
Trullan. can. 6 : Μὴ ἐξέστω τινὶ τῶν ἁπάντων idv 
λαϊχοῖς τελούντων ἔνδον ἱεροῦ εἰσιέναι θυσιαστηρίου, 
μηδαμῶς ἐπὶ τούτῳ τῆς βασιλικῆς εἰργομέννς ἐξου- 
σίας xal αὐθεντείας, ἧνιχα δ᾽ ἂν βουλεϑείη προσαξαι 
δῶρα τῷ πλάσαντι κατὰ τὴν ἀρχαιοτάτην παράδοσιν. 


105 


DE CERIMONIIS AUL/E£ BYZANTINJE LIB. I, 


166 


xo» τὰ ἐπιδιδόμενα αὐτοῖς δύο ἅγια ποτήρια xal A ter genu flexo cum cereis, ut mos est, Deum ve- 


τοὺς δύο ἁγίους δίσχους xal τὰ ἅγια σπάργανα (42). 
Kai εἶθ᾽ οὕτως διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τοῦ αὐτοῦ 
ἀγίου βήματος εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ 
πατριάρχου εἷς τὸ χυχλὶν (43), iv d ἵδρυται d 
διάχρύσος ἁγία σταύρωσις, χαὶ πάλιν ἐχεῖσε xarà τὸ 
εἰωθὸς διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνή- 
σεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ θεῷ, xai ἐπιδίδωσιν ὁ πα- 
τριάρχης τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ τὸν θυμιατὸν (44), καὶ 


nerantur; post magno imperatori patriarcha thu- 
ribulum tradit, qui sanctam crucifixi imaginem 
incensat: deinde patriarcham  osculantes, vale 
ipsi dicunt, et quod ante metatorium est oratorium 
ingressi, per triplicem genuflexionem cum cereis 
Deum venerantur, 80 reverendam crucem, qua om- 
nia passiouis Dei ac Domini nostri symbola con- 
tinentur, osculati, metatorium intrant. 


θυμιᾷ τὴν αὐτὴν ἁγίαν σταύρωσιν, xal ἀσπαζόμενοι, τὸν πατριάρχην ἀποχαιρετίζουσιν αὐτὸν, xal 
εἰσέρχονται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μητατωρίου (45) ὄντι εὐχτηρίῳ, κἀχεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(42) Sacre Christi fascie CPli dicebantur asser- 
vari, et quidem gemini generis, ut puto; pueriles, 
qua in Sancta Sophia jacebant, et bic memorantur; 
etsepulcrales, que ad Deiparam Blachernensem cum 
aliis reliquiis jucebant, de quibus v. Du Cange ad 
Alex. p. 329, et δὰ Cinaam, p. 442. Solebant 
Christi fascie in processionibus ad obtinendam 
pluviam circumferri. Cedren. p. 739 D. 

(43) 8i conferamus locum huno cum p. 326 D 5, 
apparet, per compendium dictum fuisse nostro in 
Ἰσοο, quod in altero latius est enuntatium, et εἰς 
τὸ xuxÀiv, ἐν ᾧ ἵδρυται, etc. idem valere atque εἷς 
τὸ χυχλὶν καὶ τὸ iv αὐτῷ εὐχτήριον, ἐν ᾧ ἵδρυται 
— Nam ibi ubi signum Christi stabat, erst orato- 
rium sub Cyclio. quid est Cyclium ? Est idem 
quod camara. Soeilicet Tribuna, vel Bema, v 
Apsis, vel Exedra (n&m idem omnia ista valent), 
habebat tres conchas, vel cyclia, medium, sub quo 
altare, idque ceteris excelsius; et duo alia late- 
ralia aliquanto humiliora, columnis, ut videtur, a 
majori cyclio distincta, per qua lateralia cyciia 
intrari poterat in porticus Nai laterales, borealem 
et australem, adeoque in metatorium. Sub iisdem 
Cycliis et quidem sub sinistro, seu boreali, erat 
etiam diaconicum, seu scenophylacium, vel sacri- 
stia. V. Du Cange Gloss. Gr. v. Διαχονιχόν. Corri 
proinde velim meam interpretationem pag. 310, 
ubi cyclium verti cechleam. Sed alterum istud cy- 

clium reponi debet; quemadmodum p. 328 habe- 
tur. Cyclii nomen dextre camare laterali tribunes 
proprium, non item sinistre commune fuisse puto, 
ut conche nomen medie camare, subqua ciborium 
stabat, proprium erat; v. Du Cange CPii Chr. 1I, 
c. 50, et ad Silent. p. 565, et p. 579, ubi de prothesi 
agit, quie est concba sinistra, cum ara, in qua sa- 
cerdos et ministrantes ante Missam res sacrandas, 

nem, vinum et alia proponunt, ut in promptu 
abeant. Dextra concha Secretarium quoque et 
Paratorium appellabatur, quia ibi autapparebantur 
liturgie faciende necessaria vasa et alia ; aut 
quod sacerdotes ibi pararentur, id est induerent 
vestes pontificales, et quidem secreto, nemine vi- 
dente. Ait idem ibidem, melatorium, vel potius mu- 
tatorium, sceuopbylacium, paratorium et secreia- 
rium unum idemque fuisse. Vid. de melatorio paulo 


st. 

(44) Non reperio in hoc codice ritum σταυροει- 
δῶς incensandi, qui hodie Greecis usitatus est. "] De 
ritu incensandi imagines in altari constitutas 
v. Ord. Roman. p. 240. Duo canonici incensant ma- 
gnum altare intra canoellos et extra. Moleon. 
p. 88. 1" Memorat Noster, sed nuno non succurrit 
quo loco, incensati Imperatoris qui mos a genti- 
lismo asservatus fuit. Veteres enim, si quem ho- 
norare vellent, inter alla quoque thuribulum fu- 
mans ipsi offerebant. In monumento Pergameno 
apud Chishull. p. 147, leguntur hec: "Evóotev ἔπ- 
αἰνέσαι τε αὐτὸν καὶ στεφανῶσαι χρυσῷ στεφάνῳ, 
εἶναι δὲ αὐτῷ καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ, προσφέρε- 
σθαι δὲ καὶ θυμιατόν. De thuris in vet. Christiano- 
rum sacris usu dissertalionem superiore &nno 


C 


D 


In ἐδ academia edidit M. Georg. Henric. Mar- 
ni. 

(45) In inferiore porticu meridionali [Sancte So- 
phia) exstitit aedicula vel aula, 1n qua imperator cum 


B sacrorum librorum lectionem auditu exciperet, consi - 


stere solebat. Ait enim Silentiarius stare ad meridiem 
porticum marmoream septentrionali omnino similem, 
sed 1llam. quiddam habere amplius, muro enim se- 
clusum locum, ubi imperatores sacrorum librorum 
ἰεοϊἐοπες auditu excipiant, Sic. enim ille part. 2. 
vs. : 


Τείχει γὰρ τινι χῶρον ἀπσχριθέντα φυλάσσει 
ῇ 


Αὐσονίων βασιλῆϊ θεοστέπτοις ἐν ἑορταῖς. 


Ἐνθάδ᾽ ἐμὸ5 σληπτοῦχος ἐφήμενος ἡθάδι θώχῳ 


Μυστιπόλοις βίδλοισιν ἑὴν ἐπέτασσεν ἀχουήν. 


Verba sunt D. C. ad Silent. p. 55. Idem p. 580, 
hec habet, ubi loquitur de concha: Qus ad sini- 
stram seu. meridiem altaris est paratorium alias 
dictum, et Cyclium (vide paulo ante). Peracto $8- 
crificio eo secedebant sacerdotes et diaconi, οἰ sa- 
crorum librorum lectioni operam dabant. Certe ín 
ea conehula facias ejusmodi lectiones, decet salis 
saperque Codinus Off. C. XV; n. &, dum ait: [m- 
peratorem in adem Sophianam secedere, ibique M. 
Basilii precationes a patriarcha prelectus audire πλη- 
σίον τοῦ Διαχονιχοῦ, hoc est iz conchulam, que 
Λιαχονιχόν vocatur. Nam ud procul exstitisse 
sedem imperatoris, cum sacrorum librorum lectiones 
auditu excipiebat, supra probavimus ez Silentiario. 
Diaconicum igilur appellata haec conchula, quod 
esset quodammodo appendix majoris diaconi seu 
secrelarii, in quo Ecclesiasle vestes *£ sacra. mini- 
teria asservabantur. —  Scenophylacium | interdum 
vocatur. Melatorii denique appellationem habuit ea- 
dem conchula, quemadmodum majus  diaconicum. 
Conf. p. 593 sqq., ubi diaconicum secretarium, 
sacristiam,et Metatorium idem fuisse probat multis. 
Forte mutatorium simpliciter sic dictum erat in 
Cyelio seu minore concha Apsidis et australi, atque 
ld sacerdotibus proprium ; aliud metatorium &u- 
tem imperatori, aut et proceribus proprium supra 
Narthecem. Qua de re viderint alii. Debuit Melato- 
rium duplicem aditum habuisse; unum orientalem, 
ὁ Cyclio, per quem veniens e Tribuna imperator 
transmisso Cyclio intrabat ; alterum occidentalem, 
per quem e Narthece et Nao veniens intrabat. Patet 
ex Cedreno in Leone Philosopho : Διὰ ταύτην οὖν 
τὴν αἰτίαν & πατριάρχς εἷς τὴν ἔχγλησίαν εἰσέρ- 
χεσθαι ἐχώλυε τὸν βασιλέα. Ὅθεν διὰ τοῦ δεξιοῦ μέ- 
ρους διήρχετο εἷς τὸ Μητατώριον, devitata Tribuna, 
eaque non calcata. In Metatorio celebrata fuisse 
δὺ imp. convivia cum proceribus, e Codino patet 
qui metatorium a Justiniano excitatum scribit, ἵνα 
ἐχεῖσε παραμένῃ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ xal ToÀ- 
λάκις ἐσθίῃ. Vide que dicam ad Crama Ὁ. τι, et ad 
p. 40, ubi monstrabo tria fuisse in Ecclesia oubi- 
cula, usibus imperatoris dicata, contigua, el pro- 
terea sepe inter 86 confusa : 1) triclinium, in quo 
mperator cum patri&echa et ocacecius canxixehe- 
κατ, Ὁ Q9 eoe πότον SOSONRS. NSNASSSN, NS. 


161 


CONSTANTINI PORPHYROGENTITI 


168 


* - b “ ^ . ᾿ . «ἢ β 
προσκυνήσεως ἀπευχαριστηῦσιν τῷ Θεῷ, καὶ ἀσπαζόμενοι τὸν τίμιον σταυρὸν, bv ὦ πάντα τὰ Guo): 
» - . , "- ' f : M 1 5... e. “- "Ὁ a 
τοῦ πάθους τοῦ Rupioo ἡ μῶν xai Θεοῦ ?!, ἐμφέρονται xai εἰσέογονται (46) ἐν τῷ μητατωρίῳ. 


XI. At sacra dona cum sancto altari imponenda A 


sunt, intrantes prepositi dominos admonenl, qui 
suis chlamydibus ab ipsis induti, egrediuntur, 
perque dextrum ecclesie latas cum cubiculariis et 
senatu, a turmis ao reliquis ministris stipati, trans- 
euat, et retro ambonem, ubi sacra vasa presto 
sunt lucerneque dominorum accensz, abeunt. Quo 
postquam pervenere, prepositi lucernas sumunt, 
easque dominis in manus tradunt, qui cum ipsis 
gacra, senatu et cubiculariis comitantibus, sequun- 
tur. Sceptra et relique turme suo ordine adstant, 
domini vero per soleam abeuntes, et exlra sacras 
portas, primus quidem ad dexiram, secundus ad 
sinistram, constituti, lucernas suas in pectoralibus 
Sacrarum januarum reponunt. Sacra in soleam 
dum ingrediuntur, subsistunt, et venit archidia- 
conus, dominos, pairiarcham, postremo sacram 
tabulam thure incensans. Hoc modo postea sacra 
omnia intrant ; quo facto, domini, vale patriarche 
dicto, per dextram bematis partem discedun!, me- 
tatorium petunt, rursusque ἘΞ eodem modo ac 
ritu ad agapen seu osculum pacis prodeunt: in 


IA'. Ὅτε δὲ μέλλουτι τὰ ἅγια δῶρα (47) τῷ ἀν 
τραπέζῃ προσαχθῆναι͵, εἰσέρχονται οἱ πρα!πότσιτοι, 
xii ὑπομιμήσχουσι τοὺς δεσπότας, χαὶ περιτιθέ2. 
σιν αὐτοὺς τὰς ἔχυτῶν γλαμμύδας, καὶ hilum 
οἱ δεσπόται μετὰ τῶν χγλαμύδων αὐτῶν ἀποπιέπα- 
στοι (A3), καὶ διέρχονται διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους cf; 
αὐτῆς ἕαχλησίας μετὰ τοῦ κουβουχλείου καὶ τῆς 
συγχλήτου, ὀψιχευόμενοι ὑπὸ τῶν σχήπτρων χαὶ τῶν 
λοιπῶν σχευῶν, xx! ἀπέρχονται ὄπισθεν τοῦ ἄμδω- 
νος (A9) ἐκεῖσε γὰρ τὰ ἅγια σχεύη ἰσταντα! [Ἢ 
ἐχκδεχόμενα, xal αἱ τῶν δεσποτῶν λαμπάδες ἐκεῖσι 
οὕτως ἴστνται ἅπτουσα:, Καὶ δὴ παραγενολξιμυν 
ἐχεῖ τῶν δεσποτῶν, αἴρουσιν οἱ πρχιπόσιτοι πὰς 
λαμπάδας, xal ἐπιδιδοῦσιν ἔν ταῖς χερσὶ τῶν δι- 
σπητῶν, χαὶ ὀψιχεύουτιν οἱ δεσπότα! μετὰ τῶν λ:8- 
πάδων τὰ ἅγια, μετὰ xal τῆς συγχλήέτου vai τοῦ 
κουῤθουχλείου. Καὶ τὰ σχῆπτρα xal τὰ λο πὰ σχεύγ 
ἴσταντα!: ἐν ταῖς οἰχείχις τάξεσι, xai οἱ ὄεσποτα 
ἀπερχόμενοι διὰ τῆς σωλέας, ἵσταντα! ἔξω τῶν 
ἁγίων θυρῶν, b μὲν πρῶτος δεσπότης δὲεξ' t 
διύτερος ἀριστερῶ, τιθέντες τὰς τούτων  Àauzioór 
ἐν τοῖς στήθεσι (51) τῶν ἁγίων θυρῶν. Τὰ 2t 


qt 
.-. Q^ 
vf 


VARLE LECTIONES 


31 Θεοῦ tugtzovzat, tistoyovzat ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


metatorium, ubi imperatores vacabant aut medita- 
tioni solitarie, aut audiebant didascalias publicas 
ez ambone recitnias, aut lectioni sacrorum libro- 
rum aures dabant. Ex boc denique ulterius versus 
orientem procedendo ibatur in (3) Coxtonem, ubi 
robabile est imperatorem vestitum aut paratum 
uisse, aut etiam cubasse, si quando in ecclesia 
pernoctaret. Ex hoc Cetone patebat exitus extra 
ecclesiam, et alius quoque in Cyclium, seu con- 
cham australem sub qua erat etiam sacristia vel 
diaconicum, pone quam decurrebat Coton. Meta- 
torii autem nomine interdum etiam Cotonis, com- 
prehendebaturtotum illud cubiculurum imperialium 
8Bystema coherens. Ita Anonymus Combelisianus 
Cotonem pulchrum a Justiniano in Sancta Sophia 
conditum, ut ibi dormiret, ait Melutorium ab ipso 
fuisse appellatum : ᾿Ἐχάλεσε δὲ καὶ Μητατώριον, 
ὅπερ ἐχεῖσε ἀνήγειρε, χοιτῶνα ὡραῖον Οοἰἄχρυσον, 
ἵνα εἰσπορευομένου αὐτοῦ ἐν τῷ ναῷ ἐχεῖσε χαθεύδη. 

A0 M. θΘευῦ, ἐμφέρονται xal εἰσέρχονται. ἴῃ 
Θεοῦ subintelligitur : ἔνεστι" in qua imagine. insunt 
omnes significationes passionis Christi, omnia qua 
diversa genera paesionum Christi designant; lusi- 
ρονται, tnferunt sese, nempe domini, id est ὁρμῶσι, 
προχώρουσι, pergunt et intrant. 

(47) Sic appellatur eucharistia, panis οἱ vinum 
benedictum. Simpliciter quoque δῶρα dicuntur, ut 
ES item τὸ τίμιον δῶρον, p. 53, init. Vid. Du 

Dge Gloss. Gr. h. v., et Latini v. Donum οἱ Mu- 


nus. 

(48) Nudo capite, detecto vel detracto stem- 
Tate. 

(46) Ambo, ut nolum, est suggestus, e quo in 
»eelesia textus. Evangelii, epistolares, psalmi, sa- 

e orationes recitantur. *| De ambone ecclesie, 

abgelil et epistole v. Giern. dei Letter. XXIII, 

6 et 347.]'* Figuram ambonis exhibet preter 
Ju Cangium in CPlí Christiana Menologium Basi- 
lianium, t. [, p. 37, et 135. Vox est bene Greca. "'Ap- 
Gwv contractum ex ἁμδαών, ab ἀναβαίνειν, locus, 


in quem ascenditur. 


(50) Ut hoc intelligatur, apponendus locus ex 
Haberti Pontificali, p. 105: Adrertendum est, ait, 
post ingressum Evangelii ei ipsius irecitationem ccele- 
brari majorem ingressam, «5v μεγάλην εἴσοδον, iR 


( Qua sacerdotes, assumpta ex ara. minori prothe:seoi 


dicla sancta dona, panem scilicel el. vinum, benedi- 
cla quidem orationibus, sed nondum verbis Chriti 
consecrala, ad allare snajus, seu. sanclam mensan 
transluturi, prodeunt extra sanctuarium per. januam 
lateralem ín secundam ecclesie partem, qui virorum 
locus est, idque solemni quadam pompa sancta mu- 
nera capili 1mposila lenentes, cereis ac. (huribulis 
precedentibus, diacono thus adolenle, hymno  in- 

lerim Cherubico personante. Populus ad hac in ec- 

elestis Gracie pro[unda inclinatione sese. demit- 

üt. 

(51) Greci novi appellant στήθη id, quod Vitru- 
vius pluteos dixit, hodie dicimus balustres a palo, 
vel vallo, omues illas sepes, aut ligneas, vallis seu 
sudibus ordinatim stantibus, aut columellis mar- 
moreis &neisve, qua» sudes imitentur, compositas, 
et epistelio superne juncias, ejus altitudinis, ut ad 
hominis erecti pectus pertingant. Quapropter στήθη 
et θώρακες videnlur fuisse appellat:. Eleganter 
describit Theophanes Cerameus in Homil. 55, (apud 
Du Cange v. Rzq(xs20;): Τὸ τῆς ἀῤῥήτου τελετῆς 
χωρίον μαρμάρων θώραξ τοῖς ἱερεῦσι περ'κχλείει, 
ἐφ΄ ᾧ ἔστιν ἐπαναπαύεσθαί τε χαὶ μετ’ ἀπσταλείας 
ἑστάναι χαὶ τέρπειν τῇ θέφ τὴν ὄψιν. Ἀώλυμα δὲ 
τοῦτο τῶν, εἰ τις προπετὴς xai ἀνίερος εἴσω cuv 
ἀδύτων ὑπερθῆνχι φςιλονεικεῖ, Schol. Aristoph. 62»- 
φαχτοι, θώραχες ζύλινοι, τὰ ὀιαφράγματα, ἢ τὲ 
περιτειχίσματα. Dieuntur quoque διάστολα (v. Du 
Cange ἢ. v.), quia διαστέλλουσι naum a tribuna: Eu- 
sebius Hist. eccl. X, 4, appellat τὰ ἀπὸ ξύλου δίχτυα. 
Latini inedii vi pogia pro podia (utrumque eodem 
modo pronuntiabant) et pectoralia, item lorícas ap- 
pellabant, et soleas, vel solearia. Mabillon. Introd. 
ad Cerimon. Rom.: Qui présbylerium a choro can- 
torum dirimebant cancelli pogium et pectoralia di- 
cebantur. V. Du Cange v. Pectorale. * [G8wpz«tiv 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 


110 


μενα (52) εἰς τὴν σωλέαν ἵστανται, xal ἔρχεται A, dextro. bematis latere δὰ metatorium palriarclia 


ἄχονος, xal θυμιᾷ τοὺς δεσπότας, καὶ εἶθ᾽ οὕτως 
oy nv, καὶ μετὰ τούτων (53) τὴν ἁγίαν vpine: 
εἴθ᾽ οὕτως εἰσέρχονται πάντα τὰ ἅγια, xai 
εἰσελθεῖν πάντα ἀποχαιρετίζουσι οἱ δεσπόται 
Ἰιάρχην, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ δεξιοῦ μέ- 
) βάματος ἔξωθεν, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ 
οἶῳ, xal μετὰ τοῦτο ἐξέρχονται πάλιν οἱ 
. ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι εἰς τὴν ἀγάπην (54), 
«p δεξιῷ μέρει τοῦ βήματος πρὸς τὸ μητα- 
'σταται ὁ πατριάρχης ἔνδον τῶν κιγχλίδων, 


intra cancellos stat, quem Domini extra cancellos 
progressum ante omnes, deinde syncellum, metro- 
politas, archiepiscopos, protopapam Magne eccle- 
siam el officiales patriarcha osculantur. Hi omnes 
ad dominos osculandos manu referendarii addu- 
cuntur, et postea rursus patriarcham osculantur, 
pauloque infra cancellos constituti, eumdem hono- 
rem senatoribus omnibus, qui per cerimoniariuim 
adducuntur, exhibent : domini, vale patriarcha 
dicto, metatorium ingrediuntur. 


πρώτοις οἱ δεσπόται ἀσπάζονται τὸν πατριάρχην ἱστάμενον ?* (55) ἔξω τῶν χιγκλίδων, xai 
ἵνον τόν τε σύγχελον (56) καὶ τοὺς μητροπολίτας καὶ ἀρχιεπισχόπους χαί τὸν πρωτοπαπ- 
τῆς Μεγάλης Ἐχχλησίας καὶ τοὺς ἄρχοντας τοῦ πατριάρχου" εἰσάγονται δὲ οὗτοι πάντες οἱ τούς 


VARLE LECTIONES. 


ιμένου cod. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


maceria, ἃ θώραξ pectus ; v. Comment. Pa- B ipsi communicaturi de ccena Domini sibi invicem 


tres inscriptiones Grecas Smyrna adve- 
teperitur quoque calandra apud Jacob. de 
| (v. Du Cange ea vooe) : Majores congrega- 
ad calandram templi, quid facerent, deli- 
. Ea vox est Germanica, Gelünder talia 
cimus. Insignis es! locue Chronici Casinen- 
33 : Fecit cancellos quatuor ez cre fusiles, 
ire, (id est ante tribunam seu bema ; nam 
lem est vi vocabuli atque βῆμα, omne al- 
| quod gradibus ascenditur,] scilicet. hinc 
Xtra et sinistra trapsvereim per totam la- 
m ecclesie] inter chorum et adytum [id est 
leam et adytum] sfatuendos trabem quoque 
nus [id est pari modo) fusilem ex aere cum 
ris numero quinquaginta, in. quibus ulique 
cerei per [eslivitates praecipuas ponerentur, 
bus [oleo nutritis| subter tn aeneis uncis.ee 
rabe triginla et sex dependentibus. Sub qua 
inque numero teretes (id est rotundas], tre- 
ero quadratas imagines paris mensura ac 
t desuper sialuit, rolundas vero omnes ar- 
olum «rug [id est ἄμπυκι, nostrates fiah men 
rircumdans, etc. Bene cum his congruunt, 
collocatis super bis concellis cereis, de 
imaginibus, de tribus foribus sacris, Con- 
s noster passim narrat. Cum enim cancel. 
ὍΟΡ numeret Chronicon Casinense, non 
non tres fores fuisse. Transennam appel- 
c στήθεα Anastasius in Sexto III: ornavit 
'am el altare confessionem sancti Lauren- 


Hic idem est atque μέλλοντα εἰσέρχε- 
m in eot sunt, ut intrent in sacrarium, aut 
lebrant introitum, majorem nemps, sub- 
n solea. Ceterum illa sacrorum donorum 
esiam cireumgestatio et ostentatio mana- 
iore veterum gentilium exta manibus cir- 
andi, et sacrificantibus aut sacrificio as- 
us ostentandi, de quo vid. Polysn, p. 334, 
gvic. n. 14. 

γνῷ Greecie more pro μετὰ τούτους. Scatet 
lictionibus ejusmodi. Vid. pag. 106, 130. 
e agapis veterum seu conviviis in memoriis 
m, item de comunione sancta, agape 
licta, multa scriptores antiquitatum eccle- 
um. Agape quoque nostro est convivium 
is, in specie illud, quod imperator feria 
i08t Pascha patriarche et clericis in Chry- 
io dabat ; vid. p. 55, et Du Cange v. ᾿Αγά- 
aritas, necnon Murator, in Analectis Gre- 
241, sqq. Verum hic quidem loci Agape 
ud est quam osculum pacis, quod episco- 
,quisecum communicaturi essent, et(ideles 


PATROL. GR. CXII 


D 


in ecclesia dabant nondum incepta communione. 
Quod osculum aut junctis labiis, aut per traducem 
flebat, ope porrecte crucis, aut tabule, in qua pictu; 
esset Christus crucifixus, pro diversitate persona- 
rum et temporum : qua de re hie agere opportunum 
non est. ᾿Αγάπην pro ἀσπασμῷ posuit etiam Pachy- 
meres apud Du Cange v. ᾿Λσπασμύς ubi inter alia 
citatur locus e typico S. Sabe, e quo totus ritus 
osculi pacis discitur. Fideles, ait idem in v. Εἴρήνη, 
dicebantur sibi invicem εἰρήνην dare, cum inter 
misse solemnia sese osculabantur, dum sacerdos 
posi hostize con[ractionem haec verba profert: Pax 
Domini sil semper vobiscum. V. idem v. Osculum 
pacis lusignis est, loous Chrysostomi, quo preeci- 
puas saeri-o[ücii partes eo quo sese excipiebant, 
ordine, sermone quoque proseqüitur. Ὅταν eic- 
ἔλθῃ τῆς ἐἔχχλησίας προεστώς, εὐθέως λέγει 
Εὸρήνη πὰσιν (cf. Antholog. H. Stephan. p. 180 
fin., ubi acerbum scomma in episcopum cum 80- 
rore [rene dieta cobabitantem ad hunc morem 
pacem apprecandi alludit): ὅταν ὁμιλῇ" Εἰρήνη πᾶ- 
σιν᾽ ὅταν εὐλογῇ" Εἰρήνη πᾶσιν. Ὅταν ἀσπάζεσθαι 
χελεύῃ" Εἰρήνη πᾶσιν. Ὅταν ἡ θυσία τελεσθῇ" Εἷ- 
ρήνη πᾶσιν’ xai μεταξὺ πάλιν" Χάρις ὑμὶν καὶ cl- 
ρήνη. Fiebant hs salutationes et oscula singulis 
diebus Dominicis, et festis qua in dies Dominicas 
inciderent, precipue majoribus Paschatis et Nati- 
vitatis Christi. E Luitprando constat, post adora- 
tionem seu inclinationem corporis profundam pro- 
ceres ad osculum imperatoris admissos fuisse. Lo- 
cus ille, ubi ait, Nicephorum, falsidicis nzniis (ita 
populi appellat acclamationes) inflatum ingredi S. 
Sophiam, dominis suis. imperaloribus (intelligit Ba- 
silium et Constantinum, Romani filios, quorum 
vitricus et tutor erat Nicephorus) se a longe se- 
quentibus et in. pacis osculo ad terram usque ado- 
ranlibus. De osculo pacis et de οἴχῳ ἀσπαστιχῷ v. 
Vales., ad Ammian. Marcell. p. 97. [Alteserra ad 
Anastas. p. 87. De osculo pacis festo Paschatis 
additis verbis : Resurrezit Dominus, Moleon, p. 27. 
Idem p. 420, notat Agapen nupturis olim datam 
fuisse. De ritu episcoporum eos osculandi, qui vo- 
lebant communicare, v. p. σι. Comment. in Ordin. 
Romanp.]* 

(95) M. ἱσταμένου. V. supra ad p. 5. 
ἘΣ De Syncello egi ad p. 306. . 
97) Primum papam, seu sacerdotem principem 
Magna Ecclesiz, seu S. Sophis. Vid. Goar. ad 
Codin. p. 14, n. 42, οἱ Gretser. p. 172. Non recte 
intellectus Codini locus persuasit Fabrotto, ut in 
Glossario Cedreni traderet, esse primum post pa- 
iriarcham  sacerdotexu. * VN SREXNNMSRE τοι. 
'weopuen. p. ?AQ, nexo ote NOx Va gtux X wASS SS 


S 





111 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI] 


173 


δεσπότας ἄσπαζόμενοὶ διὰ χειρὸς τοῦ ῥεφερενδαρίου (08), xai εἶθ᾽ οὕτως ἀτπάζονται πάλιν τὸν πα- 
τριάρχην, καὶ ἴστανται ὑποχάτω ὁλίγον τῶν χιγχλίδων, xai ἀσπάζονται τοὺς τῆς συγκλήτου (50) πάν- 
τες γὰρ οὗτοι διὰ χειρὸς τοῦ τῆς καταστάσεως εἰσάγονται" xai ἀποχαιρετίζοντες οἱ δεσπόται τὸν πα- 


τριάρχην, εἰσέρχονται ἐν τῷ μητατωρίῳψ. 


ΧΙΙ. Postquam commuuio advenit, domini eo A 


ritu, quem supra explicavimus, in dextrum be- 
matis latus se conferunt, sacram ibi communionem 
excipientes, el patriarcham pro more osculali, me- 
tatorium ingrediuntur, ibique cum optimatibus et 
quibus familiariter utuntur senatoribus confabu- 
lantur ; quo facto prepositi cum iis, qui mutatoriis 
presunt, intrant, suisque tunicis dominos induunt, 
deinde iidem patriarcham adducunt, qui eos oscu- 
latus, ad parvam januam usque sacrum ad puteum 
cuin ipsis egreditur. Intra hujus enim janue limen 
dominus et patriarcha, prepositus vero el argento 
prefectus extra illud, subsistunt. Tunc prepositus 
ex argyri seu argenlio prefecti manu marsupia 
auro plena sumit, traditque imperatori, hiciis, qui 
ea accipere debent, clamante argyro : « N. N. do- 
mini boni! » Hoc autem beneficio archidiaconus, 


IB'. Ὅτε δὲ φθάσει ἡ χοινωνία (60), πάλιν ἐξέρ - 
χονται οἱ δεσπόται ἐν τῷ προειρημένῳ σχήματι, xal 
ἀπέρχονται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ βήματος, xai 
δέχονται κἀχεῖσε τὴν ἁγίαν χοινωνίαν, καὶ ἀσπαζό- 
μενοι χατὰ τὸ εἰωθὸς τὸν πατριάρχην, εἰσέρχονται 
ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ χραματίζυυσιν (61) ἐκεῖσε 
μετὰ τῶν μεγιστάνων χαὶ οἰχειοτέρων ἀνθρώπων τῆς 
συγχλάπου" xal μετὰ τὸ χραματίσαι τοὺς δεσπότας 
εἰσέρχονται οἱ προαιπόσιτοι μετὰ καὶ τῶν ἐπὶ τῶν 
ἀλλαξίμων, καὶ ἐπ'ιτιθέχσι τοῖς δεσπόταις τὰς ἕαυ- 
τῶν χλανίδας, χαὶ εἶθ᾽ οὕτως εἰσάγουσιν οἱ αὐτοὶ 
πραιπόσιτοι τὸν πατριάρχην, χαὶ ἀσπάζεται τοὺς 
δεσπότας, xal συνέξεισιν αὐτοῖς ἕως τῆς μιχρᾶς 
θύρας τῆς εἰσφερούσης πρὸς τὸ ἅγιον φρέαρ (02). 
Ἐν γὰρ τῷ φλιᾷ τῆς αὐτῆς θύρας ἵστανται oi τε δὲ- 
σπόται xal ὁ πατριάρχης, ὃ δὲ πραιπόσιτος καὶ ὁ 
ἄργυρος (03) ἴστανται ἔξω τῆς αὐτῆς θύρας" xai δὴ 


JOAN. 246. REISKII COMMENTARIUS. 


τοπαπᾶς τοῦ παλατίου, quod redditur Constantinus 
palatini cleri Sacerdotum primus.) Videtur in omni 
certe majori quaque Ecclesia luisse Protopapas, 
ejus loci, qualis apud nos pastor. 

(58) Hic referendarius imperatorisne an patriar- 
che intelligatur, dubium est. Pulem tamen, illum 
potius quam hunc, debere intelligi, cum pene om- 
nfbus e locis hujus codicis, quibus referendarii 
imperialis fit mentio, colligi queat, ei solummodo 
cum patriarcha δὲ rebus ecclesiasticis negotium 
fuisse. 

(50) 


Sunt comitatenses omnes vel proceres au- 


lici. De strictiori significatu vocabuli συγκλητι- C 


xol, dico ad p. 37, et ad p. 38. 
(60) 


et infra, p. 79 
(6) Crama seu mixtum celebrant, hoc est de- 


jejunant cum haustu vini el tantillo liborum aut 
ellariorum. Kpapa novis Grecis idem esse alque 
patet e Nostri p. 216, ubi 
dicuntur cantores Latini εἰς τὸ xzàpa inter crama 
dicere hec verba: in gaudio prandete, domini. 


ἄριστον, Jentaculum, 


Recte igitur interpres noster 
vium celebrat. Conf. p. 47, 53, 
locis patet imperatorem consueviese cum procerum 
selectis, interdum et cum patriarcha, in triclinio 
illius Fcclesism, in quam identidem processisset, 
post peractum sacrum officium sese Mixto, hoc est 
dejejunatione reficere, antequam in palatium ad 


. 40, reddit convi- 


epulas meridianas reverteretur. De more in Eccle- ἢ 


siis epulandi, traducto ad Christianos a gentilibus 
Grecis,quorum in templis peculiaris par erat ἔστις- 
ατήριον dicta, (v. Philostrat. p. 605, ed. Olear.), 
testatur Codinus Antiq. CPL., perhibens metatoriutn 
in S. Sophia a Justiniano ideo excitatum fuisse, ἵνα 
ἐχεῖσε παραμένῃ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ xal πολ- 
λάχις ἐσθίῃ. Sed hoc de ritu pluribus infra dixi ad 
. 924. 
Ρ (62) Cisterna, vel lacus ille in vestibulo ecclesism, 
in quo qui volebat se lavabat, antequam in Narthe- 
cem intraret. Quales lacus Muhammedani ante 
Mesgidas suas vastos marinoreos habent, exemplo 
ἃ Grecis procul dubio traducto. Distinguendus hic 
sanclus puleus àmó τοῦ λουτῆρος, a fonte baptia- 
mali, qui erat intra narthecem ; vid. p. 45. Erat 


Communio, seu participatio lotius coetus 
fidelium de sancta Eucharistia, et hic loci, tempus 
ejus percipiende. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. 


, 62, 65; quibuse 


sacer puteus asylum illuc confugientibus, ut intra 
opta Ecclesie constitutus. V. Procop. Anecdot. 


.(63) Est Argentarius, seu nummularius, trape. 
zites, cambiator aulicus, qui pecuniam, qua opus 
est, comparat, et rogas atque donaria imperialia, 
saccos largitionales ab imperatore distribuendos, 
preposito (radit. Ejusdem simul eret, eos, qui 
argitionem accipere deberent, nomenolare, seu 
nominatim evocare, ut ex hoo loco patet. Cf. p. 41, 
οἱ Murat. Ant. Ital. t. I, p. 884. Apud eumdem t. 
11, p. 812. est charia, eui multi officiales domini 
pape aut sanote Camere anbsoripserunt, et inter 
eos etiam aliquis Paschalis camhitor. Dubium non 
est, eum quoque ad apostolicum ministerium perti- 
nuisse. Qui ibidem precedunt viser, videntur esse 


pincerna, ut quorum esset dolia vinaria visere, id" 


est injecla bolide explorare, quantum insit vini, et 
cujus note. In Laudo veteri apud Du Cange Gl. 
l. v, Anaglissum, habentur Campsores Domini ar- 
chiepiscopi Coloniensis. Apponam locum, quia simul 
docet, quare illi homines ἀργυροπράται fuerint ap- 
pellati. Dicimus, quod exceptis campsoribus ὃ. 
archiepiscopi nemo debeat emere argentum, nisi 
usus peregrinantium vel ad anaglifi speciem compte 
retur. Opponitur hic argentum, seu solide et gran- 
des moles argentee τῷ χέρματι, minute peou- 
nie, qualis in vita communi usu venit, ἀργυροπρό- 
ται illas emunt, hanc vendunt, illas his comparent. 
Hic dicuntur Symmacho X. 49, oendere solidos. 
Vendendis solidis [id est nummulis, τῷ κέρματι]), 
uos plerumque usus publicus exposcit, colleclartorum 
lidem sunt cum Argyropratis] corpus obmocium 
est. Hine monetarii et nummularii perinde audiunt. 
Tabular. Eccl. ap. DC. v. Nummularius, qui in vv. 
Collectarii οἱ Argentarii conferri potest, ubi αἱ 
Salmasio et aliis affert, hos homines etiam coaelo- 
res fuisse appellatos, et inde emendandas esse glos 
gas veteres, que? habent χομάτωρ, argentarius, soi- 
lieet legendum esse χοάχτωρ. Reote vero, si fin- 
gende sunt ille glossae ad Latinismum grammati- 


cum. At quid, si vulgus sic pronuntiaverit, ui . 


quasi ww inter a. el o intersereret, at efferret cowe 
ctor, unde deinceps natum comactor ἢ Sane clovaca 
pro cloaca dicebant, et ἀποῤῥοφή pro ἀποῤῥοή. Vid. 
Du cange v. ἀποῤῥοφή, defluzio. eliquie he suni 
digammatis /Eolici. Hi campsores non tanium 


-- 


aa Ww uu & Um rug 


173 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTINAE LIB. I. 


114 


διὰ χειρὸς τοῦ ἀργύρου λαμῦὔάνει ὁ πραιπόσιτος τὰ A ostiarii, psalle, pauperes el eeclesim: custodes a 


χρυτὰ βαλάντια xal ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, xat ὁ βα- 
σιλεὺς δίδωσι τοῖς μέλλουσι ταῦτα λαμῦθάνειν, κρά- 
ζοντος δηλονότι τοῦ ἀργύρου. Τῷ ὁ δεῖνα δεσπόται 
ἀγαθοί (64): εἰσὶ δὲ οἱ λαμύάνοντες ταύτην τὴν 
εὐεργεσίαν διὰ χειρὸς τοῦ δεσπότου ὃ τε ἀρχιδιάχκο- 
νος xai οἱ ὀστιάριοι (65) xai οἱ ψάλται (66) καὶ οἱ 
πένητες καὶ οἱ προσμονάριοι (67). Καὶ μετὰ ταῦτα 
ἐξέρχονται ἐν τῷ βήλῳ τῷ κρεμχμένῳ εἰς τὸ ἅγιον 


domino afficiuntur. Deinde domini cum patriarcha 
exeunt, et velum in 88cro puteo suspensum intrant, 
eosque patriarcha coronat. Quo facto sacras e pa- 
triarche manu oblatas seu panem benedictum ac- 
cipiunt, easque prepositis reddunt ; deinde patri- 
archa unguenta ipsis offert, et apocombia ab eis 
recipit, Ε΄ eumque osculati domini, e sacro puteo 
recedunt. EL fit prima receptio extra sacrum puteum. 


φρέαρ, xal ctígs:; αὐτοὺς ὁ πατριάρχης (08). Kai μετὰ τὸ στεφθῆναι αὐτοὺς λαμόάνουσιν ix χειρὸς 


JOAN. 246. REISKII COMMENTARIUS. 


grandes summas argenti procurabani, et numera- 
ant a principibus, et communibus, ad quos per- 
tinebant, jussi, verum etiam ipsi curabant nummos 
cudi, et erunt lidem atque olim prefecti A, A, A, 
E, F, auro, argento, sri, flandis, feriuadis, et a 


monetariis cusam pecuniam accipiebant οἱ serva- B 


bant. Patet ex privilegio Ludovici Marchionis 
Brandenburgici A, 1343, indulti, a J. P. de Lude- 
wig, t. VII. Reliq. MStor. p. 89, edito, ubi leguntur 
hec: Si denariis dictorum rhonetariorum varam 
decrevimus adhibere, hoc nusquam, quam in eorum 
[abrica vel in eorumdem campsorum assere (banco) 
faciemus. Formula varam adhibere, id est probam, 
explorationem, bonine sint nummi commatis, ad- 
hibere, venit a germanica voce Jahre, observatio, 
consideratio, unde Warte, Guarde et JFahrnehmen, 
explorare, et bewühren, probare, tentare, probumue 
quid sit. In legibus Wisigothorum 1. n. Tit. 4, 8 4. 
Árgentarii quoque inter honestiora officia palatina 
numerantur : bi non immerito palatinis officiis li- 
beraliter honorentur, id. est stabulariorum, Giltona- 
riorum, (id est pincernarum, a gillo, ἀρόταινα, 
unde nostrum Gelte, ] Argentarium, Coquorum quo- 
que prepositi. Adhibitos fuisse argentarios ad pre- 
etandam protinus pecuniam pro dignitate aulica 
vel militari, si quis eam emeret, discimus e Zo- 
simo IV, 28, p. 412. ed. Cellar. 
(604) Scilicet διδόασι τοῦτο, tali. vel tali dant boni 
domini hanc largilionem, hoc saccellum. Τῷ ὁ δεῖνα 
est Grecismus novus. Veteres simpliciter dicehant 
τῷ δεῖνα. Manet illud ὁ ita alligatum voci δεῖνα, αἱ 
non varietur, quicumque tandem alius casusgenusve 
apponatur, τὸν ὁ δεῖνα, τῇ ὁ δεῖνα, τοὺς ὁ δεῖνα, eto. 
Exempla mir» dictionis natant in hoc codice. Si- 
militer obtinebat in aula veterum Francie regum, 
ut in publicis conviviis regiis in majoribus festis 
preco clara voce sub tube signo proclamaret Lar- 
gesse, et nominatim quemque, cui donum destina- 
tum erat, evocaret, Yid. Du Cange ad Joinvil. p. 
88, ubi e vetustis rationariis citat, tantum et tan- 
tum datum fuisse illi et illi, hérauls poursuivants, 
[sunt aut mandatores aut διατρέχοντες nostri co- 
dies ménesirels [histrionibus, thymelicis, bufoni- 
bus. 
crié au diner du rot : Largesse devant sa personue. 
Modum, quo pontifex Romanus olim Cardinalibus 
ct aliis sedis Romane proceribus presbylerium seu 
munus apostolicum dare solebat, describit ponti. 
ficale sic : Pontifex sedens dat presbyterium hoc 
modo : Cardinalibus duos aureos ct duos grossos ar— 
genteos. Veniunt Cardinales et profunde. capul. ín- 
clinant | ante pontificem, porriguntque ei miram 
apertam, in. quam pontifex: immiltit pecuniam. Illi 
autem accepla pecunia pontifici manum osculantur. 
Pecunias capit pontifex e manu cumerart. Alii. pra- 
lati genu flectunt anle pontificem, οἱ accipiunt in 
mitra aureum unum et unum grossum, et osculantur 
dextrum genu pontificis. Alli vero przelati et officia- 
les accipiunt in manu tantumdem, el osculantur 
pedem. Imperator munera distribuebat suls mani- 
bus. τῇ χειρὶ κοσμῶν τὸ διδόμενον, αὐτουργῶν, οὐ 
χελεύων, αἱ ait Libanius in Excerpt. rhetor. p. 122. 


C τῶν χανονιχῶν ψαλτῶν, τῶν ἐπὶ τὸν 


Et trompettes pour avotr au jour de Pentccóte |) diei 


(65) Intelliguntur hic os/iarii ecclesie, non pa- 
latini. Officium eorum erat hoc, ut perhibet Isido- 
rus Junior apud Du Cange Gloss. Lat. h. v : Ad 
ostiarium ecclesig claves pertinent, ut claudat et 
aperíat templum Doi et omnia, qua sunt intus exstu- 
que, custodiat, fideles recipiat, infideles εἰ excom- 
municatos rejiciat. 

(66) Cantores, musici vocales ecclesiastici. Mu- 
sica enim instrumentulis, ut res profana, in ec- 
clesiis Grecis locum nullum babet. Psaltos hos 
ordinatos fuisse et ad clerum pertinuisse, demon- 
stravit Habertus pontifical. p. 44. Nunquam igitur 
vacare poterant musice, profane, thymelice. Fue- 
rintne iide:r, cum Cractis, jam in superioribus dixi, 
dubium es8e. Si fuerunt, dicti fuerunt in ecclesiis 
quidem psalte extra eas autem Cracte. Certum id 
est, psaltas populo in ecclesiis preivisselaudes impe- 
ratorum, ut crac extra ecclesias faciebant, Habe- 
bant hi psalte canonarcham, seu directorem chori 
musici, qui quas voces modulosque illi sequi de- 
berent, preibat, Symeo Thessalonic. : τοὺς θείους ; 
ὕμνους προλέγει τοῖς ψάλλουσιν, fivot xavavapyti. 
Stetiase illos ip ambone, patet e variis Nostri locis 
el e canone 15 concilii Laodiceni : μὴ δεῖ πλέον 

ἔμδωνα ἀνα-- 
θαινόντων xal ἀπὸ διφθέρας ψαλλόντων, ἑτέρους 
τινὰς ψάλλειν ἐν ἐχχλησίᾳ. Quid hoc in loco signi- 
ficet ἀπὸ διφθέρας ψάλλειν, fateor me ignorare, nisi 
διφθέρα sit codex membranaceus ecclesiasticus, 
in quo perscripte essent hymnorum cantandorum 
formule cum notis musicis. Neque prorsus intelligo 
illum Nieonis monachi locum (apud Du Cange v. 
Βηματίχια), quo psaltarum declaratur officium Διὰ 
τοῦτο 1d ἐκχλησιαστικὴ τάξις προχειρίζεται ψάλτας, 
ἀναγνώστας xal ὑποδιαχόνους χαὶ πρεσθυτέρους. 
Ἡξάλτας μὲν, διὰ τὸ ψάλλειν καὶ ᾷδειν μετὰ μέλους 
xai ἤχου xal ἄσματος, xal προχαθγγεῖσθαι τοῦ 
λαοῦ εἰς τὸ, "Avtoc ὁ Θεὸς, xal εἰς τὰ προχείμενα, 
χαὶ προψάλματα, xai τὰ βηματίχια, καὶ εἰς τὴν 
προέλευσιν. Canticum Ἅγιος ὁ Θεός vel Τρισάγιον 
cantant in ecclesie ingreseu. V. Superius citato loco 
La Croixii p. 31. Τὰ προχείμενα sunt textus e 
Psalmis aut Veteris Testamenti alio quodam libro, 
rasenti apti. Προψάλματα sunt preces, que 
ante lectionem Psalterii dicuntur. Br, ματίχια sunt, 
ni fallor, hymni aut preces sub ingressum tribunse, 
seu introitum minorem, dicte aut cantate. Ἢ mpo- 
ἐλευσις videtur illa hic designari, que alios introi- 
tus major dicitur. Apparet hine, psaltarum fuisse, 
non tantum hymnos cantandos, sed etiam preces 
recitandas harmonica voce seu melodice incipere 
ct populo praeire. 

(67) Dicuutur quoque παραμονάριοι, quia xpos- 
μένουσι τῷ ναῷ, custodes lempli, mansionaríi, qui 
semper in eo manent, et curam cjus gerunt. Sunt 
quales apud Turcas sunt Mudzeni, qui in pharis 
ecclesiarum habitant, et precum tempus clamore 
indicant, aut ut sacristani nostri, qui in sedibus 
ecclesim vicinis habitant, sive, ut dictione medii 
&vi utar, λαοὶ s, NS, Y KSsxq$ VN, SS. S. . 
eX N. Swperuo. 

(Ὁ. ον Sr*9N, NN WX τος SS. SENSN SS RSS 


A15 


CONSTANTINI PORPIIYItOGENITI 


- * « [] * *r . » ^l. L1] . . ^ “ὧν - 
τοῦ πχτοιάρχου τὰς εὐλογίας QUU), Tot προσφορὰς, XX! 442:5:0293: 9 (70) ταύτας τοῖς πὶ 

4 - -,, ὦ - e. , L1 "* r1 * - 
μετὰ ταῦτα Olówz: τοῖς δεσπόταις ὁ πατριάρχης τὰ ἀλειπτὰ (71V xai ἀντιλαμθάνει παρὰ τῶν 


VARL/E LECTIONES. 


33 ἀντιδιδοῦσ' ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
anle ingressum in naum deponeret infulam seu A et collez.3 asnoscere, ipsurumque parochi.e arci 


coronam, quam aut non reponebat toto sacro du- 
rante ofticio, aut saltim, si reposuit capiti, de:nere 
solebat ad lectionem Evnngelii, ad processionem 
sacrorum, seu introitum magnum, ad agapen οἱ 
cointnuniouerm ; donec tandem finitis sacris ritibus 
omnibus, cum exire imperator et domui remeire 
vellet, patriarcha. et coronam suis rmanibus repo- 
neret, non lanquam is, cujus in arbitrio esset co- 
ronam imperatori aut indulgere, aut negare, queitn- 
admodum morem hunc illus traxerunt. quidain, 
sed in significationem fiaitos esse ritus omines, 
quorum reverentia imperator caput nudaverit. — 
(63) ]d est benedictiones, vel particulas de illis 
benedictis panibus, quos fi-leles secutu inecclesiam 
afferebant, et. sacerdoti. benediceudos offerebant. 
Solebant olim superstiliunis pazgaum memores, aut 
panes cibosve in templum eiferre, et sacerdotali be- 
nedictioneimactos rursusdouiumrreterre,parte ΛΌΓΟ) 
sacerdoti in opere imercedeui relicta, aut etiam panes 
aliaque in. communione:n afferre et in corumuni 
deponere, indeque collatitiua. epulas facere, quas 
in ipsa eclesia assumebant Qui mos eatenus luit 
mutatus, ut sacerdotes oblatos ἃ fidelibus panes 
aliosque cibos inferrent in tribunam, eorum par- 
tem consecrarent, de qua et ipsi communiearent, 
et fidelium quotquot vellent, reliquis. domum 
abeuntibus portionem adderent, εὐλογίαν dictam, 
reliqua omnia sibi servarent, listributione ex ipso- 
rum arbitrio facta. Gentiles quoque post hymnos 
cantatos et confectum sacrificium consumebant in 
templis partem viotimee, reliqua. secum sumebant 
domum, aut ibi absurmmenda, aut in macello venum 
exponenda. Christiani pariter aut ipsius conseerati 
panis quas in communione accepissen! particulas 
viri quidem nudis manibus, feminis autem linteo 
exceplas domum deferebant, et quousque vellent 
asservabant ; aut punis, benedieti quidem, at nen 
consecrati, parliculas, ἀντίδωρον οἱ εὐλογία dictas, 
referebant. Cujus rei multa documenta in scriptis 
velerum theologorum exstant. V. DC. v. Oblia ct 
salules et Eucharistia. Gentiles maz«s illas, vel 
liba, crustalas, quas inter sacrificandum commu- 
nicantibus distribuebant, et quss vel in ternplis 
consumere, vel secum domum — auferre licebat, 
ὑγιείας, sanitates appellabant, neque nomine, 
neque re multum a Christianorum εὐλογίαις ublu- 
dente. V. Athene ]. ri, c. 30, p. 115, οἱ ib! not. 
Casauboni. Ab his ewlogtis seu benedictionibus, id 
est particulis panis benedi^ti, que ad comedendum 
fidelibus dabantur, factum est, ut vox eul^gia et 
convivium et donum signilicaret, v. Du Cange, v. 
Αἰορία, quod Latini ex εὐλογία effecerunt, forte 
decepti ductu scribarum Grecorum, qui tv» sic 
&mpe exarant, ot ab a distingui nequeat. Orderi- 
"$ Vitalis (apud Du Cange, v. Benedictio) evlogias 
*etionis dixit, pro quo Petrus Damianus donum 
"tionis. Hino intelligatur locus Gregorii M. 
Epist. 33: 
fionem, crucem purvulam. cui de catenis ejus 
& sunt inser(a, id est reliquie calenarum 
,ariter Coned. Laodicen. canon. 14, eulogia 
ὍΝ, presertim tali, quale amici die festo in- 
6688 missitare solent, legitur : Iso: τοῦ τὰ ἅγια 
. εἷς λόγον εὐλογιῶν κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάτχα 
ὦ ἑτέρχς παροιχίας διαπέμπετθαι.  Sedicet mos 
Jlaf eo tempore, ut episcopus de pane a se con- 
Becrato particulas in Ecclesias sue inspectionis el 
! Dresbyjaros earum mitteret, in significationem, 
80:007 ills communicare, ipsosque pro fratribus 


D 


C 


plos pro imeinbris Ecclesie sue ; quo cum aftin.- 
rent postorrora tempora opinionem, per taie: az 
epiBCOpo rni33 un eulorziam conaecratam  coritnaul-. 
ciri vir. sanctitatis panibus ἃ presbyteris σοι -8- 
crandis, cuperant id fermentum appellare. Vid. Da 
Cange, v. Fermentum. Eulogia verro, de qa hi: 
$:r:un est, erat partieula bone:ieti quidem, at goa 
censecrati panis, quam patriarcha imperato ὃς 
ecclesia domum redeunti, in sigum charitati-. v: 
pater filio crustuium, una cu'n oratione seu bL ze. 
dicliune, addebat, velut munuseulum, quo si 
festi. diei hilaritatem gratularelur et augere., e' 
mori illi satisfaceret, quo a.vici diebus festis s;:r- 
tulas cu:n panibus, carnibus, aliisque esculentis -: 
potulent:s, rebusque aliia jucundia missitant, ::- 
οἰδας ξυρταττικάς, aut. siinpliciterEozza2t:x2 dictas. 
V. Da. Ganze, v. δ τα et. Feriatica. ldeim iu tun 
uodammniodo est eulog!a et ἀντίδωξον. Que εἰ 
diversitas intercedit, ea hae erit, ut avzt9* gov t.n- 
tum illis daretur, qui uon cz;minunicassent : «a- 
logia vero etiam iliis, qui jain coinmunicass eui de 
paue consecrato. Nam supra dicitur. iniperato: 
communicasse, cui patr'archa hic dicitur euloziam 
darc. Morem hune eulogias distribuendi eacer-dste: 
Russorum a Grecis assumpserüut. /n ipso natali 
die Joannis Baptiste triumque magorum, ait. Pac- 
lus Jovius libello de legatione Moscovica, et iu 
Paschate. preshileri sacratos. pane parvos toti. p-- 
pulo. largiuntur, quorum esu febribus  con[lHict.ites 
allevari existimaat. lpsos quoque imperatores pcr 
lesterum d erui hilaritatem panes in circelli mo- 
dum pisto- in!er δι σοῦ distribuisse satis constat 
e Codini de uofliciis p. 93, ubi ait imperatore: 
GPtanui;; Potestato. Januenai ad se festum dien; 
gratulatum venienti in manus dare χολίχιον, Lu- 
cellam circuluvem  tortam. V. Du ὕδημι", v. Oleum 
beecdiclum. Quia oulo 1:8. solebant. abeuntibus 
adili, ex eo fac'um, ul λαμδάνειν τὴν εὐλογίχν idein 
significet, atque veniam abeundi impetrare. 1, ber 
τῶν ἐπιτιμίων, εἴ τις ἐξέληγε τοῦ govastnolon dj, 
λαθὼν τὴν εὐλογίαν, d ἀπολυθεὶς ὑπὸ τοῦ Gzgiucee- 
62:19) μετὰ εὐχῆς, ἔστω ἀχοινώνητος. Antequam 
ab hoc arguriento decedam, monebo id unam ἃ} - 
hue, morem illum pare:n et vinum secum in Ec- 
clesiam ufTerendi adhuc obtinere in Ecclesia Me- 
diolanena3i veterum rituum retinentissima, ut per- 
hibet angelus ἃ Nuce ad Chronic. Casinens. p. 
373, edit. Murat., cujus hc sunt verba huc οὐ ἢ- 
grua : In publica missa. fiebat olim a. populo panis 
el vini oblatio pro sacrificio ad. arbitrium confe: c«- 
(ium. Non enim cogebantur. E quibus oblationibus 
sacerdos. partem. aliquam  seligebat. consecrandam. 
reliquas a sacerdote b«ncedictas et. proptera. eulogius 
appellatas, clerici inter te et fileles divédebunt, n 
rero. calechumenos. Usque. adeo autem. crevit ofc: 
rentium. ambitio, ut. astquando. nomina eorum, qui 
obtulerunt, publice recitarentur. Invenio. quoque 


transmisimus B. Petri Apostoli D datas in. die Poschatis a pontifice fidelibus prater 


δου πὶ pacis el benedictiones seu bucellas bene- 
dictas, τριχέφαλα aeu nummos trium imneratorum 
vultibus signatos. Vid. Balsamo. Locus a Da 
Cange, v. ᾿Ασπατμός citatus. Fa liberalitste opus 
non habebant patriarche apud imperatorem, qui: 
cum G6lanci permutationem faciebant, aureos num- 
m3 ipsi accipientea, et. eoru:n ia vie^m bucella: 
panis red entes, et minuta thura, el pyxides aro- 
maticas et cereos, et alias ejustnodi reculas. 

(IQ) M. ἀντιδιὥγον VX Wee Aera *Xhe,. Sv 
δίδει, exc, i Ws exX conso Vet QUSRTNSNA ^, VN 


1T 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


178 


τῶν τὰ ἀποχόμθια (72) xai ἀσπάζονται οἱ δεσπότἀι τοῦτον, xai ἐξίασι τοῦ ἁγίου φρέατος 3 (73). Καὶ γίνεται 


πρώτη δοχὴ ἕξω τοῦ ἁγίου φρέατος 35. 


Γ᾿. Καὶ δέχεται χἀχεῖσε τὸ μέρος τῶν Ββινέτωνᾳ XIII. Ibi quoque Venetorum factio cum tribuno 


μετὰ xal τοῦ ἑαυτῶν δημάρχου, καὶ ἀκχτολογοῦσι 
τοὺς δεσπότας χατὰ τὸ εἰωθός: λιδελλάρια γὰρ οὐ 
δίδονται ἐν τῇ ὑποστροφῇ τῶν δεσποτῶν χαθὼς xai 
ἐν τῇ ἀφίξει αὐτῶν" τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖ- 
ται χαθὼς προείρηται. Καὶ πάλιν γίνεται δευτέρα 
δοχὴ εἰς τὴν ἔξω τοῦ χυτοῦ (74) τῆς χαλκῆς τοῦ 
ἐχεῖσε φορνιχοῦ χαμάραν εἰς τὴν σιδηρᾶν πύλην, 
xal δέχεται κἀχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν ΠΙρασίνων μετὰ 
xai τοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου" τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς 


suo eos excipit et ut mos est Dominis acclamat : 
libelli enim in reditu dominorum uti dum exeunt 
non dantur: cetera autem, quae δὰ hunc ritum 
pertinent ut supra relatum fuit peraguntur. Rursus 
SECUNDA receptio fit extra fornicem cbalces in ca- 
mera ad ferream portam, et excipit ibi dominos 
tribunus Prasinorum cum transitoria sua factione 
russa: cetera vero, 408 in receptionibus observa- 
re convenit, ut supra notatum est perficiuntur, Sic 


VARI LECTIONES. 


31 EXOA. 'Iaxtov, ὅτι ὀφείλε: ἔχειν τὸ & [πο] κόμδιον 
T τὰς ι' λίτ., el δὲ δύ τὸ εἰσὶν, εἴτε xai γ᾽ εἰσὶν, .. 


ασιλέως, ὀφείλει εἶναι x [οὔτο] τὸ ποσὸν τοῦ δὲ... 
tà τὼν ἀμφοτερ. . . τὰς δέχα 
ba xai γίνεται — φρέατος om. ed. 


. ὑπὲρ τῶν ἄλλων τῶν Δ... ἐξίσης ὡς cupo. 
(«pac. Suppletum et emend. ex cod., ut bic exhibetur, a Reiskio. 


χρυσοῦ Aix. c (75) xai ε [t μὲν] ἔστιν εἴς βασιλεὺς, 
ονται αἱ δέχα λίτραι, ε... el xal γ᾽ πλὴν τοῦ... 
" βουσῦ... 

Ver- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
ram διδοῦσι vel διδόασι non memini ibi videre. D polest hec oblatio fuisse signum, quo imperator 


(74; Unguenta vel pyzides unguentarias, odora- 
tas. Mos est Orientalium ipn refectionem amicis 
abeuntibus addere et venientibus offerre odora- 
menta el unguenta. Solent quoque secum ges!are 

yxides ambra et musco plenas. Jta Josua Stylites 
in Chronico Syriaco apud Asseman. t. I, Bibl. Or, 
p. 268 : Cives per seplem dies totam noctem per ur- 
bem discurrunt, funalia et odoratas pysides mauu 
gerentes, et carmina modulantes. Vid. ad p. 270, et 
382, ult. Quam studiosi veteres narium fuerint, et 
quantos fecerint sumptus in rosas in conviviis, 
item in thue, et alia suffimenta in sacrificiis suis, 
ex Athenaeo el aliis constat. 

(72) Quid sint apocombia et unde dicta, pluribus 
dico 8d p. 261. Hic monebo tantum verbo, esse 


sacculos sericeos ant panneos cum ingutis nummis. 


(73) Hec ipsa verba in continenti recurrentia in 
membranis effecerunt, ut quedam ex editione no- 
sira exeiderint, nempe baec: Καὶ γίνεται πρώτη 
δοχὴ ἔξω τοῦ ἁγίου φρέατος, inter finem S 42, et 
initium $ 13, inserenda : quam in paragraphos seu 
sectiones capitum contruncationem in meinbranis 
a nosira divercam esse alibi jam monuimus. 

(74) Alibi χυτοῦ scribitur, ut ignores, sitne ἃ 
y9?*n« nominativo, an ἃ χυτός. Neque constat, 
quid significet. Doctus interpres hic praeteriit, p. 
98 ; vertit. concameratio, p. 94; locum editum, p. 
107, 135, et alibi ipsam vocem retinuit. Chytum 
reddens. Ego quidem certiora non novi. Neque to- 
pographicorum, que hic pluscula oecurrunt, a me 
quis explanalionem exspeclet. Labor is esset pa- 
rum utilis, et utcunque sedulum ea in re te pre- 
becas, semper tamen imperfectus futurus. 

(75) Schol. 2. λίτραι v. Ter per annum, festo 
scilicet Nativitatis Christi, Paschatis et Pentecostes 
offerebat imperator in Magna Ecclesia, seu S. So- 
phie, et quidem festo Paschatis ceutenarium, aut 
centum auri libras (qua de re vid. ad p. 20, di- 
cerda), reliquis denas. Originem hujus consuetu- 
dinis si mecum reputo, credu eam fuisse, preter 
necessitatem aliquid in sustentationem structura- 
rum ecclesie el ministrorum ejus conferendi, etiam 
aliquale studium penitentiam commonstrandi. 
Nam cui imperatores solerent magni illis tribus 
festis ;ublicas processiones ad Magnam Ecclesiam 
facere, et ibi publice communicare, debebant 
prius p»ccata $ua apud patrisrcham profiteri, et 
penitentiam irrogatam prestare. Summa vero 
mulcta erat decem auri librarum (Vid. Vales. ad 
Amrni.n. Marcell. p. 330). Non igitur improba- 
bile, imperatorem decem auri litrae in magno al- 


tari identidem velut panitentiam deposuisse. Vel 


gratum animum erga Deum demonstraret, qui sibi 
vite usum ad hunc usque festum hilaremque diem 
indulsisset. Non de bis, que festis diebus Ecclesie 
ab imperatore offerri solebant, apocombiis, seu 
sacculis auro plenis, sed de alia quadam annua 
ratificatione vel stipendio loqui videtur Nicetas 
initio vite Manuelis Comneni, p. 27, ed. Venetae 
quamvis ducentenas minas et lalentu nominando 
effecerit, ut quantitatem summe minus intelliga- 
mus, quam si missa ridicula et obscura sua ve- 
tustatis affectatione nominibus ista etate usitatis 
res quasque appellasset, litres et numismata. Locus 
hic est : Γράμμα ἐῤυθροσήμαντον σφραγίδι τ χρυ- 
σείᾳ xai σηριχῷ νήματι ἔμπεδον, χόγχης ἀναδεδευ- 
μένῳ νΐματι, τῷ χλέρῳ τοῦ Μεγάλου Nea ἐπιδίδωσι, 
πυποῦν αὐτοῖς ἀργυρέα χέρματα ἑτήσια, εἰς δὶς ἐχα- 
τὸν μνᾶς χορυφούμενα. ᾿Ελέγετο δὲ xal ἑτέραν 
ἡρυθροδανωμένην βασίλειον γραφὴν ἐπιφέρεσθφι τὸν 
᾿Αξοῦχον [est nomen Turcicum uqsouk] δύο χρυ- 
σέων τάλαντα βραδεύουσαν. Ita legendum esse exi- 
stimo, credoque, si quid in hoc loco video, μνᾶν 
esse Niceta id, quod Nostro est Alxpa, et τάλαντον 
id, quod Nostro xevtrvapiov. Libra auri, quam 
Paulus Warnefrid ]. 11, 13, memorat, est Fran- 
cica vel Longobardica, et multum differt C Ptana. 
Paulus enim ibi aureos singularum librarum Hil- 
perico, Francorum regi, a Tiberio Augusto imp. 
CPtano missos memorat, quos constat eosdem esse 
cum Nostro dictis numismatibus vel solidis aureis, 
quorum 72 in libram vel litram C Ptanam venie- 
bant. Illustrandis nostris apocombiis egregie facit 
locus Joannis Pauli Mucantii in Cerem. Coronatio- 
nis Clementis VIII: Pontifex ad altare accessit, 
eoque, deposita mitra, 1n medio osculato, super illud 
aurea scuta L. obtulit, qua inclusa in rubra crumena 
sericea R. P. D. Bartholomeus Gasius, S. S. Ge- 
neralis thesaurarius, ponlifici »ninistravil. Quo. in 
loco notandum primum 1, ἀπόστεψις vel ὁ ἀποσχε- 
πασμός, depositio milre, reverentie causa faeta 
ab accedente ad altare, secundum ὁ ἀσπασμὸς τῆς 
ἐνδυτῆς, osculum sacre endyte vel instrato alta- 
ris, οἱ quidem medio, impressum, ut ab episcopo. 
Nam diaconi et minores cornua tantum endyte 
osculabantur. Tertium depositio 50 aureorum scu- 
torum: vel scutatorum super endyta in s8cco serico. 
*i De offranda regum Francorum vid. Ceremoniel de 
rancé, t. I. p. 24. Consistebat in pane, vino et 
XIII aureis.]'* Deheo adhuc scholion huic loco in 
margine membranarum scriptum, sed a bibliopego 
misere truncatum exhibere, cujus edita tantuin 
ars fuit, cue cwtece legi τῶν NSSRRNSN NS. St. 
ec). 


A19 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


480 


TERTIA intra chalcen ad portam, qus in scholas A ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται, Kal εἴθ᾽ οὕτως γίνε- 


ducit, receptio fit, et excipit ibi tribunus Veneto- 
rum seu domesticus scholarum cum factione sua 
transitoria alba, et reliqua ut supra diximus exse- 
quitur. Deinde QUARTA receptio fit in atrio S. 8. 
apostolorum eive in scholis, et ibi quoque tribunus 
Prasinorum seu excubitor cum factione sua transi- 
toria russa Adest: cetera uero ut supra expositum 
fuit a factione perficiuntur. UrriMaA fit in tribunali 
seu ante lychnos, ubi Venetorum princeps seu do- 
mesticus cum transitoria sua factione alba exspe- 
otat : oeeteraeque ut supra ostendimus observantur. 


ται τρίτη δοχὴ ἔνδοθεν τῆς χαλχῆς πρὸς τὴν πύλην 
τὴν εἰσφέρουσαν εἷς τὰς σχολὰς, καὶ δέχεται χἀχεῖσε 
6 δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν 
σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατιχοῦ αὐτοῦ δήμου τοῦ 
Àsuxoü' τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται χαθὼς 
προείρηται. Καὶ μετὰ ταύτην γίνεται τετάρτη δοχὴ 
εἰς τὸ προπύλαιον τῶν ᾿Αγίων ᾿Αποστόλων, 
ἤγουν εἴς τὰς σχολὰς, xai δέχεται χἀχεῖσε ὁ δημο- 
κράτης τῶν Ιρασίνων, ἔγουν ὁ ἐχσχούδιτος, μετὰ 
τοῦ περατιχοῦ αὐτοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου' τὰ δὲ 
λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ 


τελευταία δοχὴ γίνεται εἰς τὸ τριδουνάλιον, ἤγουν πρὸ τῶν λύχνων, καὶ δέχεται κἀκεῖ ὁ δημοχράτης 
τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος, μετὰ xal τοῦ περάτιχοῦ αὑτοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ" τὰ δὲ λοιπὰ τῆς 


δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται, 


XIV. Post hanc receptionem domini per lychnos B 


et triclinium excubitorum digrediuntur, ubi rursus 
tam nomici, quam dipanite et questoris cancella- 
rii, solemnes apprecationes ut supra dictum est in 
locis suis constituti, recitant. Per candidatorum 
vero triclinium transeuntibus dominis, in porta 
ipsius triclinii, que in atrium novemdecim accubi- 
torum ducit, vocales musici duo staat, dominis que 
festo hoc die mos est apprecantes. [Inde consisto- 
rium adeunt, ubi quoque excepturi domino fausta- 
. que ipsis preecaturi adsunt protosecretarius et 

rotonotarius cum a secretis caeterisque officiis, 13 
notariis, cbartulariis et reliquis. In onopodio stant 
imperatoris famuli cum capilaneo et domestico suo: 
magistri, proconsules, patriell οὐ officiales cum 
cerimoniario angiportum auree manus intrant, et 
ipsi quidem ad dextram, ad sinistram vero ministri 
aurei triclinii astant. 


IA". Και δὴ μετὰ ταύτην τὴν δοχὴν διέρχονται ol 
δεσπόται διά τε τῶν λύχνων xal τοῦ τρικλίνονυ τῶν 
ἐχκσχουδίτων, ἐν ὃὲ τοῖς αὐτοῖς ἐχσχουδίτοις πάλιν 
εὐφημοῦσι τὰς εὐφημίας οἵ τε νομιχοὶ xal οἱ διπα- 
νῖται xai οἱ τοῦ χοιαίστωρος καγχελλάριοι χαθὼς 
καὶ προείρηται, δηλονότι ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις 
ἱστάμενοι. Τῶν δὲ δεσποτῶν διερχομένων διὰ τοῦ 
τριγλίνου τῶν κανδιδάτων ἐν τῇ θύρᾳ τοῦ αὐτοῦ τρι- 
xÀlvou τῇ ἐξαγούσῃ ἐπὶ τὸ ἐξάερον (76) τῶν δεχαεν - 
νέα ἀχχουδίτων (77), ἵστανται δύο βουκάλιοι, τὰ 
συνήθη τῆς ἑορτῆς λέγοντες τοῖς δεσπόταις" καὶ ἀπὸ 
τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται ἐν τῷ χονσιστωρίῳ,  xàxsicc 
δηλονότι ἐναπομενόντων xal ἐπευχομένων τοῖς ὃδε- 
σπόταις, Ó τε πρωτοασηχρήτης καὶ ὃ πρωτονοτάριος 
μετὰ τῶν ἀσηχρητῶν xal λοιπῶν ὀφφίκίων, τοὺς τε 
νοταρίους καὶ χαρτουλαρίους xai λοιπούς" iv δὲ τῷ 
ὀνοποδίῳ πάλιν ἵστανται οἱ βασιλιχοὶ ἄνθρωποι, μετὰ 
xal τοῦ δομεστίχου αὐτῶν' οἱ δὲ μάγιστροι καὶ dvg- 


ὅπατοι καὶ πατρίχιοι xal ὀφφικιάλιοι ἅμα τοῦ τῆς καταστάσεως εἰσέρχονται ἕν τῷ στεναχίῳ τῆς χρυσῆς 
χειρὸς, καὶ ἴστανται δεξιᾷ μὲν οὗτοι, ἀριστερᾷ δὲ οἱ τοῦ χρυσοτριχλίνου. 


XV. Digredientibus vero dominis cum olava ar- 
matis et magnis excubiis, acclamant omnes, tum 
ibi constituti, tum qui dominos comitantur. Tpsi 
vero soli triclinium augustalis intrant (nam eo 
quoque cubicularii cum prepositis precedunt), et 
ordine in acoubitis astant, dominisque cum solis 
cubiculariis ingressis, janus augustalis a cubicula- 
riis claaduntur : prepositus Romanam vocem : Fit, 
pronuntiat. Preecentorcubiculi eos excipit, dicitque 
Bonore et harmonice: « Feliciter: » cubicularii 


IE. Kai δὴ τῶν δεσποτῶν διερχομένων μετά τε 
«οὔ μαγλαδίου xai τῆς μεγάλης ἑταιρείας, ἐπεύ- 
χονται πάντες οἱ χἀχεῖσε ἱστάμενοι xal οἱ τοῖς δὲ- 
σπόταις συνιόντες, Τῶν δὲ δεσποτῶν μόνων εἴσερχο- 
μένων ἐν τῷ τριχλίνῳ τοῦ αὐγουστέως (χἀκχεῖσε γὰρ 
οἱ τοῦ χουδουχλείου προπορευόμενοι μετὰ τῶν πραι- 
ποσίτων), καὶ αὐτοὶ κἀκεῖσε στιχηδὸν ἐπὶ ἀχχουδίτων 
ἵστανται, xal δὴ τῶν δεσποτῶν μετὰ τῶν κοιτωνιτῶν 
xai μόνον (78) εἰσιόντων, χλείονται μὲν αἱ τοῦ ab- 
γουστέως θύραι διὰ τῶν κουδιχουλαρίων, ὁ δὲ πραι- 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(76) "E£dspov. Locus apricus, subdialis, atrium, ἢ Script. Ital. p. 61. Luitprandi locum ex Hist. VI, 


deambulaerum, quod juxta porticum esset, olim 
παραδρομίς, de qua v, Salmas. ad Tertull. p. 230. 

T7) Accubitus vel accubita sunt Grecis et Latinis 
medii &evi mense, quibus accumbebant conviva. 
Dictum inde fuit celebre triclinium, vel tribunal 
(nam idem est et perinde appellabatur) Novemde- 
cim accubitorum, in quo imperatores diebus festis 
majoribus excipere solebant suos proceres, cujus 
toties mentio fit in Cletorogio, et de quo multi 
dixerunt, ut Du Cange CPli Christ. p. 135, usque ad 
140. Goar. ad Theophan. p. 333, οἱ 342, item ad 
Cedren. p. 385. Vales. ad Amniam. Maro., p. 490; 
conf. Casaubon. ad script. hist. Aug. I. p. 832, 
ubi multa de uccubitis, Baochin. tom. II, Murator. 


» p. 470, citatum jam aliis, quamvis egregium, 
non exscribam. In hoc triclinio exponi spectatum 
solebant imperatorum funera, ut ad Cap. 60 li- 
bri 1 dicam. 

(78) Valet idem atque μόνόν vel μόνων. Sepe xai 
ante numeros apud veteres abundat. In hoo ge- 
nere frequens ad nauseam est /Elianus in historia 
animalium. Conf. Nicetas p. 32, pen. 68. Kal πᾶς 
pro simplici πᾶς est in Anthology. H. Stephani 
p. 480. (n. 2587, 2.) Abundat quoque alias in nar- 
ratione historica, ut paulo post boc ipso loco, et 
Ρ. 218, xai λαμδάνουσι, item 1n compositionibus no- 
minum adjectivorum, ut καπιὸς pro xai ποιός ali- 
qualis; v. Du Cange h. v. 


481 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.£. LIB. I. 


182 


πόσιτος λέγει ταύτην Ῥωμαϊχὴν λέξιν. Bic. (79). A omnes respondent: ε Feliciter venislis: multos 


Καὶ δέχεται ὁ τοῦ κουδουχλείου φωνοδόλος (80), xal 
λέγει εὐήχως πως xal ἐναρμονίως: Καλῶς. Καὶ 
ἀποχρίνονται οἱ τοῦ χουδουχλείου πάντες xal λέγου- 


annos!» ἴη sancta vero et magna Dominica seu 
sancti Paschatishas tantum Romanas voces addunt: 
« Annos felicissimos! » 


σιν Καλῶς ἤλθετε (81) αἱ μουλτούσανοι (82) ἐν δὲ τῇ ἁγίᾳ val μεγάλῃ Κυριαχῆ (83), ἤγουν τοῦ ἁγίου 
Πάσχα, καὶ μόνον προστιθέασι καὶ ταύτην τὴν Ῥωμαίαν λέξιν" "Aste, φιλλιχήσιμε 88 (84). 


It. Καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ 
τοῦ χουδουχλείου ἐν τῷ ὀχταγώνῳ (B5) χουδουκχλείῳ 
τῷ πρὸ τοῦ ’Αγίου Στεφάνου, xal ἐχεῖσε ἀποστέφονται, 
ἐχδάλλοντες x21 τὰς ξαυτῶν χλαμύδας, xai εἰσέρχονται 
ἐκ τῷ χοιτῶνι τῇ ; Δάφνης ἀπὸ διδητησίων 51 (86), x4- 
κεῖσε σχεπαζόμενοι καὶ τὰ χρυσοπερίκλειστα ἀμφιεν- 
vóptvot στγία, εἰσέρχονται εἷς τὸ ἱερὸν παλάτιον, δη- 
λονότι προπορευομένων τῶν πραιποσίτων μετὰ τοῦ 
χουδουχλείου. Καὶ δὴ ἐν τῷ χρυσοτρικλίνῳ εἰσιόντος 


XVI. Postea domini cum cubiculariis octangulum 
cubiculum, quod est ante S. Stephani edem, ingre- 
diuntur, et ibi tunicas et coronas deponunt. Cubi- 
culum Daphnes ingressi, dibetesium induunt, et 
auro pretextis sagis ornati, sacrum palatium in- 
trant, pre»positis scilicet cum cubiculo preeuntibus, 
Quod postquam una cum prepositis aureum tri- 
clinium intravit, ordine ad orientalem ejus plagam 
constitutum, dominis transeuntibus acclamat: In 


τοῦ χουθδουχλείου μετὰ τῶν πραιποσίτων, ἵστανται B. multa bonaque tempora Deus majestatem — vestram 


στιχηδὸν ἐπ᾽ εὖρος (87) τοῦ αὐτοῦ χρυσοτριλίνου, xal 
τῶν δεσποτῶν διερχομένων, ἐπεύχονται 35 (88) τὸ, Εἰς 


inducat ! » Egressis autem cubiculariis cum prepo- 
sitis, domini reversi, ad Deum precantur in concha 


VARIA LECTIONES. 
36 ῬΑγωφιλλιχήσιμε ed. 37 διδητησίων, Sic R. pro διδητησίω quod cod. exhibet, διδητησίου ed. 88 ἐπεύ - 


χανται R. ex scriptura cod. ἐπεὺ superscriplo xy, ἐπεύχεται ed. 


JOAN. JAC. KEISKII COMMENTARIUS 


(79) Ita est in membranis. Quare autem Bis, vel 
fit, dixerint isti gratulantes, non assequor. Forte 
volebant dicere, fat, nempe bene, sed pre insoitia 
lingue latine fit dicebant. An volebant sit dicere, 
sit bene pro quod felix faustumque sit. An est pro 
vivat, βίοατ. Postremum hocomnium mihi maxime 
placet: Nam χαλῶς non videtur ad hoc fi« trahen- 
dum esse, sed esse classicum vel σύνθεμα, anti- 


phone χαλῶς ἦλθες a cubiculariis cantande. Vid. ( 


ad p. 42, dicenda. 

($1) Pracentor, ὁ βάλλων τὴν φωνὴν, ὁ ἐξάρχων, 
qui phonam incipit, cui alii antiphonam occinunt. 

(81) Solemnis est formula Grecorum aliquem 
salutandi. Spon. Itiner. t. Hi, p. 19, edit. German. 
Καλῶς ἤλθετε, ἄρχοντες idem. ait valere atque 5on- 
jour, Messieurs. Proprie est bene veneritis. Nam im- 
proprie imperfectum in ea phrasi cum subjunctivo 
mutatum est. Debebat enim ἔλθῃς et ἔλθητε dioi. 
Bene veneris, huc ad nos scilicet ; videamus te 88]- 
vum et felicem, bonis in omnibus. Vel, si ea for- 
mula novum alicui munus gratularentur, eigifi- 
cat bene veneris, fausto pede adeas ad illam digni- 
tatem. Sic novo patricio dicebat veteres, Tam 
college : Bene veniatis, domine Patricie, etc. V. Du 
Cange Gloss. Lat. Infra in Tactico nostro militari 
acclamant milites imperatori in castra venienli: 
Καλῶς ἤλθετε, et a libi passirm in Circo et in Eccle- 
siis populus : Καλῶς ἦλθες, ἡ προδολὴ τῆς Τριάδος, 
Potest quoque reddi bene provenias, vel pervenias. 
Provenire et pervenire Latini sequiores dicebant pro 
leto suarum rerum guccessu gaudere, ad lautam 
fortunam pervenire /v. Spartian. in fine cap. 1. Pe- 
scennii Nigri, et quee in Miscell. Lips. ad illud 
Trimalcionis Petroniani: Satis vivus pervenero no- 
tavi.) Imo ipse jam Virgilius Eclog. IX, 2: 


O Lycida, vivi pervenimus (to preclare fortune 
scilicet], advena nostri, 

Quod nunquam veriti sumus, ut possessor agelli 

Diceret : Hec mea sunt, veteres migrate colon. 


Unde Franci retinuerunt suum jarvenir, cui re- 
spondet Nostrum fortkommen, ita quoque Greci 
vulzares ἔρχεσθαι dicebant pro vita et fortuna, 
presertim bona, frui, αἱ constat ex inscriptione 
Greca laudata Du Cangio Gl. Gr. v. ἐπιδημεῖν et 
CPli Christ. p. 175: Βίζζος Ilápóo ἐπιδήμησα xa- 
Aoc, ἦλθα καλῶς, καὶ xlp [id est κεῖμα!) χαλῶς. 


Εὔξηται [id est. εὔξιτε, sic loquebatur tum vulgus 
Grecus, pro εὔξασθε], ὑπὲρ ἡμοῦ, id est ἐμοῦ, Ait 
cippo interprete Bizzus Pardus, se bene immigrasse, 
nempe in hunc mundum, felici sidere et parenti- 
bus non infimis natum fuisse; id enim significat ἐπι- 
ἡμεῖν ; se vita et fortuna usum fuisse commoda 
se bene pervenisse, nempe ad votorum, aut, οἱ 
malis, ad vite finem : se tandem bene jacere hone- 
stis exsequiis et tumulo gravisum *(Sub Anastasio, 
cam procederent monechi canticum psallentes, 
exclamabat populus: Καλῶς ἦλθον ot ὀρθόδοξοι." 
Bene perveniant vel bene huc loci veniant, vel vene- 
rint. 

(82) Vocabulum adjectivum μουλτούσαννος ma- 
etandus multis annis, aut. multos annos emensus, 
formaium a Greculis e Latino multos annos, nempe 
vobis optamus, pro quo plebs Latina dicebat mul- 
(us annus. V. ad p. 235, οἱ quae supra ad p. 8 
penult.[de polychronio diximus. 

(83) Bene addit hanc interpretationem, ἔγουν 

τοῦ ἁγίου Πάσχα. Festum enim Paschalis omni 
tempore habitum a Grecis pro summo festorum 
omnium fuit, teste Procopio l. 1. belli Wandalici. 
V. Du Gange v. Κυριακή, et hac ipsa pagina in fine, 
et p. 14. 
(84) Sic M. duabus vocibus. De quibus quid sta- 
tuerit doct. interpres, palet ex ejus interpretatione. 
Quid si ἄνω idem hic valeat atque nostratibus no- 
tum illud hoch, in acclamatione et jubilo: Vivat 
hoch ? Ut tieff in opposila illi acclamatiohe : pereat 
tie(f, notat dejectionem e fastigio glorie, κατάπτω- 
σιν, ut Noster loquitur, ita ἄνω, hoch, significat 
ὕψωσιν, ἀνύψωσιν, elevationem in sublimem honoris 
et fortune gradum. Ut ἄνω φιλλιχήσιμε ad. hunc 
modum significet: sublimem te ponat Deus, sur- 
sum eae, emineaa super hostes tuos et omnium 
spes atque vota, o felicissime. Erat autem Felicis- 
$ime compellatio Cesari propria, ut ad p. 256. 

(85) M., ubique hec vox occurreret, exhibebant 
pro sexta Jittera w. 

(86) De dibetisio profero conjecturas quasdam 
ad p. 240. 

(87) Non in longitudinem, ἐπὶ μῆχος; sed in 
latitudinem. Recurrit hec dictio apud Nostrum 
aliquoties. 

(88) Membrane ἔπευ suprascripto x unde elfioio 
ἐπεύχονται. 


183 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


184 


aurei triclinii, ubi Domini ac Dei nostri divina san- À πολλοὺς xai ἀγαθοὺς χρόνους ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν 


ctaque imago humana specie in throno cellocata 
cernitur, oratione facta : post hec ad sacrum suum 
cubiculum discedunt. Sciendum vero est, secundum 
huncordinem et ritum sanctum tmnagnamque dormi- 
nicam Paschatis, Ε 4 sanctam Pentecosten, divino 
splendore coruscantem transfigurationem, sanctum 
ac natale Domini Deique nostri festum ei sacram 
splendidamque diem luminum celebrari. 


βασιλείαν ὑμῶν. Τῶν δὲ τοῦ χουδουχλείου μετὰ 
τῶν πραιποσίτων ἐξιόντων, ὑποστρέφουσιν οἱ δεσπό- 
ται, καὶ τῷ Θεῷ ἀπευχαριστοῦσιν, εὑχὴν ἀποδιδόντες 
ἐν τῇ χόγχῃ τοῦ αὐτοῦ χρυσοτριχλίνου, ἐν dp ἱστό- 
--- - « -- ^ , 

pntat ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν xai Θεοῦ θεανορίχελος 
ἁγία εἰχὼν ἐπὶ θρόνου χαθεζομένη, xai εἶθ᾽ οὕτως 

- ^ 3 — - b] * 9*7 
εἰσέρχονται ἐν τῷ ἱερῷ αὐτῶν χοιτῶνι. Χρὴ δὲ εἰδέ- 
ναι Ott xatà τὴν τάξιν ταύτην καὶ τὸν τύπον ἐπιτε- 


λεῖται ἣ τε ἁγία καὶ μεγάλη Κυριαχὴ τοῦ Πάσχα xai ἡ ἁγία Πεντηχοστὴ xai ἡ θεολαμπὴς Μεταμόρ - 
φωσις ἢ τε ἁγία xal γενέθλιος τοῦ Κυρίου ἡμῶν xal θεοῦ ἑορτὴ xai ἡ ἁγία 39 ὑπέρλχμπρος τῶν 


Φώτων ἡμέρα. 

XVII. Porro notandum est, quod, cum in sancta 
magnaque Dominica ritu ac more supra exposito 
procedun!, suaqua dibetesia in cubiculo Daphnes 
mulant,postquam senatores omnesin porticu magni 
triclinii XIX aecubituum et onopodio convenerunt, 
prepositi dominos monituri intrent.Hi sua 1zitzacia 
induunt perquo magnum accubitum XIX aceubito- 
torum inter obsequia cubiculi, manclavitarum et 
eorporis custodum, qui a dextrum et sinistrum 
triclinii latus stant, exeunt, et in dextra triclinii 
parte in deauratis gemmatisque sellis consident. 
Tunc rector, prepositi, cubicularii intrant, et 
dominos osculantur: postea vero ad nutum domini 
prepositus sua veste ostiario virgam auream ge- 
stanti signum dal, qui egredilur, ut a dextro latere 
egpitaneum imperatoriorum cum domestico et 
aurei triclinii prefecto, cerimoriario, silentiariis et 
admissionali ordine sdducat. Intra velum autem 
postquaua m ostiariue venit,subsistitnutumque pre- 
positus a domino accipit, et sua veste ostiario sí- 
gnum dat, qui ad pedes dominorum decenter pro- 
cumbens, dextra manu retro velum pulsat, per 
quod a silentiariis reductum, supra memorati 
&dducuntur,qui et ipsi dominos osculantur,rursus- 


IZ'. Χρὴ γινώσχειν, ὅτι τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Ko- 
praxi ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν χατὰ τὸν προειρημέ- 
vov τύπον xal ἀλλασσόντων (R0) τὰ ἑαυτῶν διδητησια 


ἐν τῷ χοιτῶνι τῆς Δάφνης, ὅτε ἀποσυναχθῶσι (90 
Β p i pv) X , 


πάντες οἱ τῆς συγχλήτου iv τῷ πόρτηχι τοῦ μεγάλου 
τρικλίνου τῶν ιθ᾽ ἀχχουδίτων xal ἐν τῷ ὀνοποδίῳ, 
εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι, καὶ ὑπομιμνήσχουσι 
τοὺς δεσπότας, χαὶ βάλλουσιν οἱ δεσπόται τὰ ἑαυτῶν 
τζιτζάχια 99 (01), xal ἐξέρχονται διὰ τοῦ μεγάλου 
ἀχχουδίτου (92) τῶν ιθ΄ ἀχχουδίτων, ὀψιχευόμενοι 
ὑπὸ τοῦ γουδουχλείου xal τῶν μαγλαδιτῶν καὶ τῆς 
ἑταιρείας, ἱσταμένων δεξιᾷ xal ἀριστερᾷ τοῦ τοιού- 
του τριχλίνου, ἐν δὲ τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ αὐτοῦ τρι- 
χλίνου καθέζονται ἐν τοῖς χρυσοῖς xal διαλίθοις 
σελλίοις. Καὶ εἶθ᾽ οὕτως εἰσέρχεται ὅ τε ῥαίκτωρ (93) 
καὶ οἱ πραιπόσιτοι xai οἱ τοῦ χουθουχλείου, xal 
ἀσπάζονται τοὺς δεσπότας, χαὶ μετὰ τοῦτο διὰ νεύ- 
ματος τοῦ δεσπότου νεύει διὰ τῆς ἑαυτοῦ χλανίδος τῷ 
ὀστιχρίῳ τῷ τὴν 44 χρυσὴν βέργαν χατέχοντι, xai 


C ἐξέρχεται τοῦ εἰσάξαι ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ 55 μέρους στι- 


χηδὸν τὸν τε χατεπάνω  cüv βασιλιχῶν, μετὰ xal 
τοῦ δομεστέκου χαὶ τῶν ἐπὶ τοῦ χρυσοτρικλίνου (OA) 
τοῦ τὸ τῆς χαταστάσεως xai τῶν σιλεντιαρίων xal 
τοῦ ἀδμηνσουναλίου (05). Καὶ εἰσερχόμενος ὁ ὀστιά- 


VARI/E LECTIONES 
δ ἡμῶν θεοῦ -- xai ἁγία ed. 49 XXOA. Ἰστέον, ὅτι τὰ τζιτζάχια Ex τῆς χαζάριχος φορέουσι, ἅτινα ἀπὸ 
τῆς χαζάριχος τὴς αὐγούστης ὑπεδείχθησαν ἐν ταύτῃ τῇ βασιλίδι θεοφυλάκτῳ πόλει. 41 καὶ τὴν ed. 53 ἀπὸ 


Ost, ed. xav! ἐπάνω ed., καπετάνω conj. Leich. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(80) Non sine tedio legens to!ies factam corn- 
memurationem vestium  mutatarum, mirari copi 
causam moris tam [88 05] et incommodi ; visusque 
mihi sum eam iu apsurditate et superstitione cre- 
duli illius szculi reperisse, cui facile persuaderi 
potera!, magua latere mysteria in tiara, pallave 
hoc in loco posita, in alio deposita, in aliis talibus 
mimis. Accedebat, quod morem illum diu aluit, 
neque cito deponere jussit quod vestes tantum 
exteriores induereni et. exuerent, amplas illas et 
facili negotio mutabiles; quod nequit in strictis 
nostris vestibus eque commode fieri. 

(90) Rursus congregentur, nempe ad processio- 
nem pomeridianam, qui jam antea ejusdem diei 
mane congregati fuerant. V. de hoc usu particule 
ἀπὸ in compositis, qua» ad pag. 301, diximus. 

(91) Quale fucrit vestimentum Tzitzacium, non 
magis novi, quam quid dibetesium fuerit. Peregri- 
num esse sonus ipse prodit, et. scholion hic loci 
additum indicat esse Chazaricum. In scholio ipso 
pro φορέουσι erat φορεσι in membranis, quod quid 
sit nen expedio. Paula pust restituatur ex iisdem 
βασιλίδι xxi θεοφυλάχτ. Augusta Chazarica, que 
ibi memoratur, est mater Leonis Chazari, uxor 
Constantini Copronymi. De Chazarorum vel Cho- 


zarorum sede dicam ad p. 333. Nam a quibusdam 
in Chersoneso Cimbrica, ab aliis ad mare Caspium, 
idque rectius, collocantur. 

(92) Vocabulum Accubitus hoc loci non mensam, 
quod alias notare solet, sed triclinium, aut salam, 
tribunalve aut palatium (omnia illa idem sunt) si- 


D gnificat, Ín quo collocata eunt accubita. Vid. p. 15 
et 16. 


(93) Vide qua de rectore ad pag. 413 dico. 

. (94) Id est, cum domesiico f&muiorum, aut ba- 
silicorum, chrysotriclini, et cum grege ipsius, Nul- 
lus enim alius hic loci domesticus significatur, 
quam eorum, quoa dixi. Habebat unumquodque 
palatium suos famulos, seu basilicos homines, ut 
palutium Lausiacum, palatium XIX accubitorum, 
palatium Augusleonis, et sic porro; et unum- 
quodque eoram collegium tale habebat domesti- 
cuim seu principem suum. Oi ἐπὶ τοῦ χρυσοτρι- 
xÀivou prePfecli, curatores chrysotriclini ita sunt 
dicti, ut οἱ ἐπὶ τῆς τραπέζης, prafecli mensam. 

(95) Admissionulis, qui admittendos ad impera- 
torem introiittit. Vid. Guther. pag. 611. Vales, 
δα Ammian. Marcell. pag. 89, et Du Cange Gloss. 

at. h. v. 


185 DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 186 


2toq ἔνδοθεν τοῦ βήλου, ἵσταται, xai λαμδάνει νεῦμα ÀA que unus post allerum qua venerant via egrediun- 
ὁ πραιπόσιπος παρὰ τοῦ δεσπότου, xai διὰ τῆς ol- tur. 

χείχς χλανίδος νεύει τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ δὴ ὁ ὀστιάριος σχηματοειδῶς πῶς προσχυνῶν τοὺς δεσπότας, 
μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρὸς ὀπισθίως (96) χρούει τὸ βῆλον, καὶ διὰ τοῦ βήλου ὑπὸ τῶν σιλεντιαρίων συρο- 
μένου (97) εἰσάγονται οἱ προειρημένοι, xal ἀσπάζονται καὶ αὐτοὶ, xai πάλιν ἐξίασιν εἴς xa0' etc (98) δι᾽ 
ἧς ἔλθον ὁδοῦ. 

ΗΙ΄. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀνίστανται οἱ δεσπόται, xai XVIII. Postea surgunt domini, 861] 8406 sublatas 
alpoustv οἱ χουδιχουλάριοι τὰ σελλία, xal ἱστῶσιν — Cubicularii in particu, ex hedera, myrrha, ligno 
αὐτὰ εἷς τὴν ix χισσοῦ xai μυῤῥίνης xal δενδρολι- — thuris, ea forma, quam littera T babet, construota 
6ávou χατεσχευασμένην ἐν εἴδει τοῦ ταῦ στοιχείον in medio ejus triclinii, collocant. Rursus nutum 8 
φῖναν (99) ἐν τῷ μέσῳ τοῦ αὐτοῦ τριχλίνου. Kal — domino prepositus accipit, mediamque porticum 
εἴθ᾽ οὕτως λαμῦδάνει πάλιν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος — decenterse prosternens intrat, post adducendorum 
παρὰ τοῦ δεσπότου, xxi εἰσέρχεται μέσον τῆς αὐτῆς — velorum causaegreditur. Una cum ipso duo ostiarii 
' φίνας, xai προσχυνεῖ σχηματοειδῶς πῶς, xai ἐξέρ- exeunt, intraque velum subsistunt, 15 quorum 

χεται τοῦ εἰσαγαγεῖν τὰ βῆλα. Καὶ συνεξίασιν αὐτῷ — unus ad dexirem constitutus, decenter coram do- 
xai οἱ δύο ὀστιάριοι, καὶ ἵστανται ἔνδοθεν τοῦ βήλου, Β minis procumbit, duoque vela dextra manu retro 
xai ὁ εἴς ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ὁ δεξιὸς, προσχυνῶν xal ^ pulsat. Silentiarii autem utrumque, dextroreum 
αὐτὸς σχηματοειδῶς πως τοὺς δεσπότας, καὶ οὕτως — scilicct et sinistrorsum, vela reducunt, et intrat 
μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρὸς ὀπισθίως χρούει τὰ δύνρ — prepositus, pro muneris sui dignitate magistros el 
βῆλα. Oi δὲ σιλεντιάριοι σύρουσι διχῶς τὰ βῆλα, —proconsules seu duodecim lora auro intexta gestan- 
oiov δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ, xal εἰσέρχεται ὁ πραιπός — tes precedens. Et is quldem eque ac ostiarii loco 
σιτος, προπορεόμενος τῇ τάξει τῶν τε δ' μαγίστρων — suo stat, magistri vero ac reliqui dominos ut mos 
xal ἀνθυπάτων, ἤγουν τῶν φορούντων τούς δώδεκα — est osculantur: primum quidem genua eorum, 
χρυσούφάντους λώρους (1). Kai ὁ μὲν πραιπόσιτος — deinde manus, postea os, dextraque et sinistra se- 
ἵσταται εἰς τὸν ἴδιον τόπον, ὁποίως xai ol ὀστιάριει — cundum ordinem suuin astant. 
ἵσταται εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, oi δὲ μάγιστροι καὶ ol λοιποὶ ἀσπάζονται κατὰ τύπον τοῖς δεσπόταις" 
πρῶτον μὲν τοῖς αὐτῶν γόνασι, ἔπειτα xal ταῖς χερσὶν, xal εἶθ᾽ οὕτως τῷ στόματι (2), καὶ ἴσταντσι δεξιᾷ xad 
ἀριστερᾷ κατὰ τὰς οἰχείας τάξεις. 

IG. Καὶ πάλιν ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ XIX. Eodem modo prepositus cum ostiariis ipsis 
αὐτῷ σχήματι μετὰ τῶν αὐτῶν ὀστιαρίων, καὶ εἰσ- — iterum egreditur, 80 denuo duo ostiarii ut supra 
ἐρχονται πάλιν οἱ δύο ὀστιάριοι καθὼς προείρηται, — djetum est intrant, οἱ ostiariua ad lzevam oconstitu- 
xai ἐνεργεῖ ὁ ἀριστερᾷ ἱστάμενος ὀστιάριος καθὼς (ξΣ tus, omnia, que de altero observavimus, peragit. 
xai ὁ εἰς τὰ δεξιὰ, ἤγουν ὡς προγέγρακτται. Καὶ — Eodem quo primum ritu secundum velum induci- 


VARIA LECTIONES 
44 τῶν δὲ μ. ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


(96) Manu retro acta pulsat velum, vultu iere- — bus Du Cange Gloss. Lat. v. Festum. 
torto, eL semper ad imperatorem converso. (2) Rarissime alias concessum, ut proceres im- 
(97) De velorum variis generibus v. quae dico — peratoris labium oscularentur, ob sanctimoniam 
ed p. 303. Potest συρόμενον βῆλον hic esse aut festi, ob quam imperator sese humiliabst, et pro- 
quod funibus attractis in altum tollitur, aut quod — ceres suos sibi &equabat et pro fratribus agnosce- 
in diversa distrahitur. Conf. p. 15. bat, concedebatur. Veteres quidem imperatores 
(08) Viritim, non post alterum. Ita loquuntur  Romanisolebant, quamvis non omnes, senatum, 
novi Greci, pro καθ᾽ fva. Theophanes quoque habet οἱ ante omnes pretectum pretorio osculari, ut e 
xa0' sic. pag. 105, omisso primo εἷς. Script. Hist. Aug. t. I, p. 297 constat. Procedente 
(99) Locum hune expono ad p.272, ubi dico D autem tempore non licebat, nisi ad summum dex- 
fuisse pergulam ad instar littere T formatam, sio tram mamillam osculari, aut genam, si quis 
utscapus ejus esset sive teres atque cylindricus, X maxim:;e dignitatis esset. Patriarcha tamen etl 
sive etiam quadratus, intus cavus, in quo sederi — imperator sibi invicem labiis oscula figebant, quod 
posset, e quo scapo exirent in diversum duo velut  hicillum pro patre spirituali, et ille hunc pro filio 


rachia oblonga, sub quibus deambulari posset. agnosceret. Tale osculum labratam appellabatur. 
(1) Ut in festo Paschatis duodecim patricii loros — Glosse : Labratum, φίλημα βασιλιχὸν,, ἀσπαστιχὸν 
gestabant, ad referendam imaginem duodecim di- ασιλέως. Salmasius tamen ad Scr. H. A. t. II, p. 


scipulorum Christi, cujus personam imperator 86 aliter exponit Vid. Selden. Tit Hon. I, p. 53 
sustinebat, quemadmodum e Nostri l. 11. cap. 40, — gqq., ubi multis de osculo imperatoribus dato et 
constat : ita ex hoo loco discimus, festo Nativitatis — ab ipsis accepto agil. "[Les Pairs baisent le roi. Ce- 
Christi in aula Byzantina exhibitum fuisse eumdem — remon. de France, t. I, p. 28.]* Nempe recens 
mimum. Multum thymele admistum erat tunc coronatum. Arnoldus Lubeccersis I1, 15: Est qua- 
temporis cultui divino, et videntur ipsi illi sacer- — dam detestabilis consuetudo. regi Graecorum, ul os- 
dotes, qui hodie tymelicos communione Christia- — culum salutationis nulli offrrat, sed quicwnque [α- 
norum vivos mortuosque arcent, eo tempore in ciem ejus videre meretur, incurvatus. genua. ejus 
ipsis adylis sue religionisdramata egisse, quorum — osculatur. Quod Courradus rez ob houorem imperii 
nos hodie pudet. Recogitemus modo festum stulto- — omnino detestabutur. De variis imperatorem oscu- 
ruif, festum palmarum, festum as:norum, de 4]. — landi modis egi quoque ad pag. 240. 


181 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


18 


. ^ D «- -- nA * -^ 
tur, proconsules acilicet et patricii in suia camisiis À εἰσάγονται xax τὸ πρῶτον σχῇ μα δεύτερον Br) 


albisque tunicis clavis aureis ornatis, qui et ipsi 
dominos osculantur, et ad dextram et sinistram 
sub iis, qui aurea lora ferunt, astant. Rursus eo- 
dem quo supra ostendimus ritu praepositus exil 
tertium velum, protospatharios el officiales, adiu- 
cturus, qui et ipsi dominos osculantur, inque dex- 
tro et sinistro latere sub secundo velo astant. Post- 
hac eodem ritu ac diximus iterum prepositus exit, 
et quartum velum, a secretis et notarios secreto- 
rum, adducit, qui etiam dominos, ad dextram et 
sinistram sub veli tertii ordine stantes, osculantur. 


ol τε ἀνθύπατοι x2! πατρίχιοι μετὰ τῶν ἐχυτῶν χα. 
μνσίων καὶ τῶν λευχῶν χρυσοτάδλων χλαν' δίων 33, 
xil ἀστάζονται καὶ αὐτοὶ τοὺς δεσπότας, x2: ixm. 
ται δεξ.:3 καὶ ἀοιστερὰ ὑποχάτω τῶν φορούντων co; 
J 223934 λώρφους. Καὶ πάλιν ἐξέρχεται ὁ πρα πότοι 
ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι χαθὼς xa! προείρηται, x3! t 
ἅγει Y! βῆλον, τοὺς πρωτοσπαθαρίους (4) καὶ 2zs- 
κιχλίους, καὶ ἄσπαζονται xal αὐτοὶ τοὺς δεσπότις 
xai ἴστανται xal αὐτοὶ δεξιᾷ xal αὐτοὶ τοὺς δεσπότις 
τοῦ δευτέρου βέλου, καὶ πάλιν μετὰ τοῦτο Sfizg3 
ἐν τῷ αὐτῷ σχήματ' ὁ πραιπόσιτος καθὼς xai zl. 


, 4 ^ 1 . , - * d DL ὁ -* 

γέγραπται, xal εἰσάγει δ᾽ βῆλον, τοὺς ἀσηκρήτας καὶ νοταρίους *Ó τῶν σεχρέτων, καὶ ἀσπάζονται! x; 
4 ^ à - tj - ͵ - --—. e»: n. 

αὐτοὶ τοὺς δεσπότας, xal ἵστανται xai αὐτοὶ δεξιᾷ xal Gpigtepa ὑποχάτω τῆς τάξεως τὸυ τρίτου Zr 


λου. 


XX. Sic omnibus in locis suis constitutis, prepo- A Κ΄. Καὶ πάντων στάντων εἰς τοὺς ἰδίους τὐποις 


gitus canore ct harmonice dieit :« Jubete. » Omnes 
deinde acclamant: « [n longa et felicia tempora 
Deus justam majestatem vestram inducat! » cun- 
ctisque egressis, surgunt domini, et magnum ac- 
cubitum cum preepositise! eubiculariissolig intrant. 
In argenteis ejus triclinii columnis vela suspen- 
duntur, ne, dum lorainduunt domini,conspiciantur: 
ibi euim mutatores cubiculi el vestitores cum pree- 
positis, secundicerio et cubiculariis dominis lora 
induunt. 18 Quo facto coronati a prepositis 
domini dextra acaciam, sinistra cruces aureas ge- 
mis et margariris ornatas sumunt, cumque per 
gradus accubituum descenderunt, manclavite et 


λέγει διὰ 4 νεύματος τοῦ δεσπότου ὁ matins: 
eo) yog πως χαὶ ἐναριλονίως" « Κελεύσατε. » ΚΣ 
μετὰ τοῦτο ἐπεύχονται πάντες" « Εἷς πολλοὺς y 
* ἢ A Po 
νηῦς xal ἀγαθοὺς ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν δικαίαν Pun 
[2 ^ , A ! ν : ᾿ ὸ X 6r $. » &vl2-2771 
βασιλείαν : » kat μετὰ τὸ ἔχῦγναι πάντας ταν 
i δεσπόται, καὶ ἀνέρχοντα: ἐν tQ γάλῳ ax. 
οἱ δεσπόται, καὶ ἀνέρχοντα: ᾧ μεγάλῳ 
Óittp μετὰ τῶν πραιπουίτων χαὶ τῶν κχο'των τῶ, 
xai μόνων" ἕν τοῖς γὰρ ἀργυροῖς κίοσ' τοῦ αὐτο; 
ἀχκουδίτου χρέμανται “ἴλα πρὸς τὸ μὲ ὁρᾶτ5:: 
τοὺς δεσπότας, ὅτε ἐνδιδύσχονται τοὺς λεώρους ἐν 
432 τῷ αὐτῷ ἀκχχουδίτῳ ἐνδύουσι τοὺς δεσπότις 
τοὺς λώρους 0: τε ἀῶν ἀλλαξίμων τοῦ κουδουχλεῖου 


4 », f; ^» , M 
καὶ oi βεστέτορες, μετὰ τῶν πραϊιποσίτων xat t 


VARLE LECTIONES 


45 χλανιδίων R. ex scr. ood. χλανι superscripto ὃ., γλανίδων ed. 46 ἀσηκρήτους votap. ed. 


διὰ ed. 


41 λέτε! 6 


JOAN. JAC. REISRII COMMENTARIUS 
3) De tabiiis, seu pretexta ομὶ ad p. 255. Chla- ( et accipiebat libram unam ; ibid. p. 138. Protospa- 


nides aureis tabulis pretexte hic dicuntur. Erant 
enim alie, qu: purpureas, alie, qua segmentinas 
haberent tabulas, seu pretextas. ln membranis est 
λανι, ὃ superimposito. Cum igitur accentus super : 
esit, id argumento mihi est, χλανιδίων legendum 
esse. In lectionibus dubiis nostri codicis respexi 
eemper ad accentum, cujus pr:zsentia aut absentia 
mihi sepissime fuit certus gnomon. Si librarius 
λανίδων voluisset dare, accentum non omisisset. 
(4) Tertius hic erat et summus gradus spatha- 
riorum. Primi erant spatharii, tum spatharocandi- 
dall, seu spatharil el candidati simul, tandem 
protospatharii. Differebant hi tres ordines gencre 
vestitus et armorum, qui in pompis publicis, pro- 
cessionibus, Circo, coram imperatore geslabant, 
Spatharii gestubant scuta et hastas, vel etiam dex- 
iralia seu secures ; spatharocandidati eadem, et 
candidas et. ín collo lorques : protospatharii tor- 
ques et spathas latas super longis contis ligneis, 
les qpathobaelia appellabant. Patet ex pag. 
316090. Sepe reperitur hoc nomen in nostro 
'σπαθάριος scriptum. Scilicet illud x eo in 
*«£ πρῶτος-. In membranis distinctionis 
iper hebebat hoc a primum significans 
| aliquod, velut geminum pluteum, à. 
α 


a 
quoque passim 0 scriptnm. 86 6 seu 
srio v. Bandur. p. 126, ad Constant. De 

,. faperio. Protospatharius phiale erat 
,avium imperialium dromadariarum. Con- 
De adm. imperlo p. 140. Protospatbarius 

sum accipiebat, in Lausiacum progrediebatur 


tharii dignitaserat absque functione, ut patriciatus. 
sed minor. Script. post Theoph. p. 283. πο.) Ne- 
scio, posg'tne hoc. !ato e loeo, evinci. Functionem 
sane exercebant omnes, qui in armis, coram im- 
peratore comparebant, sacri oorporis tuendi causa. 

Si quidam impetrata missione titulum protospa- 

lhariorutn retinuerunt, ex eo. non sequitur, digui- 
tatem hanc mere dignitatem, seu titularem, fuisse. 
Apud Assemannum t. ] Bibl. Orient. p. 149, re- 
perio protospatharium aliquem in aula Mamluco- 
rum .Éxyptiacorum ; quod valde miror, neque 
intelligo, quomodo Christianus aliquis Cateb, seu 
secretarius, appelletur simul protospatarius, cu: 
titulus hic in orientali eeu Muhammedano toto im- 
periu nunquam auditus fuerit. Refert ibi Asse- 
mannus subscriptionem Arebici alicujus codicis 
quam l.atine damus :. Converti hunc. librum pro- 
lospatharius, Culeb (scu. secretarius; Melchita lbra- 


D ^im, filius Joannis Antiochenus, et dictavit. eum isl, 


qui exaravit. eum manu sua, sermone. Arabico ez 
codice Graco. lta sonat illa subscriptio. Forte fuit 
olim aliquando iste lbrahim in aula Byzantina 
functus munere protospatharii ; deinde delatus in 
aulam Mamlucorum serviit illis ut secretarius; cui 
muneri precipue Christianos adhibitos illa in aula 
fuisse constat ex Elmacino et aliunde. Inde factum- 
ut veteris novieque dignitatis nomen simul gere- 
ret. Quid sibi vult illud apud Const.nt. Porph. 
de adm. imp. χαρέζεσῆχ! ὡς ποωτοσπαθχονον xr 
Res ἐπικουτζούλιον ? Estne hoc scaramangium? 
uitne scaramangium prolospathariorum ? 


189 


θῆναι 8 τοὺς λώρους τοῦς δεσπότας xai ὑπὸ τῶν 
πραιποσίτων στεφθῆναι λαμόδάνουσιν ἐν μὲν τὴν δεξιᾷ 
χειρὶ τὴν dxaxlav (0), ἐν δὲ τῇ εὐωνύμῳ τοὺς ἐκ 
λίθων καὶ μαργάρων ἠμφιεσμένους χρυσοῦς σταυ- 
ροὺς, καὶ ὅτε κατέλθωσι τὰ ἰδάθρα τοῦ αὐτοῦ ἀχχου-- 
δίτου, ἐπεύχονται αὐτοῖς οἵ τε τοῦ μαγλαδίου καὶ oi 


DE ΟΕΒΙΜΟΝΙΙΒ AULJE BYZANTIN.E LIB. I. 


δευτέρου (5) xai τῶν κοιτωνιτῶν, Καὶ μέτα τὸ ἐνδυ- A heteria seu cohors 


190 


pretoria ipsis acclamat. 
Exeunt autem per medium triclinium, ἃ cubiculo 
stipati, ad porticum, inde ad onopodium, ubi eos 
excepluri magistri et proconsules lora gestantes, 
omlerique cum suis mutatoriis adsunt, postea ad 
consistoriuni transeunt, cetera ut supra dictum est 
et in reliquis pompis peraguntur. 


τῆς ἑταιρείας. ΟἹ δὲ δεσπόται ἐξέρχονται τήν μέσην τοῦ αὐτοῦ τριχλίνου, ὀψιχκευόμενοι ὑπὸ τοῦ χουδου- 
χλείου 99 sl; τὸν πόρτηχα, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχονται ἐν τῷ ὀνοποδίῳ, καὶ γίνεται α' δοχὴ 
ἐχεῖ, οἵ τε μάγιστροι xal ἀνθύπατοι οἱ φοροῦντες τοὺς λώρους καὶ οἱ λοιποὶ μετὰ τῶν ἰδίων ἀλλαξίμων, xxl 
ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε χατέρχονται ἐν τῷ χονσιστωρίῳ, καὶ τὰ ἐξῆς ἐπιτελεῖται καθὼς xal ἀνωτέρω εἴρηται 


xai ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι. 

KA' Καὶ τοῦτο δεῖ "9 εἰδέναι" ὅτι ἡ ἁγία καὶ 
μεγάλη Κυριακὴ, εἰς τὰ ἅγια xal εἷς τὸν ἀσπα- 
σμὸν καὶ εἷς τὴν ἁγίαν χοινωνίαν μετὰ τῶν 
χλανιδίων ἐξέρχονται οἱ δεσπόται καθὼς καὶ ἐν 
ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι, χαὶ οὐ μετὰ τῶν 


XXI. Porro sciendum est, in sancia οἱ magna 
Dominica ad sacra et osculum sanctamque com- 
munionem dominos tunicis ut in ceteris proces- 
sionibus indutos exire, non autem cum loris, que, 
postquam cum amicis confabulati sunt, induunt: 


λώρων, ἀπὸ δὲ τοῦ χράματος ἀμφιέννυνται τοὺς λώ- B cetera uti in reliquis processionibus peraguntur. 


ρους, xxl tà ἑξῆς ἐπιτέλεϊῖται καθὼς καὶ ἐν ταῖς 
λοιπαῖς προελεύσεσι. Χρὴ γινώσχειν 9!, ὅτι τῇ ἑορτῇ 
τοῦ γενεσίου τῆς ὑπεραγίας Θεοτόχου οὐ στέφονται 
οἱ δεσπόται χαθὼς xal ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσιν, 
ἀλλὰ πάντων τελουμένων χαθώς προείρηται, ἐξέρ- 
χονται οἱ δεσπόται ἄπὸ διδητησίου ἀπὸ τοῦ χοιτῶ - 
νος τῆς Δάφνης, χαὶ ἐν τῷ ὀχταγώνῳ χουδουχλείῳ 
βάλλουσι τὰς ἑαυτῶν χλανίδας κατὰ τὸν τύπον τῶν 
προλεχθεισῶν προελεύσεων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται 
καθώς xal ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι' πλὴν δοχαὶ 
παρὰ τῶν δήμων οὐ γίνονται 553 (7), ἀλλ᾽ ἐν τοῖς 
τόποις, ἐν οἷς αἱ δοχαὶ γίνονται, οἱ τῶν δύο μερῶν 
νοτάριοι xal μαΐστωρες Ῥωμαΐζουσι τοὺς δεσπότας 
τὰ τῇ ἑορτῇ ἁρμύζοντα, &mb μὲν τῆς δοχῆς τῶν 
λύχνων ὁ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων νοτάριος, καὶ 
δεὲ 53 αὐτὸν περιπατεῖν ὄκισθεν τῶν δεσποτῶν πλη- 
σόον xal λέγειν τοὺς κατὰ τύπον ἰάμόους ἔως τῶν 
. πυλῶν τῶν ἀγόντων εἷς τὰς σχολάς. 'Anó γὰρ τῶν 
ἐχεῖσε εἰσφερόντων μεγάλων πυλῶν, ἔγουν ἀπὸ τοῦ 
προπυλαίου τῶν ᾿Αγίον ᾿Αποστόλων, ἄρχεται ἰαμδί- 
ζειν ὃ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων μαίστωρ ἕως τῆς 
μεγάλης πύλης τῶν σχολῶν τῆς ἐξαγούσης ἐπὶ τὸν 
τῆς χαλχῆς θόλον "EvBoüsv γὰρ τῆς αὐτῆς πύλης 
levata: ὁ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων μαΐστωρ, xal 
ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε ἄρχεται xal αὐτὸς ἴαμόίζειν ἕως 


Sciendum quoque est, dominos festo nativitatis 
sanctissim:  Deipare non ut reliquia pompis 
coronam gestare, eed peractis ut supra expositum 
est omnibus, dibetesio amicti a cubiculo Daphnes 
procedunt, et in octangulo cubiculo tunicas suas 
induunt, more predictarum processionum servato 
et ceteris ita ut in aliis pompis peractis. Factiones 
tamen a populo non instituuntur, sed iis locis, ubi 
&desse solent, duarum partium notarii et magistri 
dominis Romanis verbis, qua ad festo apta sunt, 
acclamant, et quidem ab ea, que ad lycbnos 
stare solet, notarius Venete adest, quem proxime 
ἃ tergo ad dominos accedere, et seeundum morem 
iambos ad portas usque, que ad scholas ducunt, 
dicere, oportet. À magnis enim portis eo ferentibus 
seu ἃ Sanctorum Apostolorum atrio usque ad ma- 
gnam scholarum portam, ad tholum chalces feren- 
tem, magister Prasinorum iambos dicere incipit. 
[Intra scholarum portam, magister Venebte factionis 
constitutus, inde usque ad angiportum ad porticum 
sancti putei ducentem iambos recitare incipit : ex- 
tra ferream enim ejus angiportus, in quo concauie- 
ratio est, januam notarius Prasine stat, 17 qui et 
ipse inde usquead sanclum puteum iambicos versus 
canere incipit. 


τοῦ στεναχίου τοῦ ἐξάγοντος πρὸς τὸν ἔμόολον (8) τοῦ ἁγίου φρέατος" ἔξω γὰρ τῆς σιδηρᾶς πύλησ τοῦ 
VARI/E LECTIONES. 


. M ἐγδυθῆναι  R. ex sor. cod. ἐνδυ, ἐνδύεσθαι ed. 
in cod., χρὴ ed, 9! XXOA. Ἰστέον, ὅτι ταυτῃ τῇ 
ἀλλ᾽ 


ται οἱ δεσπόται dv τῷ ναῷ τοῦ ᾿Αγίου Στεφάνοῦ, 


ἑορτῇ ἀπὸ τοῦ ὀχταγώνου 


49 ὑποχάτω χουῦ. ed. 50 δεῖ R. pro δὴ, quod est 
χουδουλείου οὐχ εἰσέοχον- 


i 55 ΣΧΟΛ. ᾿Ιστέον, ὅτι ταύτῃ 


εὐθὺς 


ἐν τῷ κοιτῶνι. 


τῇ προελεύσει οὐ ps [δοχαὶ! iv "b πόρτηχι [τοῦ] αὐγουστέως, iv [τῷ] χρυσῇ χειρὶ, [ἄλλ᾽ ἐν τῷ] ἀνο- 


ποδίῳ καὶ ἐν τῷ ἴχον] σιστωρίῳ, τὰ 
85 δεῖ conj. Leich., δὴ ed. ii 


οιπὰ χαθὼς προείριται, Suppletum et. emend. a Reiskio ex cod. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(5) Sepe occurrit in hoc libro Deulerus sic nude, ἢ 


et tunc semper intelligitur Deuterus Papic, id est 
secundicerius Ῥαρὶξ. Alias in quovis munere aut 
ordine, qui secundus et proxiimus est primicerio, 
ejus que absentis vices gerit, est δεύτερος, Ut in 
militia, ὁ μὲν Σέργιος πριμιχήριος ἦν, ὁ δὲ Βάχχος 
δεύτερος αὐτοῦ, Menolog. Basil. t. II, p. 99. [ta 
δευτερεύων (id enim idem est) Demarchi habetur 
supra p. 9., δευτερεύοντας τῶν δηφενσόρων, ἱερέων, 
διακόνων, etc. habet Du Cange Gloss. Gr. ἢ. v. 


(60) Quid sit àxax(a, clementia, et ἀνεξιχα- 
xai, quod idem significat, dicam ad p. 332. . 

(7) Scholion ad hunc locum, multis compendiis 
scriptum et ἃ bibliopega presectum fuit. Quas 
duobus uncis inclusi voces, es a cultello perierant, 
et sagacitate cl. Leichii supplete fuerunt. Debet 
autem sic legi: Ἰστέον, ὅτι ταύτῃ. e(c., ut in var. 
Lect. 

(8) Vox heec porticum notat, ambulacrum desu- 
per coopertum, in quem quis se potest ἐμδάλλειν, 


* 


191 


αὐτοῦ στεναχίου, 


CONSTANTINI PORP'HY ROGENITI 


ἐν τῷ τὸ εἴλημά (0) ἐστιν, ἴσταται ὁ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων νοτάριος, χαὶ ἀπὸ τῶν 


492 


ἐχεῖσε ἀ:7εται καὶ αὐτὸς ἰαμδίζειν ἕως τοῦ ἁγίου φρέατος. D. E ] 
XXII. Domini sanctum puteum ingressi, post A ΚΒ', Kai δὴ τῶν δεσποτῶν εἰσεργομένων ἐν τῷ 


ternam cur cereis genuflexionem preces ad Deum 
fundunt, sanctoque puteo adorato, per januam inde 
ad ecclesiam ferentem ingrediuntur: ibi enim 
patriarcha cum consueto ministerio et officio suo 
adest. Qui dum dominos ut mos est incensat, ip8i 
eum osculantur, et per portam ad dextrum bema- 
tis latas ducentem, ubi senatores omnes fausta 
dominis apprecaturi convenere, procedupt. Inde 
ad sacras januas pergunt, ac triplici cum cereis 
adoratione facta, ad Deum precantur oeteraque pro 
more peragunt. Postea acceptum a castrensi thuri- 
bulum patriarcha imperatori tradit, qui sacrum 
altare circumincensat, quo facto patriarcha et im- 
perator coram sacro altari stant,et intonatione ab 
archidiacono, precatione a patriarcha facta omni- 
busque ecclesiasticis cerimoniis finitis, Domini 
cum patriarcha, cruce et sacro Evangelio eis pre- 
lato, egrediuntur. 


ἁγίῳ φρέατι, διάτῆς τρισσῆς μετὰ τῶν χηρῶν mpos- 
χυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ θεῷ, xai mposxuvi- 
σαντες τὸ ἄγιον φρέαρ, εἰσέρχονται διὰ τῆς εἰσ- 
αγούσης πύλης ἀπὸ tv ἐχεῖσε εἰς τὴν ἐκχλησίαν᾽ 
ἐχεῖςε γὰρ ἵσταται ὁ πατριάρχης μητὰ τῆς συνήθους 
αὐτῷ ὑπηρεσίας xal τάξεως. Kal δὴ τοῦ πατριάρχου 
θυμιῶντος κατὰ τὸν τύπον τοὺς δεσπότας, ἀσπάζον- 
ται αὐτὸν οἱ δεσπόται, xal εἶθ᾽ οὕτως εἰσέρχονται διὰ 
τῆς ἐχεῖσε εἰσφερούσης πύλης πρὴς τὸ δεξιὸν μέρος 
τού βήματος" ἐχεῖσε γὰρ οἱ τῆς συγχλήτου πάντες 
ἵστανται ἐπευχόμενοι τοὺ δεσπότας. Καὶ ἀπὸ τῶν 
ἐκεῖσε εἰσέρχονται εἰς τὰ ἅγια θύρια, καὶ διὰ τῆς 
τρισσὴς μετὰ τῶν χηρῶν προσχυνήσεως ἀπευχαρι- 
στοῦσι τῷ θεῷ, καὶ τὰ ἑξῆς κατὰ τύπον τελοῦσι. Καὶ 
εἴθ᾽ οὕτως λαμθάνει ἀπὸ χειρῶν 9* τοῦ χαστρησίου (40) 
ὃ πατριάρχης τὸν θυμιατὸν (11), καὶ ἐπιδίδωσι τῷ 
βασιλεῖ, καὶ θυμιᾷ ὁ βασιλεὺς πέριξ τῆς ἁγίας τρα- 
πέζης, xal μετὰ τὸ θυμιᾶσαι ἵσταται xai ὁ πατριάρ- 


χης καὶ ὁ βασιλεὺς ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας τραπέζης, xal τῆς ἐχφωνήσεως (12) παρὰ τοῦ ἀρχιδιακόνου 
VARLE LECTIONES. 


δὲ χειρῶς cod., unde R. conj. χειρῶν, χειρὸς ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


recipere, confugere, un£ertrelen, quo tutus sit ab 
imbre, nive, et aliis aeris injuriis. Duplicis generis 
:mboli erant. Quedam  platez non ex integro de- 
Super tecte&erant, sed in medio liberum prospectum 
coli concedebant, et ambo sua latera tantum habe- 
bent porticibus pretensa, ut in urbibus Europe 


nosire passim. viderg est; quedam plates tete ( 


- 


erant tecte vel absidaiz. Prius illud gcnus desi- 
gnat Papias, quando ait: Imbuli dicti, vel quía 
sub volumine sunt, vel quia sub his ambulamus. 
Sunt enim platearum porlicus hinc inde. Alterum 
genus in regno Ottomanico adhuc bodie valde fre- 
queniatur, et Bazzar audit. Est autem Bazzar στε- 
νωπός, superne apsidatus, plus minusve longus, 
in quoad utrumque lalvus continua serie protensa 
stant officine mercatorum, eamdem supellectilem 
vendentium, per quarum medium transire possunt 
et merces lustrare empturientes. Propterea στένω - 
πόν et ἔμδολον idem significare ait Cinnamus p. 
164. B. 2: Στενωπὸν αὐτοῖς [Venetis] ἀποτέταχτο ὃν 
Ep 60) ov ὀνομάζουσιν οἱ πολλοί. 

9! Videtur scalam cochlearem significare. 

hà) Scribitur perinde χαστρίσιος atque xav- 
στρίσιος, et loco primi iota » invenitur. Non inde 
sequitur, & canistro dictum canstrensem fuisse. 


tum avide et libenter spectabant convivee, ut qui 
ipsis discos dapibus onustos e regia mensa afferet, 
ul ex pag. 431 apparet. Habebat quoque patriarcha 
suum castrensem, qui ejus camerarius quodam- 
modo erat, ut ex Haberti Pontificali patet p. 18 
et 52. Conf. Du Cange Gloss. utroque h. v. et 
Vales. ad Ammian. Marcell. p. 75; Goar. ad Codin, 
p, 13, n. 21, et Gretser. 8.1 eumd. p. 164. 

(41)-Pontiflcale Haberti, p. 5& fine: "Apa τῷ 
εἰσελθεῖν (in tribuna) τὸν πατριάοχην, ὁ xavoxpi,- 
σιος ἔχων προητοιμασμένον τὸν θυμιατὸν, βαλὼν ἐν 
αὐτῷ θυμίαμα λέγε!" Εὐλόγησον,. δέσποτα, τὸ θυ- 
μίαμα. 'O (patriarcha) δ᾽ εὐλογῶν αὐτὸ 
εὐχὴν τοῦ θυμιάματος xag! ἑαυτὸν, xai λαμόάνων 
τὸν θυμιατὸν ἐχ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, ἢυμιᾷ κύχλῳ 
σταυροδιδῶς τὴν ἁγίαν τράπεζαν. — Εἶτα λαμθάνει 
τὸ διχήριον ἀπ᾽ αὐτοῦ. 

(12) Greci ἐχφώνησιν, exclamationem, intonatio- 
nem appellant, quando sacerdos partem orationis, 
plerumque extremam, clara et sonora voce recitat 
ceteris tacite recitatis. Vid. Du Cange Gloss. Gr. 
voce φωνὴ, p. 1714, et lat. v, secreta et actio. Cee- 
remoniale Patricii 1I, 141: Versus ad aitare sub si- 
lentio dicit : Paler noster, etc., lum alte incipit pro 
Tertia: Deus im adjutorium. etc. '( Continuator 


Nam v illud novi Greci more suo inserunt, ut nibil ἢ Theopbanis, p. 125: Ἐπεὶ δὲ xai ἄδέιν ἐχρῆν αὐὖ- 


significans. Καστρίσιος, aiunt. Glosse, παρεμδολῆς 
ἄρχων ἤ ἐντολέως ὑπηρέτης. Ita videtur mihi locus 
ille legendus esse. Aliler eum constituit Salmasius 
ad Script. Hiet. Aug. t. I, p: 981. Nam revera erat 
magistratus aliquis caslrensis, quamvis de minimis, 
ut respectu militum magistratus, respciu supe- 
riorum, quorum mandata exsequeretur, minister 
esset. [nitio quidem castrensis tantum erat gradus 
aliquis militaris; non quidem, qui locum castris 
metandis designasset,sed ejus erat panem castren- 
sem militibus distribuere. Deinde qui panem appo- 
neret in mensam imperialem aut patriarche, aut 
Inter pauperes eorum nomine panem aliasque elee- 
mosynas distribueret, etiam castrensis appellaba- 
tur ad exmplum illius militaris. Sepe fit mentio 
in hoc Cletorologio τοῦ χλεινοῦ χαστρισίου τῆς 
βασιλικῆς τραπέζης. Appellatur quoque ὁ τερπνὸς 
χαστρήσιος, jucundus castrensis. Illius enim adven- 


τοὺς xal τελεῖν τὰ μυστήριά, τὰς μὲν ᾧδὰς ἐξθπλή- 
ouy κιθάρας νῦν μὲν ἠρέμα πως οὕτω xal λιγυρῶς 
πηχοῦντες, τὰ μυστιχὰ μιμούμενοι, νῦν δὲ ἀνέτῳ 
φορᾷ χαὶ διαπρυσίῳ χατὰ τὰς ἐχφωνήσεις δῆθεν 
τῶν ἱερέων. Missa voce submissa celebrata missa 
secreta dici caepit, p. 1371, Mémoires de Trévouz, 
ubi multa de missa et ejus origine ex Claude de 
Vert Explication des Cérémonies de l'Eglise. Pa- 
ris 1706, 12.)' Vid. Haberti Pontif. p. 145, 'Exoo- 
νησις quoque est responsio Amen ad preces pre- 
cedentes; ita in Pontificali Haberti, p. 46 μετὰ δὲ 
τὴν ἐχφώνησιν verlilur posl responsum Amen; et 
hinc antiphona que&vis, Idem Pontiflcale, p. 53: 
Τὰς εὐχὰς τῶν τριῶν ἀντιφωνῶν ὁμοῦ λέγων xal τὰς 
ἐκφωνήσεις καθ᾽ ἑαυτὸν, preces irium antiphonurum 
simul et ipsas tres antiphonas tacite apud se rccitans. 
Hie ἐχφώνησις tacite recitatur, et eadem pagina 
ἐχφωνήσεις aliquoties vertitur antiphona, el in mar- 


λέγει τὴν. 


193 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


194 


γενομένης τῆς τε εὐχῆς παρὰ τοῦ πατριάρχου τελουμένης, xal τὰ ἑξῆς τῆς ἐχχλησιαστιχῆς χαταστάσεως 


γενομένης πάσης, ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἅμα τῷ πατριάρχῃ, προπορευομένων αὐτῶν τοῦ τε 


χαὶ τοῦ Εὐαγγελίου (43). 


octauo po) 


ΚΓ΄. Καὶ δὴ ἐρχομένων 55 αὐτῶν ὄπισθεν τοῦ àp- Α XXIII. Pone ambonem vero seu ante magnas 


6mvec, ἤγουν πρὸ τῶν μεγάλων πυλῶν (14), ἵστανται 
ἐχεῖσε οἵ τε δεσπόται χαὶ ὁ πατριάρχης μετὰ τε τοῦ 
σταυροῦ xai τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ δὴ ἐρχομένων αὐ- 
τῶν, γίνεται χἀχεῖσε εὐχὴ χατὰ τὴν ἐχχλησιαστιχὴν 
ἀχολουθίαν, καὶ εἶθ᾽ οὕτως συνεξέρχεται ὁ matptáo- 
χης τοῖς δεσπόταις τὰς βασιλιχὰς πύλας, xai ἀσπά- 
ζεται αὐτοὺς χἀχεῖσε, xai οἱ μὲν δεσπόται εἰσέοχον- 
ται ἐν τῷ βήλῳ τῷ χρεμαμένῳ ἐν τῷ νάρθηχι, xol 
ἐχεῖσε σχεπαζόμενοι, πάλιν ἐξέρχονται, xal ἀσπά- 
ζονται τὸν πατριάρχην, καὶ ἀποχινοῦσι 99 μετὰ τῆς 
οἰχείας λιτῆς, xal ἀπέρχονται ἕως τοῦ πορφυροῦ με- 
γάλου κίονος τοῦ φὄρου (15), χαὶ οἱ μὲν δεσπόται 
ἵστανται ἐν ταῖς τοῦ πορφυροῦ μεγάλου κίονος ἀνα- 
6d0pa:c, οἱ δὲ μάγεστροι xal ἀνθύπατοι καὶ πατρί- 
xtot xai λοιποὶ συγκλητιχοὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι 
πρὸ τῆς τῶν δεσποτῶν στάσεως ἴστανται, ἤγουν ἔν- 
δοθεν τῆς χιονοστασίας (16) τοῦ φόρου, οἱ δὲ τοῦ κου- 
GouxAslou ἐν ταῖς δεξιαῖς ἀναδάθραις τοῦ αὐτοῦ χίο- 


portas (ranseuntes domini et patriarcha cum cruce 
et Evangelio, subsistunt, ipsisque advenientibus, 
precatio ibi seeundum ecclesiasticum ritum insti- 
tuitur : deinde patriarcha cum dominis per impe- 
ralorias portas egreditur, eosque ibi osculatur ; 
post velum in narthece suspensum intrant, ibique 
capite operto rursus egrediuntur, et patriarcham 
osculantur, cumque sua processione et comitatu 
18 abeunt, et ad porphyreticam magnam colum- 
nam in foro procedunt, ubi ipsi in gradibus magnae 
ejus columns, magistri autem, proconsules, pa- 
tricii ceterique senalores in dexiro latere ante 
dominorum stationes seu intra locum, ubi co- 
lumna in foro erecta est, subsistunt ; cubicularii 
in dextris ejus columnz gradibus, dusrum autem 
factionum factionarii in parva scala coram domi- 
nis, ecilicel extra columnam in dextro latere, ubi 
senatores stant, presto sunt. 


νος, ol δὲ δῆμοι τῶν δύο μερῶν ἵστανται ἐν ταῖς ἐχεῖσε μιχραΐς ἀναύδάθραις ἀντιχρὺ τῶν δεσποτῶν, 
δηλονότι ἔξω τῆς κιονοστασίας τοῦ δεξιοῦ μέρους, ἐν ᾧ οἱ τῆς συγκλήτου ἵστανται, 


VARLE LECTIONES. 


85 διερχομ. ed. 55 ἀποχρίνουσι ed. 


JOAN. JAC. REISKII. COMMENTARIUS. 


gine : ἀντίφωνα prophetarum de Christi. adventu 
oracula designant, p. 142, ibidem habentur hec: 
'O δευτερεύων τῶν διαχόνων (secundicerius) μετ᾽ 
εὐλαδείας λέγων καθ᾽ ἑαυτόν" Κύριε, τὰ χείλη μου 
ἀνοίξεις xai τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἰνεσίν 
σου, χαὶ οὕτως ἐχφωνεῖ  Βὐλόγησον, δέσποτα. Hino 
ἐκφώνως adverbialiter alta voce- Typicum (apud 
Du Cange, v. ἀρτοχλασία) : λχθὼν ἄρτον ἕνα ἐπὶ 
χεῖρας καὶ τυπώσας ἔν αὐτῷ σταυρὸν ἐπεύχεται τὴν 
εὐχὴν ταύτην ἐχφώνως. Maunavit hic mos e paga- 
nismo. Veteres pagani numina sua in templis in- 
vocantes eorum quidem nomina clare citabant, a!, 
qu& sibi quisque indulta vellet et flazilaret, ea se- 
cum submissa voce dicebant, ne audirentur. Patet 
ex Horatii illo Epist. I, 16, 57 : 


Vir bonus, omne forum quem spectat et omne (ribunal, 
Quandoque deos vel porco vel bove placat, 

Jane pater clare, clare cum dixit Apollo, 

Labra movel, metuens awliri : Pulchra Laverna 

Da mihi fallere ; da justo sanctoque videri. 

Conf infra ad pag. 29 ad dictionem ἀπὸ φωνῆς di- 
cenda. 


. (13) "Evangelium pre&ferre inter supplicationum 
ritus erat. Constantin. D» administr. imper. p. 55.)" 
Manavit ille mos codicem genti pro sacro habitum 
proferendi ad Muhammedanos, quorum in historiis 
Alcoranus passim legitur e conto suspensus a sup- 
plicantibus prolatus fuisse. Ita Abulfeda ad ann. 
37. [Chr. 657] narrat, -Amrum, vaferrimum ne- 
quam, quod ullimum in desperatis rebus consilium, 
suasisse Moawiz, male sibi de militibus suis ad 
seditionem spectantibus metuenti, codices Alcorani 
pilis suffizos [tanquam xnpoxeta] proferret, divino- 
rumque oraculorum reverentium rebellantibus interpo- 
neret. Neque carebat effectu, [rustrabaturve destina- 
tionem consilium. Idem ad an. 320 (Chr. 932] hec 
narrat : His obseculus, utut invitus, Bagdado contra 
Munasum prodibat αἱ Moctadar, al Bordah [pallium 
Mubhamedis est, unum de sacratissimis quondam 
Chalifatus insignibus οἱ sacrariis! indutus przece- 


dentibus Fakihis [seu doctoribus legis] et Carrais, 
[seu geripturariis], qui apertos coram se codices Alce- 
rani gerebant, tanquam si iade legerent; eoque 


C modo se sperabat aul hosti reveren tiam saeri co- 


dicis incussurum, aul inoturum misericordiam, 
aut si sperneret supplicem et majestatem sacii 
lihri, crudeli facturum invidiam. Hamzah 1spaha - 
nensis in descriptione tumultuum, qui Bagdadurn 
8uo tempure, hoc est seculi p. C. N. decimi parte 
prima, convellebant, inter alia hzc narrat : Daina- 
warenses, a Mardawigjo cesos Bagdadum confu- 
gisse. trepidos, lamentantes, supplices opem flagitan- 
Les, vultu nigratos, et Alcorani codices in , concis 
sublatos praferentes et Deum immortalem atque 
misericordem obtestantes. Mardawigj enim Ghilanen- 
sis ille paulo ante ipsos, absque discrimine, gladio 
pascendos objecerat el dira clade laceraverat. Pariter 
narrat Marai in libello de principibus /Egypli ab 
initiis Moslemicae secte usque ad seculum supe- 
rius, Halebenses, post ingentem illam pugnam, 

ua Mamlucorum Solihanus Cansu Gauri a 922 
[Chr. 1516] cesus et imperium Masmlukicum ever- 


ἢ 5800 fuit, victori Selimo sese dedentes processisse 


extra urbem, et obviam ivisse cum Alcoranis ex- 
plieitis et clara voce clamantes illam Alcorani sen- 
tentiam : Si prosiravisti hostem, non tu prostravisti 
eum, sed Deus. Quo audito Sultanus eos benigne et ho- 
norifice ezcepil. De ritu hoc ago ad Abulfedam latius. 

(14) Magna porta fuit, quod ego quidem ex hoc 
loco elicio, media inter duas alias laterales, 4 83 
e narthece in naum ducebant, eadem cum basilica, 
Sic dicta, quod soli imperatori et. patriarcha per 
eam ingredi liceret, ceteris per laterales ingredien- 
tibus. Alii aliter tradunt. 

(15) Forum Constantini intelligitur, in quo sta- 
bat porph retiea columna Constantini, de qua hic 
sermo. id. Du Cange, p.20, lib. n Constant.Christ. 

(16) Videtur bz:ec vox totum ambitum et fundum, 

uem columnacum suis appendicibus occupat,signi- 
care, et hic ambitus clathris ferreis septus fuisse. 


195 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


196 


XXIV. Patriarcha cum suo comitatu veniente, A ΚΔ΄, Kat δὴ τοῦ πατριάρχου ἀνερχομένου μετὰ 


defensores suos baculos gestantes intra columnam 
ante primum scale imperatoria gradum  proce- 
dunt, et metropolite et archiepiscopi intrantes, 
solemnem adorationem, scilicet ἃ cerimoniario et 
referendario ad dominos adorandos adducti, fa- 
ciunt, et in sinistro latere graduum columna ad- 
gtant. Deinde primi ecclesiastice pompe canentes, 
postea patriarcha cum cruce et Evangelio, a pre 
dictis ecclesie et suis ministris stipatus, ingredi- 
tur. At postquam ad primum imperatorie scale 
gradum pervenit, prepositi cereos domini pro 
more tradunt, qui venerandam vivificse crucis ima- 
ginem adorant, tam sanctum Evangelium, quam 
ipsam crucem, postremo patriarcham osculantes. 
Domini quo primum steterant loco subsistunt, 
crüx in basi gradibus imposita collocatur : patriar- 
cha vero cum Evangelio suisque diaconis et psaltis 
oratorium columne seu 8. Constantini intrat, et 
ad prepositi nutum due factiones hymnum festi 
canere incipiunt. Quo ter cantato, solemnis a dia. 
cono, per portas sinistre partis oratorii se inoli- 
nante, inlonatio seu extensa fit. Qua finita, post 
orationem patriarche Domini ipsum eo loco, ubi 
subsistunt, salutant, et cum idoneis precibus pro- 
cedit ad templum sancte scilicet Deipare chalco- 
prateorum, sedentque in narthece ejus ecclesie, 
19 ministris imperatoriis, scilicet cubiculariis, 
& secretis, chrysotriclinii prefectis et famulis 
suis, ipsis adstantibus. Metropolite dum digre- 
diuntur adorationem ritu supra memorato repe- 
tunt, deinde prsecipui, qui ad ecclesiasticam pa- 


τῆς οἰχείας λιτῆς, προεισέρχονται μὲν ἔ ὅοθεν τῆς 
χιονοστασίας οἱ ἔχδιχοι (17) μετὰ τὰς ξαυτῶν (ja- 
κτηρίας πρὸ τῆς πρώτης ἀναύάτεως τῆς δεσποτικῆς 
ἀνόδου τοῦ χίονος vai?! εἰσέρχονται οἱ μητροπολῖται 
χαὶ ἀοχιεπίσχοποι, χαὶ τὴν χατὰ τύπον ἀποτελοῦσι 
προσχύνησιν, δηλονότ: διὰ τοῦ τῆς καταστάσεως χαὶ 
τοῦ ῥεφερενδαρίου προσαγομένους χαὶ τοὺς δεσπότας 
προσχυνοῦντας ὅδ, xai ἵστανται μὲν οὗτοι ἐν τῷ εὑ- 
ὠνύμῳ μέρει τῶν ἀναύαθρων τοῦ χίονος. Καὶ μετὰ 
ταῦτα εἰσέρχονται οἱ προπορευόμενοι τῆς ἐχχλησια- 
στιχῖς λιτῆς καὶ ψάλλοντες 59, xai εἶθ᾽ οὕτως εἴἰσέρ- 
χεται ὁ πατριάρχης μετά τε τοῦ σταυροῦ xal τοῦ 
Εὐαγγελίου, παρχχρατούμενος (18) ὑπὸ τῶν πρώτων 
καὶ αἰχείων αὐτοῦ " xal ὅτε arc (19) πρώτης βαθμί- 
δος τῆς δεσποτικῆς ἀναδάσεως ἔλθοι, ἐπιδίδουσι τοῖς 
δεσπόταις οἱ πραιπόσιτοι τοὺς συνήθεις χηροὺς xatà 
τὸ εἰωθὸς, καὶ προσκυνοῦσι τὸν σεθάσμιον τύπον τοῦ 
ζωοποιοῦ (20) σταυροῦ, ἀσπαζόμενοι τό τε ἅγιον 
Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὸν τὸν τίμιον σταυρὸν, ἔπειτα τὸν 
πατριάοχην. Καὶ οἱ μὲν δεσπόται ἵστανται ἐν ᾧ τόπῳ 
xai προίσταντο, ὁ δὲ σταυρὸς ἵσταται ἐν τῇ ἐφιὸρυ- 
μένῃ βάσει ταῖς αὐταῖς ἀναδάθραις, 0 δὲ πατριάρχης 
μετὰ τοῦ Εὐσγγελίου καὶ τῶν οἰχείων διακόνων καὶ 
ψαλτῶν ἀνέρχεται ἐν τῷ εὐχτηρίῳ τοῦ αὐτοῦ χίονος, 
ἤγουν τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου, xal διὰ νεύματος 
τοῦ πρχαιποσίτου ἄρχονται ψάλλειν τὰ δύο μέρη τὴν 
τῆς ἑορτῆς χαταδασίαν. Καὶ τούτου τρισσῶς ἀδομέ- 
νου, γίνεται ἣ συςήθης ἐχτενὴ (21) παρὰ τοῦ διαχό- 
νου, δηλονότι προχύπτοντος διὰ τῶν θυρίδων (22) 
τοῦ εὐωνύμου μέρους τοῦ αὐτοῦ εὐχτηρίου. Καὶ δὴ 
τῆς ἐκτενῆς τελεσθείσης, μετὰ τὴν τοῦ πατριάργου 


VARI/E LECTIONES | 
δ] xai aule ἀρχιεπ. om. ed. προσαγόμενοι --- προσχυνοῦντες con]. Leich. 5 ψάλλονται ed. 
JOAN. JAC. REISKII. COMMENTARIUS. 


(17) Defensores, ecclesi: nempe, hic in specie 
intelliguntur, et forte tantum ecclesie Sophiane, 
seu S. Sophie defensores, de quibus v. Du Cange 
Gloss. Gr. ἢ. v. et lat. v. Advocati ecclesiarum. 
Munus eorum erat precipue jura ecclesiarum, et 
eos, qui illuc confugerent, defendere. 

18) Comprehensus et interceptus a comitibus, 
subjecto brachio suo eum sublevantibus. De bho- 
nore hoc, quem humiliores honoratioribus, quos 
deducunt, exhibent, egi ad pag. 826. 

(19) Plenior quidem impresso codice non est 
calamo exaratus, nihilo tamen minus non dubito, 
πλησίον hic excidisse. 

(20) Σωοποιοῦ habet Garc. de Loaisa in notis ad 
Chronic. Isidauri edit. Taurini a. 1593, ubi p. 62 
ait : « Alexander monachus libello εἰς εὕρεσιν τοῦ 
σωοποιοῦ σταυροῦ, qui in bibliotheca mea est non- 
dum editus.]* 

(21) Dicitur ἐχτενή et ἐχτενής promiscue extensa, 
certa precum series longior, prolixior, fervidior, 
unde ipsi nomen. Ita ἐχτενῆς λιτανεία processio 
supplex longa et fervidis precibus Deum exorans, 
apud Scylitzen p. 816. Recitabatur ἡ ἐχτενὴ post 
Evangelii-lectionem, ut e sequente pagina patet, 
et in ea pro circumstante, populo et tota commu- 
nione, presente, absente, pro principibus, sacer- 
dotibus, magistratibus, benefactoribus ecclesiarum, 
aliis, vivis, mortuis, preces fiebant. Est ergo das 


Kirchengebeth οἱ Muhammedanorum chothbah, unum 
de regalibus summorum principum, de quo v. D. 
Herbelot Bibl. Orient. p. 999 fine. Habertus in Pon- 
tificali p. 26 exponit ἐχτενή, precum quarumdam 
series, cud respondetur Kyrie eleison. Potest quoque 
elymologia ἀπὸ τῆς ἐχτάσεως τῶν χειρῶν repeti, 
quia scilicet sacerdos eas preces manibus super 
populum expansis pronuntiabat, vel quia ἐχτάδην 
&atabat per illas populus, rectus. Chrysostomus XXIX 
homil. ad populum Antiochenum conjungit εὐχὴ 
xai δέησις ἐχτενής et formalam ὀρθοί, στῶμεν xa- 
λῶς. Vid. ad Nostri p. 140. Sed rectius ótt μετὰ 


D ἐχτενείας cum. animi. contentione pronuntiabatur. 


Chrysostom. Hom. 2 de prophet. obscur. : Κοινῇ 
πάντες, ἀκούοντες τοῦ Otaxóvou χελεύοντος xai λέ- 
qovtoc* Δεηθῶμεν ὑπὲρ τοῦ ἐπισχόπου — καί ὑπὲρ 
τῶν ἐνταῦθα, xal ὑπὲρ τῶν ἀπανταχοῦ, οὐ παραι- 
τεῖσθε ποιεῖν τὸ ἐπιταγμα, ἀλλὰ χαὶ μετ᾽ ἐχτενείας 
ἀναφέρετε τὴν εὐχήν, Videntur Latini hanc oratio- 
nem quoque longa appellasse ; et hinc interpretan- 
dus esse locus 8. Aicardi abbatis Gemetic. o. 20 : 
Nec mora, post longa paracta [ergo in plurali effe- 
rebant, aut post delendum erit] ef missarum solem- 
niis celebratis post. fractionem panis, commendato 
grege domino petierunt prosperum iter. 

(22) Prospictente et caput exserente per [enes- 
trás, etc. De verbo προχύπτειν, prospicere e summo 
despicere, promimere, dico ad p. 142. 


191 DE CERIMONIIS AUL/E ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ͂Ι LIB. I. 198 


ἐχφώνησιν δ᾽ ἀποχαιρετίζουσι τοῦτον οἱ δεσπόται ἐν À triarchie pompam pertinent, et psaltze intrant, ipse 
ol, ἵστανται τόποις (23) xal. μετὰ τῆς οἰκείας λιτῆς — cum cruce et Evangelio sequitur. 

κατέρχεται ἕως toU ναοῦ τῆς 9! ὑπερχγίας Θεοτόχου τῶν yaxÀ«oroatsoy (24), καὶ χαθέζονται ἐν τῷ νάρ- 
θηκι ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐχχλησίας, τῆς βασιλικῆς τάξεως ἐκεῖσε παρισταμένης, ἤγουν τοῦ χουδουχλείου χαὶ 
τῶν ἀσηχρητῶν χρυσοτριχλινιτῶν τε καὶ βασιλικῶν ἀνθρώπων. Καὶ δὴ τῶν μητροπολιτῶν διεργομένων, 
ποιοῦσι πάλιν προσχύνησιν κατὰ τὸν εἰρημένον ἄνωθεν τύπον τῆς προσχυνήάσεως, xai εἶθ’ οὕτως εἰσέρ- 


χόνται xal οἱ τῆς λιτῆς τοῦ πατριάγγου προπορευήμενοι xal ψάλλοντες, xxi μετὰ ταῦτα εἰσέρχεται ὁ 


πατριάρχης μετὰ τοῦ σταυροῦ xai τοῦ ὐαγγελίου. 
ΚΕ΄. Καὶ ἀνίστανται οἱ δεσπόται, xxi ὑπαντῶσιν 
αὐτῷ καὶ ἀσπάζονται, καὶ ἵστανται ἀμφότεροι ἐπὶ 
τῶν βασιλικῶν πυλῶν, χαὶ τῆς συνήθους εὐχῆς τε- 
λουμένης ὁπὸ τοῦ πατριἄρχου καθὼς ἀνωτέρω εἴρη- 
ται, γίνεται ἡ εἴσοδος, καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν εἰσερχο- 
μένων ἐν τῷ βήματι καὶ τὸ ἀποχόμθόιον ἐπὶ τῆς 
ἁγίας τραπέζης ἀποτιθεμένων, ἐξέρχοντα! διὰ τοῦ 
ἀριστεροῦ μέρους τοῦ αὐτοῦ θυσιαστηρίου, καὶ διέο- 
χονται διὰ τοῦ γυναιχίτου (24) τῆς αὑτῆς ἐχχλησίας. 
Ἐν δὲ τῷ γυναιχίτῃ ἐναπομένει πᾶσα d) σύγχλητος, 
ἐπευχόμενοι 93 τοῖς δεσπόταις, καὶ εἰσέρχονται οἱ 
δεσπότα: μετὰ τοῦ πατριάρχο" xal τοῦ χγυδουχλείου 
διὰ τῆς τροπικῆς (25) εἰς τὴν ἁγίαν τράπεζαν τῆς 
ἁγίας σοροῦ (20), xai πάλιν διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ 
τῶν χηρῶν προσχυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, 
ἀποτιθέασιν ἕτερον ἀποχόμόιον ἐν τῇ ἁγίᾳ σορῷ, 
xai εἶθ᾽ οὕτως ἐν τῷ εὐωνύμῳ εὐχτηρίῳ τῆς αὐτῆς 
ἐχκλησίας μετὰ τῶν χηρῶν εὐχόμενοι, ἀποτιθέασιν 
ἕτερον ἀποχόμδιον ἐν τῇ ἁγίᾳ σορῷ. Καὶ ἀπὸ τῶν 
ἐχεῖσε εἰσέρχονται ἐν τῇ τροπιχῇ τῆς ἁγίας σοροῦ, 
χαὶ ἀσπαζόμενοι ἀποχαιρετίζουσι τὸν πατριάρχην, 
χαὶ ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ χρυσοχέντητα τού- 
των πορφυρᾶ σχαραμάγγια (27) καὶ μετὰ τὴν τοῦ 


XXV. Surgunt domini ei obviam ituri, ipsum 
oscülantur, utrique ad portas imperatorias subsi- 
lunt, soleinnibus autem precibus a patriarcha ut 
supra dictum est, per.ctis, fit introitus, domini 
bema ingrediuntur, et posito in sacrc altari mune- 
re, per sinistram sacrarii partem egressi, per 
gyneceum ejus ecclesi: transeunt. In hoc senatus 
omnis fausta dominis apprecaturus exspectat, el 
intrant ipsi ccm patriarcha et cubiculariis per tro- 
picen ad aram sancti Sepulcri, ubi rursus cum 
cereis adorantes, preces ad Deum fundunt, et aliud 
munus in sacro sarcophago reponunt : po:t in sini- 
8Stro ejus ecclesie oratorio cum cereis precati, 
novum apocombium in sancto sarcophago offerunt. 
Inde tropicen sancti sepulcri ingrediuntur, osculo. 
que dato, patriarcham salutant, suaque purpurea 
el auro intexta scaramangia mutant, ac (inita 
Evangelii lectione et extensa, eamdem tropicen 
patriarcha rursus intrat, ibique dominos coronal, 
el solita munera, hostias scilicet el unguenta, 
distribuit, pro quibus apocombia ab ipsis recipit: 


.hec omnia autem rítu supra exposito peraguntur. 


Postremo domini, osculo dajo, valere patriarcham 


Εὐαγγελίου ἀπόλυσιν xal τῆς ἐχτενῆς πάλιν εἰσέρ- C jubent, qui eos egredientes praecedit. 
χεται ὁ πατριάρχης ἐν τῇ αὐτῇ τροπικῇ, καὶ στέφει τοὺς δεσπότας, xai τὰς συνήθεις δίδωσιν εὐλογίας, 
VARLE LECTIONES. 


6! YXOA. ᾿Ιστέον, ὅτι τῆς ἔχτενῆς λεγομένης ὑπὸ τῶν πραιποσίτων AauÓdvoustw τοὺς χηροὺς ol ὃε- 
σπόται, καὶ μέχρι συμπληρώσεως ταύτης βαστάζουσι, xai εἴθ᾽ οὕτως διὰ τρισσῆς προσχυνήσεως τῷ θεῷ 
ι 


᾿ἀπεύχαριστοῦντες ἐπι 


δοῦσιν τοὺς χηροὺς χατὰ τὸ εἰωθὸς τοῖς πραιποσίτοις. Emend. a Reiskio ex cod. 


δι Verba καὶ μετὰ --- ναοῦ τῆς absunt ab θὰ. 63 ἔπευχομένη ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(23) De sede Deipare in Chalcoprateis (locus is 
erat, ubi olim tabernas habebant ferramentorum 
mercalores) agit Du Cange CP. Christ. lib. i, 
p. 85, et ad Alexiad. p. 293. Fallitur autem, 
quando ait, Theophanem istius templi auctorem 
nominare Theodosium. Locum p. 88, non satis 
attente inspexerat, quod multis aliis, vel minus, 

uam ille fuit, diligentibus, facile contingat; ἀν- 

γεῖρεν non ad Theodosium, sed ad Puloheriam 
redit. 

(24) Locus ecclesiarum Graecarum, qui capit 
femtnas, ita appellatur, Partem mulierum appellant 
Lauini. *(Da υγναιχίτῃ in eoclesia 8. Sophis v. 
Smith. p. 89. De matronzo, loco, ubi femine in 
saoris sedibus erant, v. Alteserra ad Anastas. 

. 1.]* Colligas ex hoc loco, stationem matronarum 
fuisse a sinistra ingredientibus in Ecclesiam, adeo- 
que ad boream: idque confirmat Gerlach in Itine- 
rario, p. 496, sed, ut ex illo ipso loco constat, etiam 
ad dextram vel austrum feminas sedisse, ita e 
Nostri p. 325. id ipsum quoque conflei potest, ut 
adeo extrema Navis in utramque partem occupasse 
femine videantur, sed clathris septa et αὖ aspectu 
virormm separata. Habebant quoque sedes in Ca- 
techumeniis, seu porticibus superioribus, de qui- 
bus alio loco dicimus. Gerlachi verba hec sunt: 


Apud introitum ecclesie 5. Georgii est clathrum, 
vel transenna, per quam femina ín ecclesiam prospi - 
ciunt; et ad dextram locus separatus, ubi slant fe- 
mina plebei. Graeca enim ecclesiam non intrant, 
sed aut foris restitant in narlhece, quod fit in eccle- 
sia, patriarchali, aut in. porticu stant. αὐ sinistram, 
ubi 5. Euphemia jacet. In &de Gulatensi Chrysopeges 
est earum statio ín. extremo recessu ecclesiz el ad 
sinistram in superioribus apud murum, unde per 
transennam possunt despicere. 

(25) De hac voce dixi ad pag. 329. 

(26) Sanctum feretrum vel sancta theca appella- 
batur cum capsa ipsa, qua vestis eL lodices sepul- 
crales B. Marie Virginis continebantur, tum edes, 
in que deposits ille reliquia asservabantur. Fuit 
duplex ἁγία σορός, una in ede B. Virginis Chalco- 
pratiorum, ubi catere vestes et fascie, cujus me- 
minit Noster hic et p. 98, altera in aede Blacher- 
nensi, ubi omophorium. Conf. Du Cange CPL. 
Christ. IV, p. 86, n. 9, ad Zonar. p. 103, et pre- 
cipue ad Alexiad. p. 330, seq. "Ἢ ἁγία σορὸς in 
Blachernis Theophanonis religione inclyta. Conf. 
Theoph. p. 223.]* . ες 

(27) Nomen vestis in hoo codice frequentissimum 
sed cujus est ratio etymologios et forma perobscura. 
Satis quidem patet fuisse extimam vestem, ceteris 


χαὶ προέξεισι τῶν δεσποτῶν ὁ πατριάρχης. 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


a L] * [LJ A * F:1 & - hj - " - 
ς προττηρὰς XX τὰ ἀλειπτὰ, χαὶ ἀντιλαμύχνει παρὰ τῶν ὀξτποτῶν τὰ ἀποσόμθ:α 


ἈΠ 


ταῦτα 4 


πιοείον αἶνον τύπον. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀσπαζόμενοι τοῦτον ἀπογα!ρετίζους, 


JOAN. J4AC. REISKII COMMENTARIUS. 


superinjici solitam, οἱ amplane an stricta, undi- A clare appare! ex eo, 


que corpus ambiens, an hiana quibusdam in locis, 
ct unusne ouinium scaramangiorutm color,an varius 
fuerit, et fuerint.e quique unicoloria, an. diver-i- 
coloria, non liquet, Conjeci t:men in line prefa- 
tionis ad primum volumen, scaramangia esse pal- 
lia illa, qua tresillorum quatuor procerum gestant, 
quiz Nicephorum Dotoniotam imperatorem iu illa 
imagiue cireumstant, qua:n. Mon'fauconius exhi- 
bet in Bibliotheca  Coisliniana.  Stricte cor- 
pori adherent illa pallia, fibula una alterave in 
pectore astringuntur, deinde rursus circa ven- 
tret. οἱ crura recedunt ori ἃ 8e, et inlra sese 
recedit vestis, in imo angustissima et roton- 
da pene, ad instar scuti in summo lati, in imo 
in orbem imperfectum aut apsidem abeuntis. Si 
itaque falsus conjectura non fui, el sacrainan- 
gia revera sunt ea pallia, que in dieta imagine 
conspiciuntur, convenit in ea, demplis quibusdam. 
descriptio mantellorum, quam dedit Jo. Mussus, 
homo sxculi xiv, in Chronico Placentino apud 
Murat. t. 11 Antiq. Italic., p 319: Matrona, nit, 
sive domina antiqua yorlabant nobile mantum sive 
mantellum, largum οἱ longum usque in. terram et 
rotundum cersus. terram οἱ crispum per tectum [am- 
bitum nempe! e! apertum de antea usque in ferrum. 
Tamen est pomellatum de versus gulam, |id est in 
regione pectoris, qua σὰ] vicina est, habet po- 
mellas, hoc est globulos nodulosve, quorum ope 
astringatur,| pomellis argenti eaurati, vel de per- 
lis per unam spanam, [id est spithamam,, et fiunt 
pro majore parte cum collare, hoc. est mantacio, 
segmento serico torquatlo. Da Cinge Glossario 
Latin. vestem hano penulam fuisse putat, qui 
totum corpus operiret, eamque e Leunclavio sic 
describit. « Scaramanga eat vestis, quam viri mli- 
tares gestant supra vestes alias interiores ad arcen- 
das pluvias, nives, gelu, cietera denique aeris in- 
commoda. Videturomninoscaramangium ad penu- 
las pertinere. Nam cum scaramangiur vestis esset 
honoratorum, id est virorum ordinis senatorii et 
munera publica in aula et urbe gerentium, recte 
concludi posse videtur, ad illu respicere ;:lossus 
veteres : pa nulatus, συγχλητιχὸς dvio, ὁ ἔχων πορ- 
φύραν. ΝῚ enim ΒΟΟ de aula Byzantina et sequio- 
ribus temporibus accipiatur statuaturque, quod 
olim penula erat, id scaramangium tunc temporis 
fuisse dictum, veritati et antiquis Romanis institu- 
tis per prima tria post C. N. secula pugnat locus, 
quibus psenula non magis senatorum, quam do 
plebe cujusque erat. Basilius quoque presbyter in 
notis ad Gregorii Nazianzeni Bteliteutic. tribones, 
quibus smquivalere dicuntur penule, ilem pro- 
nuntiat cum scaramangiis esse. Verba ejus sunt: 
Τρίδωνες, περιόλήματά τινα, τῶν uiv ὀντόρων 
ἐρυθροί τε χαὶ qQotvuxol, φαιοὶ ὃὲ τῶν ο'λοτόφων. 
ἀρήσημον δὲ τοῦτο ἦν αὐτοῖς χαθ᾽ ἑἐχάστην οορού- 
μενον, ὡς τοῖς πολιτευομένοις τὸ σκαρα μάγον. 
ἡδίαγοι ergo sic, scaramangium et penulam 
)m, aut propemodum, fuisse. At qualis erat 
TD8 ponu De δα non constat. Fuitne scara-« 
inglum pellitum seu pelle duplicutum ? E Nostro 
Jdem non constat, 2 pene nusquam pellitii 
entionem facit. Quod hic appellatur scaraman- 
um castoreum, potest eque bene e pilis castoris 
stum, quam castorina pelle foderatum esse. Puto 
men omnino, Grecos Byzantinos, ut (rigide Thra- 
Ás incolas et commerciis frequentissimis cum 
gente Bussica junctos, cum aliis Russie mercibus 
pelles quoque, quarum pretiosissimarum illa regio 
mater est, accepisse. Peenulasautem pellitas fuisse, 


quod penulatus idem 811: 
pellitus vel peititio duplatus notat ; Vid. Du Cai 
v. Penulatus. Et -ane. penula ziibil aliud est, quar, 
pellula; zike; et πέλας est pellis ; pro jJ ellu.e, 7; 
ovilla pro orina et alia talia. Sed. &atis de ἔων τὰ 
scaramangii. Videnmus nunc de etymologia. U; 
8olet in obacurie antiquis rebus, variae conjecturz 
hac de recubnate animum in diversa distraxerua: 
Quas proferamne, an premanm, anceps hereo. P7; 
feram iauien unam alteramve, qua aliquali ve 
specie se commendant. Videbatur igitur aliquan! 
vocis origo repetenda a verbo Arabico quod son:., 
longus, prolixus. Hoc sensu vocem rariorem bab: 
Gerir, pocta seculi octavi : 


Quando ex:pecto, ut ille (cameli mmea moment; 
rumpuntur. defuligatione, tunc illarum | generosa, 
longir, non obstante itineris 1a:do, insano. ferun'ur 
impetu, veiut ia stadio conteudentes : 


Verum οἱ vox poetica eset. et ab usu vulrzari 7 
mota, et syrma'osam fuisse veslem scaratiangius, 
non constat, Incidit ergo. serupulus, cssetne Ποῦ 
vocinoulim ex. antiquioribus. valde  frequenito 
Arabico pariter vocabulo saraballa, pro quo etia;à 
sarabara dicebant. B. et m, item n ei ἐ permutar 
rotum est. lloc posito, saram1nna, saramanniuu 
fuerit initio dictum. pro. saraballa, deinde scur..- 
mangium, cum (ireci et Lutini geminum m ut 5j 
vel gn in voce Bret;gne, gagaer e. c , pronuniia- 
rent. Sed el huic oj inioni preter ulia. id obstar::, 
quo saraballa fuerit aniplum, totuin homineu a- 
vulvens, et. cingulo in lumbis adstripgi solitur:, 
quod ex illo Chaiifee alicujus apud Abulledam «uit: 
patet, affirmnantia. erza Cidbium miranteim i ast «- 
les princip! speciosos juvenes spatharios, κι }ὲν 
neminem eorum se unquam sarcballum suam solvisse, 
id est nunquam eorum pudleitiam improbe tentasse. 
Atqui boc in superiorem nostram scaramiangii 


( descriptionem non congruit. Fuit quoque cuin 


vocis σαγομάντιον (quomodo chlamydem, teste 
Etymolorico M., sequioribus temporibus appel/a- 
bant), sub voce nostra latere corruptelam auspica- 
rer. Tande:n ia eo hactenus acquiesco, ut crelain 
bauc Gotbieam, id est Saxonicam aut Germanicam, 
esse. Gothos fuisse vicinos accolas Thracim, ex 
antiqua historia Valentis imp. et ex eo constat, 
quod adhuc hodie *pud incolas Chersonesi Cim- 
γος sermonem) in uau esse aiunt aut prorsus 
Gothicum antiquum, aut ejus certe reliquias. Spe- 
cimina profecto illius sermonis, que Busbekius 
Epistola IV, p. 241, dedit, luculenta produnt vesti- 
ia Germanici. Gothos olim circa Borysthenem 
abitasse, florentibus rebus Grecis et Romanis, 
deinde, indulgentibus imperatoribus Constantino 
M. paulo antiquioribus el junioribus, propius ad 
orbem Romanum trajecto Danubio concessisse, 
loquitur vetus liatoriaet Saxonica lingua in Trans- 
silvania superstes. Credunt vulgo Carolum M. co- 
loniam Saxonum in Daciam deduxisse. Mihi vero 
id tabulam redolet. Denique Gothi multi erant in 
militia palatina, saltim &vculo quinto et sexto ; a 
quibus vocabulum scaramangiuim cum re et im- 
missum in orbem Romanum et ad posteros trans- 
missum fuisse videri queat, ut fuit vocabulum 
Chosbaitze e. c. Si igitur a Gothis vel Saxonibus 
vel Francis aut Baranyis derivamus, quorum cermo 
unus olim idemque tuit, notat vox searamangium 
idem, quod σκέπη, teginen, tutamen, detensio, pro- 
tectio. Scharmen olim dicebant pre eo, quod 
nos schirmen, beschirmen, occultare, tegere, tueri, 
adverius injurias, Schamarag eX Schorov ong cu 


M 


201 


DE CERIMONIIS AULJE BYZANTINJE LIB. I. 


202 


Kt. Καὶ εἴθ᾽ οὕτως ἐξέρχονται ol δεσπόται, xat À.— XXVI. Cum vero domini abeunt, in dicto eccle. 


γίνεται δοχ ἐν αὐτῷ τῷ γυναιχίτῃ τῆς ἐκχλησίας 
παρά τε τῶν μαγίστρων ἀνθυπάτων ct xal πατρι- 
κίων χαὶ λοιπῶν ὀφφιχιαλίων, καὶ διὰ νεύματος τοῦ 
πραιποσίτου λέγει ὁ τῆς χαταστάσεως τό᾽ « Κελεύ- 
σατε.» Καὶ δὴ τῶν συγχλητικῶν ἐξιόντων, συνεξέρ-- 
χονται xal οἱ δεσπόται, καὶ χαῤύαλιχεύουσι ἐν τῷ 
ἐμδόλῳ, xal γίνεται πρώτη δοχὴ εἰς τὸ μίλιον (28) 
εἰς δδ τὴν χαμᾶραν, καὶ δέχεται χἀχεῖσε ὁ δήμαρχος 
τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευκοῦ, δηλονότι 
τῆς συνήθους τάξεως τελουμένης κατὰ τὸν τύπον τῆς 
δοχῆς. Καὶ πάλιν μετὰ μιχρὸν δέχεται ὁ δήμαρχος 
τῶν ΠΙρασίνων μετὰ xal τοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου, καὶ 
τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς δοχῆς. [[άλιν 
μετὰ μιχρὸν δέχεται ὁ δημοχράτης τῶν ΠΙρασίνων, 


sie gyneceo receplio & magistris, proconsulibus, 
patriciis et reliquis ministris fit, et ad nutum pre- 
positi cerimoniarius dicit: « Jubete » Senatoribus 
discedentibus, una egrediuntur domini, et equos 
in porticu conscendunt, fitque in milio et quidem 
in ejus camera prima receptio, ubi Venetorum 
tribunus cum factione sua alba, peracturus omnia, 
que factionarii solent, adstat. Haud magno spatio 
interjecto, tribunus Prasinorum cum factione russa 
exspectat, et reliqua pro more peragit. 20 Iterum 
non procul inde Prasinorum (iribunus seu excubi- 
tor cum transitoria factione Prasina presto est, 
ceteraque ut consuetudo est perficit. Tanden 
exiguo spatio interjecto, in cancellis ad chalcen du- 


ἤγουν ὁ ἐκσκούδιτος, μετὰ xal τοῦ περατιχοῦ δήμου p Centibus Venetorum tribunus seu domesticus scho- 


τῶν Πράσίνων, xal «à iEn; ἐπιτελεῖται vatà τὸν 
τύπον τῆς Ooyfc. Kal πάλιν μετὰ μιχρὸν, ἤγουν εἰς 
τὸ κάγκελον τὸ εἰσάγον εἷς τὴν χαλκῆν, δέχεται ὁ 
δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν 
σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατιχοῦ δήμου τῶν Βενέτων, 
χαὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς δοχῆς. 
Καὶ ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται, xal ἀπο- 
xataóaivougt πρὸ τῆς μεγάλης πύλης τοῦ τρικλίνου 
τῶν χανδιδάτων, xai ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε διέρχονται ἐν 
τῷ νάρθηχι τῆς τοῦ Κυρίου (.9) ἐχχλησίας, καὶ 


larum cum transitoria factione Veneta adest; ce- 
tera more solito peraguntur. Postea domini ad 
magnam triclinii candidatorum portam equis de- 
scendunt, inde ad narthecem ecclesie abituri, ubi, 
portis a cubiculariis occupatis, prepositis coronas 
reddunt, templum Domini intrant, terque cum 
cereis Deum invocantes, se prosternunt. Inde ad 
sacrum palatium cum cubiculo procedunt, quod 
ad aureum triclinium ipsis ut supra diximus, ac- 
clamat. 


- ^ Ld “- 4 « 
κεῖσε, ἀσφαλιζομένων (30) ὑπὸ τῶν χουδιχουλαρίων τῶν πυλῶν, ἀποστρέφονται παρὰ τῶν πραιποσίτων 


VARLE LECTIONES. 


83 μίλιον καὶ εἰς ed. 


JOAN. JAC. REISEII COMMENTARIUS. | 
dicebant pro Schermíng, αἱ Belge, et Schirmung, G, cpmer. Sed Italicum δοαγαηφισοίο, Scharmulz et 


Beschirmung, ut Germani dicimus. Dicebantquoqheé 
veteres Scharameye, quod illis idem sonabat, atque 
nobis Scharamege. Nam quod nos per g scribimus, 
exarabant illi per y, cujus rei exempla profero in 
disputatione de Cbosbaitis; unicum hioc tantum al- 
Meégabó Seharawayta pro Scharawagta. V. du Cange 
v. Scaraguayla, Scharwache. Vocabulum Scharmeye 
pro scaramagnio habet Stettler in Annalibus Helve- 
ticis p. 254 : Sie [dux Burgundie Carolus Audax et 
exercitus ejus ab Helvetis proflhgatus] haben ihre 
seidinem Scharmeyen [pallia]. Kleider [vestes inte- 
riorea] und andere Kostbarkeiten widerum  auge- 
richtel. Veteres in usu habebant terminationes in 
ag, eg, quie apud nos, ignorantia veleribus y ut 
consonantem g fuisse pronuntiatum, ut ai vel ei 
efferimus, ut Heucheley e. c., hypocrisis, Armetay 
paupertas. Veleres hoc ÓOrmestay (nostro more 

rmestag) efferebant, unde corruptus Orosiani libri 
titulus natus Ürmesta mundi pro ormesley mundi, 
Armetey der Well, pauperies, miseria mundi. Conf. 
Du Cange v. Guarnacchia, que a warn. wehren, 
Bewehrung, apparatus, instructio sui defensoria, 
unde garmr, garantir. Veleres dixisse Schurn vel 
Scharam, ubi nos Schirm, patet ex Chronic. Pictur. 
Bothonis (p. 323, Scriptor, Rerum Brunswic.) : 
He halp ome syn lant τη Bescharminge beholden. 
Patet quoque e verbo Scharmützel et escarmoucher, 
velitari, velitatio : quod venit a scharmen, gladiato- 
ria exercitia veruto facere, batuere, quia qui id 
faciunt se tuentur et defendunt ab insultu alieno, 
Schermen, schermieren adhuc superest cum multis 
derivatis pro gladiatoriam exercere. Inde prelia, 
que gladiatorio tali exercitio essent similia, Schar- 
mtlzel fuerunt appellata, quasi dicas prelia gladia- 
toria, non militaria, vid. Menag. Orig. Gall. v. Es- 


PATROL. GR. CXII. 


cherwenzel nobis, pro persona ridicula in scena, τῷ 
γελωτοποιῷ, venit 8 scharm, tutela, οἱ müts, bone- 
(um, ut Scharm-mütz sil bonetum defensorium. 
Talia boneta vel pilei erant in conum acutum 
fastigiati, lati in imo cum umbella seu aere, qui 
solem arceret, quales sunt pilei nautici ; qualesquia 
buffones gestare solerent, inde ipsi nomen accepe- 
runt.Denique dissimulerenou possum conjecturam, 
qua aliquando in mentem venit, panni colorati 
striati genus, quod nos Calamank appellamus, a 
scaramagnio venisse. 

(28) De Milio cf. Du Cange Cpli Christ. 11, p. 72 
8qq. 
109) Ecclesia. Domini, vel οἱ Κύρου, Cyri, dicta, 
erat intra palatium. Sane interdum in nostro co- 
dice Κύρου offendi pro Κυρίου, neque tamen con- 
fundi debet cum ecclesia Deipare Cyri, de qua v. 
Du Cange Cpl. Christ. 

(30) Clausis foribus. ᾿Ασφαλίζειν pro clauderc 
novis Grecis est admodum frequens: neque vete- 
ribus fuit ignotum. Eo sensu habet Polybius p. 716, 
34, ed. Wechel. In loco Theophylacti Simocatte 
Histor. !. 1v : προστάττει xai 6etvoAa6otc δυνάμεσιν 
ἰχνηλατεῖν καὶ τὰς ἀτραποὺς πάσας xatasgaAÍca- 

at potest 850}. jure claudere et occupare verti. 
]Jufra Noster habet ἀσφαλίζειν τὴν ὄρναν 199 οἱ 200. 
Vide Du Cange v, σφαλίζειν. Nam Latini quoque 
firmare fores pro claudere dicebant, presertim ob- 
ditis seris aut obicibus, quos firmacula appella- 
bant. Janitor ut signum [id est campana] pulsabatur 
ad Complelam, confestim portas monasterii firmat, 
claves Abbati refert. Verba sunt auctoris Vite 
S. Agili apud Du Cange v. Completa. Vid. idem v. 
Firmare. Inde diffirmare, id est defirmare, notabat 
med io &vo reserare fores, aperire, et contra refir- 


e" 


403 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


20 


oi δεσπότα;, xai εἰσέρχονται ἐν tip vaip τοῦ Κυνίου, xà! διὰ τῆς τρισσῖς πττὰ τῶν κηρῶν προσαυνήτει. 
ἀπευχαριστοῦτι τῷ Θεῷ. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται εἰς τὸ ἱερὸν παλάτιον, συνεισιόντος 9* αὐτοῖς χαὶ τ' 
χουβουχλείου, καὶ ἐπὶ τοῦ γρυσοτρικλίνου εὐφημοῦῖνται, καθὰ δδ moet zx: 

XXVII. Sciendum vero ost, prorsus ad hujus pro- A — RZ'. Εἰδένα! δὲ δεῖ, ὅτ' κατὰ τὸν τύπον ταύὐττς τὶ 


cessionis formam οἱ eam, quz die Annuntiationis 
beate Virginis iustituitur, celebrari. Hec enim si 
in Sabbatum seu Dominicam diem incidat, facliones 
populi conveniunt, et organa in quatuor illis rece- 
ptionibus pulsantur ; sin in alium diem, factiones 
seu populus in dictis ordinis sui locis adsunt, ac 
dominis cum pompa solemni transeuntibus fausta 
quidem in suis stationibus precantur ct cruce eos 
eignant, sed acclamationes omitiunt. Porro scien- 
dum est, secundum hujus processionis rituin et 
sancti magnique Sabbati processionem institui. 
Domini enim vestes, quas paganas dicunt, in cu- 
biculu Daphnes mutant, οἱ in oetangulum cubicu- 
lum, ubi paganas chlamydes exuunt, se recipiunt 


προξλτύτεως .91) ἐπιτελεῖται καὶ ἢ τοῦ Εἰ χΥερλιτα, 
προΐλευσις χατὰ πάντα ὁμοίως. Εἰ γὰρ φθάτῃ i 
* £5 »t . - - s ^ 1 — ^^ z 
εν Σαούχτῳ t5: t) Koziaxn, xai al ὁοχαι παρλτι 
^r , L ". τ - . 
61Ut9V γίνονται, χαὶ τὰ ὄργανα (32) ἐν ταῖς τέτοσ: 
* "- - * φι φ e 
7:w αὐλοῦτι ὁοχχῖς" εἰ δὲ 95 τύχῃ ἄλλη ἡ μέρα, inm 
« 4 , , —- - ^^ a^ . 
ταὶ μὲν τὰ μέου, Ἧτο! οἱ Ono, ἐν τοῖς προεῖῦγα 
- - , , . ῶ,,,.ν 5 - H 
νοῖς αὐτῶν τῆς τάξεως τύποις, καὶ δὴ Ot&py opiv. 
- in. ] - ^ - » Lad -— 5 - 
τῶν αισποτῶν μετὰ τῆς συνήθους τάξεως τῆς zn 
ἐλεύσεως, ἐπεύχονται μὲν ἐν οἷς ἵστανται τόπο: 
χατασφρχγίζοντες αὐτοὺς, ur ob) ἀχτολογοῦντις. X 
"ha *^ 5 » [3 * “΄ , « 
4E εἰὐὐξναϊ, G5 Κατ τῶν τόπὴὸν ταυτυς "25. 
σεως τοῦ Εὐχγγελιτμοῦ ἐπιτελεῖται καὶ ἢ, zi9ihi 
^ . ' E .^ . "ὦ: . ^ », 
τοῦ ἁγίηυ χαὶ μενάληυ Xa6Goa:ow ἀλλατπύντων 1 
πῶν δεσποτῶν τὰ λεγόμενα παγανὰ (33) &v τῷ x 


VARLE LECTIONES. 


δὲ συνεισιόντος R.. συνισιόντος cod., συνιόντος ed. 


6» χαθὸ ei. 


46 ccc ed. 


JOAN. JAC. EISRKII COMMENTARIUS. 
mare, apertas rursus claudere Miracula S. Aigul(i B nes lignei, qui fistulas aperiunt depressi, et rurss: 


c. 6 : Armarium diffirmavit, et tres calices cum pa- 
tenis inde rapiens, refirmato armario, etc. Inde fir- 
maculum pro sera, claustro, Ugutio: Erpectorare, 
exsolvere ἀπολύειν, laxare, egerere] firmaculum a 
pectore removere. . 

(31) * [De hac processione habet Georg, Monach. 

. 548, 537. In processione diei Annuntiationis ad 
C halcopratea imperator a patriarcha prolatum san- 
guinem Domini accipiebat cum Basilio, foedus san- 
citurus, Syr. Logoth. p. 447, Εὐχγγελισμὸν τῇς 
ὑπεραμώμον Παρθένουχαὶ Θεοτύχου memorat Ano- 
nym. in script. post Theophan. p. 243] 

(32) De organis v. Du Cange h. v. et copiose de 
illis agentem Muratorium t. II. Ant. Ital. p. 356 
geqq. Dubitatur, habuerinine Greci organa guis in 
eoclesiig et sacris. In hoc quidem codice non me- 
mini legere quod affirmet. Nam non ita stringit et 
liquetlocus p. 442, ut ren conticiut. Dicuntur ibi τῇ ς 
θείας λειτουργίας τελουμένης, in ecclesia Phari, 
μετα τὴν ἐχφώνησιν τοῦ μυστικοῦ ὀργάνου omnes 
vestes mutare. Non enim dicitur ibi organum in 
ecolesia etare, aut audiri. Stabant autem sonabant- 
que talia organa, et usum prestabant illum, quem 
in urbibus et aulis hodiernis interdum campane 
δαὶ nole minores, interdum tube prestant, id est 
m»oderabantur actionum  diotionumve certarum 
tempore eaque indicabapt, in mugno triclinio 19 
aseobitorum, in Magnaura, in Circo οἱ alibi; se- 
piusque apud Nostrum dicuntur exerceri, cum aut 
exolamandum populo Circceusi in laudes imperato. 
Tum est, aut convivio Augusti aesidendum sur- 
qendomve de mensa, aut legatis ad dominun: acce- 

endum recedendumve, V. ad p. 167. lta c. c. 
Theophanes p. 321, χαθαλλέριον μιτὰ δοχῆς xai 
ὁ memorat, equestreceriamen, in quo inipe- 
ΔΙῸ genatores et factiones excipiebat, seu copiam 
891 adorandi spectandive Illis dabat, et organa sona- 
basi Necosse est, ut grandia non fuerint illa 

sed qualis unus homo portaret, aut ad 
Sümmum duo. Patet o Nostri p. 210. Passim dici- 
lur ι τὰ ὄργανα, vel etiam παίουσι, pulsan- 
Nt», vel feriuniur, alias αὁλοῦσι, Quo si quis in eam 
 9pinionem veniat, per organa folssta tympana et 
6noi!yr.pana inteiligi, per inflata vero illa, que 
DOS stricto solemus orgaua pneumstica appellare, 
D6scio a veroneille, et quantum abeat. Poteat tamen 
Ulraque díetío de organis flatilibus accipi, qualia 
Sünt qua nostras ecclesias personant. Nam cano- 


C 


D 


claudunt sibi permissi, et digitis feriuntur et pedi 
bus tunduntur atquecalcantur. Et fuisse illa organ: 
Nosiro sepius dicta similia nostratibus ecclesiasti- 
cis patet e Niceta Choniata, qui I. 111 Alexii Com. 
neni c. 2. p. 271 ed. Venet. positos in metis circ 

$7aq τῶν πολυαύλων ὀργάνων folles organorum 
multis fislulis instructorum memorat, δὲ e Nostr 
dictione p. 211, οἱ φυσῶντες τὰ ἡογανα Xwi5. in 
telligas. Sclavi ligitur adhibebantur, ut mancipia, 
calcanis follibus, qui tistilas organicas anirraren:, 
quemadmodum apud nos eidem negotio fex pleb; 
adhibetur. Et organa proprie sunt Graecis insirr- 
menta musica flatilia, ut patet e Carm. 126. Jc. 
sianorum v8, 4, ubi de cicada dicitur z32-522-4 
μέλει ἡδὺς χατωργάνιζε τῆς ἐρχμίας, «και τ carmi 
esse. absque aliena ope effecto. persona^at velut orga- 
num infrequentes hominum campos, Ubi loci nisi 2z7a- 
vov sil aut fistula, id est syrinx, aut tibía, dicondum 
eril, organa jum Augusti Cesaris etate in usu 
fuisse, cui equales fuere Apollonides te Philippus 
Thessalonicensis, quorum unialterique carmen Doc 
diversi tribunt. Vult quoque Salmasius ad scriqt. 
liist. Aug. t. I. p. 179, vocabulum orgaua ia ito 
veteris epigrammatis dicto de pyrrbicha ; 


Lusus habet pugnam, sed habent ecaerlamina pacem, 
Nam remeare jubent. organa blanda. pares. 


fi-Lulas notare. Nihil tamen egoquidem video, quoJ 
prohibeat quominusorgana ibi lociidem sin!, quod 
nobis hudie, nisi forle poetae prohibeatetas, de qui 
niihi non constat, Organa Greci inter sua przci 
pua decora numerabant. Vide Nigel. p. 76, et ibi 
Murator. 060 inetarum ingentes interdum folles 
pneumaticorum organorum ponebantur. Wagnereck 
ad acta SS. martyrum Anargyrorum p. 15. Organi 
aurci (it mentio apud Constantin. de vita BHasili; 
Macedonis c. 23, et Georg. Monach. p. 533.; 

33) Credo esse vestimenta non auro aliove ornatu 
eplendida, sed conynunia, qualia diebus paganis,id 
est profestis,et in processionibus paganis, id est non 
solemnibus, geruntur. Habemus paulo post πα  ανὰς 
χλαμύδας, et p. 100, zazzvàv διδητήτιον, el passim 
processiones pa;anas,quaopponunturzo?222.suvíos 
1,29: φωτανία:ς, l'iebant enim diebus profestis,quande 
ut ait 3ilentiarius, θεύστεπτος £ozzY, qua im perator 
coronamgerere debebat,non esset, absque indictione, 
absque cereis, in vestibus comtunibus, et imperator 
in illis neque coronam gerebat, neque acclamatio- 


205 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTIN.E LIB. I. 206 


πῶνι τῆς Δάφνης, xal ἐξερχομένων ἐν τῷ ὀχταγώνῳ A. perque augustele egrediuntur. Intra magnam por: 


χουδουκλείῳ, καὶ βαλόντων τὰς παγανὰς χλαμμύδας, 
ἐξέοχονται διὰ τοῦ αὐγουστίωνος. "Ἔνδον γὰρ τῆς 
μεγάλης πύλης τοῦ αὐτοῦ αὐγουστίωνος ἵσταται χου - 
δικουλάριος, ἐπώμιον φόρτωμα τὸ χεντινάριον φέ- 
ρων (34) καὶ περιπατῶν ὄπισθεν πλισίον τῶν ὄεσπο- 
-ῶν. Καὶ δὴ τῆς συνήθους τάξειυς τελουμένης ἐν ταῖς 
óoyaic κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς προελεύσεως τοῦ 
Εὐαγγελισμοῦ, ἰαμδίζουσι καὶ οἱ τῶν μερῶν νοτά- 
o:ot καὶ οἱ μαΐστορες ἐν τοῖς οἰκείοις αὐτῶν, καθὼς 
προείρηται ἐν τῷ Εὐαγγελισμῷ τόποις, καὶ 07, διὰ 


tam ejus cubicularius, centenarium humeris por- 
tans, adest, et ἃ tergo proxime ad dominos ac- 
cedit. Solemnibus autem receptionibus plaue ut in 
festo Annuntiationis peraclis, notarii factionum et 
magistri locis suis, ut supra diximus, iambos reci- 
tant, et dominis per sanctum puteum 2231 et bema 
ut diximus, intrantibus, ac sacro instrato secundum 
Ecclesie ritum mutato, prepositus ἃ cubiculario 
centenarium sumit, et imperatori tradit, qui id in 
atrio maris sancte mense reponit. Postea domini, 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


nes 8 factionibus acciplebat, neque aurum in ara 
ecclesie, ad quam procederet, deponebat, verbo 
processionem faciebat, ut ita dicam, incognito. Ap- 
pellationis origo videtur hec esse. Paganus proprie 
erat nondum noinine insignitus, nondum baptiza- 
tus, nondum in cotum fidelium Christianorum 
solemnibus ritibus receptus. Inde nondum matura 
ei perfecta, sed affecta tantummodo pagana dice . 
bant. Ita pagani patricit gunt p. 423, οἱ χωρὶς ὀφφι- 
χίων, ut ipse auctor per ἐπεξήγησιν declarat, meri 
patricii et titulares, quibus ad sp endorem patricia. 
tus nondum accesserant officia. Alibi pagana Domi- 
nica, cui ad honorem et celebritatem deest proces- 
sio publica, non officiata, seu in qua offi zium, obse- 
quium uon peragebatur. V. Du Cange v. Ojficiuri 
et Inofficiari. Anonymus apud Du Cange v. Puga- 
nus, ait, paganum eum esse, qui sine. aliquo jure e 
alienum a jure &t sacris constitutionibus. Est ergo 
dominica pagana ea, in quam sacra conslitutiones 
'Typici seu Ritualis non cadunt. [nfans paganus, 
ui nondum nomine donatus, nondum legibus 
Christianis adatrictus est. Omnia ista sunt non a 
pago, sed à vago. Vagum omne nulli regula, ritui, 
nomini, adstrictum, sed sibi permissum, 2212»0v, 
paganum, est. . 

34) Sitne hic loci centenarius unus, unica massa 
constans, an saccus tet hudmis plenus, quot requi- 
runtur ad confioiendum eentenarium, imagina- 
riam saris summam, non liquet. Cusos fuisse 
nummos centenario pondere cquivalentes, liquet 
e Nostri p. 272. Dicitur enim ibi imperator in castra 
pergens ad sufficiendum necessariis sumptibus 80- 
cum sumere centenaria et milliaresia, id est ingen- 
tes massas et minutam pecuniam, hanc ad minutas 
expensas, illas cominodioris transvectionis gratia. 
Cum legerem aliquando in Itinerario Keisleri t. I. 
p. 367, Florentis in Veatlario magni ducis asser- 
vari grandem auream massam ἃ Joanne VII Palo: 
logo imp. Greco, qui concilio Florentino interfuit. 
cusam, et illuc allatam, medaglionum quotquot 
exstent maximum, copi conjicere, forte id centena 

rium esse. Constitit mihi tamen ex eo, quod addit 
ille auctor, pondere nummum illum 117 ludovicos 
aureos, pravam eam fuisse conjecturam. Centena- 
rius enim tenebat centum litras auri. Litra tenebat 
72 numismata. Numisma equivalere creditur plus 
minus ducato aureo Hollandico aut sequino Veneto. 
Si ergo 72 centies multiplices, habebis 7200 ducatos 
aureos, seu valorem centenarii unius, przter pro- 
pter. Solebant sevo medio principes viri, si quo 
proficiscerentur, auri et argenti massas ingentes 
secum ducere, quo promptius imponi jumentis et 
lutius trensvehi possent. Quales massas ro/as ap- 
pellabant, Arabes quasi /apides morales, id est 
massas lapidibus molaribus similes. lta narrat 
Abulfeda ad &n. ere Saraceniee 3060 (A. C. 971.) 
de Almoezzo sedes e Libya in /Egyptum transfe- 
rente, et recens oonditam euis auspicis Alcahiram 
occupante, Exibat [nempe Africa seu Aliahdia ] 
cum familia thesaurisque suis, quos tantos et tam 


luculentos ferunt fuisse, ut. cusum omne aurum 
curaret in moles lapidum molarium similes conflari 
et camelis imponi. Idem de rege quodam Arabie fe- 
licis haec narrat ad an. 593. [Chr. 1197.] Acervos 
apum incredibiles coegit, ut aurum colliquatum ad 
instar lapidum molarium in. cellis deponeret. Habe- 
bantquoque rotas argenti. Vincent. Bellovac. XXXI, 
113. de soldano Sebastie louens : Argentearía de 
Lebena valere divitur tres rotas argenti depurati, qu 
valent iria millia soldanos, solutis operariis. lpse 
manibus meis gessi, et admodum gravem sensi 
talem centenarium argenteum in gazophyacio Du- 
cali Gothano, Aureng Zebo, Indorum celebri su- 
periore seculo regi, grandi Mozolo vulgo dicto, 
oblatum,teste ingcriptione Persica. Quem nummum 
cl. Kehrius, quondam in hac Academia LL. 00. 
lector, deinceps in aula Petropolituna interpres, 
peculiari libello illustravit, quo inter alia de more - 
odiernorumin Oriente principum, nummos ad rota- 
rum instar vegrandes et ponderosos cudendi disse- 
rit. Neque tam novum illud est institutum, Helio- 
g1balus enim oentenarias invenisse formas seu 
massas auri dicitur Lainpridio in vita Severi, pag. 


G 907. quas tamen non ceutum auri libras, sed cen- 


tum solidos aureos tantum tenuisse ex illus, verbis 
colligitur. Qualis forma cum nummo Florentino su- 
perius memorato satis bene convenit, Procul dubio 
tales masse rotunde, rote, fuerunt centenarii 
quoque Nostro commemorati, grondes, ut bajulua 
vix par esset uni ferendo. Quapropter ἐπωμάδιον 
φόρτωμα dicitur nostro in loco. Potest tamen etiam 
saccus vel pera fuisse. Sane per peras et bursas 
adhuc solvunt el numerant Turca, et medio evo 
Latini per coria cervina, et Arabes per badras seu 
coria caprilla solvebant et numerabani ; et in histo- 
riia Arabum legitur Almaunon, quo imperante res 
Chalifatus Bagdadici summum fortune illustris fa- 
stigium, sed parum diu, obtinuerunt, per badras 
argentum donasse, tanta profusione, ut opes illius 
imperii equasse, quin superasse, Romani quondam 
stupendas opes intelligas. Tenebatautem hadraqua- 
vis decies millenos nummos argentos, dirhem Ara- 
bibus dictos, id est drachmas, seu milliaresia Grecig 
novis. Sed rationes has nuummarias subtilius inge- 
nium et in his rebus exercitatius me melius exponet. 
Morem festo Paschatis aurum eoclesie offereudi et 
in ara deponendi primus instituit Constantinus M. 
Vid. Vales. ad Euseb. de Vita Constantini I. IV c. 
22. Quoties endytam seu instratum altaris in Sancta 
Sophia mutarenl, quod magno quoque Sabbato, id 
est eo, quod proxime diem festum Paschatis ante- 
cedit, fiebat, deponebat imperator infra aram in 
scabello ibi posito centenarium auri, ut hic dicitur 
aut, quod idem est, ut verbis utar Codini Offic. 
p. 107, n. 8, centum auri libras, per vestiariumoffe- 
rebat inter clericos dividendas. Ipse Noster quoque 
inlra p. 107, centum litras offerri pracipit, ut du- 
bium jam non sit, auri centenarium :dem esse 
atque centum auri libra, non. Sex Cen. WS 
numismata, vel solidos. 


201 


CONSTANTINI PORPHYROGRNITI 


208 


secundum morein qui festo Annuntiationis beati? A τοῦ ἁγίου φρέατος τῶν δεσποτῶν 8! Otepyoptvov, va- 


Virginis obtinet, incensant, οἱ transeunles per 
sinistram bematis partem, locum, ubi sacra vasa 
custodiuntur, intrant, quibus incensatis, ipsi in 
aureis sellis suis, patriarcha in thromo ibi colloca- 
to, consident. 


A * M - 4 ' 
θὼς προείρηται, xal ἐπὶ τοῦ βέματος εἰσεοχομένων, 
χαθὼς εἴπομεν, xxi τῆς ἐνδυτῆς xata τὴν ἐχκλησια - 
. ? e ' [d pt: e 
στιχὴν χατάστασιν ὑπαλλαττομένης (35), Àapoavst ὁ 
πρχιπόσιτος ἐκ χειρὸς τοῦ κουδιχουλαρίου τὸ χεντι- 
νάριον, xal ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπο- 


τίθησι τοῦτο ἐν τῷ πεζουλίῳψ τοῦ θαλασσιδίου (36) τῆς αὐτῆς ἀγίας τραπέζης, Καὶ εἶθ᾽ οὕτως θυμ:ιῶν- 
τὸς τοῦ δεσπότου γατὰ τὸν προειρημένον τύπον τοῦ εὐαγγελεισμοῦ, διέρχονται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους 
τοῦ αὐτοῦ βήματος, xai εἰσέρχονται ἐν τῷ σχευοφυλαγίῳ (37), κάκεϊσε θυμιῶντος τοῦ δεσπότου τὰ ἱερὰ 
σχεύη, καθέζονται ἐν τοῖς χρυσοῖς τούτων σελλίοις (38), ὁ ὃὲ πατριάρχης ἐπὶ τοῦ ἐχεῖσε ἱσταμένου 


θρόνου. 

XXVIII. Tunc aardum et cinnamomum dominis 
patriarcha offert, postea chartularius sacrorum 
vasorum eos adorat, οἱ benedictione a pntriarcha 
accepta, egrediens nardum senatoribus distribuit. 


Quo facto, domini cum patriarcha egrediuntur, et B 


per sinistram bematis partem Sanctique Nicolai 
edem transeuntes, ad magnam portam in sacrum 
puteum duceulem exeunt. Intra hanc enim pa- 
triarcha stat, et hostias seu oblatas dominis tradit, 
qui, oaculo dato, ipsi valedicunt, perque sanctum 
puteum transeunt. Exteriori vero sacri putei porta 
pedem elferentibus tribunus Venetorum cum fa- 
ctione alba cruce dominos signante presto est, 
dum factiones interea et cantores que festo illi 
conveniunt, acelamant. Non enim intra factionum 
.acclamationes domini, ut mos esl, subsistunt, sed 


" «ὧν δὲ δεσπ. ed. 


KH'. Καὶ δὴ τοῦ πατρ'άρχου ἐπιδιδοντος τοῖς ὃε- 
σπόταις τό τε νᾶρδον χαὶ τὰ τριψίδια (39), xai μετὰ 
ταῦτα προσχυνεῖ ὁ τοῦ σχευοφυλαχίου χαρτουλάριος, 
καὶ λαμθάνει εὐχὴν παρὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ἔξερ- 
χόμενος ποιεῖ τὴν διανομὴν τοῦ νάρδου εἰς τοὺς τῆς 
συγχλέτου, xai μετὰ τὸ τελειωθῆναι τὴν τοιαύτην 
διανομὴν, ἐξέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρ- 
χου, καὶ διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ βήματος χαὶ 
τοῦ ἁγίου Νιχολάου διερχόμενοι, ἐξέρχονται πρὸς 
τὴν μεγάλην πύλην τὴν ἐξάγουσαν εἰς τὸ ἅγιον 
φρέαρ. “ἔνδοθεν γὰρ ταύτης τῆς πύλης ἱσταμένου 
τοῦ πατριάρχου χαὶ τῶν δεσποτῶν, ἐπιδίδωσιν ὁ πα- 
τριάρχης τὰς εὐλογίας, ἤτοι τὰς προσφορὰς, τοῖς 
δεσπόταις, κάχεϊσε δὲ τοῦτον ἀσπαζόμενοι οἱ δεσπό- 
ται ἀποχαιρετίζουσι, xai διὰ τοῦ ἁγίου φρέατος διέ;- 
χονται. Ἐξιόντων δὲ τῶν δεσποτῶν τὴν ἔξω πύλην 


VARI/E LECTIONES. 


0e JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
(35) Solebant imperatores quovis magno Sabbato C meminere. Sacra heec vaga, quo pertinent, quoque 


endytam in &de Sanctie Sophie mutare, et die pro- 
xime anteriore, seu Veneris, caro per eminentiam 
dicto, id faciebant in ede Blachernensi. Vid. ad p. 107 
et 442. Insignis est locus Theophanis pag. 379 : Τῇ 
ἁγίᾳ llapagxsuf ἐχέλευσεν αὐτοὺς ὀμόσαι... καὶ τῇ 
ἐπαύριον, f ἦν τὸ ἅγιον Σάοὔατον... προῆλθεν 
ὁ βασιλεὺς (Leo Chazarus).. εἰς τὴν Μεγάλην 
Ἔχχλησίαν xal ὑπαλλάξας τὴν ἐνδυτὴν, ὡς ἔθος 
ἐστὶ τοῖς βασιλεῦσι, ἐπανῆλθεν ἐν τῷ ἄμδωνι σὺν 
τῷ υἱῷ, οἱ adacto populo in fidem sacramentumque 
sibi et filio dicendum... tf, ἐπαύριον, fric ἦν ἢ 
μεγάλη Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, summo mane in Circo, 
ministrante patriarcha, ἔστεψς τὸν υἱὸν αὐτοῦ, 
xai οὕτω προῆλθον ἕν τῇ Μεγάλῃ Ἐκχχλησίᾳ οἱ δύο 
βασιλεῖς... 

(36) Πεζούλιον puto esse scabellum, quod coram 
mari are positum erat, ut in eo vasa are repone- 
rentur, si qu& evacuanda aut eluenda erant. θαλασ- 
σίδιον aut θάλασσα, seu mare, erat lapis cavus, in 
quem reliquie vini aut sque benedicte, quibus 
amplius opus non erat, effundebantur. Vid. Du 
Cange Gloss. Gr. h. v. 

(37) Custodiario, vel thesauro ecclesie, mde, in 
qua ecclesie vasa et cimelia asservabantur. Τὰ ἱερὰ 
cxe5v, in misse celebratione usitata recenset Goar. 
ad Codin, p. 134, n. 45. Τὰ ἱερὰ σκεύη, qui in pro- 
cessionibus circumferri solebant, erant iuter alia τὸ 
ἅγιον μανδίλιον, sudarium Christi Elessenum, ejus 
ad Abgarum epistola, et τὰ ἅγια σπάργανα, (Ce- 
dren.in Michaele Paphlagone,) oniophorium Mariae, 
et zona ejus. Multo plures reliquias sacras CPli, ut 
ferebatur, asservatas recenset epistola Alexii imp. 
ad Robertum Frisonem, Hollandie et Flandrie co- 
mitem, apud Du Cange ad Alexiad. p. 334 et 336, 
quarum neque Constantinus noster, neque alii 


D 


candelabra, cruces, calices, alius ornatus aureus et 
argenteus, vestes serice, eto., sepe ostentlationi im- 
peratorum inserviebant, qui ea. aut monstrabant 
peregrinis legatis (v. Leon. Gramqat. p. 485), aut 
e templis petebant, et palatia sua Hs instruebant,- 
ui passim in hoc codice factum legitur, aut et 
Cireum iis ornabant, quod de Alexandro, Leonis 
fratre, scriptores post  Theophanem referunt 
p. 234. Ilabemus ]. 2. c. 49, indicem sacrario- 
rum, qua in variis ecclesiis palatinis asservaban- 
tur. 

(38) Non tota aurea subsellia erant, sed lignea 
foliis aureis obducta. Et id in universum de aureis 
per hunc codicem dictis vasis intelligendum est, 
auro tantum incrustata fuisse. 

(39) Mos erat, ut sabbato magno scenophylax in 
scenophylacio Magne ecclesie coram imperatore 
et patriarcha nardos, id est pyxides nardo plenas, 
distribueret, illo puta unguento odorato, non- 
dum consecrato, quod post consecrationem a sacer- 
dote factam τὸ μῦρον appellatur et ungendis crucibus, 
aris aliisque sacris vasis servit. Vid. pag. 107 et 
442. Solebant enim eo tempore homines elegantiores 
pyxides nardi secum gerere, ut nos hodie pyxides 
pulvere sternutatorio geritnus onustas. Aldhelmus 
de laudibus virginitatis : Omne patrimonium el 
ornamentorum gloriam (am discriminalia capitum 
el periscelides crurum, quam olfactoriola nardi et 
crepundia collo e gemmiferis lunulis pendentia ad 
stipem mancis et matriculariis prodiga liberalitate 
contulerunt. Alias leguntur imperatores ante festos 
dies οἱ processiones solemniores τριψίδια, frusta, 
echidia cinnamomi, item  ósopáóia seu fasci- 
culos florum distribuisse, de quibus dixi suo 
060. 


: 209 DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 210 


τοῦ ἁγίου φρέατος, ἵστανται χἀχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Α dum procedunt, ipse aoclamant. Prasinorum vero 
Βενέτων μετὰ xai τοῦ δήμου τοῦ λευκοῦ κατασφρα-. tribunus cum factione russa in ferrea porta stat, 
γίζοντες᾽ διερχομένων τῶν δεσποτῶν [καθὼς προείρη- οἱ, dominis transeuntibus, qua festo congrua sunt 
ται, ἀχτολογοῦσι 68 τὰ μέρη (40)] καὶ ἀχτολογοῦντες δοοϊατηδί. Inde domini per chalcen et scholas et 
τὰ τῇ ἑυρτῇ προσήχοντα. Οὐ γὰρ ἵστανται οἱ δεσπό- — excubitus transeuntes, sacrum palatium cum Deo 
ται, χατὰ τὸ εἰωθὸς, ἐν τῷ ἀχτολογεῖν τὰ μέρη, ἀλλὰ — intrant. 

διερχομένων τῶν δεσποτῶν, καθὼς προείρηται, ἀχτολογοῦσι τὰ μέρη. Ὁ δὲ τῶν Πράσίνων δήμαρχος ἵστα- 
ται μετὰ τοῦ δύέμου τοῦ ῥουσίου εἰς τὴν σιδηρᾶν πύλην, xal τῶν δεσποτῶν διερχομένων, xai αὐτοὶ ἀχτο-- 
λογοῦσι τὰ τῇ ἑορτῇ προσήχοντα. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται διὰ τε τῆς χαλχῆς “καὶ τῶν 
σχολῶν χαὶ τῶν ἐχσχουδίτων, καὶ εἰσέρχονται διὰ τοῦ Κυρίου (41) ἐν τῷ ἱερῷ παλατίῳ." 


ΚΕΦλλ. B'. CAPUT II. 
Acclamationes in festo Nativilatis Domini. 


"Axta τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων. 
I. Dominis c palatio ad processionem egressis 


Α΄. ᾿Εξιόντων τῶν δεσποτῶν ἀπὸ τοῦ παλατίου εἷς 
τὴν προέλευσιν χαὶ τῆς εἰωθυίας πάσης τάξεως ἐπ- 
αχολουθούσης, γίνεται πρώτη δοχὴ εἰς τὸ τριδουνά- 


omnique consueto ministerio sequente, fit prima in 


tribunali seu in lychnis receptio, statqueibi Venete 


λιον, ἤγουν εἰς τοὺς λύχνους, xal δέχεται x&xsics ὁ B tribunus seu domesticus scholarum cum transito. 


δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν 
σχολῶν, μετὰ xal τοῦ περατιχοῦ δήμου τῶν Βενέτων, 
xai μήπω τῶν δεσποτῶν φθασάντων ἐχεῖσε, λέγουσιν 
ol χράχται τὴν φωνὴν ἤχ Y (&2) « ᾿Αστὴρ τὸν ἥλιον 
προμηνύει ἐν Βηθλεὲμ Χριστὸν ἀνατείλαντα ix. παρ-- 
θένου. » Δοχὴ α΄ 99. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐρχομένων 
xai ἱσταμένων εἷς τὸν εἴωθότα τόπον τῆς αὐτῶν στά- 
σεως 79, ἤγουν εἰς τὴν χαμάραν, λέγουσιν οἱ χρά- 
xtdt* « Πολλὰ, πολλὰ, πολλά" » ὁ λαός" Πολλὰ ἔτη 
εἰς πολλά. » Καὶ πάλιν οἱ χράχται. « Πολλοὶ ὑμῖν 
χρόνοι ἣ ἔνθεος βασιλεία (43). « Φθογγεῖ ?* (44) καὶ 
6 λαὸς ἐκ τρίτου" « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι. « Οἱ χρά- 
κται" « Πολλοὶ ὑμὶν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κύ- 
ρίου. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς Ex τρίτου’ « Πολλοὶ piv 


ria factione Veneta, et nondum dominis ibi 
comparentibus, cantores voce toni lII dicunt: 
« Stella annuntiat solem Christum, Bethlehemi e 
virgine ortum. » At venientibus dominis et in aoli- 
t& stationis loco seu in camera constitutis, canto- 
res dicunt : « Multos, multos, multos | » Populus: 
« Multos annos in multos! » Iterum cantores: 
« Longa vobis tempora divina majestas ! » Clamat- 
et populus ter : « Longa vobis tempora! » Canto- 
res: « Longa vobis tempora, servi Domini! » 
Clamat populus ter: « Longa vobis tempora ! » 
Cantores: « Longa vobis tempora, N. N. impera- 
lores Romanorum 1 » Clamat populus ter: « Longa 
vobis tempora ! ». Cebtores: « Longa vobis tem- 


χρόνοι. » Ot χράχται" « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι ὁ δεῖνα (C, pora, N. N. Auguste Romanorum 1 » Clamat popu- 


xai ὁ δεῖνα αὐτοχράτορες Ρωμαίων" » oüovyci- xul ὁ 
λαὸς ix τρίτου * Ηολλοὶ ὑμῖν χρόνοι... « Θὲ χράχται" 
« Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι 6 δεῖνα xal ὁ δεῖνα Αὐοῦσται 
τῶν "Pouatov: » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ix τρίτου " 
᾿ς “«»“Πολλοὶ ὁμῖν χρόοι. » Οἱ χράχται " ε Πολλοὶ ὑμῖν 


las ter: « Longa vobis tempora! » Cantores : 
« Longa vobis tempora cum conjugibus et porphy- 
rogennetis.» Clamat et populus semel: « Diuturnam 
Deus sanctam majestatem tuam in multos annos 
faciat ! » 


χρόνοι σὺν ταῖς abqojsvzt, xal τοῖς πορφυρογεννήτοις * » φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ἅπαξ' « ΠΙολυχρόνιον 
ποιήσει ὁ θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας (A5) εἰς πολλὰ ἔτη. » 
VARI LECTIONES 
5$ Verba καθὼς — μέρη R. ejicienda putat. ** δοχὴ à om. ed. 70 ᾿χαταστάσεως ed. 1! φθογγεῖ R., 


φθογγῷ cod., φθογγὴ ed. et sic ubique. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(40) inclusa delenda sunt. In ipsis quidem 
conspiciuntur membranis, fateor, sed librarius 
prima syllabe χα duo punota, et ultime syllaeb 


et regnum suum τὴν ἔνθεον βασιλείαν, divino mu- 
nere tributum. 
(44) Ubi locorum in membranis integre expres- 


p», item duo puncta superscripserat, indiceturus, D sum erat hoc vocabulum, habebat ultima littera ἢ 


ea omnia, qua istis quatuor punctis intercepta 
essent, perperam scripta et delenda esse. Nolebat 
nempe litura codicis elegantiam corrumpere. Re- 
currunt ea statim post suo loco. 

(41) Potest reddi aut per, aut potius preter 
Ecclesiam Domini, de qua paulo ante diximus. 

(42) De tonis musicis Grecorum conf. Du Cange 
Gloss. Gr. v. ἦχος. [Theophilus musica quedam fecit 
quarti toni et ex ode octava. Contin. p. 66. De τόνῳ 
πλαγίῳ, qui idem est 86 βαρύς, v. Leo Allatius de 
libris Ecclesiasticis Grecorum pag. 66. ed. Paris. 
Respue de octavo, impleat de quarto, vid. tono. Mo- 
leon. pag, 359.] 

(45) Quia Greci imperatores pro talibus haberi 
volebant, qui Dei et Christi suffragio et judicio 
adepti essent regnum, et iv Θεῷ in| nomine, volun- 
tate, auctoritate et loco Dei regnarent, inde se θεο- 
προῤλήτους, θεοστέπτους et alia talia nominabant, 


super se semicircellum, id est circumflexum. Nam 
circumflexus in illis membranis ubique semicircel- 
lum pronum referebat, id est talem, cujus ambo 
cornua deorsum prospicerent. Venit igitur in boc 
quoque verbo usu, quod singulis pene paginis 
observatur contigisse, ἢ pro e: fuisse exaratum, 
et φθογγεῖ legi debere, id est sonat. Φθογγεῖν ra- 
rius veteres pro φθέγγεσθαι usurpant, probum 
tamen est, Habemus hoc eapite, habebimusque in 
sequentibus formulas responsionum in laudibus, 
seu phonas et antiphonas, a cantoribus et populo 
vicissim cantando recitatas, quarum exemplum in 
Ecclesia Latina qui videre cupiat, inveniet lepidum 
apud Du Cange Gloss. Latin. v. Festum asinorum, 
ubi vocatores appellantur, qui hic xp£xza« aunt. 

(45) Σὰς aut σᾶς, est nove QGrecime, pro vester, 
aut, vestrum, ὑμῶν, Vid. Codin. Offic. p. 125, 
n. 40. 


211 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


212 


II. Secunda receptio ante portas Sanctorum Apo- À — B'. Aoyi, β’ πρὸ τῶν πυλῶν τῶν ᾿Αγίων ᾿Αποστόλων. 


stolorum seu in scholis: stat ibi Liribunus Prasino- 
rum seu excubitor cum factione Prasina, et nondum 
eo progressis dominis, cantores voce toni III dicunt: 
« Qui sine matre in coelo est, sine patre in terra 
nascitur. » Aliud: « Sator et amicus hominum 
homo nasci amat. » Dominis autem venlentibus et 
in solita statione sua seu camera subsisteptibus, 
cantores dicunt : « Multos, multos, multos? » Po- 
pulus: « Multos annos in multos!» Cantores: 
« Longa vobis tempora, a Trinitate electi! » Cla- 
mat et populus ter: « Sahole. » Caniores: « Longa 
vobis tempora N. N. imperator Romanorum ! » 
Clamat et populus ter: « Sancte. » Cantores: 98 
« Longa vobis tempora, famuli Domini ! » Clamat et 


ἤγουν εἰς τὰς σχολάς. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ Oz μοαράτης 
τῶν Πρασίνων, ἔγουν ὁ ἐκσχούδιτος, μετὰ τοῦ 
περατικοῦ δάμου τῶν Ηρασίνων, xai μήπω τῶν 


δισποτῶν φθασάντων ἑχεῖσε, λέγουσιν οἱ χρά- 
κτὰι τὴν φωνὴν 72 (46) vy. Y * « Ὁ ἀμήτωρ 
ἐν οὐρανοῖς, ἀπάτωρ τίχτεται ἐπὶ τῆς γῆς. »ν 


ἤΛλλλοι * « Ὁ φυτουργὸς τῶν ἀνθρώπων φιλάνθρωπος 
καταδέχεται ἄνθρωπος γεννηθῆναι. » Καὶ δὴ τῶν 
δεσποτῶν ἐρχομένων vai ἱσταμένων εἷς τὸν εἰωθότα 
τόπον τῆς ἀὐτῶν στάσεως 73, ἤγουν εἰς τὴν χαμάραν, 
λέγουσιν οἱ κράχται * « Πολλὰ, πολλὰ, πολλά * » ὁ 
λαός" « Πολλὰ ἔτη εἷς πολλά. » Οἱ xpaxzac « Πολλοὶ 
ὑμῖν χρόνοι, ἣ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος. Φθογγεῖ xal ὁ 
λαὸς ἐκ γ΄, « Ἅγιε.» Οἱ χράχτα! * « Πολλοὶ ὑμῖν χρό- 


populus ter: « βδηοίθ. » Cantores: Longa vobis p vot, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτωρ 14 Ρωμαίων" » 


tempora, N. N. Auguste Romanorum! » Clamat et 
populus ter: « Sancte. » Cantores : « Longa vobis 
tempora, Domini, cum augustabus et porphyrogen- 
nelis !» Clamat et populus :« Diuturnam Deus san- 
otam, etc. » 
Οἱ χράκται * 


Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς &x τρίτου" « "Avus. » Οἱ χκράκται" 
« Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου. » 
Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐχ γ' « ἍΛγιδ. « Οἱ κράχται * 
« Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Δὐγοῦσται 
τῶν Ῥωμαίων. Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γ΄" « ἍΛΥγιε. » 


« [Πολλοὶ ὁμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν τἀϊς αὐγούσταις καὶ τοῖς προφυρογεννήτοις, » Φθογγεῖ 


vai ὁ Λαός * « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη. » 


III. Receptio tertia intra ohalcen: stat ibi tri- 
bunus Venetorum seu domesticus scholarum cum 
factione Veneta, et nondum eo progressis dominis, 
eantores voce toni III dicunt: « Pecoati catenas 
qui fregit Deus, fusciis in presepi involvitur : » 
letm autem acclamationes & cantoribus et populo 


Γ΄. Δοχὴ γ΄ ἔνδοθεν τῆς χαλκῆς ᾿ δέχεται ἐχεῖσε 
ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἔγουν ὁ δομέστιχος τῶν 
σχολῶν, μετὰ τοῦ περχατιχοῦ δήμου τῶν Βενέτων, 
καὶ μήπω τῶν δεσποτῶν, φθασάντων ἐκεῖσε, λέγου- 
σιν οἱ κράχται τὴν φωνὴν Ty. γ᾿ € Σειρὰς ῥηγνύων 
τῆς ἁμαρτίας σπαργανοῦται Θεὸς ἐν φάτνῃ * » τὰ δὲ 


ut in “οφίογὶβ reoeptionibus reeitanlur. Receptio C τῆς εὐφημίας ἄκτα ἄδονται παρὰ τε τῶν χραχτῶν 


quarta extra chalcen: stat tribunus Venéterum 
cum factione alba, dicuntque oantores voce toni 
tertii: « Stella precurrit et lucet in spelunca, ut 
Magis Dominum 5solis ostendat. Puer enim appa« 
ruit, et caro e Virgine pristinam Adami inobedien- 
tiam exatinxit. Ipse majestatem vestram, Domini, 
per longam temporum seriem ad salutem Romano- 
rum servabit. » Fauste autem acclamationes a 
cantoribus et populo, ut in prima receptione di- 
tum fuit, recitantur. 


IV. Receptio quinta ad Achillem quem vocant 
prope magnam portam Meletii. Ibi tribunus Prasi- 


καὶ τοῦ aou, καθὼς xai lv ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Aoy i, 
δ᾽ ἔξωθεν τῆς χαλχῆς δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος 
τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, καὶ λέγου- 
σιν οἱ χράχται τὴν φωνὴν diy. qo « ᾿Αστὴρ προτρέ- 
χει xai λάμπει ἐν σπηλαίῳ, τὸν Δεσπότην τοῦ ἡλίου 


τοῖς Μάγοις καταμηνῦσαι" βρέφος γὰρ ὥφθη, al. 


σὰρξ ἐκ τῆς Παρθένου τὴν παλαιὰν παραχοὴν τοῦ 
᾿Αδὰμ ἐξηφάνιζεν 75, ᾿Αὐτὸς τὸ 16 χράτος ὑμῶν, ὃὲε- 
σπόται, εἰς μῆχος χρόνων φυλάξει εἰς ἀνέγερσιν 
Ῥωμαίων. » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ἄδονται παρά 
τε τὼν χραχτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, χαθὼς καὶ ἐν τῇ a 
δοχῇ εἴρηται. 

A'. Δοχὴ ε΄ εἰς τὸν λεγόμενον ᾿Αχιλλέα πλησίον 
τῆς μεγάλης πύλης τῆς Μελετίου 77 (47) - δέχοται 


VARLE LECTIONES. 


71 τῇ φωνῇ ed. 


75 χαταστάσ, ed. 
τὸ ed. ὁ. 


"^ αὐτοχράτορ. cod. 
1 Μελε superscripto τ cod., Μελέτης conj. R. 


5 ἐξαφανίζον cod., ἐξαφανίσων conj. R. "9 Pro 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
(40) Phona est ille hymnus, qui cilatur, ὁ ἀμή- D Studit idem sint, liquet illam tabulam etate Theo- 


τωρ. etc., et echus seu tonus ejus est modulatio. 
Phone succedebat antiphona populi. 

(47) Subintellige μονῆς. De boc monasterio nihil 
invenio apud Du Cange in Const. Christ. In codice 
est Mele cum littera τ superimposita, unde fieri 
quogue polerat Μελέτης, Studii. Et sane sic exetat 
p. 34, tam in editione, quam in membranis, litteris 
emnibus integre exaratis. Eratne ergo hoc mona- 
sterium celebre illud s/udii, unde Theodorus Stu- 
dita et alii prodierunt ? Sunine idem Meletiana, 
que in labula Peutingenaria prope CPlin conspi- 
ciuntur? Si Meletiana et xà Μελέτης οἱ Cenobium 


dosii multo recentiorem esse. Allegavi inter alia 
hoc quoque argumentum evincende recentissime 
stati illius tabule in recensione nove editionis 
Viennensisin libellomenstruo vernacule edito. ἀχιλ- 
εὺς erat nomen thermarum, haud procul Cbalcen 
et Sanctam Sophiam.V. Du Cange CPI.Christ.p.88. 
Sic dicte ille therma a celebri'statu& Achillis ibi 
conspicua. Mos nempe erat illis temporibus ther- 
mas publicas a statuis ibi ereclis nominandi. Ita 
apud 'Tripolin er&t balneum ὁ "Ixzpoc dictum ἃ 
statua [cari ibi posita, teste Malala t. 1I, p. 73. 


918 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTINJE LIB. I. 


214 


ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Ifpaciviw μετά τοῦ δήμου À norum cum factione russa stat, dicuntque cantores 


τοῦ ῥουσίου 18, xal λέγουσιν οἱ xpáxtar τὴν φωνήν 
Ty) α΄ « Ὄ ἀμήτωρ ἐν οὐρανοῖς, ἀπάτωρ τίχτεται 
ἐπὶ τῆς γῆς. » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἄδονται 
παρά τὸ τῶν χραχτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, χαθὼς καὶ ἐν 
ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς, Δοχὴ ς΄ εἰς κὸ ὡρολόγιον τῆς 
᾿Αγίας Σοφίας" δέχονται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βε- 
νέσων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευκοῦ, καὶ λέγουσιν ol 
χράχται τὴν φωνὴν ἄγ. q" « Τὸν ἐν Ἐδὲμ παράδει- 
σὸν ἦνέῳξεν ἐν Βηθλεὲμ ἡ παρθένος, ἐξ ἧς ὁ Χρι- 
στὸς χαὶ θεὸς ἡμῶν εὐδόχησε τεχθῆναι" σαρκωθεὶς 
γὰρ ἐξ αὐτῆς φιλανθρώπως τῆς πιχρᾶς ἠλευθέρωσεν 
ἡμᾶς γεύσεως τῆς ἁμαρτίας" τὸν γλυχασμὸν τῆς 
ἀφάτου αὐτοῦ μεγάλης ἐξουσίας καὶ τὴν ἐν χρυφίῳ 
τρυφὴ" ἐξ αὐτῆς σωτῆρα 7 ἡμῶν εὑρηχότες, 
σύμφοιτοι γεγόναμεν τῆς θείας αὐτοῦ χληρονομίας, » 
Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐρχομένων καὶ ἰσταμένων εἷς 
τὸν εἰωθότα τόπον τῆς αὐτῶν στάσεως, ἤγουν εἷς τὸ 
ὡρολόγιον, λέγουσιν οἱ κράχται" « Πολλὰ, πολλὰ, πολ- 
λά"» ὁ Aaóc: « Πολλὰ ἔτη εἰς πόολλά. » Ol χράχται, 
« Ὃ τῶν πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσκότης, » Φθογγεῖ 
καὶ ὁ λαὸς ix τρίτου" « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, Ó κεχθεὶς 
ix Παρθέοου ἀγίας. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς Pix q'* « Πολ- 
λοὶ ὑμῖν χρόνοι, » Ol χράκται' « Τοὺς χρόνους ὁμῶν 


voce toni ΠῚ : « Is, qui sine matre in colo est, sine 
patre in terra nascitur. » Lee vero acclamationes 
a cántoribus et populo ut in reliquis receptionibus 
cantantur. Reteptio sexta ad horologium Sancte 
Sophie : stat ibi tribunus Venetorum cum populo 
albo, dicuntque cantores voce toni tertii : « Para» 
disum in Eden virgo,e qu& Christus et Deus noster 
nasci voluit, Bethlehemi aperuit. Amator enim ho- 
tmihum ex 68 incarnatus, ab amaro peccati gustu 
nos liberavit ; infande magnaeque potentis ejus 
dulcedinem et in ooculto voluptatem ex noetra salute 
capientes, divine ejus hereditatis compotes evasi- 
mus. » Venientibus vero dominis inque solita sua 
statione seu in horologio subsistentibus, cantores 


B dicunt: « Multos, multos, multos!» Populus: 


« Multos annos in multos. » ?4 Cantores: « Creator 
omnium et Dominus. » Populus et cantores ter: 
« Longa vobis témpora natus ex sancta Virgine! » 
Clamat et populus ter : « Longa vobis temporal » 
Cantores : « Tempora vestra cum conjugibus et 
porphyrogennetis multiplicet | » Populus : » Longe- 
vam in annos multos s&áoram majestatem vestram 
Deus faciat ! » 


πληθυνεῖ σὺν ταῖς αὐγούσταις xal τοὶς κοῤφυρογεννήτοις" ». ὃ λαύς" « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ θεὸς τὴν 


ἀγίαν βασιλείαν σας εἷς πολλὰ ἔτη. » 
Ὑποστροφὴ τῶν ἰδεσποτῶν ἀπὸ τῆς ᾿᾽ΛΔγίας Σο- 
(plac πρὸς τὸ πάλάτιον. 

E. Τῶν δεσποτῶν στεφομένων ὑπὸ τοῦ πατριάρ- 
χου ἐν τῷ εἰωθότι τόπῳ τοῦ ἁγίου φρέατος ἔνδον τοῦ 
βήλου, λέγουσιν οἱ χράχται τὴν φωνὴν Ti. γ" « ᾿Αστὴῤ 
τὸν ἥλιον πριμηνύει, » καὶ τὰ ἑξῆς, Καὶ δὴ τῶν δέ- 
σποτῶν ἐξιόντων xal ἱσταμόνων' λέγουσιν οἱ χρά- 
χται' « Καλῶς ἤλρετε 39, τὸ πρόδλημα τῆς Τριά- 
δος" » (48-49) Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς bey: « Καλῶς X06.» 
^. ΤᾺ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἔἄδονται παρά τε τῶν xpa- 
χτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς xal ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαΐς 
προείρηται" τὸ δὲ τελευταῖον ἄχκτον λέγουσιν οἷ 
αράχται" « ροσχυνήσαντες τοῦ τεχθέντος Χριστοῦ 
τὴ» δόξαν» xal 5 λαός. « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ 
Θεὸς τὴν ἁγίαν. » Δοχὴ δευτέρα" ἔξω τοῦ θόλου τῆς 
σιδηρᾶς πύλης δέχεται ὁ τοῦ μέρους τῶν ᾿]ρασίνων 
δήμαῤχος μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, καὶ λέγουσιν 
οἱ χράχται τὴν φωνὴν Jy. γ᾽" « Ὅ οὐρανὸς τὸν 


Redilus dominorum a. templo Sancte Sophisg ad pa- 
latium. 
V. Dominis 8 patriarcha in loco consueto saneti 


C putel iptra velum 6ofonpatis, voce toni 11} eanto- 


reg dicunt : « Stella solerh annuntiat, » eto. Exeun- 
tibus vero et subsistentibus Ípsis,cantores dicunt : 
« Feliciter venistis, promoti a Trinitate. » Clamat po- 
pulus ter : « Felioiter veniunt. » Acclamationesautem 
acantoribus et populo,ut supra de reliquis receptio- 
nibus dictum,cantantur : ultimaacantoribus recita- 
tur: « Adorantes Christi nati gloriam : » populus 
respondet : « Longevam Deus esse jubeat sanctum, 
etc. » Receptio secunda exlra tholum ferree porte : 
factionis Prasine tribunus cum albo populo presto 
est, et dicunt cantores voce toni tertii : « Coelum 
sidus premittit,iter Mugis in nativitate monstrans ; 
lerra speluncam ad suscipiendum rerum Creatorem 
parat: ipse,qui nostram ex Virgine carnem susce- 


ἀστέρα πέμπει χαθοδηγῶν τοὺς Μάγους iv τῇ γεν- D pit, vestram ἃ Deo coronatam majestatem in pur- 
VARIA LECTIONES. 
18 αὐτοῦ ῥουσ, ed. 79 Σωτῆρα. R. ex compendlo cod., σηρ., σωτηρίας ed. 80 ἦλθε ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(48-49) Volebant nempe a Deo electi, constituti, 
rebus praefecti videri. Sic passim occurrit ὁ àx 
Θεοῦ προδληθεὶς, ἡ ix Θεοῦ βασιλεία ὑμῶν, ὁ 
θεόστεπτος, etc., tritum illud 1n acclamationibus : 
Dii vos servent, dii vos fecerunt, dii vos servent. Est 
autem πρόδλημα ille, qui προδάλλεται τοὶς πράγ- 

act, praeficitur, preponitur rebus administrandis. 

st enim προβάλλειν idem quod ἐφιστάναι. Ita apud 
Zosimum p. 342 : Ὁ τῶν ἀνηχόντων ἰδίᾳ τῷ βασιλε; 
ταμείων προδεδλημένος, prefectus (seu comes) 
rerum privalarum pro ἐπιτεταγμένης, Proprie es 
προθάλλειν in fronte, in vertice rei, in acie collo 
care, imperator προθδεδλημένος, qui in cuspide 


popali constitutus et el prtefeclus est, ἄρχων vpo- 
6t λημένος, qui in collegii sui cuspide collocatur, 
qui, honos recens electis habebatur. Ὁ ταῦρος 
προδάλλει ἑχυτὸν τῆς ἀγέλης, ait Epictetus apud 
Arrian. p. 89 ult., cui consentit dictio Malalie t. II, 
p. 67 : Εἰ ἔχει xà ἐξπεδίτον σου ὅλον ἄνδρα δυνάμενον 
μονομαχῆσαι χχὶ νικῆσαι ἕνα Πέρσην προθαλλόμενον 
παρ᾽ ἐμοῦ, rodire ante aciem et velut munimentum 
exercitui sesc objicere a me jussum. Hinc. παραδάλ- 
λειν τινί, ad latus alicujus se collocare, alicut se 
&djungere, discipline ejus se tradere, frequenter 
occurrit apud Diogen. Laertium. 


215 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


216 


pura custuodiat ! » Acclamationes & cantoribus et À νόσει, ἡ γῇ 80 σπήλαιον εὐτρεπίζει ὑποδέξασθαι τὸν 


populo, ut supra de prima receptione reditus ob- 
servatum recitantur. Receptio tertia intra chalcen : 
excipit ibi imperatorem tribunus Venetorum seu 
domesticus scholarum cum factione Veneta,dicunt- 
que cantores apelaticum tomo III: « Paradisum 
in Eden virgo Bethlehemi aperuit, etc. » Acclama- 
tiones vero & cantoribus et populo, ut in prima re- 
ceptione dictum, recitantur. 


δήμου τῶ Βενέτων, xal λέγουσιν ol χράχται τὸν ἀπελατιχὸν (50) y. Y^ « 


τῶν ὅλων ποιητήν" ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ τὴν ἡμετέραν προσ- 
λαδόμενος σάρκα ἐχ τῆς Ἡαρθένου, τὴν ὑμῶν *! θεό- 
στεπτον βασιλείαν φυλάξει ἐν τῇ πορφύρᾳ. » Τὰ δὲ 
τῆς 85. εὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρὰ τῶν χρακτῶν 
xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xxi ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ τῇ ςἢ ὑπο- 
στροφῆς εἴρηται. Δογὴ τρίτη ἔνδοθεν τῆς χαλχῆς. 
δέχεται χάχεϊσε ὁ δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἔγουν 
ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατιχοῦ 
Τὸν Ἐδὲμ παράδεισον 


ἠνέῳξεν ἐν Βηθλεὲμ ἡ Παρθένος s», καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρά τε νῶν χραχτῶν 
καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς xai ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ τῆς ὁποστροφῆς εἴρηται, 


VI. Receptio quarta ad Sanctos Apostolos seu ad 
soholas : stat ibi tribunus Prasinorum seu excubi- 
tor cum factione Prasina, et cantores ejus voce 
toni lll. dicunt : « Qui creaturam omnem implet 


Q. Δοχὴ τετάρτη εἰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, 
ἤγουν εἰς τὰς σχολάς" δέχεται χἀχεῖσε ὁ δημοχρά- 
τῆς τῶν Πρασίνων, ἔγουν ὁ ἐκσχοήδιτος μετὰ xai τοῦ 
περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων. Καὶ λέγουσιν οἱ 


ejusque dominus est, non inani exinanitione pro- p χράχται τοῦ περατιχυῦ τὴν φωνὴν ἤχ. y" « Ὁ mí- 


pter nos exinanitur, ut mundum superiorem ex 
genere nostro inferiori impleat. Ipse vite largitor 
cornu vestrum, Domini inorbeuniversoexaltabit 25 
genlesque omnes in servitulem rediget, el majestati 
vestre munera sicut magi offerant. » Acclamatio- 
ne8 8 cantoribus et populo, ut in secunda receptione 
dictum instituuntur. Quinta in tribunali seu ad 
lychnos : stat ibi tribunus Venetorum seu domesli- 
cus scholarum cum transitoria factione Veneta, 
dicuntque cantores apelaticum toni III : « Stella 
precurritlucelque in spelunca,eto.» Acclamationes 
a populoet cantoribus,utin prima receptionedictum 
recilaBipr. Sciendum est, δὰ normam ritumque 
festi hujus receptiones e£ acclamationes in festo 


σης χτίσεως πληρωτὴς καὶ δεσπότης ἀχενώτῳ xevo- 
ctt τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐχχκενοῦται, ἵνα τὸν ἄνω πληρώσῃ 
χόσμον ἐκ τοῦ ἡμῶν κατωτάτου γένους" ὁ ζωοδότης 
αὐτὸς τὸ κέρας ὑμῶν, δεσπόται, ἀνυψώσει ἐν πάσῃ 
τῇ οἰκουμένῃ, τὰ ἔθνη πάντα δουλώσει τοῦ προσφέ- 
pev, ὡς οἱ μάγοι, τὰ δῶρα τῷ, ὑμῶν βασιλείᾳ » τὰ 
δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρά τε τῶν χρα- 
χιτῶν xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xal ἐν τῇ δευτέρᾳ δοχῇ εἷ- 
ρηται 38, Δοχὴ πέμπτη εἰς τὸ τριδουνάλιον, ἤγουν 9 
εἰς τοὺς λύχνους" δέχεται ἐχεῖσε ὁ δημοχράτης τῶν 
Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ 
τοῦ περατιχοῦ δήμου τῶν Βενέτων, xal λέγουσιν οἱ 
κράχται τὸ ἀπελατιχὸν 85. ἔχ. γ᾽" « ᾿Αστὴρ προτρέ- 
χει καὶ λάμπει ἐν σπηλαίῳ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ 


Luminum, sancto Paschate, saucta Penlecoste et (αὶ τῆς οὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρά τε τῶν κραχτῶν 


festo Transmutationis, tum dominis ad Sancla So- 
phis abeuntibus, tum inde ad palatium revertenti- 
bus, institui. 


xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xzi iv τῇ πρώτῃ δοχῇ εἰρηται. 
Εἰδέναι δὲ χρὴ, ὅτι κατα τὸν τύπον xal τὴν τάξιν 
ταύτης τῆς ἑορτῆς γίνονται αἱ δοχαὶ xai cogn uia: 


τῆς τε M" ἑορτῆς τῶν φώτων xai τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου Πάσχα xal τῆς ἑορτῆς τῆς ἁγίας Πεντηκο- 
στῆς 9 xai τῆς ἑορτῆς τῆς μεταμορφώσεως, xxi ἀπιόντων ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφίᾳ τῶν δεσποτῶν χαὶ πάλιν 


ἀπ' αὐτῆς ὑποστρεφόντων ἐν τῷ παλατίῳ. 
CAPUT III. 


Feslum Epiphanig. Duarum factionum acclamatio- 
nes. 


Receptio prima, Venetorum, vox toni obliqui 
ΙΝ : « Hodie is qui draconum capita in aquis 


ΚΕΦΑΑ. T'. 
“Βορτὴ τῶν Φώτων (51). "Axza τῶν δύο- 
μερῶν. 
Δοχὴ πρώτη,τῶν Βενέτων, φωνὴ ἢχ. πλαγ. δ᾽, « Σήμε- 
pov ὁ συντρίψας ἐν ὕδασι τὰς χεφαλὰς τῶν δραχόντων 


VARUE LECTIOMES. 


8! ἡμῶν ed. 9*xà τὲ czced. 


83 xai εἴρ. ἐν τῇ 0. δι ed. 84 ἤἥτουν cod. ἢ. 1. et passim, 99 ἀπελάτιον 


ed. hic ut et alibi nonnunqnam € τῆς δὲ ed. 587 Πεντεχοστῆς ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS: 


(50) Carminis aut rhythmi genus hoc esse li- Ὦ ritate cantus nomen habuit, voce velut per vim ad 


quel; noa item, unde dictum sit. Cogitari posset 
fuisse carminis genus, quod accineretur abeunti, 
quo &biens προὐπέμπετο, aut quot a premoventibus 
canerelur, ὑπὸ ἀπελαυνόντων πρὸς ἀπελαύνοντα, ut 
nostri sic dicti M«rsche sunt. moduli, qui & tubis 
et Lympanis accinuntur militibus in acie proceden- 
tibus : aut repetendam esse vocem ub illa in actis 
populorum frequenti formula ἀπελα, ἀπέλα, abige, 
abige, ut in acclimationibus concilii 5 CPtani sub 
Meua : ᾿Απέλα τὰ τοῦ ᾿Αχεφάλου ἀπέλα τἀ τῶν 
αἱρετιχῶν. In exemplis tamen apelaticorum, qua 
et hic et alibi nosiri codicis produntur, nihil est, 
quod aut huic aut illi opinioni faveat. Num a cele- 


cursum adacta ? ut moletum (v. Du Cange ἢ. v.) a 
ssepius variatio vocis motu. Aut ἀπελατιχὸν idem 
est, quod pensum, quantum aliquis canere debet, 
ut missa quoque pensum valet; V. Du Cange v. 
missa, ubi hoo citat Aureliani episcopi : facite sex 
missas de lsaia propheta, h. e. sex ἀπολύσεις, ἀπ- 
ἐλάσεις, pensa. 

(91) Festum Lumínum, vel. Epiphania. Incidit in 
diem 6 Januarii. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. 
"[Symeon. Mag. p. 406. Oratio in festo Luminum 
incipit : πάλιν ὁ Ἰησοῦς ἐμός. Contin. Constantin. 
P 30. 3. Gregorii Nysseni oratio in S. Lumina seu 
estum baptismi Christi, accensis cereis celebrari 


411 


DE CERIMONIIS AULAE BYZANTIN.E LIB. I. 


τὴν χεφαλὴν ὑποχλίνει τῷ προδρόμῳ φιλανθρώπως. » A contudit, preecursori caput amice inclinat, » Re- 


Δοχὴ B', τῶν Πρασίνων, φωνὴ πλαγ. 0 * « Χριστὸς 
ἁγνίζει λουτρῷ ἁγίῳ τὴν ἐξ ἐθνῶν αὐτοῦ ᾿Εχχλησίαν. » 
Δοχὴ γ΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ. πλαγ. a * « Βυρὶ 
θεότητος ἐν ᾿ἸΙορδάνῃ 88 (52) φλόγα σόεννύει τῇς 
ἁμαρτίας » Δοχὴ δ΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ πλαγ. δ΄ " 
« Ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ Θεὸς Λόγος 9? ἐν 'Iop- 
δάνῃ σήμερον προῆλθε βαπτισθῆναι, xal τὴν χάραν 
ὁποχλίνει δουλικῶς τῷ προδρόμῳ, ὃν οὐρανῶν al 
δυνάμεις τρέμουσι χαθορῶσαι - ἀλλ᾽ ὁ τὸν κόσμον 
φωτίσας τῇ αὐτοῦ ἐπιφανείᾳ ὑψώσει χαὶ μεγαλυνεῖ 
τὸ χράτος τῆς ὑμῶν βασιλείας εἰς εὐτυχίαν xal δό- 
ξαν Ρωμαίων, » Δοχὴ ε΄, τῶν Πρασίνων, ἤχ. πλαγ. 
δ΄ - « Χριστὸς ἐνδύεται ῥεῖθρα φιλανρρώπως τοῦ Ἰορ- 
δάνου. » Δοχὴ ς΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ. πλαγ. α΄ * 
« Ἰ]υρὶ τῆς θεότητος Ἰορδάνου » καὶ τὰ ἑξῆς. ᾿Αχ- 
τολογία τῆς ς΄ δοχῆς " λέγουσιν οἱ χράχται * « Ὁ 
βαπτισθεὶς ἐν ὕδασιν ᾿Ιοοδάνου. » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς 
ἐχ τρίτου * « Πολλοὶ ὁμῖν χρόνοι. » Ol χράχται" 
« Καὶ τὴν κάραν ὑποχλίνας δουλικῶς τῷ προ- 
δρόμῳ. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου " « Πολλοὶ 
ὑμῖν χρόνοί. » Ol χράχται “ « Τοὺς χρόνους ὑμῶν 
πληθυνεῖ σὺν ταῖς αὐγούσταις xal τοῖς πορφυρογεν- 
νήτοις * » ὁ λαός * « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ θεὸς τὴν 
ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη. » 
Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν τῇ αὐτῇ ἑορτῇ. 

Δοχὴ α΄, τῶν Βενέτων, ἀπελατιχὸν ἤχ. πλ΄γ, α΄ " 
« 'O συνάναρχος τῷ Πατρὶ Θεὸς Λόγος » xal τὰ 
ἑξῆς. Δοχὴ β΄, τῶν Πρασίνων, ἀπελατικχὸν ἤχ. Y^ 
ε Ὁ φωτίζων (53) ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐδαπτίσθη 
ὕδατι ἐπιγείῳ, xxi τὸ φῶς τοῦ βαπτίσματος ἐδωρή- 
σατο ἀνθρώποις * ἀλλ᾽ ὁ ταῦτα “ελέσας Χριστὸς φιλ- 
ανθρωπίᾳ τὸ ὑμέτερον βασίλειον χράτος χατὰ σει- 
ρὰν (54) ἀδιάδοχον χελεύει εὐτυχεῖν Ῥωμαίοις 9" xai 
βασιλεύειν.» Δοχὴ γ΄, τῶν Βενέτων, ἀπελατιχὸν ἔχ. 
πλαγ. a c « Ὁ κεφαλὰς τῶν δρακόντων, εὐεργέται, 
ἐν Ἰορδάνου τοῖς ῥεύμασι συντρίψας, πρὸ ποδῶν 
ὑμῶν συντρίψει τὰς κεφαλὰς τῶν Βαρδάρων " θεό- 
στεπτοι εὐεργέται, ἡ Τριὰς ἧ τρισάγιος τὰς νίχας 
ὑμῶν πληθυνεῖ " ὁ βαπτισθεὶς ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ σάρχσ 
xal ἁγιάσας τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων. » Δοχὴ δ΄, τῶν 
Πρασίνων, &rtÀatixóv ἤχ. 0 * « Ὁ τῇ παλάμῃ βα- 
πτισθεὶς σήμερον τοῦ Προδρόμου τῇ φριχτῇ αὐτοῦ 
παλάμῃ βασιλεῖς ὑμᾶς χηρύττει (55), θεόστεπτοι 


ceptio secunda, Prasinorum, vox toni obliqui IV : 
« Christus sancto lavacro collectam sibi e gentibus 
Ecclesiam expiat.» Receplio tertia, Venetorum, 
vox toni obliqui I: « Igne divinitatis in Jorda- 
ne flammam peccati exetinguit. Receptio quarta, 
Venetorum, vox obliqui IV : « Costernus Patri 
Deus, Verbum, hodie in Jordanem, ut baptizetur, 
descendit, et caput more servi precursori inclinat, 
quem coelestes Potestates intuentes contremiscunt. 
Sed qui apparitione sua mundum illuminavit robur 
majestatis vestre ad felicitatem et gloriam Roma- 
norum augeat et exaltei! » Receptio quinta, Pra- 
sinorum, vox toni obliqui IV : « Cbristus amore 
hominum Jordanis fluenta subit. » Receptio sexta, 


B Venetorum, vox toni obliqui IV : « Ignedivinitatisin 


Jordane, etc. » Acclamatio in sexta receptione : 
dicunt cantores : « Baptizatus in aquis Jordanis. » 
Cl&mal et populus ter : « Longa vobis tempora ! » 
Cantor: « El caput servi more precursori incli- 
nans, » Clamat el populus ter : « Longa vobis tem- 
pora! » Cantores: « Tempora vestra cum augusta- 
bus et porphyrogennetis $6 augeat! » Populus: 
« Longevam Deus per multos etc. » 


Reditus dominorum eodem festo. 


Receptio prima, Venetorum, apelaticum toni obli- 
qui I « Cozeternus Patri Deus, Verbum, etc. » Secun- 
da, Prasinorum, apelaticum toni obliqui III : « Illu- 
minansinSpiritu saneto baptizatusest aqua terrestri, 
lumenque baptismi hominibus donavit, Sed qui, 
hec, amore in homines incitatus, fecit Christus, 
imperatoriam majestatem vestram per non inter- 
ruptam seriem annorum felices reddere Romanos 
et imperare jubeat ! » Receptio tertia, Venetorum, 
toao obliquo I : Qui capita draconum, o benigni 
principes, in Jordanis fluentis contrivit, ante pedes 
vestros Barbarorum capita conterat | A Deo coro- 
nali benefactores, ter sancta Trinitas vestras vic- 
torias augeat: qui baptizatusest pronobissecundum 
carnem et aquarum naturam sanctificavit. » Quarta 
Prasinorum, apelaticum toni IV :« Baptizatus hodie 
Precursoris manu, sua tremenda tnanu vos, 
imperatores ἃ Deo coronali benefactores, pre- 


VARLE LECTIONES. 


"5 θεότητος Ἰορδανοῦ cod. 89 Θεὸς, λόγος ed. 


90 Ρωμαίους ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


solitum, memoratur Lambeccio Comm. Vindob. ἢ) pro baptizare usurpant. Unde iptelligitur lusus in 


I. πὶ, 6, cod, 111.]* Vid. Codin. Offic. c. 8. Appel- 
lationis ratio apparet e verbis paulo inferioribus 
C. 10: ὁ τὸν κόσμον φωτίζειν τῇ αὐτοῦ ἐπιφανείᾳ. 
Est enim natalis apparit'onis Christi in carne, 
quam propterea quod luminosa, illustris esset, el 
Lumina appellarunt, et accensis luminibus cele- 
brarunt, nec non baptismo, qui absque luminibus 
non erat, initiandis ardentes cereos tenentibus. 
Qua de re alias agimus. 

(52) Liquet aliquid deesse : quod dum suggerant 
meliores libri, acquiescamus conjecture  Lei- 
chiane. 

(93) Greci novi φωτίζειν et. pro. illuminare et 


ambiguo verbi. 

(54) Greci sobolem alicujus per ssecula conti- 
nuataim, stemma genealogicum., Get piv, id est ca- 
lenam, dicunt, ut nos arborem. Σειρὰ ἀδιάδοχος est 
Beries generis desinens, quam alia series non ex- 
cipit. Conf. qua ad p. 157. De verbo διαδέχεσθαι 
cessare, desinere, dicam. 

(55) Qualis dictio παλάμῃ xroo:tec! Voce pre- 
dicatur, non manu. Exepecles χοίει &ut στεφανοῖ 
vel simile quid, quod manus faciat. Veiuin /Ethio- 
pem lavet, qui balbutiem infantilis evi corrigere 
instituat. 


419 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


dioat, unctosque orbi universo ostendit. Lavacro À 


enim sanctificans, integritatis oleo majestatem 
baptizat, salutem Romanis οἱ maximum auxilium 
et gloriam imperii donat. » Receptio quinta, Vene- 
torum, apelatieum toni obliqui IV ; « Lumen ma- 
terialiter |n corpore apparuit, ut nos lumen facti 
cum Dei luce commisceremur: presto esi aqua 
implens et perficiens spiritu: una ad ipsum acce- 
damus, ut una oum eo exaltemur. Signati sumus 
arcano modo, qui virtutem mysterii cognovimus, 
suscepimus omnes secundum, non primum, Ada- 
mum, ut renati. » Acclamationis verba cantanlur & 
precentoribus et populo, ut ín ceeteria factionibus. 
Postremo cantores quoque aoclamant: « Adorantes 
Chrieti manifestati gloriam.» Populus: « Diutissime 
majestatem vestram Deus custodiat ! » 


ὁ λαός * « MoAuypóvtov ποιήσει ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν. » 
Β 


41 CAPUT IV. 
Acclamationes in sancti Paschatis festo. 

Receptio prima Venetorum, vox toni I : « Di- 
vine resurrectionis potentia mortis bellam solu- 
tum est. » Secunda, Prasinorum, vox toni I: 
« Lucis inaccessm faces mortuis, qui in tenebris 
erant, illuxere. Christus enim mortuus apparuit, 
morte mortem exestinguens, captivos post tres 
dies resurgens exsuscitavit. Ipse gloriam vestram, 
domini, diu in purpura custodiet ! » Receptio ter- 
tta, Venetorum: vox toni III: « Pascha Domini 
hodie videntes, melodice et unanimiter clamamus. » 
Quarfa; Venetorum, vox tonf 1 * « Divine resur- 
reotionis potentia meftís, etc. » Quinta, Veneto- 
rum, vox toni I: «ZBternum cum Patre imperans 
ultimis diebus temporaliter cum hominibus con- 
versatus fuit et in cruce tartarum mortemque ca- 
ptivam ducens, post tres dies sua resurrectione 
mortuis resuscitationem renovat. Ipse cornu ve- 
strum, domini, victoriis contra Barbaros exalia- 
bit! » Receptio sexta, Venetorum, vox toni III : 
« Lucis inaccess» faces, » ete. Acolamatio in sexta 
receptione : dicunt cantores: « Creator omnium 
et Dominus. « Clamat et populus ter: « Multos 
annos vobis. » Cantores : « Mirabiliter e sepulcro 


C 


330 


εὐεργέται, καὶ Χριστοὺς 9! (56) ὑμᾶς δειχνύει πάσῃ 
τῇ οἰχουμένῃ. Τῷ λουτρῷ γὰρ ἁγιάσος, τῆς ἀφθαρ- 
σίας τῷ ἐλαίῳ βαπτίζει τὴν βασιλείαν, σωτηρίαν 
δωρούμενος τοῖς Ῥωμαίοις xal ἀντίληψιν (67) με- 
γίστην καὶ δόξαν τῆς βασιλείας. » Δοχὴ ε΄, τῶν Be- 
νέτων, ἀπελατικὸν ἔχ. πλαγ. 0^ Τὸ φῶς ἐπέφα- 
vev ὑλιχῶς ἐν σώματι, ἵνα φῶς γενόμενοι Θεοῦ φωτὶ 
μιγῶμεν. Ηάρεστιν ὕδατι πλύνων καὶ τελειῶν τῷ 
πνεύματι, Γσυγκατέλθωμεν τούτῳ, ἵνα συνανυψωθῶ - 
μεν. Σημειωθῶμεν μυστιχῶς τοῦ μυστηρίου τὴν 
ἰσχὺν ἐγνωχότες, ἀναλάδωμὲν οἱ πάντες τὸν δεύτε- 
pov μὴ τὸν πρῶτον ᾿Αδὰμ ὡς ἀναγεννηθέντες.» Τὰ 
δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ἄδονται παρά τε τῶν χραχτῶν 
καὶ τοῦ A400, καθὼς xal ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ 
δὲ τελευταῖον ἄχτον λέγουσιν οἱ χράχται * « lipoc- 
κυγήσαντες τοῦ ἐπιφανέντος Χριστοῦ τὴν δόξαν * » 


ΚΕΦΑΛ. Δ'. 
ἴλχτα τῇ bopti τοῦ ἁγίου Πάσχα. 

Δογὴ πρώτη, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἔχ. α΄ " « Θεϊχῆς 
ἐγέρσεως δυναστείᾳ ὁ τοῦ θανάτου πόλεμος διελύθη.» 
Δοχὴ B', τῶν Πρασίνων, φωνὴ ἔχ. α᾽ * « Φωτὸς 
ἀπροσίτου λαμπηδόνες νεχροῖς ἐπέλαμψαν τοῖς ἐν 
σκότει. Χριστὸς γὰρ ὥφθη νεχρὸς ἐν τάφῳ, θανάτῳ 
θάνατον θανατώσας, συνανέσχησε τοὺς δεσμίους τῇ 
τριημέρῳ αὐτοῦ ἐγέρσει " αὐτὸς τὴν δόξαν ὑμῶν, 
δεσπόται, εἷς μῆχος χρόνων φυλάξει Ἐν τῇ κορφύρᾳ. » 
Δοχὴ γ΄. τῶν Βενέτων, φωνὴ y. γ᾽ « Πάσχα Κυ- 
ρίου σήμερον χαθορῶντες μελῳδικῶς χραυγάζομεν 
καὶ 5 ὁμοφρόνως. » Δοχὴ δ΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ fy. 
a " « θεϊκῆς ἐγέρσεως δυναστείᾳ, » καὶ τὰ ἑξῆς. 
Δοχὴ v, τῶν ΠΙρασίνων, φωνὴ Ty. α΄ * » Ὁ ἀχρόνως 
τῷ Πατρὶ συμδασιλεύων ἐπ᾽ ἐσχάτων τοῖς ἀνθρώποις 
χρονικῶς συνανεστράφη 5, xit ἐν τῷ σταυρῷ τὸν 
ἄδην xal θάνατον αἰχμαλωτίσας, ξριημέρῳ αὐτοῦ 
ἐγέρσει τοῖς νεχροῖς τὴν ἀνάστασιν ἐγχαινίζων (56)." 
αὐτὸς τὸ χέρας ὁμῶν, δεσπόται, ἀνυψώσει ταῖς νί- 
καις χατὰ Βαρδάρων. » Δοχὴ ς΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ 
fy. γ΄ « Φωτὸς ἀπροσίτου λυμπηδόνες » χαὶ τὰ 
ἑξῆς. ᾿Αχτολογία τῆς ς΄ δοχῆς. Λέγουσιν οἱ κράχται " 
« 'O τῶν πάντων Ποιητὴς xal Δεσπότης.» Φθογγεῖ 
xai ὁ λαὸς ἐκ γ᾽ « Πολλοὶ ὑμὶν χρόνυι. a Οἱ χρά- 


VARLE LECTIONES. 
$9 χρηστοὺς cod. 533 xal om. cod. 58 συνανετράἄφη ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS, 
(56) M. χρηστούς. Quorum utrum prestet, in D ut sepe fecit Habertus in Pontificali. 


dubio relinquo. Unctine fuerint novi imperatores 
CPtani, disputo ad p. 218. 

(57) Auxilium. Proprie est reprehensio, seu ap- 
prehensio a postica, vel retractio lapsi aut pro- 
clivis in ruinam. ᾿Αντιλαμδάνεσθαί τινος 68ὶ idem 
nostro sich. jemandes annehmen, pro curare, solari, 
juvare aliquem, ejus curam suam facere, ad se 
trahere, Vid. Infra p 30, 203. et Constantin. Vit. 
Basil. p. 141. Hinc intelligas illud Sexti Empirici 
Pyrrhon. 1: ᾿Αλλὰ xal τῶν αὐτοῦ παθῶν ἀντιληπτι- 
χὸς ἐστι xai παρηγοριχός, solatur et mulcet ejus 
passiones ; proprie reprebendit eas ab excessu, aut 
&d se trahit, putat eas ad se pertinere. ᾿Αντίληψιν 
τῶν δημοσίων πραγμάτων, procurationem rei pu- 
blic:? habet Ced:en. p. 490. et Contin. Theophan. 
p. 88. Potest quoque reddi vocabulum protectio, 


(58) Resurrectionem morluis enceniare est mor- 
tuis in resurgendo preire suo exemplo, resurre- 
ctiunem ordiri, mortuis resurrectionem ut rem no- 
vam et insuetam prestare, exhibere, monstrare, 
mortuos resurrectione initiare. Est enim tmitiare 
aliquem aliqua re eum illius rei notitia et experi. 
mento, antea incognile, imbuere, instruere. En- 
ceniare &it Da Cange Gloss. Lat. ἢ. v., ἐγκαινί- 
ζειν, ost intliare vel. aliquid primo exercere vel in- 
duere : unde vestem noval, encaniat, qui primo eam 
induit vel portat. [nde est ἐγκαινίζειν urbem, bal 
neum publicum, statuam, circum, ecclesiam ini. 
tiare, innovare, pro prima vice usurpare, initium 
facere utendi eorum unoquoque, secundum indo- 
lem cujusque. 


Y 


221 


DE CERIMONIIS AULJ& BYZANTINJE LIB. I. 


κται * « Ὁ ἄναστὰς παραδόξως ἐκ τάφου.» Φθογγεῖ À resprgons, » Clamat et populus ter: « Longa vo- 


xai ὁ λαὸς ἐκ q^ « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, » ΟἹ xp&xtat * 
« Καὶ τὸ χαΐρε δεδωχὼς μυροφόροις (59). » Φθογγεῖ 
xai ὁ λαὸς ἐχ τρίτου - Πολλοὶ ópiv χρόνοι. » Ol 
xpdxtat « Τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθυνεῖ σὺν ταῖς 
αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις, » 'O λαός" 
« Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν 
σας εἰς πολλὰ ἔτη. » 
Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν τῇ αὐτῷ ἑορτῇ. 

Δοχὴ α΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ. a^ « Τὸ μέγα 
καὶ σεβάσμιον τῆς ἀναστάσεως μυστήριον λαμπρυ- 
νομένη σήμερον ἣ χτίσις ἑορτάζει' ὁ γὰρ τῆς δόξης 
Κύριος τὸ σχυθρωπὸν ἀφανίσας τοῦ θανάτου καὶ τὰ 
τοῦ -ἄδου σχυλεύσας βασίλεια, συνανέστησε τοὺς 
πάλαι τεθνεῶτας, χαρὰν ἀνεκλάλητον χαὶ θεῖον 


bi& tempora.» Cantores: « Et qui salutem un- 
goenta afférentibus dixit. » Clamat et populus ter: 
« Long£ vóbi$-teippra ! » Cantores: « Tempora 
vobis, augustábus δὲ -potphyrogennetis augeat! » 
Populus : « Longevam eye Saorgin, eto. » 


Reditus dominorum eodem festo. * “92 δ. 

Receptio prima, Venetorum, vox lonil: « M4- 
gnum et venerandum resurrectionis mysterium 
splendens hodie oreatura celebrat. Dominus enim 

glorie terrorem morlis removit, inferorum regnum ὦ 
spoliavit, quondam mortuos una excitavit, ineffa. 
bile gaudium ac divinum Pascba! Mirabiliter ce- 


Hácya **. Τελεῖται παραδόξως, μεγαλύνεται τὸ κρά- p lebratur, augetur robur vestrum, domini, ad glo- 


τος ὑμῶν, δεσπόται, εἰς δόξαν, εἰς καύχησιν, εἰς 
ἀνέγερσιν (60) τῶν Ρωμαίων. » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας 
ἄχτα ᾷἄδονται παρὰ τῶν κραχτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς 
καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ δὲ τελευταῖον ἄχτον 
λέγουσιν ol χράχται " « Καλῶς ἦλθον οἱ δεσπό- 
ται σὺν ταῖς αὐγούσταις xal τοῖς προφυρογεννή- 
τοις. » Ὁ λαός * « Καλῶς ἔλθετε. » Οἱ χράχται᾽" 
« ἸΙροσχυνήσαντες τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ τὴν δό- 
— Eav. » Ὁ λαός " « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ Θεός. » 
Δοχὴ β΄, τῶν Πρασίνων, ἀπελατικὸν ἔχ. a" « Σή- 
pspov τὸ τοῖς ἀγγέλοις ἀπόῤῥητον ἐχτελεῖται τῆς 
ἀναστάσεως μυστήριον. Ὁ γὰρ ἐμπιμπλὼν πᾶν ζῶν 
εὐδοκίας σαρχὶ θανατοῦται ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὴν 
ἄπληστον τοῦ ἅδου τυραννίδα αἰχμαλωτεύει, νεχρώ- 
σας τὸν νεχρωτήν * νῦν ἠφανίσθη τὸ πρὸ αἰώνων 
αἶσχος, νῦν ἐξένθησεν dj χαρὰ τῶν περάτων (θὲ). Ὁ 
παντάναξ δὲ Θεὸς καὶ ζωοδότηςγ τοὺς δεσπότας φύ- 
λαττε ἐν τῇ πορφύρᾳ. » Δοχὴ γ΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ 
TX. « Σταυρὸν καὶ θάνατον ὑπομείνας Χριστὸς, 
κατῆλθεν ἐχὼν ἐν τάφῳ, xai τὰς τοῦ ᾷδου συντρίψας 
πύλας τῇ θεϊχῇ αὐτοῦ ἐξουσίᾳ, πᾶσιν ἀνάστασιν 
ἐγχαινίζει τοῖς ἀπ᾽ αἰῶνος νενεχρωμένοις. "IT. χτίσις 
σήμερον ἑορτάζει διπλοῦν τὸ Πάσχα τῆς σωτηρίας, 
ὁρῶσα τὸ σκῆπτρον ὑμῶν, δεσπόται, τῇ ἀναστάσει 
Χριστοῦ συνανατέλλον, » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα 
ἄδονται παρά τε τῶν κραχτῶν xxl τοῦ λαοῦ, καθὼς 
καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς Soyatc. Τὸ δὲ τελευταῖον λέγουσιν 
οἱ χράχται. « Προσχυνήσαντες τοῦ ἀναστάντος Χρι- 
στοῦ τὴν δόξαν. » 'O λαός * « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ 
Θεὸς τὴν » x. x. À. Δοχὴ δὲ τετάρτή, τῶν Ηρασίνων 
φωνὴ ἤχ. γ᾽ * « Ηάσχα Κυρίου σήμερον καθορῶντες » 
xai τὰ ἑξῆς. Δοχὴ ε΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ, α΄. 
« ᾿Εγκαινίζεται σήμερον τῶν ἀνθρώπων ἣ φύσις, 
παραδόξως ix φθορᾶς μεταπλαττομένη πρὸς ἀφθαρ- 
σίαν, στολίζεται τὴν στολὴν τῆς προτέρας δόξης, 
μηκέτι τῷ θανάτῳ κατεχομένη. Ὁ γὰρ ἔχων τὸ 


riam, famam et salutem Romanorum.» $48 
Acclamationis autem verba ἃ precentoribus οἱ po- 
pulo, utin coxteris receptionibus, cantatur. Ultimum 
cantores dicunt: Pulchre venerunt domini cum 
augustabus et porphyrogennetis. » Populus : « Pul- 
chre venistis. » Cantores : « Adorantes resurgen- 
tis Christi gloriam.» Populus : » Longevam 
Deus, » etc. Receptio secunda, Prasinorum, ape- 
laticeum toni I:« Hodie impenetrabile angelis 
resurrectionis mysterium celebratur. Omne enim 
vivum gratia replens in carne ut homo occiditur, 
el ineatiabilem orci tyrannidem captivam ducit, 
occisore occiso: nunc aternum evanuit oppro- 
brium, nunc exsurgit geudium terminorum. Rex 
omnium Deus viteque dator, serva dominos in 
purpura | » Tertia, Venetorum, vox loni 1: « Cru- 
cem mortemque perpessus Christus, sponte in se- 
pulchrum descendit, contritisque divina potentia 
sua orci portis, omnibus in seculo mortuis resur- 
reclionem renovat. Creatura hodie duplex Pascha 
salutis celebrat, videns sceptrum vestrum, domini, 
cum Christi resurreotione una exorlens. » Accla- 
mationis &cta & cantoribus et populo ut in caeteris 
factionibus cantantur. Postremo  precentores 
dicunt : « Adorantes Christi resuscitati  glo- 
riam, » ete. Populus : « Longevam Deus fa- 
ciat, elc. » Receptlo quarta, Prasinorum ? vox 
toni III : « Pascha Domini hodie intuentes, » elc. 
Quinta, Venetorum : vox toni I:« Renovatur ho- 
die humana natura, admirandum in modum ex 
corruptione in integrit&tem transmulata : induit 
prioris glorie vestimentum, nom amplius ἃ morte 
superanda. Tenens enim robur mortis cowternum 
Patris et eque inaocessum Verbum, orci regnum 
spoliavit, solvit captivorum vincula, libertatem om- 
nibus donavit : hio custodiet robur majestatis, ad 


VARLE LECTIONES 


94 χαρὰ ἀνεχλάλητος xa! θεῖον Πάσχα τελεῖται ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(59) Ad mulieres unguenta ad sepulerum Christi 
ferentes respicitur Marc. xvi, 1 ; v. Du Cange Gloss. 
Gr. v. Μυροφόροι. 

(60) Hinc corrigatur Contin. Constant. p. 264, 


ubi ἄνεσιν legitur. Opponitur τῇ χαταπτώσει τῶν 
Βαρθάρων ; v. p. 29. 

(61) Gaudium totius terrarum orbis, ligata τοῦ 
κόσμου νὰ τὰς ees Seer s, SENSSORENSS 


923 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


224 


laude^ , gloriam et salutem Romanorum. » Acela- Α κράτος τοῦ 9avirou, ὁ τοῦ Πατρὸς συνάναρχος xai 


mationis acta ἃ cantoribus οἱ populo ut ia*cgle- 
ris cantantur. Ultimum vero cantdreg'- diquht : 
« Adorantes resurgentis Chris! dldfi&m : » Popu- 
lus: « Longevap Deus, v.efo.*.— ὁ 


συναίδιος λόγος, σχυλεύσας τὰ βασίλεια τοῦ ἅδου, 
ἔλυσε τὸν δεσμὸν τῶν αἰχμαλώτων, πᾶσι δωρησάμε- 
νος ἐλευθερίαν. Ὃς xal φυλάξει τὸ χράτος τῆς βα- 
σιλείας εἰς δόξαν, εἰς xaóyr μα, εἷς ἀνέγερσιν Ῥω- 


-- P -- ^ * M » bd - 
μαίων. » Τὰ δὲ τῆς etu M A ἄχτα ἄδονται παρά τε τῶν χραχτῶν xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xxi ἔν ταῖς λοιπαῖς 
- ^ , , ^-— 4 
δοχαῖς," Τὰ δὲ γέλευταῖον ἄκτον λέγουσιν οἱ χράκται " « Προσχυνέσαντες τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ τὴν 
Φ 


«δ ὀξοῖν͵ »0*Xaóc "« Πολυχῤόνιον. x 


t 29 CAPUT V. 
Acta in feria secunda septimana renovationis. 


Peracto ecclesiastico officio, quando domini 
mense assident, Venetorum organum sonat, et di- 
cit populus : « Sancta. » Organo silente, precen- 
lores : « Ter sancte, cum dominis simul impera. » 


Clamat et populus ter: « Ter aancte. » Cantores: p 


« Et tu eorum curam in omnibus suscipe. » 
Clamat et populus ter : « Ter sancte. » Cantores: 
« Augens vitae tempora. » Clamat et populus ter: 
« Ter sanete. » Cantores: « Ad perfectam leti- 
tiam Romanorum. » Ulamat et populus ter : « Ter 
sancte. » Cantores : « Cum piis Deique amantibus 
conjugibus. » Clamat et populus ter: « Ter san- 
cte. » Cantoreg : « Et venerandis porphyrogennetis 
in purpura. » Clamat et populus ter: « Ter san- 


. ete. » Cantores: « Et. Venetorum, fidelium servo- 
"yum vestrorum. » Clamat et populus ter: « Ter 


cte. » Cantores : « Resurgens Deus noster, do- 
minos custodi, » Clamat et populus aimliter ter: 
« Resürgens Deus nostery'domlnos custodi. » Can- 
tores : « Spiritus sancte, augustas serva | » Popu- 
lus eadem ter.» Cantores: « Mater Dei nostri, 
custodi porphyrogennetos. » Eadem populus ter. 
Cantores : « Domine, vitam eorum per nos- 


KEÓAA. E. 
"Axt& τῇ ἑορτῇ τῇ δευτέρᾳ τῆς διαχαινησι- 
μου 95 (62.) 

Μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐχχλησίας, ὅτε ἀχουμδί- 
σωσιν (63) οἱ δεσπόται ἐπὶ τῆς τραπέζης, αὐλεῖ τὸ ὄρ- 
γᾶνον τῶν Βενέτων, xai λέγει ὁ λαός" « ᾿Αγιαχάς (64).» 
« Καὶ ὅτε παύσῃ τὸ ὄργανον, λέγουσιν οἱ χράχται " 
« Τρισάγιε, συμδασίλευσον τοὺς δεσπότας 9. » Φθογγεῖ 
xal ὁ λαὸς ix τρίτου " « Τρισάγιε. » ΟἹ χράχται : 
« Καὶ σὺ αὐτοὺς θεράπευσον ἔπὶ πᾶσιν.» Φθογγεὶ 
καὶ ὁ λαὸς tx γ΄" « Τρισάγιε, « Οἱ χράχται * « Πλεον- 
άἄζων τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνους. » Φθογγεῖ xai ὁ 
λαὸς ἔχ γ΄. « Τρισάγιε. » Ol χράχται" « Bic. τελείαν 
χαρμονὴν τῶν Ῥωμαίων. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ix 
Y « Τρισάγιε. » ΟἹ χράχτα! " « Σὺν αὐγούσταις εὖ- 
σεδέσι φιλοθέοις. » Φθυγγεῖ καὶ ὁ λαὸς Ex γ΄" « Τρισ- 
ἀγνε. » Οἱ κράχται * « Καὶ τοῖς τιμίοις πορφυρο- 
γεννήτοις ἐν τῇ πορφύρᾳ. » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ἐχ 
τρίτου * « Τρισάγιε. » Ol κράχται" « Καὶ Βενέτων τῶν 
ἡνησίων ὑμῶν δούλων. » Φθογγεῖ χαὶ ὁ λαὸς Ex γ᾽ 
« Τρισάγις. » Ol χκράχται * « "Ec, ὁ ἀναστὰς θεὸς 
ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε. » Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως 
ix τρίτου" » Οἱ ἐς (65), ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν͵ τοὺς 
δεσπότας φύλαττε. » Οἱ χράχται * « νεῦμα τὸ παν- 
άγιον τὰς αδγούστας σχέπασον (66). » Καὶ ὁ λαὸς 
ὁμοίως Ex γ΄. OV χράχται * « Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, 


tram. » (II. Hymnus toni I: « Aperiantur sepul- φύλαττε τὰ πορφυρογέννητα. » Καὶ ὁ λαὸς ἐχ γ΄. Ol 


VARLE LECTjONES 
᾿ 95 διχαινησίμου R.. διαχινησίμου cod. et. ed. 9* τοῖς δεσπόταις conj. Leich. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS 


(62. Sic frequenter in hoe codice est exaratum 
ro διαχαινησίμου. Ἢ διαχαινήύσιμος ἑδδομὰς, vel 
TNR τοῦ διαχαινησίμου (ita Greci novi efferunt 
pro τῆς διαχαινήσεως), septima  renovationis, vul 
vulgo vertunt, (non prorsus recte, nisi renovatio- 
nis vocabulum pro gestatione novarum vestium 
accipiatur, quee significato medio &evo usitata ho- 
die exoluit,) est ea, que diem Paschatis immediate 
sequitur. Greci enim septimanam a die lune or- 
diuntur, et finiunt in dominica. Vid. Du Cange Gl. 
Gr. b. v. Dicitur ἡ διακαινύήσιμος, quia. neophyti 
illa septimana διὰ καινῶν in albis, quasin baptismo 
vigilia Paschatis acceperant, incedebant, et ἡ Ka:- 
vi, nempe Κυριαχή, Dominica nova, dicebatur, iu 
quas novas et candidas vestes pro ultima vice ge- 
stabant, seu deponebant. Methodius patriarch. 
"CPtanus de iis, qui abnegarunt : Βαλλέσθω ἱμάτια 
χαινὰ xatà τὸν τύπον τῶν βαπτιζομένων. Vestes 
ille ἃ Latinis quidem albe, ἃ candore, Grecis vero 
αἱ xatval appellabantur. Terminatio «pov novis 
Grecis valde frequentatur, pro nomine substantivo 
terminato in «c, ut τὸ διακαινήσιμον pro. διακαίνη- 
σις, processio in novis vestibus ; τὸ ἀναλήψιμον pro 
3 ἀνάληψις ; αἰτήσιμον οἱ αἰτήσιον pro. αἴτησις. Ita 
quoque ἀσπαστικὸν pro osculo, ἀσπασμῷ vel actu 
osculandi. Glosse: Labratum, φίλημα βασιλιχὸν. 


ἀσπαστιχὸν βασι λέως. 

(63) Non putem neg andam Luitprando fidem, qui 
in legatione ait, Graecos imperatores in solemni- 
bus conviviis per dies festos non assedisse mensis, 
sed accubuisse vetusto more. Putem itaque, ver- 
bum ἀχουμδίζειν, ubi occurrit in hoc codice. (oc- 
currit autem sepius in Cletorologio,) per accum- 


D bere reddi debere. 


(64) Quid illud χας sibi velit, nescio. Videtur ad 
illa vulgaria pertinere, qualia in hoc codice in 
Laudibus passim occurrunt, ut paulo post ἔς, et οἱ 
ἐς, vavà, etc., quorum ratio dari nulla potest, ne- 
que debet. 

(65) Recurrit sepius in hoc codice. Est procul 
dubio idem, quod ééc, heus, exclamatio ; v. Du Cang. 
v. iic, pro quo etiam εἷς habemus; item ας apud 
Symeon. Mag. p. 495, item ot ἐς, quod aliud nibil 
quam Aue, ohe. 

(66) Est. votum Augustabus proprium, quas, 
optant populi, ut Spiritus sanctus obumbret, te- 
gat obnubat. Quia nempe velo nupte prodibant. 

imile illud Hincmari in coronatione Judithe, cum 
nuberet Edelfredo, regi Anglorum : Nubas in. Chri- 
Ho οὐπιιρία nube colesti εἰ refrigerata. gratia. spi- 
rituali. 


495 DE CERIMONIIS AULA BYZANTINJE LIB. I. 226 
xodx:xv « Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν, » A cra et mortui resurgant ! Dominus enim hodie 8 
(B.) Φωνὴ ἤχ. a. e ᾿Βξανοιγέσθιυσαν τάφοι, xzi — sepulcro surrexit. Gaudeant viventes, et ob vitam 
νεκροὶ ἐξαναστήτωσαν᾽ ὁ γὰρ Κύριος ix τάφου 517. exsultent : mortis enim stimulus hodie evanuit. 
σήμερον ἐξανέστη. Εὐφραινέσθωσαν οἱ ζῶντες xal —Candidam vestem creatura, laudans Creatorem, in- 
ζωῆς (67) ἔντρυφάτωσαν' τοῦ γὰρ θανάτου τὸ χέν- — duat: peccati enim tyrannis hodie sublata est. 
τρον σήμερον ἠφανίσθη. ᾽λευχειμονείτω 1j χτίσις τὸν Valde exsuitet, urbs vestra, domini, divinitatem 
κτίστην ἀνευφημοῦσα᾽ ἣ τυραννὶς γὰρ τῆς ἁμαρτίας — in trinitate hodie adorans, in perniciem Barbaro- 
σήμερον χαθῃρέθη. ᾿Αγαλλιάσθω μεγάλως ἡ πόλις rum et Romanorum salutem. » Post hanc cantio- 
ὑμῶν, δεσπόται, θεότητι τῇ iv Τριάδι σήμερον mpos- nem dicunt apelaticum toni [ : « Magnum ac vene- 
χυνοῦσα, εἷς χατάπτωσιν Bap64dpov καὶ ἀνέγερσιν randum resurrectionis mysterium, etc. » Postquam 
Ῥωμαίων. » Kal ἀπὸ φωνῆς (68) λέγουσιν ἀπελα-. — Venetorum factio acclamare desiit, populus Pra- 
vxóv yr α΄, » Τὸ μέγα xai σεδάσμιον μυστήριον — Sinus similiter acclamat et apelaticum toni I dicit : 
τῆς ἀναστάσεως » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετὰ τὸ τελειῶ- « Hcdie ineffabile angelis mysterium, etc. » Quo 
σαι τὸν δῆμον τῶν Βενέτων ἀκτολογεῖ ὁμοίως χαὶ ὁ finito, Venetorum pracentores: « Domine, serva 
δῆμος τῶν Πρασίνων, καὶ λέγει ἀπελατιχὸν jy: α΄ — Romanorum dominos! » Clamat et populus ter: 
« Σήμερον τὸ τοῖς ἀγγέλοις ἀπόῤῥητον » χαὶ τὰ ἑξῆς. pg « Domine, serva ! » Cantores: « Domine, a te co- 
Kai μετὰ τὸ τελειῶσαι τὸν δῆμον τῶν Πρασίνων —ronatos serva! » Clamat et populus ter: « 80 Do- 
λέγουσιν οἱ χράκται τῶν Βενέτων᾽ « Κύριε, σῶσον — mine, serva » Cantores : « Serva Domine, impe- 
τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων. » Φθογγεῖ xai ὁ λαὸς Ex — ratores cum augustabus et porphyrogennetis ! » 
4. « Κύριε, σῶσον.» Ol xpdx:av « Κύριε, σῶσον — Clamat et populus ter: « Domine, serva! » Can- 
τοὺς Ex σοῦ ἐστεμμένους" » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ἐκ γ΄. — tores: « Qui resurrexisti, Deus noster, dominos 
« Κύριε, σῶσον. » Ol χράχται, « Κόριε, σῶσον τοὺς — Serva! » Idem ter populus. Cantores: « Spiritus 
δεσπότας σὺν ταῖς αὐγούσταις xai τοῖς πορφυρογεν- sancte, Augustas protege! » Clamat et populus 
víixotc. » Φθογγεὶ xal ὁ λαὸς Ex. γ᾽. « Κύριε, σῶσον.» — idem ter. Cantores : « Mater Dei nostri, porphyro- 
Οἱ xpáxtxv « Ἐς ὁ ἀναστὰς θεὸς ἡμῶν τοὺς δεσπό-ς | gennetos custodi! » Ciamat et populus eadem ter 
τας φύλαττε. » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ix χρίτου: « Oi — Cantores: « Domine, vitam eorum per vitam no- 
eic, ὁ ἀναστὰς θεὸς ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε.» ΒίΓΔηΊ. » Clamat et populus eadem ler: et statim 
Ot χράχται: « Πνεῦμα τὸ πανάγιον τὰς Αὐγούστας — tricliniarius e fenestra duabus factionibus missilig 
σχέπασον. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ix v. OV — distribuit, que, fausta dominis apprecate, digt&e- 
χράχται" « Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, φύλαττε τὰ πορ- dunt. . 0 
φυρογένητα ! » Φθογγεῖ xal ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γ᾽. Οἱ κράχται" ε Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν -ἡμῶν. » 
Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ τρίτου. Καὶ εὐθέως ῥίπτει ἄνωθεν ἀπὸ τῆς θυρίδος ὁ ἀρτοχλίνης τὰ δύο 
μέρη (69) τὰ ἀποκόμόια, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις, καὶ ἀναχωροῦσι. 


Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν ᾿δεΐλωης ^ Q0) ἀπὸ C — Reditus dominorum vesperlinus a templo S5. Apo- 
t 


τοὺς ᾿Αγίους ᾿Αποστόλους 99 πρὸς παλά- stolorum ad palatium. 
τιον. 
xe τὰ ὐς Δοχὴ a' εἰς τοὺς Λέοντας, Δέχεται ἐχεῖσε ὁ I. Receptio prima ad Leones. Stat ibi princeps 


δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν — Venetorum, seu domesticus scholarum, cum po- 


VARUE LECTIONES 
9! ἐξ τάφου ed. 38 δήλης cod. 59 ἀπὸ τῶν 'Aq(ov ᾿Αποστόλων con]. Leich. 
JOAN. JAC. HEISKI! COMMENTARIUS. 


(07) [18 membrane. Erunt, qui ζωῇ malint. absque tono quodam proferri. Et significatur hic 

(68) Assa voce, sed clara. Opponitur cum τῷ ἀπὸ tantummodo, illam, que subjicitur, rhesin eese 
φθογγῆς, quod est modulata voce (v. p. 147, et 183), | nuda quidem voce, al in eodem semper tono primo 
tum voci pressa, au! tacite recitationi, τῇ ἧσυ- D recivandam, quod Latini sequiores dicunt dire- 

αἰῳ καὶ xa0' ἑαυτόν. Prorsus idem est atque uev' — ctare. Psalmus directaneus, unico tono, nullo flexu, 
ἐκφώνήσεως, aut ἐχφώνως, de quo sapra diximus — nulla modulatione absolutus. V. Du Cange v. Di- 
ad p. 17. Liquet e novella Justin. 127, que vetat — rectare et φωνή. Veteres quoque dicebant ἀπὸ φω- 
consecrationem sacrorum donorum, aut in bapti- νῆς, oraliter, ut valgo dicunt, alicui aliquid man- 
smo preces, tacite a sacerdote recitari, deprehenso — dare renuntiandum alteri, imperare agendum, νοὶ 
forle uno et altero, qui tacite se ea dicere Jactans, — vetare. [ia narrat Appianus Parthicorum initio, 
tamen nihil dixisset, ei ne formulam quidem te- — Ateium trib. plebis Crassi expeditioni interceden- 
neret ; sed μετὰ φωνῆς clara voce, quam omnes au- — tem πρῶτον piv ἀπὸ φωνῆς χωλῦσαι xal δια αρτύ- 
diant, recitari jubet. Κελεύομεν πάντας ἐπισχόπους ρασθαι μὴ βαδίζειν, etc., clara voce, conceptis ver- 
τε xal πρεσουτέρους μὴ χατὰ τὸ σεσιωπημένον, bis, expeditionem vetuisse. 


ἀλλὰ μετὰ φωνῆς τῷ πιστοτάτῳ λαῷ ἐξαχουομένης (69) Si recte habet hec lectio (et &zpe sic est in 
τὴν θείαν προσκομιδὴν xal τὴν ἐπὶ τῷ ἁγίῳ βαπτί- codice), debet accusativus pro dativo hic accipi. 
cat: προσευχὴν ποιεῖσθαι. — Διὰ ταῦτα προσήκει — Alias posse! εἰς ob precedentem syllabam exci- 
τὴν ἐπὶ τῇ ἁγίᾳ προσχομιδῇ xai τὰς ἄλλας προσευ- disse videri. 

χας μετὰ φωνῆς παρὰ τῶν ὁσιωτάτων ἐπισχόπων τε (70) M. δήλης, quod eo indico, ut intelligatur 


xxi πρεσθυτέρων προσφέρεσθαι τῷ Κυρίῳ, Neque mos librarii ἡ et εἰ permutandi, non tanquam re- 
sorupulum injicere debel, quod additur ἤχῳ αἱ, ctum sit. ᾿Απὸ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους est idioti- 
Nulla enim vox, sive assa, sive modulata sit, potest — smus nove Grecis. 


pulo suo Veneto, et dicunt preecentores : 
citer venil divina? majestas, » Clamat οἱ populus 
ter : « Feliciter, venistis. » Acclamationis autem 
acta ἃ preconloribus el populo ut in reliquis re- 
ceptionibus cantantur. Abeuntibus dominis, popu- 
lus cursoria dicit: « Salve, potentissime impcra- 
tor, gaudium orbis, famule Dei, Romanorum 
felicitas, lelitia Venetorum, voluptas et decus, te 
divinum numen centum annos populo suo preesse 
sinat. » Aliud: « Gaudium hodie, tranquillitas et 
quies ingens ! Domini enim gaudium induti, ut 
phosphori, in majestate splendent, et orbi felicitas 
contingit. Ipsum enim gaudium nostrum orbis 
eliam letitin est. » Aliud: « Dextra Dei nostri, 
domini, potentiam fecit, pax in proprio imperio 
viget, idque in ipso, ad clementiam, in fide exal- 
tavit. Gaudeant colestes spirituum exercitus, gau- 
deant copi& Itomanorum, Christiani omnes, festum 
Deo celebraturi, simul gaudeant! » Sciendum esl, 
hec curaoria in ceteris quoque processionibus 


recitari. 


II. Receptio secunda in eedesSancti Polyeucti. Stat 
ibi tribunus Venetorum cum factione alba, et di- 
cunt cantores : « Feliciter venit divina majestas. » 
Acclamationis vero acta a cantoribus et populo, 
$1 ut in ceteris quoque receptionibus, cantantur. 
Receptio tertia ad Sanctam Euphemiam Olybrii. 
Stat ibi tribunus Prasinorum «eu excubitor cum 
transitorio Prasinorum populo, et corsoris toni I 
dicit : « Qui eternum Patri, » etc. Aota vero ac- 
clamationis & cantoribus et populo, utin caleris 
receptionibus mos est, cantatur. Receptio quarta 
ad Philadelphium. Stat ibl princeps Venetorum seu 
domesticus scholarum cum Venetorum populo. Ac- 
clamationis autem acta a cantoribus et populo, 
ut in celeris receptionibus obtinet, cantantur. 
Quinta ad Taurum ; stat ibi tribunus Prasinorum 
cum factione russa; acta vero acclamationis a 
cantoribus et populo ut in ceteris receptionibus 
recitantur. Sexta ad fornicem pistorum : reversus 
idem tribunus cum russis, dominos ibi excipit. 
Acclamationis autem acia a preocentoribus et po- 
pulo ut in ceteris receptionibus cantantur. Sep. 
timo in foro; stat ibi princeps Prasinorum seu 
excubitor cum populo Prasino. Acolamationis vero 
acta a cantoribus et populo ut in caterig receptio - 
nibus cantantur. Octava in Pretorio : stat ibi tri- 
bunus Venelorum cum populo albo. Acclamationis 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


« Feli- A σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Bivéu, 


xai λέγουτιν οἱ χράχται᾽ « Καλῶς ἦλθεν ἡ bu; 
βασιλεία. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ix. τρίτου" « Rau 
ἔλθετε !. » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ἔδονται παρῇ -᾿ 
τῶν χραχτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, χαθὼς " καὶ ix ταῖς 29 
παῖς δοχαῖς, καὶ μετὰ τὸ ἀποχινῆσαι τοὺς δεσπόις 
λέγει ὁ δῆμος τὰ δρομικά (71) « Χαίροις, χραταιΣ 
τατε αὐτόχρατορ, χαρὰ τῆς οἰχουμένης, τοῦ Oti 
θεράπων, Ῥωμαίων εὐτυχία, ἀγαλλίασις Βενέτωι͵ 
εὐφροσύνη καὶ χοσμιότης, σὲ ἡ θεότης ἐπὶ χρόνου, 
ἑχατὸν ἀξιώσῃ τὴν ἑαυτοῦ διέπειν πολιτείαν». » "Al; 
« Χαρὰ ὧδε σήμερον, γαλήνη καὶ πραότης μεγάλῃ 
οἱ γὰρ δεσπόται χαρὰν ἡμφιεσμένοι ὡς ἑωσφύρο 
ἐχλάμπουτιν ἐν τῷ χράτει, xai δεξιοῦται τῷ χύτιη 
εὐτυχία, Αὐτὴ γὰρ ᾿αρὰ ἡμῶν καὶ ἀγαλλίασις x 
σμου. » “Δλλο. « ᾿Εποίησε δύναμιν ἣ δεξιὰ τοῦ 0v, 
ἡμῶν, δεσπόται, ἀντελάδετο εἰρήνη τῆς ἰδίας zo 
τιίας, καὶ ἐν αὐτῷ ἐν tf, πίστει ὕψωσε πρὸς topi 
νειαν, ᾿Αγάλλεσθε οὐράνιαι στρατιαὶ τῶν ἀσιυμάτων͵ 
συναγάλλου στρατόπεδον τῶν Ρωμαίων, xai ἑἐτ- 
αγάλλεσθε ὃ πάντες Χριστιανοὶ ἑορτάζειν Κυρίῳ. - 
᾿Ιπτέον, ὅτι ταῦτα τὰ ὄρομιχὰ λέγονται καὶ ἐν ταῖς 
λοιπαῖς προελεύσεσι. 

B. Aog f εἷς τὸν ἅγιον Πολύευκτον, Agi 
ἐχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ 
λευχοῦ, καὶ λέγουσιν οἱ κράχται' « Καλῶς ἦλθεν ἡ 
ἔνθεος βασιλεία. » Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας xxm φδοντα: 
παρά τε τῶν κρακτῶν xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xz: ἐν 
ταῖς λγιπαῖς δοχαΐς. Δοχὴ γ᾽ εἰς τὴν ἁγίαν εὐττ,μν 
τοῦ Ὀλυδρίου, Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δη μοχράττ,ς τῶν 
Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐχσκούδιτος μετὰ καὶ τοῦ zipgr- 
xou ὄζμον τῶν Πρασίνων, xai λέγει δρομικὰ 74. τ' 
« Ὃ ἀχρόνως τῷ Πατρὶ» καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ τῆς 
εὐφημίας ἄκτα ἥδονται παρά τε τῶν κραχτῶν γα! 
τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαΐς δοχαῖς. Δοχὴ ὃ 
εἰς τὸ Φιλαδέλφιον. Δέχεται χἀχεϊῖσε ὁ Üvruexc ica 
τῶν Βενέιων, ἥγοτν 4 ὁ δομέστικος τῶν σ᾿(ολῶν, μετὰ 
καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων. Τὰ δὲ τῆς 
εὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρά τε τῶν χραχτῶν wx. 
τοῦ λαοῦ, χαθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ t 
εἷς τὸν Ταῦρον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμχρχος τῶν Πρα- 
σίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου. Τὰ δὲ τῆς tor. 
μίας ἄχτα ἄδονται παρά τε τῶν χρακτῶν xal to: 
ὁ A209, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δογαῖς. Δοχὴ C ἐν 
τῷ φουρνιχῷ τῶν ἀρτοπωλῶν ὃ (72). Ὑποστρεφόμινος 
αὐτὸς δέμαρχος μετὰ τοῦ ὀΐμου τοῦ ῥουσίον, ποιοῦ- 


Ὦ σιν 4 (13) ἐκεῖ δοχήν. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα 


ἄδονται παρά τε τῶν χραχτῶν xal τοῦ λαοῦ, χαθὼς 
καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Ao, C ἐν τῷ φόρῳ. AM- 

- ^ , - d [4 
χεται ἐκεῖσε ὁ δημοχράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ 


VARI/E LECTIONES. 


! 3. superscripto 9 cod., ἦλθες sive ἔλθετε R. 
add. ed. " ἀρτοπουλῶν cod. 5 ποιῶσιν cod. 


3 χαθὼς ἐν ed. 


3 συναγάλλεσθε ed. ὁ ὁ ante δομέσε 


JOAN. 1λ6 REISKII COMMENTARIUS. 


(71) Videtur carminis concitatioris, dactylici, 
celeriter currentis esse, quale abeunti accinitur, 
nostrates dicerent en Marsch Conf. p. 34. 

(72) M. ἀρτοπουλῶν, neutrum male, hoc nove 
Grecitatis, illud grammaticorum  sanctionibus 


gptum. 

(T3) M. ποιῶσιν. Frequentissime aut librarius 
noster, aut auctor ipse ex more seculi subjuncti- 
vum pro indicativo usurpat, aut potius « et ou 
promiscue habert, ut patuit modo in ἁἀρτοπουλὼν. 


420 


DE GCERIMONIIS AULAE ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ͂Σ 1.18.1. 


230 


ἐκσνούδιτος, μετὰ τοῦ περατιχοῦ δήμου τῶν Πρατί- A vero acta a cantoribus et populo ut in ceteris re- 


vov. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἄδονται παρὰ τε τῶν 
κραχτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, χαθὼς xai ἔν ταῖς λοιπαῖς 
δοχαῖς Δοχὴ ἡ ἐν τῷ πραιτωρίῳ. Δέχετα: ἐκεῖσε 
ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων, μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λεὺυ- 
χοῦ. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄδονται παρὰ τε τῶν 
κραχτῶν xai τοῦ λαοῦ, χαθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς 
δοχαῖς. "Ev δὲ τῷ τελευταίῳ ἄχτῳ λέγουσιν οἱ χράχται" 
« Καλῶς ἦλθεν ἡ ἀναίρεσις τῶν τῆς "Aqap (74). » 
'O λαός" « Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν 
βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη 7. » Δοχὴ θ᾽ ἐν τῷ φουρ- 
νιχῷ τοῦ Μιλίου, ᾿Ὑποστρεφόμενος ὁ αὐτὸς δήμαρ- 
χος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, ποιεῖ 
ἰχεῖσε δοχήν. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτχ ἄδονται παρά 
τε τῶν χραχτῶν χαὶ τοῦ λαοῦ, χαβὼς xal ἐν ταῖς 
λοιπαῖς δοχαῖς. Καὶ πάλιν μετὰ μιχρὸν-τῆς τοιχύτης 


ceplionibus cantantur. Postremo cantores Dicunt : 
« Pulchre venit exitium Agarenorum. » Populus: 
« Longevain Deus sacram majestatem vestram in 
multos anuos faciat! » Nona in fornice Milii : re- 
versus idem Venetorum tribunus cum populo albo, 
imperatores ibi excipit, Acclamationis vero acia a 
pracentoribus et populo ut in ceteris receptioni- 
bus cantantur. Non procul inde princeps Prasino- 
rum seu domoslious exoubitorum iterum adest. 
Acclamationis vero acta a precentoribus et populo 
ul in eeteris receptionibus cantantur. Non longe 
inde Venetorum princeps seu domesticus schola- 
rum iterum in cancellis chalces adest. Acclama- 
tionis vero aota a cantoribus et populo ut in cete- 
rig receptionibus cantantur. 


δοχῆς δέχεται ὁ δημοχράτης τῶν [᾿ρασίνων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν ἐχσχουδίτων. Τὰ δὲ τῆς ἐὐφη μίας 
&xva ἄδονται παρά τε τῶν χραχτῶν xal τοῦ λαοῦ, καθὼς xai ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Καὶ πάλιν μετὰ 
μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς δέχεται ὁ δημοχράτης τῶν Βενέτων. ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, εἰς τὸ 
κάγχελλον τῆς χαλχῆῇς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄχτα ἔδονται παρά τε τῶν χρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, χαθὼς χαὶ ἐν 


ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. 


καφαλ. ζ΄. 
ἴΑχτα τῇ ἑορτῇ τῇ Κυριαχῇ τοῦ 'Avxlmacya. 

᾿Ιστέον, ὅτι τῇ Κυριακῇ τοῦ ᾿Αντίπασχα (75), ὅτε 
ἀχουμδίσωσιν οἱ δεσπόται Ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἡ αὐτὴ 
τάξις χαὶ ἄχολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς δια- 
χαινησίμου, δηλονότι χαὶ αἱ ἀχτολογίαι τῶν δύο με- 
“ὧν, xz! πάντα, χαθὼς προείονται" πλὴν οἱ μὲν 
Βένετοι λέγουσιν ἀπελατιχὸν ἔχ. πλαγ. δ΄ «'Ava- 
χαινίζου ἢ χτίσις, Χριστὸς ἀνέστη, ξόρταζε τῷ Ko- 
pup τὰς ἑορτάς σου. ᾿Εσφραγισμένου γὰρ τοῦ τά- 
qoo, ὃ τῆς ζωῆς ἥλιος ἀνατείλας, xal ὀφθεὶς ἀπο- 
στόλοις τῶν θυρῶν χεχλεισμένων, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
8 αὐτοῦ ἐγκαινίζει, καὶ “εἰρήνην χαρίζετα! πάσῃ 55 
οἰχουμένῃ, καὶ τὸ βασιλεῦον κράτος ἀστέρος ἀνα- 
τολὴ τοῦ ἀδύτου νεουργεῖ χαὶ ὃ (76) μεγαλύνει, ὡς 


λαμπρὸς ἥλιος, προερχόμενος σήμερον εἰς δόξαν, Q 


εἰς χαύχημα, εἷς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων: » Οἱ δὲ Πρά- 
σινοι τόνδε. « ᾿Αποβαλόντες σύμδολχ λυπγιρᾶς χατ- 
ηφείας οἱ ἀπόστολοι, χαίροντες προῆλθον εἰς Γαλι- 
λαίαν καὶ εἶδον ὅν ἐπόθουν ἐκ νεχρῶν ἐγηγερμένον. 
᾿Απόῤῥητον ἐδέξαντο παρ᾽ αὐτοῦ μυσταγωγίαν, xai 
ὡς ἀχτῖνες διαδραμόντες τὸν χόσμον φαιδρόμορφον 
ἐκήρυξαν τῆς ἀναστάσεως τὴν ἡμέραν. Αὐτῶν 1) προσ- 
τασία τῷ θεϊκῇ παντευχίᾳ (77) ὑμᾶς διαφυλάξει, 
δεσπόται, εἰς εὐτυχίαν Ρωμαίων, » ᾿Ιστέον, ὅτι 
ὑποστρεφόντων τῶν δεσποτῶν δείλης ἀπὸ τοὺς ᾿Αγίους 
᾿Αποστόλους 3 εἷς τὸ παλάτιον ταύτγ, ^T ἑορτῇ, ἡ 
αὐτὴ τάξις καὶ ἀχολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς 
διακαινησίμου, δηλονότι xal al δοχαὶ ἐν τοῖς προει- 


81 CAPUT VI. 
Ácta ferie secundze Dominica post Pascha. 

Sciendum est, Dominica secunda post Pascha, 
quando mense domini assident, eumdem ritum 
idemque officium ac secunda feria renovationis 
observari. Scilicet et duarum factionum acoJama- 
tiones οἱ omnia qua supra declarata fuerunt ; 
nisi quod Veneti apelaticum toni obliqui IV 
dicant: « Renova te, creatura, Christus resur- 
rexit : celebra Domino festa tua, E sepulcro enim, 
sigillo munito, vite Sol exorius est, el apostolis, 
clausis januis, apparuit. Spiritus sanctus per 
ipsum renovat οἱ pacem orbi universo largitur, 
majestatem imperatorum sideris nunquam 'occiden- 
tis ortus renovat et magniflcat, procedens hodie 
ut splendidus sol ad honorem, gloriam et salutem 
Romanorum. » Prasini vero dicunt : « Signa 
tristis mcestitie apostoli deposuerunt, in Galileam 
cum gaudio processere, et quein desideraverant 
resuscitatum e mortuis viderunt. Doctrina ineffa- 
bili ab eo imbuti, orbem sicut radii penetrantes, 
splendidam resurrectionis diem nuntiarunt: quo- 
rum patrocinium per gratiam divinam vos, do- 
mini, ad Romanorum felicitatern custodiat! » Scien- 
dum est, dominis ab s&ede Sanctorum. Apostolorum 
ad palatium hoc festo revertentibuse, cumdem ri- 
tum et ordinem ao in secundo renovalionis ob- 
servari: scilicet et excipiuntur in dictis locis, ac 
acclamationes supra commemorale recitantur: 


VARLE LECTIONES. 


3 ἔτη, deest in cod. * xai om. cod. 


9 τῶν ἁγίων ᾿Απαστόλων conj]. Leich. 


JOAN. JAC REISKII COMMENTARIUS. 


(74) Simile illud Francorum, ni fallor, de Josse- D mune τὴν οἰχουμένην. Spiritus sanctus per eum tni- 


lioo Corteniacense, mors pallida Saracenorum. 
(75) Est Dominica proxima a festo Paschatis, alías 
ín albis, vel quasimodo dicta. 
(76) M. deest copula, quoaliquanto vehementior flt 
oratio. At ἐγκαινίζει trahendum sequentibus com- 


tiat telum mundum, in rebus novis el insuelis, in 
vita nova constituit. 
(717) Videtur vooabulum 8 πᾶν omne, et τεύ- 
εἰν facere, compositum esse, atque omnipolentiam 
ei significare. 


421 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


232 


preterquam quod Veneti tono obliquo IV canunt: A ρημένοις τόποις xal al ἀχτολογία', χαθὼς προείρτ,- 


« Tristis mostitie signa apostoli deposuerunt, etc. » 
]tem tono I; » Is, qui eternum Patri, » etc. 


ται. Πλὴν λέγουσιν οἱ Βένετοι ἀπελατιχὸν fy. πλαγ. 
6 * « ᾿Αναχαινίζου ὃ χτίσις » xai τὰ ἑξῆς, Oi δὲ 


Ἡράσινοι Xy πλαγ. δ᾽" ᾿Αποδαλόντες τὰ σύμδολα λυπρᾶς χατηφείας » xai τὰ ἑξῆς. "AXÀo fy. a E. 


« Ὁ ἀχρόνως τῷ llatpi » xai τὰ ἑξῆς. 
CAPUT VII. 
In feria 1v septimana iv. post Pascha. 

Sciendum,in hac medie Pentecostes processione, 
procedentibus iterumque revertentibus dominis, 
similes receptiones et acclamationes ut in secunda 
feria renovationis institui: nisi quod Veneli ape- 
laticum toni I dicant: « Magne et venerande Spi- 
ritus, qui in celo cum Patre 88 ut Dominus om- 
nium celebratus, in templo cum Hebreis conver- 
sans, flumina sapientie scalurire docet, et Altis- 
simi Sapientia admirandum in modum exclamat : 


KE9AA. Z. 
Τῇ ἑορτῇ τῆς Μεσοπεντηχοστῖς (78). 

Χρὴ εἰδέναι, ὅτι xai τῇ προελεύσει ταύτῃ τῆς Με- 
σοπεντηχοστῆς, χαὶ ἀπιόντων τῶν δεσποτῶν χαὶ 
πάλιν ὑποστρεφόντων, χαὶ αἱ δοχαὶ χαὶ αἱ ἀχτολογίαι 
ὅμοιαι γίνονται τῆς δευτέρας τῆς διαχαινησίμου, Πλὴν 
οἱ μὲν 1041 Βένετοι λέγουσιν ἀπὸ φωνῆς ἀπελατικὸν 
fiy. α΄" « Πνεῦμα μέγα καὶ σεδάσμιον, ὁ ἄνω δοξαζό- 
μενος σὺν tp Πατρὶ ὡς πάντων Κύριος, tv ἱερῷ 
συνόμιλος ὧν Ἐδραίοις διδάσχει Σοφίας βούειν νά- 
ματα (79), ὑπερφυῶς ἡ Σοφία τοῦ Ὑψίστου ἀναφω- 


Accedite, sitientes, et Spiritus, qui potus perennis B νῶν: Οἱ διψῶντες προσέρχεσθε, xai δροσίζεσθε ! 


est, haustu irrigamini. Populi bibentes exsultant, 
et potentiam vestrum, domini, ad gloriaru, hono- 
rem et incrementum  Homanorum venerantur. 
Prasini vero voce toni I: « Mediator creature 
suique Patris divinum Verbum, in medio templo 
hoc festo libere loquitur: qui e latere purissimo 
in totum orbem flumina immortalitatis effusurus 
es, nunc sitientibus, e labiis, doctrinae flumina 
profondis; at imperitum vulgus miratur quidem, 
. sed agnoscere recusat, tua sapientia omnia esse 
confecta tuaque gubernatione contineri. Tu igitur, 
Deus, qui manu tua dominos coronasii, ad leti- 
tiam Romanorum eos custodi. » Sciendum est, hoo 
medie Pentecostes festo, dominis mense àccum- 
bentibus, eumdem rítum et morem ac in secunda 
renovationis feria observari. 


CAPUT VIII. 
In festo Ascensionis. 

I. Sciendum est, festo Ascensionis, dum mense 
domini accumbunt, eosdem ritus 80 secundo re- 
novationis die, scilicet tum acclamaltiones duarum 
factionum, tum alia omnia, quae supra commemo- 
ravimus, observari ; nisi quod Veneti tono obliquo I, 
dicant: « Ut perenne flumen te, fontem sacrum, 
solam sanctissimam Dei Matrem, Christiani inve- 


τοῦ Πνεύματος τὴν πόσιν, ἐχεῖνο τὸ ἀείζωον πόμα. 
Τὰ πλύθη ἀγάλλονται πίνοντα, xai γεραίρουσι τὸ 
χράτος ὑμῶν, δεσπόται, εἰς δόξαν, εἰς χαὔΐχημα, 
εἰς ἀνύψωσιν Ῥωμαίων. » Οἱ δὲ [᾿ράσινοι λέγουτι 
τόνδε 49 Ty. a « Ὁ μεσίτης ὧν πλάσματος, καὶ Ha- 
τρὸς τοῦ ἰδίου, θεῖε Λόγε, τοῦ ναοῦ ἑορτῆς ἐν μέσῳ 
παῤῥησιάξει (80): ὁ μέλλων ἐχ τῆς πλευρᾶς τῆς 
ἀχράντου ῥεῖθρα προχέειν ἀφθαρσίας 30 ὅλῳ τῷ 
κόσμῳ, νῦν διψῶντας ποτίζεις ἐχ χειλέων διδασκα- 
Alac νάματα, καὶ ὁ ἀσύνετος δῇ μος θαυμάζει μὲν, οὐ 
βούλεται 90 δὲ γνῶναι, ὅτι σῇ ἐξείργασται σοφίᾳ 
πάντα χαὶ συνέχεται σῇ χυδεονήσει. Σὺ οὖν δοξάσας 
τῷ στέφει, Θεὲ, δεσπότας παλάμῃ σου, φύλαττε εἰς 


C ἀνέγερσιν Ρωμαίων. » Χρὴ εἴδέναι, ὅτι ταύτῃ τῇ 


ἑορτῇ τῆς Μεσοπεντηχοστῆς, ἐπὶ τῆς τραπέζης τῶν 
δεσποτῶν καθεζομένων, f, αὐτὴ τάξις xal ἀχολουθία 
γίνεται, καθὼς καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησί- 
μου. 
ΚΕΦΑΛ. Η΄. 08 xe 
Τῇ ἑορτῇ τῆς ᾿Αναληψίμου. 

A. ᾿Ιστέον, ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς ᾿Αναληψίμου, ὅτε 
ἀχουμθδίτωσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἡ αὐτὴ 
τάξις καὶ ἀχολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς δια- 
χαινησίμου, δηλονότι xai al ἀχτολογίαι τῶν δύο 
μερῶν καὶ πάντα, καθὼς προείρηται. Πλὴν οἱ μὲν 
Βένετοι λέγουσι τὴν φωνὴρ ἤχ. πλαγ. α΄" « Ὡς ἀεί- 


ζωον ῥεῖθρον, πηγὴν ἁγίαν Χριστιανοὶ εὐρηχότες 


nimus. Veneramur te tanquam Deiparam, et obte- D μόνην σὲ, τὴν πανάγιον τοῦ θεοῦ Μητέρα, δυσωποῦ- 
VARI/E LECTIONES. 


10.11 μὲν om. ed. !* δροσίζεσθε. Τοῦ πνευμ. v. móc. ix. t. à. πόμα τὰ πλήθη conj R. 9 «ev super- 
scripto Δ pro τόνδε cod., unde R, τὸ δρομικὸν conj. ?? ἀφθοσίας H., ἀφθασίας cod., ἀθανασίας conj. 
Leicb , ἀφθανασίας ed. ?! Verba οὐ βούλεται πάντα om. ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(78) Dies vigesima quinta a Pascha, vel feria quar- 
ta seplimanze quarte post Pascha. [Ἡροέλευσις 

ἐσοπεντη χοστῇ ς memoratur Georg. Monacho p. 556, 
Leo in ea vulneratus ipsam abrogavit. Ad S. Mocii 
instituebatur p. 464. Cbrysostomi oratio in Μεσο- 
πεντηχοστὴν babetur apud Lambeccium cod. 40, 
n. 20.]* Ut Μεσοπεντηχοστῆς dicitur dimidiate pro 
μέση τοῦ Πάσχατος xai τῆς Πεντηχοστῆς, ita quo- 
que ?, μέση τοῦ Πάσχατος dicitur pro eodem integro, 
aut quod totum tempus inter Pascha et Penteco- 


sten intercedens Pascha diceretur ; et ipsa Pente- 
coste. Pascha rosata. Vid. Du Cange h. v. 

(79) Veteres βλύειν frequentabant ; novi autem 
sepe et permutant. Vid. Themist. pag. 260 ed. 
Harduin. et Procop. Anecd. p. 85. 

(80) Est aut pro παῤῥησιάδῃ more librarii v el 
εἰ promiscue habentis, aut atticismus est, quem 
tamen in hoc quidem libro vix quesiverim, vix 
admittam. 


233 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.JE LIB. 1. 


234 


μεν ὡς Θεοτόχον, xal ἐξαιτοῦμεν στόματι ἀσιγήτῳ * A stamur ore nunquam silente : alig tue intercessio- 


πτέρυξι τῆς σῆς πρεσθείας ὁ δεῖνα xal ὁ δεῖνα περι- 
φύλαττε μέχρι τέλους. « Ὁ ἀπελατικὸς ἤχ. δ΄" « Σὲ, 
τὴν παστάδα τοῦ Χριστοῦ, δι᾽ ἧς ἔλαμψε Χριστὸς 
χατὰ σάρχα τοῖς βροτοῖς, αἰνοῦμεν λαοὶ Ἐπαξίως " 
Θεοτόχε, τοὺς δεσπότας ὡς φωστῆρας περίσωξζε εἰς 
ἀνέγερσιν τοῦ κόσμου, xal Βενέτων ἀεὶ σε χεχτημέ- 
νων χραταίωμα βοηθείας. » Οἱ δὲ Πράσινοι λέγουσι 
τὴν φωνὴν πλαγ. δ᾽" « Ἧ πηγὴ τῆς ζωῆς Ῥωμαίων, 
Παρθένε, Μήτηρ θεοῦ τοῦ Aórvou, συστρατήγησον 
μόνη τοῖς δεσπόταις ἐν τῇ πορφύρᾳ, τοῖς λαθδοῦσιν ἐκ 
σοῦ τὸ στέφος, ὅτι αὐτοί σε χέχτηνται χατὰ πάντα 
θυρεὸν ἀπροσμάχητον ἐν τῇ πορφύρᾳ. » "AXXo ἤχ. 9". 
« Καταφυγῆς ἐλπίδα καὶ σωτηρίας καὶ ἀντιλήψεως 
χλέος σὰ τὴν πάναγνον 33 Χριστιανοὶ χεχτημένοι, 
ἐξαιτοῦμεν ὡς σχέπην, πρεσδευτιχαῖς περίεπε πτί- 
ρυξι " σὲ γὰρ κέχτηνται ἰσχὺν xav ἐχθρῶν τροπαιο- 
φόρον. » 

Β΄. Ἰστέον, ὅτι ταύτῃ τῇ ἑορτῇ γίνονται αἱ δοχαὶ 
οὔτως: δοχὴ α΄ ἔξωθεν τῆς χαμαρας τοῦ ἐμδόλον͵ ἕν ᾧ 
xal ὁ xov ἵσταται. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοχράτης 
τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, μετὰ 
τοῦ περατιχοῦ δήμου τῶν Βενέτων. Δοχὴ β' εἷς τὸ 
ἀγωγὸν, Ἐν ᾧ τὸ ὕδωρ ἐχρεῖ. Δέχεται ἐχεῖσε ὁ δημο- 
χρᾶτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐχσχούδιτος. Δοχὴ γ' 
εἷς τὸν ἅγιον Μώχιον. Δέχεται ἐχεῖσε ὁ δήμαρχος 
τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ. Δοχὴ δ᾽ ἐν 
τῷ ᾿Κξαχιονίῳ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρά- 
σίνων μετὰ τοῦ δύήμου τοῦ ῥουσίου. Δοχὴ € εἰς τὸν 
ἘΠηρόλοφον ἀντιχρὺ τοῦ εὐχτηρίου τοῦ ἁγίου Καλλινί- 
xou. Δέχετα: κἀχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ 
xai τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ. Δοχὴ ς΄ εἰς τὸν Βοῦν. 
Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Ἡρσσίνων, ἤγουν ὁ 
δομέστιχος τῶν ἑχσχουδίτων. Δοχὴ ζ΄ εἰς τὰ 33 'Aua- 
στριχνοῦ (81). Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοχράτης τῶν Βε- 
* ψέτων, ἤγουν ὃ δομέστικος τῶν σχολῶν. Δοχὴ η΄ εἰς 
τὸ Φιλαδέλφιον. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν 
Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, ποιεῖ ἐχεῖσε 
δοχὴν. Δοχὴ θ΄ εἰς τὸν Ταῦρον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμ- 
apyoc τῶν Ιρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου. 
Δοχὴ v ἐν τῷ φουρνιχῷ τῶν ἀρτοπωλῶν 33", Ὑπο- 
στρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ 
δέμου τοῦ ῥουσίου, ποιεῖ ἐκεῖαε δοχήν. Λοχὴ ta ἐν τῷ 
φόρῳ. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Ηρασίνων 
μετὰ τοῦ δήμου τοῦ ῥουσίου ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. Δοχὴ 
(B ἐν τῷ πραιτωρίῳ. Δέχεται ἐχεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν 


nis N. N. perpetuo tuere. » Apelaticus toni quarti : 
« Te, thalamum Christi, per quam secundum car- 
nem Christus hominibus apparuit, merito populi 
laudamus. Deipara, dominos, ut lumina ad salu- 
tem orbis, et Venetorum tibi semper addictorum 
robur et presidium, conserva. » Prasini dicunt tono 
obliquo IV : « Fons vite Romanorum, Virgo, Mater 
Dei Verbi, sola cum dominis in purpura milita, 
quod ipsi tein omnibus, tanquam invictum clypeum 
in purpura receperunt. » Alius tono IV : « 84 
Christiani, qui te sanctissimam, refugii spem et 
auxili salutisque gloriam nacti sumus tanquam 
presidium, oramua, tutelaribus alis eos circum- 
ambias] Tua enim virtute, ab hostibus victoriam 
reportant. » 


II. Sciendum est, hoo festo principes ita excipi 
solere. Prima receptio flt extra cameram in porticu, 
ubi et columna stat. Hic princeps Venetorum seu 
domesticus scholarum cum Venetis adest. Receptio 
secunda ad aqueductum, per quem aqua effluit : 
stat ibi princeps Prasinorum seu excubitor. Tertia 
in S. Mocii, ubi Venetorum tribunus cum populo 
albo adest. Quarta in Exacionio, ubi tribunus Pra- 
sinorum cum factione russa. Quinta in Xerolopho 
e reg:one sacelli S. Callinici : stat ibi tribunus 
Prasinorum cum populg albo. Sexta in foro Bovis : 
ibi princeps Prasinorum $eg domesticus exeubito- 
rum. S»ptima in foro Amastriano : stat ibi Vene- 


torum princeps seu domesticus scholarum. Octava 


in Philadelphio : revertens Venetorum tribunus 
cum populo albo ibi principes excipit. Nona in 
Tauro : ubi tribunus Prasinorum cum populo russo 
adest. Decima in fornice pistorum : revertens tri- 
bunus Prasinorum, cum populo russo principes 
excipit. Undecima in foro : revertens Prasinorum 
tribunus, cum populo russo presto est. Duodecima 
in preetorio : stat ibi tribunus Venetorum cum po- 
pulo albo. Deciria tertia iu fornice Milii ; revertens 
tribunus Venetorum eum populo albo principes 
excipit. Non procul inde princeps Prasinorum, seu 
excubitor, cum transitoria factione Prasina, nec 
magno spatio interjecto revertens Prasinorum tri- 
bunus cum populo russo, ante Achilleaa thermas 


Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ. Δοχὴ ιγ΄ ἐν τῷ D ad portam Meletes adest. Venetorum autem pria- 
φουρνιχῷ τοῦ Μιλίου. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος ceps seu domesticus scholurum oum transitorio 
τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ λευχοῦ, ποιεῖ ἐχεῖσε Venetorum populo in cancellis chalces eos er- 
δοχήν. Καὶ πάλιν μετὰ μιχρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς — cipit. 

δέχεται ὁ δημοχράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐχσαυύδιτος, μετὰ τοῦ περατιχοῦ δήμνυ τῶν Πρασίνων. 
Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν ΠΙρασίνων μετὰ του δήμου τοῦ ῥουσίου, ποιοῦσιν 
ἐχεῖσε δοχὴν ἀντιχρὺ τοῦ ᾿Αχιλλέως πρὸς τὴν πύλην τῆς Μελέτης, xal πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης 


VARLE LECTIONES. 
32 πανάγεον ut supra conj. Leich. 35 εἰς «à R., εἰς cod. superscr. «, εἰς τὸν ed. 99* ἀρτοπωλίων cod. 
JOAN. JAC. REISKI! COMMENTARIUS. 


bent neutrum plurale τά, ut «à ᾿Αματεριανοῦ, τὰ 


81 ndo conobium indicare volunt Greci 
dc Del N42000, τὰ 'Olv6plou, etc. Vid. pag. 102. 


ab hoc vel illo structum aut. denominatum, :dhi- 
PATROL. Ga. CXII. v 


235 


CONSTANTINI PORPHYHOGENITI 


236 


δοχῆς δέχεται ὁ δημοχράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστιχος τῶν σχολῶν, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου 


τῶν Βενέτων εἰς τὸ κάγχελλον «ἧς χαλκῆς. 


ILI. Sciendum est, acclamationes faetionum eas- A Γ΄. Χρὴ εἰδέναι, ὅτι αἱ ἀχτολογίαι τῶν δοχῶν γί- 


dem ac secunda renovationis die esse. Hyrnni Ve- 
netorum, quos cursorie dicont : « Salve, poten- 
tissime imperator, » etc. Apelatici : « Patrocinium 
immaculatum $5 et virgineam tutelam, ἃ Deo co- 
ronati evergets, accepistis, ejusque purissitnis 
muneribus superbientes, inimicis gentibus appa- 
retis. Ipsa enim belli tempore vertices vestros 
obumbrat, et monstrat vos victoriarum coronis 
onustos ad felicitatem et gloriam Romanorum. 
Alius toni tertii : « Mons Olivet! laudetur ; in eo 
enim chorus apostolorum celebratur, qui gloriam 
Altissimi, ad ccelum ín carne elatum Deut eter- 
nasque portas apertas et Dominum excipientes vi- 
derunt. Angelorum vero exercitus Patrem quoque 
cantu celebrant, ad Filium dicentem : Sede ad dex. 
tram meam, usque dum creature omnes genua libi 
inclinent. » Aliug tono obliqoo tertio * « Christus 
apostolis astitit, ipsisque pacem nuntians apparuit, 
et verbis prophetarum expositis, omnes ad unum 
in montem Olivetum duxit, manusque ad calum 
attollens eisque benedicens, in celum assumptus 
est, annuntiata ipsis sancti Spiritus presentia Ipsis- 
que gaudio impletis. Propterea et Deus noster, 
beneflci imperatores, vobis in. omnibus benedicet, 
vestramque mejestatem gaudio implebit. « Prasi- 
noium cantiones, quas tono quarto dicunt : « Re- 
fogli spem et salutis » ete. Ali& tono tertio : 
« Apostoli Christum étclo receptum siinul ado- 
rantes, Hierosolyma cum gaudio petiere, quod 
Christum Jesum Dei Filium, de quo Moses et c&e- 
teri prophete seripserant, invenerunt, glorlamque 
ejus cum oruce ad dextram Patris sedentis vide- 
ront. Ille vos, beneflci imperatores, infelicitatem 
Romanorum servabit. » Alia tono gravi : « Pere- 
grinum míraculum ! ut enim pluvia super vellus, 
sic verbum Patris : et nunc videte quí carnem por- 


C ἐλαδον 


vovzaüt χαθὼς xui ἐν ti δευτέρᾳ τῆς διχχαινησίμου. 
Αἱ φωναὶ τῶν Βενέτων, ἃς λέγουσι δρομιχῶς (82) * 
« Χαίροις, χραταιότατε αὐτόχρατορ, » xal τὰ ἑξῆς, 
ΟἹ ἀπελατιχοί " « Ιροστασίαν ἀκαθαίρετον xai σχέ- 
πὴν τὴν ἀνύμφευτον λαθόντες, θεόστεπτοι εὐεργέται, 
καὶ ταῖς αὐτῆς ἐγχαυχόμενοι (83) πανχχράντοις πρε- 
σδείαις, ἀκαταμάχητοι ὄντες ἔθνεσιν ὁπεναντίοις. 
Αὐτὴ γλ:: ἐπισκιάζει ἐν ἡμέρᾳ πολέμον ταῖς κοου- 
φαῖς ὑμῶν, χαὶ ταῖς νίχαις ὑμᾶς ** δειχνόε: gttz1- 
νίκας εἷς εὐτυχίαν xal. δόξαν τῶν "Popaluv. » "AAAo 
Wy. γ΄ « Εὐλόγηται ** τὸ ὄρος ᾿ΒΕλαιῶν' ἐν αὐτῷ γὰρ 
εὐλόγηται ἡ χορεία τῶν ἀποστόλων, καὶ εἴδον δόξαν 
Ὑψίστου, ἐκεῖθεν πρὸς οὐρανὸν σαρχὶ ἀναφερόμενον 
Θεὸν xal πύλας αἰωνίους Ἀνοιγομένας xal τὸν Δεσκό- 
τὴν προοσδεχομένας. Στρατιαὶ δὲ τῶν ἀγγέλων ὑμνο- 
λογοῦσι xai τὸν Πατέρα πρὸς τον ΥἹὸν εἰπόντα - Κά- 
θον ἐν δεξιῶν μου, ἕως ἄν σοι χλίνῃ πᾶν ποιν μάτων 
qóvo. » ἼΔλλο Ty. πλαγ. δ΄" « ᾽'Επέστη Χριστὸς τοῖς 
ἀποστόλοις χαὶ ὥφθη αὐτοῖς εἰρήνην λέγων, καὶ τὰς 
ῥήσεις τῶν προφητῶν αὐτυὶς ἑρμηνεύων, πρὸς τὸ 
ὄρος τῶν ᾿Ελα'ῶν πάντας ἐξήγαγεν 99 ἄρδην, xal τὰς 
χεῖρας εἰς ὕψος ἄρας, εὐλογήσας αὐτοὺς f, εἷς οὐ- 
βανοὺς ἀνελήφθν, ἐπαγγειλάμενος αὐτοῖς xal τὴν τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν, χαρᾶς αὐτοὺς ἐμπλή- 
σας. Διὸ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐεργέται, εὐλογήσει 
ὑμᾶς ἐν πᾶσι, x21 χαρᾶς ἐμπλήσει τὴν ὁμῶν βασι- 
Mtav. » Αἱ φωναὶ τῶν Πρασίνων, ἃς λέγουσιν ἔχ. δ’, 
« Καταφυγὴς ἐλπίδα xal σωτηρίας, n καὶ τὰ ἑξῆς. 
*À)xo ἤχ. Y" « Προσχυνήσαντες πάντες 39 οἱ ἀπό- 
στολοι ὁμοῦ Χριστὸν εἷς οὐρανοὺς ἀνχληφθέντα, χατ- 
(84) τὴν Ἱερουσαλὴμ. μετὰ χαρᾶς, ὅτι εὕρο- 
σὰν ** (85) Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὃν 
ἔγραψε Μωσῆς καὶ οἱ λοιποὶ τῶν προφητῶν, καὶ 


ἐθεάσαντο τὴ, δόξαν αὐτοῦ μετὰ σταυροῦ dx δεξιῶν 


καθημένου τοῦ Πατρός * αὐτὸς ὑμᾶς φυλάξει, εὐεργέ- 
ται, εἰς εὐτυχίαν 'Ῥωμαίων. » "Ἄλλο ἔχ. βαρ. 39, 


VARLE LECTIONES. 


*4 ὑμῶν ed. 
3 πάντες om. ed. 
ἔχ. Y. Ba26dpov. 


35 εὐλόγηται FR. ex script. cod. εὐλόγειξαι, εὐλογεῖται ed. 
** εὔρησαν ed. 9? £x. Bap. cod., unde ἫΝ 


38 ἐξάγαγεν ed. 51 αὐτοῖς ed. 
ettlcit ἦχος βαρὺς sive ἤχου. βαρέος, ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(82) Ultima syllaba erat per compendium £ scri- ἢ 


pta, ut dubium esse possit. δρομιχόν, an ὃρομι- 
κά legi debeat. Carmina vel moduli, qui voce pre- 
cipiü el multum accelereta canerentur, tanquam 
ei curreret, ut sunt hymni e muliis dactylis con- 
stantes. 

(83) Ita quoque M. solemni more o ei « permu- 
tandi. 

(84) Verbi χαταλαμδάνειν apud Grecos ncvos 
usus est frequentiseimus pro ἔρχεσθαι, ἀφιχέ- 
σθαι, pervenire aliquo. Proprie est occupare locum 
aliquem. Frequenter in nostro codice sio occurrit : 
neque monerem, Disi viderem, ex eo, quod ad 
usum hunc non attenderent, viros doctos in estum 
datos fuisse in interpretando loco Diogenis Laer- 
tii p. 275. 1. ed. Meib., ubi reddi debet donec vene- 
rit e Macedonia. Ergo jam Aristotelis etate κατα- 
λαμόάνειν hoc sensu in usu erat. 

(85) Sic formant novi Gréeci pro εὔρον. Exstat 


εὔροσαν apud Nioetam Chonieten, Isaacii Angeli 
l. 1. c. 5. pag. 214, ed. Venet. : ὡς δ᾽ οὐδένα sÜ- 
βοόσαν ἀντίμαχον oi πολέμιοι. Idque sic posuit more 
suo. Amatenim hanc formam. Ita p. 54, habet xpo À- 
ocv pro προῆλθον, et p. 81, ᾿Λπήλθοσαν. Neque 
novum hoo schema est sed vetustissimum, Posi- 
dippo &iculo, poete epiurammatario, usurpatum, 
qui Meleagro antiquior fuit, cujus in Anthologia 
td. Wechel. p. 614 (Steph. p. 473.) hac legun- 
ür i 


τὴν δὲ θαλάσσης 
Ψαύουσαν, πρηεις εἴχοσαν αἰγιαλοί. 


ubi Obsopeus haec annotat : », Notabis hoc loco εἴ- 

οσᾶν poni pro εἶχον, more Chalcidensium, qui 

'rliis personis pluralibus inter.onunt σὰ. Sic le- 

gimus psalmo xcviri : Ὁ Θεὸς, ἤλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν 

τλρβονομίαν σου, Ubi quoque ἤλθοσαν ponitur pro 
y. » 


231 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINAE LIB. I. 


238 


« Ξένον θαῦμα | ὡς γὰρ δετὸς ἐπὶ πόχον (86), λόγος À taverat, impleta Patris voluntate, in calum abiit, 


τοῦ Πατρὸς: xal νῦν ὁρᾶτε, εἰς οὐρανοὺς ἀνιὼν σαρ- 
χοφόρος, ὅτι ἐπλήρωσε τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, συγ- 
καλέσας τὰ ἔθνη πάντα τῇ ἀληθείᾳ λατρεύειν, ὅθεν 
καὶ πληρώσας τὴν καθ’ ἡμᾶς οἰκονομίαν (87), ἐκ 
δεξιῶν ἐχάθισε τῆς δυνάμεως Κυρίου. Αὐτὸς ὑμὰς 
φυλάξει, εὐεργέται, εἷς εὐτυχίαν’ Ρωμαίων. » 
KE9AA- θ΄. 
Τῇ ἑορτῇ τῆς Πεντηχοστῆς, 

Α΄. Τῶν Βενέτων φωνὴ ἤχ' πλαγ, 9. « Ἢ τοῦ 
θείου Πνεύματος παρουσία ?! τοῖς ἐν γῇ ἐπέλαμψε 
θεογνωσίᾳ 33 (88). » ἼΑλλο, ἦχος ὁ αὐτὸς. « Ὁ Πα- 
ράκλητος σήμερον οὐρανόθεν, ὡς ἐν πυρίναις γλώσ- 
σαις (89) ἐπιφοιτήσας τοῖς ἀποστόλοις, ἐδίδασχεν 
κηρύττειν τὴν ὁμοούσιον πίστιν τῆς Τριάδος (90), τὰ 


gentes omnes ut veriLati serviunt convocat ; quare, 
economia salutis nostrae peracta, ad dextram po- 
testatis Domini sedet. Ipse vos, evergete,, ad Ro- 
manorum salutem tuebitur! 


CAPUT IX. 
In festo Penlecostes 
I. Venetorum hymnus tono obliquo quarto : 
« Spiritus divini presentia iis, qui in terra degunt, 
cum divina cognitioneapparuit. » 86 Aliusejusdem 
toni: « Ipse Paracletus hodie ccelo delapsus, tan- 
quam in igneis linguis apostolis apparens, consub- 
stantialem Trinitatis fidem predicare docuit, gen- 


ἔθνη ἐφώτισεν, τὴν πλάνην χατέφλεξε, τοὺς εὐεργέ- p tes illustravit, errorem igoe delevit, benefactores 


πας ταῖς νίχαις ὡραϊζει, καὶ τῷ βραχίονι αὐτῶν 
Βαρδάρους xagumotácsti ἀγαλλιάσθω πᾶσα ἡ olxov- 
μένη, ὅτι vixr, βασιλεύει xal χαρὰ ἐν τοῖς Ρωμαίοις.» 
Δοχὴ β΄, τῶν Πρασίνων. φωνὴ fy. δ΄. » Τῇ τετραπλῇ 
τριάδι ἀποστόλων ἡ τῆς Τριάδος ὦφθη πυρτοφαΐα 83.» 
"AÀAo, ἀπελατιχὸς (91) πλαγ᾽ δ’ « Ὁ ἐν πυρίναις 
γλώσσαις Χριστὸς τὰ ἔθνη εἰς ἐπίγνωσιν ἀγαγὼν 
ἀληθείας, αὐτὸς ὑμᾶς (92), θεόστεπτοι εὐσεθδεῖς 
εὐεργέται, ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοιτήσει ἡγιασμό- 
νον στέφανον ἐπέθηχεν οὐρανόθεν ταῖς τιμίαις xopu- 
φαῖς ὑμων' διὸ αὐτὸν δυσωποῦμεν 9* ix γαρδίας 
ἀπαύστως. Κύριε, ὁ αἰωνίως βασιλεύων, τούτους ἡμῖν 
χάρισον (93) εἷς χαρὰν καὶ ἀνέγερσιν τῶν Ῥωμαίων. » 
Δοχὴ γ΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ. δ᾽ « Πυρὸς ἐν εἴδει 
τὸ Πνεῦμα τοῖς ἀποστόλοις ἐπέστη σήμερον οὐρανο- 
05v » 'AXAo, ἦχος ὁ αὐτὸς" ε Ὁ γλωττομόρφοις 
Θεός πυρσοφαῖχις τὰς τῶν ἐθνῶν ἐχμειώσας ἀθείας, 
δι’ ὁμῶν, ἀνδρειότατοι δεσπόται, ἐκπολεμῆσαι ἐπαγ- 
γέλλεται καὶ ἐκμειῶσαι τὰς τῶν ἐθνῶν ἀθείας, καὶ 
ὁμογλώττους ἐν πίστει τοὺς ἀλλογώσσους ἑλκύσει 
ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἡ χαρὰ xai ἀνέγερσις τῶν 'Po- 
μαίων. » 

Β΄ Δοχὴ τετάρτη, τῶν Βενέτων, φωνὴ πλαγ. δ΄, 
« Ἢ τοῦ θείου Πνεόματος παρουσία,» καὶ τὰ ἑξῆς" 


opportunis victoriis beat eorumque brachio Barba- 
ros subjicit, Universus orbis gaudeat, quod victo- 
ria et gaudium apud Romanos imperat. » Receptio 
II, Prasinorum, cantio toni IV : « Quadruplici 
apostolorum trinitati flamma Trinilatis apparuit. » 
Hymnus apelaticus toni IV : « Christus in linguis 
igneis gentes ad cognitionem veritatis perduxit. 
Ipse, ἃ Deo coronati imperatores, Spiritus sanoti 
presentia sacratam coronam venerandis verticibus 
vestris imposuil : propterea cum ex animo indesi-: 
nenter et venerabundi intuemur : Domine, eter- 
num imperans, hos nobis in gaudium et salutem 
Romarorum serva. » Receptio [II, Venetorum vox 
toni IV : « Ignis specie in spostolos Spirilus san- 
ctus hodie e colo descendit. » Alia eodem tono : 
« Deus, qui flammis linguas mutantibus gentium 
impietatem delevit, vobis, Domini fortissimi, vin- 
cere el exstinguere gentium impietatem edixit : 
qui divereis nunc linguis utuntur, hos una lingua 
in fide loqientes trahet N. N. gaudium et salus 
Romanorum. » 


II. Receptio quarta, Venetorum, tono obliquo IV : 
« Divini Spiritus presentia » eto. Ali& vox tono IV. 


VARLE LECT!ONES. 
δι παρουσία, Τοῖς ἐν ed. 83 θεογνιυσία ed. 9 πυρσοφαία R., πυρσοφαία ed. ** δυσωποῦντες cod. 
JOAN. 246. REISKII COMMENTARIUS. 


(B6) Videtur aliquid post hanc vocem deesse: ]) (92) Scabra et hiulca oratio, ut videatur aliquid 


sed si tollatat punctum post πατρὸς, possit hic 
locus utcumque integer vidori, quamvis obscurus 
eit ampullosus hic stylus theologico- poeticus. Et 
tunc ὁρᾶτε erit idem atque ὁρᾶται conspicitur. So- 
let enim hie librarius at et t permutare. Alluditur 
ad historium Gideonis. . 

(87) Dietio theologis usurpata, ordinem salutis 
designans, de qu& v. Vales. ad Euseb. H. Bccl. 


, 1, 4. 
j (88) Θεογνωσίᾳ idem est atque μετὰ θεογνω- 
σίας. 

(8) *[Vid. Majus im Hessischen Hebopfer Part. 
xXV. p ἐδ0. ^ P 


(90) [4 est prsedicare Trinitatem consubstantia- 
lem, et eam ut credant auditoribus persuadere. 

(91) M.llem ἀπελατιχόν. In. membranis compen- 
dio B erarata erat ultima syllaba. Idem tenendum 
8 LJ LÀ 


deesse. lta tamen membranes, nec plura, habent. 

(93) Ita M. Sie solent noviet plebeii Greci, pro χά- 
ρισαι. Multa talia in ipsorum scriptis occurrunt, 
active prolata, que veteres non nisi deponentia- 
literseu in medio, usurpabant, et vice versa, Ut yat- 
popa est apud Nostrum pro χαίρω. Vid. ad p. 172. 
et p. 179. [ta Nicetas Chon. p. 150. ed. Venet. B.á- 

tv pro βιάζεσθαι posuit; οἱ Peg. 298 : ἐφύπω pro 

ἐπομαι. "Epyo pro ἔρχομαι habet Nicolaus Luca- 
nus apud Du Cange v. Σεύιιν, id est σέόειν sese 
movere, unde so6etv deinceps faetum. Verba ejus 
gunt : 


Κἤρχησαν νὰ πολεμήσουν xal và σεύουν sl; τὰ 
[τείχη. 
Que bene Grece sic efferas : 
Ke! ἤρχοντο ἵνα πολεμήσωσιν, xal ἵνα σοδῶσιν 
[εἰς τὰ τείχη. 


CONSTANTINI PORPHYHOGENITI 


240 


Sua-wma Trinitas N. N. a Deo coronati, corona A "AAAo ἤχ. δ᾽ « Ἢ ὑπεράρχιος (94) Τριὰς. ὁ δεῖνα 


wesira perpeteo delectatur. Hoc enim die Pater 
ta:uias Mosi tradit, filius Spiritum sanctum apo- 
φιωξὶς donat, ipse Spiritus ip linguis igneis appa- 
ret. Tripiicato autem festo vestro, domini, cele- 
brstar hodie, qua vos ouronavit, consubstantialis 
Trinitas. » Receptio quinta, Prasinorum, bymnus 
too. ]ll : « Portus divina doctrine, sancti Spiritus 
graiia » Apeleticus hymnus : « A sancto Spiritu 
vos, domini Romanorum, coronati es!is, et in ipso 
populum vestrum, in omni veritate divinam maje- 
statem adorare docetis. » Receptio sexta, Veneto- 
rum, hyanus tono IV : « Specie ignis Spiritus, etc, 
Alios, obliquo IV : » Deus Spiritus hodie apostolis 
31 in linguis figuram ignis habentibus apparuit, 
et vos, ἃ Deo coronati imperatores, purpura coro- 
naque ornavit, 86 divino consilio Romanis pro di. 
gnitate imperare potestatem dedit. Gloria Deo, qui 
vos ín salutem Romanorum coronavit. » In rece- 
ptione sexta ita acclamatur : cantores dicunt : 
« Multos, multos, multos! » Populus : « Ia multos 
annos, in. multos ! » Cuntores : « Creator omnium 
et Dominus. » Clamat et populus ter : « Longa 
vobis temporal » Cantors: « Paracletum san- 
clum que Spiritum. » Clamst et populus ter : 
« Longa vobis tempora ! » Cantores : « Qui in lin- 
guis apostolorum demisit. » Clamat et populus ter : 
« Longa vobis tempora! » Cantores : « Anuos ve- 
stros, Auguetarum et porphytogenitorum, augeat ! » 
Clamat et populuster : « Lungzevam Deus sacram 
majestatem vestram esse jubeat! » Trilexia in 


euindem festum diem, obl. 1V : « Suscipe servos, C 


Domine, pietatem tuam cantu celebraturos ; Deus, 
qui sua manu vestrum verticem honore corona- 
vit. 


καὶ ὁ δεῖνα θεύστεπτοι, ἀδιαιρέίτως ἐν τῷ στέφε: 
ὑμῶν δείκνυται εὐδοχαῦσχ' ἐν ταύτῃ γὰ τῇ ἡμέρ 
Πατὴ τὰς zÀixa; Μωσῇ παρέχε:, ΥἹὸς τὸ Βνεῦμι 
τοῖς μαθηταῖς ὀωρεῖται, αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τουρίναις 
γλώσσαις τυπούμενον φανεροῦτα!' τριπλασιαζοκένη: 
δὲ τῆς ἑορτῆς ὑμῶν, θεολογεῖται (05) σήμερον ἡ 
ὁμοούσιος Tou ἡ στέφυυδα ὑμᾶς. » Δοχὴ &, τῶν 
lloasivov, φωνὴ ἔχ. γ᾽ « Διμὴν τῶν θείων διδαγμέ- 
tuv, ἡ τοῦ παναγίου Πνεύματος χάρις. » ᾿Απελατι- 
xc « Τῷ ἀνίῳ Πνεύματι ἐττέφθητε, οἱ δεσπόται: 
τῶν 'Ῥωμλίων, xa! ἐν αὐτῷ ὁδηγεῖτε τὸν λαὸν ὑμὰν 
ἐν πάσῃ προσχυνεῖν ἀληθείᾳ τὸ τρισυπέζθεον xpi- 
τος. » Δοχὴ ς΄, τῶν Βενέτων, φωνὴ ἤχ᾽ δ΄. α« llo 
ἐν εἴδει τὸ Πνεῦμα » xai τὰ ἑξῆς. ἼΑλλο πλαγ. € 
e Θιὸς τὸ Πνεῦμα, σήμερον ἐγνωρίσθη τοῖς ἀποττύ- 
λοις ἐν γλώσσχις πυριμόρφοις, xal ὑμᾶς, θεόστεπτο: 
εὐεργέται, τῇ ἁλουργίδι καὶ τῷ στέφει δοξάσας, ἐδ:- 
καίωσεν βουλήσει θεοχρίτῳ βασιλεύειν ἐπαξίως 'Ρω- 
μαίων. Δόξα θεῷ τῷ στέψαντ' ὑμᾶς εἰς ἀνέγερσιν 
Ῥωμαίων. » ᾿Αχτολογίχ τῆς ἵχτης δοχής. ΔΛέγουσιν 
οἱ χράχται' « Πολλὰ, πολλὰ πολλά. » 'O λαύς᾽ « Εἰς 
πολλὰ Ézr, εἰς πολλά. » Ol xpaxtav « '"O τῶν πᾶν. 
των Ποιητὴς καὶ Δεσπότης. » Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ix 
τρίτου" « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι. » Οἱ κράχται. « Ὁ τὸ 
παράκλητον καὶ ἅγιον Πνεῦμα.» Φθογγεῖ χαὶ ὁ λαὸς 
ix v" « Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι. » Οἱ κράχται. « Ka. 
ταπέμψας ἐν γλώσσα'ς τῶν ἀποστόλων. » Φθογγεῖ 
χαὶ ὁ λαὸς ix τοίτου" « [Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι. » 0! 
κράκται' « Τοὺς γιεὦνους ὑμῶν πληθυνεῖ σὺν τεῖ; 
αὑγούστα'ς Xx! τυῖς ποοφυρδοηγεννήτοις. ὦ Φϑυσι 
xxi ὁ λαες lx -«Πολυχρόνιον ποιήσει ὁ Θεὸς ti 
ἁγίαν βασιλείαν τας. » Τριλίξια (960) εἰς τὴν αὐτὴν 
ἑορτὴν, πλαγ. δ΄. « Δέξαι δούλους, Δέσποτα, τοῦ 
ὑμνεῖν τὸ εὐσιδίς σου" ὁ Θεὸς ὁ obi; αὐτοχείρως 
τὴν χορυφὴν ὑμῶν ἀξιώσει! (97), τ πο εν 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


(94) Vox rarior, ἃ nova Grecia conficta, videtur 
id signilloare, quod super omne initium positum est, 
quod inltio caret. ut supra bis habuimus cuvivao- 
χος, cogleraus, Nain ἄναρχος novo significatu ibi 
notat diernum. 

(05) Ad verbum dicitur Trinitas Deus. comsub- 
slanlíalis, i4 est, celebratur Trinitas sermonibus, 
qui asaeverant, tres perspnas Trinitatis eque di- 
vin«s atque consubstantiales esse. Θεηγολεῖν est 
de Deo sermones facere. Theopha&n. p. 59, 77, 350, 
ei Combelis. ad illius p. 59, Theologis in specie 
sormo et disputatio de divina Christi natura est θεο- 
λογία. Vid. Vales. ad Euseb. p. 5. Sic κυνολογεῖν de 
Sirio vermones facere apud Athenaeum [. p. 23, ubi 
vid. Casaubon. 

(90) Non reperio, qui vocem hanc exposuerit. 
Videtur carmen notare, quod &ut ter iterabatur, 
aut potius & tribus cantoribus simul recitabatur, 
ut τετράλεχτα, que a quatuor cantoribus recita- 
bantur. Vid. p. 105. 

(97) Pust hanc vocem deesse uliquid, manifestuin 
est. Nam debebat saltem ὑμᾶς εἰς χρύνους ἑκατὸν τὴν 
ὑμῶν δ'ἐπεῖν πολιτείαν, utl p. 30, sed multo plura 
dovsse deprehendot, qui sequentia cum unteceden- 
thus attente contorut. Nai nou respon lent inscri- 

ont, sed. aliud (ractlunt, Proinittit insoriptio, et 
nstituit initium noni capitis, enarrutionem Acto- 
| ^ at| Pentecosten, Pro maxima vero parte rl- 


D folii. 41 in voce ἀξιώσε: desinebat, et 


tua processionis paschalis exponit hoe eaput, quod 
deinceps luculenter evincam. locipit hac atgumenti 
discrepantia ἃ 3. 3, et. voce. ἔνθεν; Cui prasce-sisse 
etiam alique, manifestum ex eo est, quod oratio 
hiat. Saiten. verbum. ézaípoustv aut σύρουσιν vel 
simile desideratur. Sed multo plura desunt de 
processione procerum seu conventu in aulam ai 
imperatorem in Chrysotriclinum. Clara tandem 
res est ex eo, quod pagina aversa vel posterior 
ina ad- 
versa folii 42 voce ἔνθεν incipiebat. Debebat ergo 
folium uoum, aut potius multo plura, forte inte- 
ger quaternio, seu decem fulia, periisse. Patet ex 
numero capitum, qui ab hoc capite inde discrepat 
ἃ nostra editione. Nam quod huic editioni eaput 
decimum est, id est in codice capitis xix pars se- 
cunda, quod hic est x1 caput, id est codici vise- 
simum, hic xii in Codice xxi, οἱ sic semper porro 
decurrit hic ordo per totum librum primum, sie 
αἱ codex semper nostram editionem novenario 
superet. Ex. c. caput nohis 31 est codici 40; 
nobis 92, est codici 101. Mallem ab hoc numerendi 
ordine discessum non fuisse. Sed quum non tano- 
tum decessor meus, sed et Majus ite instituerit 
numerare capita, ut in hac editione conspicitur, 
debui eos in illa reliqu« libri primi parte, qua» sub 
oculis meis excusa fuit, sequi. Quid autem deside- 
retur,seu qualia tractaverint argumenta illa capita, 


211 


I". Ἔνθεν κἀκεῖθεν τὰ βῆλα οἱ qitveiipiot, x31 A 


εἰσάγει ὁ πραιπόσιτος βῆλον α΄, μαγίττρους" xol ὁ 
μὲν πρχαιπόσιτος ἀνέρχεται xal ἵσταται ἐν τῇ τάξει 
αὐτοῦ. Οἱ δὲ μάγιστροι xai οἱ μέλλοντες καθεξῆς 
εἰσέρχεσθαι, ἐν ἑκάστῳ βήλῳ 55. εἰσερχόμενοι οὐ πί- 
πτουσι, xai ἀπελθόντες ἴσταντα! ἀπὸ τῶν ἀρχόντων 
ποῦ χηυῤγυχλείο) ἔνἢεν χἀχεῖθεν, χατὰ τὰς αὐτὼν 
κάξεις xal στάσεις. E'0' οὕτως λαδὼν πάλιν νεῦμα ὁ 
πραιπόσιτος ἐξέογεται μετὰ τῶν δύο ὀστιαρίων vai 
εἰσάγει βῆλον δεύτϑρον, πατριχίους τοὺς val ἀνθ- 
ὑπάτους. Βῆλον γ᾽ πατρικίους καὶ στρατηγοῦς. Βῆ- 
λρν τέταρτον' τὸν Ὀὕπαργον τῶν πραιτωρίων, τὸν 
χουχίστωρα, ἀνθυπάτους τῶν θεμάτων xal ἐπάρ- 
y^»s (98). Βῆλον εἰ τὸν λογοθέτην τοῦ στρατιωτι- 
χοῦ (00), τὸν δομέστιχον τῶν ἱχανάτων (1), τὸν δο- 


DE CERIMONIIS AUL/E ΒΥΖΑΝΤΙΝ,Ὲ LIB. I. 


242 


]!f. Iis diclis, silentiarii hine et illinc cortinas 
reducunt, et prepositus velum primum, magi- 
etros, adducit. Prepositus venit, et in ordine suo 


' subsistit, magistri et qui post ipsos intrare debent, 


in singulis velis intrantes, non procidunt in genua, 
et cum abiere, stant hic et illio post cubiculi pre- 
fectos secundum ordines et stationes suas. Deinde 
iterum, signo dalo, prepositus cum duobus ostia- 
riis exit, et velum secundum, patricios et procon- 
sules, adducit. Eodem modo velum tertium, patri- 
cios et strategos ; velum quartum prefectum pre- 
torio, questorem, thematum prefectos et preposi- 
tos; velum quintum, logothetam  castrensem, 
domesticum icanatorum, domesticam numerorum, 
domesticum optimatum, domesticum murorum, 


VARI/E LECTIONES 


55 βέλῳ. Eictpy: ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


qu: perierunt, baud difficile est assequi, si ordo, B sibi, olim reges [uisse : nunc binos imponi, e quibus 


quem auctor instituit, consideretur. Copit primo 
capite generalem ideam processionum sacrarum in 
exemplo processionis ad S. Sophiam in festo Na- 
tivitatis Cbristi dare. Deinde volui! simul aate 
omnia referre Acta vel laudes imperatoribus occa- 
sione talium processionurm dici solitas. [aque post 
recensita Acta festi Nativitatis Christi, Epipha- 
nim, Paschatis, Antipaschatis, Mesopenteoostes, 
Ascensionis, venit tandem boo nono capite ad 
Acta Pentecostes, eaque per primos duo paragra- 
phos ejusdem recenset. Cum itaque que post ver- 
bum ἀξιώσει, 8eu finem secundi parayraphi sequun- 
tur, ad hoc caput non pertineant, et supersint 
aliquot dies festi in estatem et autumnum inciden- 
tes, quorum Acta ut etiam describerentur par erat, 
et instituto libri congruum, et a lectoribus quoque 
exspectabatur ; verisimile mihi ex eo fit, capita, 
quae olim tuerunt, et e noatro codice exciderunt, 


legatus in. sanguinem, procurator in bona sevi- 


re. | 

(09) Rationalem militarem, logolhetam  castren- 
sem. Subintelligitur λόγου aut λογείου, ant πρυτα- 
χείου aut ταμείου, aut θησαυροῦ. Vid. Uu Cange v. 
ναστρέσιον, castrense peculium. Praepositus. tabu- 
larum rationis castrensis appellatur in lnseript. 
apud Reines. p. 559. Στρατιωτὸς (si bene habet ea 
lectio) appellabatur ille rationalis in /Egypto. V. 
Du Cange v. Στρατιωτός e! Goar. δὰ Codin. p. 31" 
n. 47, ubi quatuor statuit Logothetas, 1) magnum, 
qui rationalibus et srariis ompibus preesset, 2) 
Genicum, vel publicorum redituum, 3) τοῦ οἴχεια- 
χοῦ vel τοῦ εἰδιχοῦ, privali peculii imperialis, 4) 
τοῦ στρατιωτιχοῦ, milita^is xrarii. Er&ent adhuc 
slii Logothete, ut Dromi, seu eursus publici, de 
quo antea dixi. Logotheta prerorii, de quo vid. 
supra p. 8. et soript. post Theophan. p. 994. Lo- 


Acta illorum festorum recitasse. Deinde resume. (C. gotheta τῶν áyeÀiv,seu gregum, in appendice libri 


psit auctor traciationem de ipsis processionibus, et 
singulorum festorum processiones seorsim exse- 
.eutuüs fuit. Igitur ea quidem, que a voce ἔν- 
θεν incipiunt, exponunt ritus proceesionis Pascha- 
lis, qualis nempe ipso die festo Paschatis primo, 
qui proprie Pascha dicitur, peracta fuit. Liquet hoo 
ex loco p. 40, ubi dicitur, proceres, dum impera- 
tori pacis osculum in templo S. Sophie ante com- 
munionem dant, humi nou procidere propter fe- 
stum Resurrectionis, προσχυνοῦσι τὸν βασιλέα μὴ 
πίπτοντες διὰ τὴν ἀνάστασιν. Qus verba absurda 
essent, si locus ille de festo non Paschatis, sed 
aut Pentecostes aut alio quovis ageret. Pag. 42, δι᾽ 
ὅλης τῆς διακαινησίμου ait. per. tolam. seplimanam, 
renovationis, aut paschalem. P. 43. Ei τύχῃ ἣ ἑορτὴ 
τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ άσχα. δὲ 
dies Annuntiationis B. V. 1n ipsum illum diem Pa- 
schatis incidat. in fine capitis p. 43, hec lego: Τε- 


Asi ἅπαντα ἀχολούθως τὰ τοῦ Πάσχα, ὡς ἀνωτέρω ἢ 


προείρηται, peragit omnes caremonias festi Pascha- 
fis ordine prius exposito, Agunt ergo prrecedentia 
absque controversia de festo Paschatis, non Pen- 
tecostes. 

(98) Hi diversi non sunt ab Anthypatis, seu pro- 
consulibus thematum. Erant autem hi proconsu- 
les prefecti lega!i juri dicundo et observands po- 
litis in provinciis, quemadmodum proconsules 
Strategi rom militarem potissimum administra- 
bant. sic tamen, ut in civilibus quoque valeret eo- 
rum auctoritas, quippe qui ipsis Prefectis 1mpe- 
rarent. Possis hos duos magistratus cum Legato 
et procuratore comparare, quorum munera intel- 
ligas ex illo Tacità in Agricola, c. 15: singulos 


nostri primi sepe memoratur, de quo suo loco di. 
cam. Rationalis fisci militaris etiam ὁ τοῦ στρατω- 
τιχοῦ simpliciter appellatur, pro à ἐπὶ τοῦ στρα- 
τιωτιχοῦ, vid. 114; et ὁ στρχτιωτιχός ; vid. 
p. 270. *l'U τὰς στρατιωτικὰς δέλτους ἐπειλημ- 
μένος est apud Contin. Constant. p. 76.]" Justinia- 
nus eum instituit, si vera perhibet Procopius 
Anecdot. p. 104. Sed jam sub Anastasio Dicoro 
commemorat Josua Stylites apud Asseman. t. I, 
Bibl. Or. p. 275. Appionem «eerarii castrensis in 
urbe Amida prefectum, et. p. 2790 Calliopium in 
urbe Edessa. Vid. ibi notata, unde Procopius ipse 
sibi contradicere deprehenditur. 

(1) Jam supra dixi, domesticum novis Greecis 
notare prefectum, prepositum. De domestico Hi- 
canatorum autem velim conferri Du Cangium Gloss. 
Lat. verb. Domesticus. Hicanati sunt genus aliquod 
lecte militie, ita dicte, quod homines essent ἱχαυοΐ, 
corpore animisque vigentes el rebus gerendis pares. 
Du Cange Gloss. v. ἱκανός observat, hanc vocem 
notare strenuum, et Latinos quoque pro eo idoneum 
dixisse. 'Ixxvóc pro alacri, prompto, agili, vigi, hba- 
bet Aristides t. 1I, p. 143; opponitur enim ibi τῷ 
ἀργῷ. Euseb. Hist. Eecl. ΠῚ, 23, vsavisxov ἵκανον 
τῷ σώματι xal τὴν ὄψιν ἀστεῖον appellat, ubi reddit 
Valesius statura corporis egregium, et apud Poly- 
bium in Excerptis Peirescianis p. 125, fine, homi- 
nem xatà τὴν ἐπιφάνειαν ἱκανόν, specie homes!a. 
Unde constat, hanc vocem in lingua vulgari Graeca, 
qua Polybius scripsit, eo sensu jam vetustis tem- 
poribus usu venisse. Nicetas p. 136: Φυὴς σώμα- 
toc ἢ ὥρας ἱκανωτάτης μεταλαχεῖν, im late agere, 
qu& rebus gerewdia ταῦτας, vor €. VASSSSSSR N. 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


24 


s1cellarium, sacello et; rehus privatis prefectos, A μέστ'χον τῶν νουμέρων, τὸν ξδομέστιγον τῶν ὄδπετιμέ- 


tribunos factiongm, euralorem magnum, vicarium 
scholarum, eonsulares, spatharios, senatores, con- 
soles; velum seztum, comites scholarum ; septi- 
mum, imperatorios candidatos; octavum, dome- 


τειχέων, t^v ozxi))i- 
τὸν τοῦ tiÀi:xo3, τοὺς 
τὸν xoopátopa τὸν μὲ- 
σχολῶν (5) καὶ δυσυτ. 


τῶν /2), τὸν δομέτστιχυν τῶν 
piov (33 τὸν τοῦ σακελλίου, 
δνμάρχους τῶν δο μερῶν, 


4x9. (8), τὸν τοποτι δ'ττιν τῶν 


JOAX. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


14: "[xx»^ 3c, ait, τέγος robustos. ᾿Ισχυρῶν τῶν περὶ 
ates πη) σάμενος, οἴπερ, ὡς χκατλ καντῆς αὐτῷ 
ξυνατείσιον:͵ πίστεις ior) φθέσαντες. Uunde in- 
telligitur, son solum imperatorem lHicanos secom 
babuisse, sed etjam procerum quosque ; et deinde 
illorum officium foisse, berum adversus quoscum- 
que demum protegere, etiam sí ip«eimperator esset, 
qui bero male vellet. Conf. Zosim. IV, p. 229. 
Tbeopban. p. 83, 69, 321, 391, 392, e quibus locis 
patet, proprie ἱκανὸς dici de viro militari, ut λόγιος 
de político, et sape ῥωμαλέος καὶ ἱκανὸς jungi. Est 
igi'ur ἱκανός recentioribus idem, quod veteribus ὁ 
ἥλιος, perfecte stature οἱ eetstis et roboris vir, 
ὡς ἴχανεν ναὶ ὁ ἀτφιχόμενος εἷς τὸ τῆς ζδης τέ- 
^os, Aliam etymologiam respexit Anastasius Bi- 
blotb., qui Concil. VIII, act. 1, Jcanatorum | inter- 

retatur parentum. Forte quia presto aderant ad 
Jusum hen, parentes, obsecondantes. Fuerobtne 
ol 1xzvo: sagittarii 7 Videor mibi id colligere posse 
ex Alexiade p. 115: ᾿κανοὺς εἶχε σιρατιώτας τῆς 
τοξείας εἰδήμονας. E scriptoribus post Theophan. 

. 244, patet, Hicanos et Hicanatos non tantum 
hs urbe augueta, sed etiam in provinciis praesidia 
egisse. Leo in Taetieis p. 33, sic eos deseribit : 'Ixa- 
νώτατοι, ἤγουν ὅσοι καὶ πιστοὶ xal εὐγνώμονες oaí- 
νονται τῇὸ Ρωμαίκῇ πολιτείᾳ ἡμῶν͵ μαρτυροῦνται 
δὲ καὶ ἀνδρειότατοι. Hio locus et. alter. ille Theo- 
pheois p. 392. 'Pepatoc τε καὶ ἱκανώτατος me 

odueit, ut credam, vocem ἰχατάτος esso contre- 
etam ex ἱκανώτατος, Amant Greci' novi superiati- 
vorn pro positivo adbibere. 

(2) Optimates ersnt ea tempestate milites vilio- 
ῥοῦ, et contemelía pene erat, optimatum esse. Idem 
uique gerciones apud Latinos eorum temporum. 
Vid. Du Cange h. v., quod vocabulum est Germa- 
nicum, repetendum a twar(etn, observare, servire. 
Conjunguntur garciones et summularii seu agasones 
j^ ebarta vetere apod Du Cange v. Garcifer. Inde 
Pranecium garde. Erat eorom ceteris militibus ia 
castrís agentibus servire, mulos et equos pastum 
agere, onersre, exercitus in itinere custodire 
Ínfima quemque officia obire, ut ex appendice primi 
libri nostri codicis pstet. Non repetam, que Du 
Cange de horum origine in utroque Glossario habet, 
item Casaubonus t. ||, Script. Histor. Aug. p. 770. 
Conf, Constantin. de Thematibus p. 10. Jd unum 
tentummodo noto de ipsorum nomine, sic dictos 
foisse illos Gothos, quoniam de magno numero 
captivorum gentis sum optati, id est delecti, et 
pro optimis habiti, militie ascripti et fundis mili- 


C 


Init. Murat. t. II. Rer. Ital. p. 99), rogas, seu sti- 
pendia, militibus erogabsnt, adeoque non tan!um 
com privato peculio principis, sed et com fiseo 
publico ipsis erat res. Sane in ordine Romano 
p. 972. inter ofliciales curie Bomanae preaecipoo, 
st arcarium, tertium ordine, quí prarest. tribunis 
respondet ille Genico) recensetur quarto loco S.- 
cellarius, qui stipendia erogal militibus, item alio 
loco — oscwiamtur pedes pontificis εἰ accipiunt c 
Sacellario unum byzantinum : vid. Du Cange utro- 
que glossario. De sSacellario patriarchae, dignitate 
ecclesiastica, idem disserit, et Goarus ad C»^din. 
p. 10. Memoratur hie in codice nostro p. 101 fine, 
ubi dicitur imperatori cruces argenteas festo pal- 
marum distribuendas afferre. Sed id ipsum Sacel- 
lio, qui Bacellario inferior erat, p. 68, tribuitur, 
In eo pene consentiunt seriptoros, Sacellio tan- 
tum cum privata re imperatoris negotiom fuisse. 
Vid. que ad P: 266, de Saceilio dicam. ldicus, seu 
specialus, ὁ εἰδιχός vel ἰδικός, item ὁ τοῦ ἰδικοῦ, et 
ὁ τοῦ οἰχειαχοῦ͵ nempe θησαυροῦ, λογοθέτης, erat 
rei privatis, sacro peculio prefectus, de quo v. 
Guther. de Off. D. A. Hunc describit Agathies 
p. 09 : Ταμίας τῶν βασιλέως χρημάτων, οὐ uiv 
τῶν ἐκ τὴς δασμοφορίας ἐρανιζομένων (ἄλλῳ 
τῳ ἐπετέτρακτο ταῦτα), ἀλλὰ tm, ὅσα kx τῶν ja 
σιλείων θησαυρῶν ete. Conf. Du Gang. Gloss. Gr. 
v. ᾿Ιδιχόν. 

(4) Magnus curator videtur fuisse, qui curatoribas 
omnibus moribus, curstoriarum inspectorbe. 
preerat. Sunt autem curatorie predia, agri, i«- 
mus, urban:ze suburbanreque, interdum quoque in- 
tegri tractus terre, quorum reditus ad imperato- 
rem solum, seu ad privatam rem, pertinebant. 
Curatores olim iidem aique Logetbete aut ratio- 
nales erant (vid. t. 1, liist. Aug. p. 997) et in 
specie eur«tores dicebantur edibus prwfecti, in 
quibus pecuoim asservabantmr, vid. [)u Cange 
utroque glossario et ad Alexiad. p. 39. Goar. ad 
Codin. p. 31. n. 49. De curatoribus urbium et pro- 
vinciarum v. Vales. ad Amm. Mareell. p. 41, qui, 
p. 323, originem curatorum rei private bebe. 
Goar. ad Cedren. p. 479. Koupatwpíz interpreta- 
tur principis privatum peculium dominum. Wi 
inde patet, quid sit provinciam in ouratoriam re 
digere. Scilicet provincia, que armis eubigeretur 
et pristinis adjiceretur, cedebat non reipublica, 
sed imperatori, et reditus ejus non ad aerarium 
publicum, sed ad rem privatam nebant, ita 


tamen, ut presidia iis imposita de suo deberet 


taribus in Bytbynia, qua deinceps de ipsis thema ἢ imperator alere. Itaque provincia Melitene, quam 


optimatam appellata est, donati fuerint. 

(3) Nominantur hic, ut distincti homines, sacella- 
(us et sneellio priefectus, οἱ (dicus, seu rei private 
profectus. Qua veroin re distincti fuerint, non li- 
quido mihi constat. Erant enim omnes sacello, vel 
potius sacculo, id est erario, prefecti. Thesaurus 
enim sa4crw5 appellabatur. Si reputo, magnam 
fuisse auctoritatem sacellarii, ut etiam Logothetam 
Genicum, seu rationalem erarii publici, Queresto- 
rem, Idicum, sllos sub se habuerit, imo et officia 
et serinia omnia, ut ex nostri codicis p. 416 pa. 
tet ; miror, qui flat, ut hic loci post domesticum 
optimatum, domestieum moenium vel castrorum, 
viles dig-itates, nominetur. In Occidente quoque 
sacellarii magna pollehant auctoritate, judicabant 
causna^ gravissimas, mittel'antur a Sirategis ad ur- 
hes in rebus momenti maximi componendis (vid. 

^ de rega. [tal. pag. 5, A4. p. 24, 3À, p. 9, 


S$cholsrum (tuse, Vià. Du ὕλῃ *. 


Romanus Lecapenus in curatoriam dicitur rede- 
giese, (vid. Dissert. cl. Leichii de Constantiao 
Porphyr. p. XVIII. ἃ 5, ubi egregie Anne locum 
adversus Du Cangii tentamen defendit),ad impera- 
rum deinceps peculium pertinuit. Oppositas igitor 


erant curatorie thematibus, aut, ut Latini medii 
evi dicebant, ducatibus. Ekehardus junior de ca- 
sibus 8. Galli: Nondum adhuc illo tempore Suevia 
in ducatum erat redacta, sed fisco regio peculiariter 
parebat, sicut hodie et Francia. Procurabant ambes 
Camerz |id est τοὺ ἰδιχοῦ ], quos sic vocabamti 
nunttí. Eum morem imperatores Ottomanici, ut 
multa alia, ex institutis aule Bysantine» retinoe- 


runt 


(5) Videtur vicerius, locam tenens, domestici 
Ver 
tor. 


245 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 


216 


τους, σπαθαρίους 39, συγκλητικοὺς (0) καὶ ὑπάτους. A aticos scholarum ; nomum, exprefectos, adducit. Si 


Βῆλον Q" κόμητᾶς τῶν σχολῶν. Βῆλον Q^. βασιλιχοὺς 
χανδιδάτους. Βῆλον ἡ" δομεστίχους τῶν σχολῶν. 
Βῆλον 0* τοὺς ἀπὸ ἐπάρχων (7). El τύγωσι 81 δὲ καὶ 


vero eiiam msgna cujusdam gentis legati in urbe 
adsint, ex mandato intrant, et imperatore saluiato 
osculoque dato, nihil preterea agentes discedunt. 


πρέσδεις μεγάλου ἔθνους, εἰσέρχονται ἀπὸ χελεύσεως, xal προσχυνήσαντες τὸν βασιλέα καὶ ἀσπασάμενοι, 


ἔρχονται, μηδὲν ἕτερον πράττοντες. 

A. Καὶ εἴθ᾽ οὕτως λαδὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος 
παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει μεγάλως τὸ, « Κελεύσατε, » 
ἽἌπαντες δὲ ἀνταποχρίνονται" «Bio πολλοὸς καὶ 
ἀγαθοὺς χρόνους ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν βασιλείαν ὑμῶν. » 
Καὶ ἐξέρχονται ὅθεν εἰσῆλθον, δασταζομένου τοῦ 
βήλου, τοῦ ὄντος χάτω ἐν τοῖς χίοσιν, ὑπὸ τῶν προει- 
ρημένων δύο σιλεντιαρίων. Καὶ πάντοιν ἐξελθόντων, 
ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς, xxl. ἀπέρχεται ὄπισθεν τῶν ιθ͵ 
ἀγουδίτων πρὸς τὸ ὁπαλλάξαι τὸν λῶρον διὰ τῶν 
βεστητόριυν, καὶ ἡνίχα ὑπαλλάξει, ἐξέρχονται ot 
βεστήτορες, καὶ μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ χουθου- 
χλείου μόνου, καὶ στέφεται ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου, xal 
ἐξέρχεται, χρατῶν ἐν μὲν τῇ δεξιᾷ χειρὶ ἀνεξιχα- 
κα ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ σχηπίωνα ἐπιχείμενον τῷ 
ὥμῳ αὐτοῦ (8), καὶ διέρχεται μέσον διὰ τοῦ μεγάλου 


88 IV. Deinde signo ab imperatore accepto, alia 
voce prepositus dicit : « Jubete » ; omnes vero re- 
epondent : « Ia longa feliciaque tempora Deus 
majestatem vestram perducat! » Post qua ingressi 
erant exeunt, velo, quàd iofra ia columnis est, a 
dictis duobus silentiariis portato.Omnibus egressis, 
surgit imperator, et ad XIX accubitus abit, ut lo- 
rum per vestitores mutet, quo facto, vestitorihus 
discedentibus, cum cubiculo solo manet, et a pre- 
posito coronatus, procedit, dextra manu acaciam, 
sinistra scipionem humero impositum gestans, 
perque medium magnum triclinium et duas colum- 
nas, ubi suspensum velum est, transit. Imperatore 
sutem e velo egresso, ad sinistrum drungarius 
vigilum barbatique protospatbarli stant, et ipse ἃ 


VARI/E LECTIONES 
26 δυσυπάτους exa. sine distinotione cod. 57 àv τύχ. ed. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


runt. Nam recens expugnate urbes et provincie 
omnes, veterique orbi Moslemici imperii adjecta 
proprie sunt imperatoris et ad Chasné, non ad 
eilelmal, seu fiscum publicum pertinent. Aliter 
lzitur inetituebantur tunc temporis bello subacte 
provincie, quam olim seculo quinto e. c., quo 
lle non ad solum imperatorem, sed ad ipsum et 


totam rem Romanam, τὴν ἀρχὴν τῶν Ῥωμαίων vel ( 8t 


τὸ δημόσιον pertinebant, οἱ fondi veluatis pos» 
sessoribus soluto eorum pretio redimi debebant, 
tanquam si prius non habuissent. Vid. Procopius 
Ho-chel. 142 et 143. Invenio apud Symeon. 
Mag. p. 427, κχουρατωρίαν εἷς τὸ χατοιχεῖν ἐχεῖσε 
᾿ γυναῖκας τὰς μὴ εδυίας σωφρονεῖν. Ergone 8168 
e:stigandis improbis destinate sunt etiam χουρα-- 
τωρίαι appellate ἢ Videtur omnino, et sane improbi 
atque mentis haud compotes curatoribus opus ha- 
bent. At quid, si curator magnus esset generalis 
receptor eris, quod e porloriis, pedagiis, ponta- 
ticis, plateaticis casaticis, etc. redibat. General- 
A:cis- Ein-nehmer ? Curata enim vectigal diceba- 
tur medio svo, et curatoria die Steuer-und. Acci- 
seinnahme, vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v. et Mu- 
rator. A. I. t. IT. p. 28. 


(6) M. hic nullam distinctionem agnoscunt. Non 


dixerim, quam bene maleve. Putem tamen, mem- ἢ 


branis potius obtemperandum et ex illis discen- 
dum esse, in aula CPtana fuisse Dishypatos Spa- 
tharios duplicis generis, nos Basilicos seu impe- 
riales, alteros Syncleticos, seu Senalorios, quos 
in comitatu, dispositione stipeudiisque suis babe- 
rent Senatores, ad curanda tueundaque diversa se- 
cre'a, seu tribunalia. B p. 415 certe pat-t, sena- 
torios 6! imperiales diversos fuisse. Aut posseut 
dici hi Dishypati Spatbarii synoletici tales fuisse, 
qui quamvis spatbarii essent, tamen nibilominus 
ad τὴν σύγχλητον pertinerent. Nam sensu strictiore 
ἣ σύγκλητος sunt tantum officiales civilibus rebus 
expediundis lecti, quos Latini £ogatos vocant; ut 
patet e Nostri p. 142, ubi patricius syncleticus pa- 
tricio alicui τῷ 4o» σπαθίου, sagato, militari, con- 
tradistinguitur. Hypati et Dishypati ea etate de 
inflmis erant iagislratibus. [Dueibus Venetis 
ornamenta et titulutn Hypati dabant Greci impe- 


ratoreg; unde eliam vestitus. Giann. t. II. p. 
367.] " Simile huic videri posset, quod Sigebertus 
Geinhlac. refert, Clodoveum ab Anastasio imperatore 
codicillos de consulatu et coronam auream cum 
gemmis οἱ (unicam blaulteam accepisse, et ex ea die 
consulem ei Augustum fuiase dictum. Sed ad hos 
Hypatos ea non pertinent. Multum defecerant No- 
etate consules ab antiquo splendore. Conf. 

ue dixi in Actis eruditor. anni 1751, in recen- 
sione Eduardi Corsini Notarum Graecarum, ubi 
Hypati et. Spatharii mentio fit in bulla plumbea. 
Vid. du Cange Gloss. Latin. v. Dissiputus et Hy- 
patus. In universum heec de dignitatibus aule 
Byzantine el provincialibus eo tempore magistra- 
tibus doctrina perobscura est. 

(7) Exprzfecti. Non hic de illis cogitsndum, qui 
pr:efecturaurbisauguste functi aliquandoessent,sed 
fuerunt hi exprefecti, qui olim eparchi provinciules 
fuerant, quales paulo ante cum ἀνθυπάτοις τῶν Os. 
μάτων memorati fuerunt. Ünaqueque enim epar- 
Ohia videtur suum eparchum babuisse Id clare 
confirmatur p. 410, ubi στρατηλάται ἐπὶ θεμάτων, 
siratelal2 in. provinciis constituti οἱ ἀπὸ ἐπάρχων 
pro iisdem accipiuntur. 

(8) Scipiones eburneos et mappas fuisse veterum 
Consulum Romanorum gestamen, e diptychis et 
aliunde constat. Non servabant eumdem ordinem 
in gerendo, neque semper scipiones dextra, map- 
pasve sinistra tenebant, sed et illos et has mo«o 
dextra, modo sinistra, ut liberet, conspiciunlur 

estasse. Conf. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 29; 

u Cange dissert, de nummis medii evi, 811 et 21 ; 
Leich. de diptychia c. 2, et Neg»lin, de dip!ycho 
Norimbergensi p. 27. Nolo enim a viris doctis tra- 
dita repelere. B8ed pro mappa, quam Uircensem 

lacet viris doctis appellare, quia ea tinisea consu- 
es equorum carceribus emittendorunui siznum da- 
bant, conspiciuntur quoque consules interdum in 
diptychis volumen convolutum gerere. Utrumque 
retinuerunt quodammodo Greci et sacris Ghristia- 
nis accommodarunt, et nugis preterea suis conta- 
minarunt, ut solent res omnes, quas atirectant, 
antiquas, vetustorum morum inscitia. Tria itaque 
in hac disouVe None τα CXQSSSS S ESSRSSQNSUSNNSSS 


wX Gom m eoVS Οτϑνοτοτι Ae weSSS, NS wASSNGMSNS. 


941 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


948 


cubiculi prefectis stipatus, per magni cubiculi À τρικλίνου xal τῶν δύο χιόνων, ἔνθα τὸ βῆλον χρέμα- 


porticum, ubi apparatus XIX accubituum instrui- 


ται. ᾿Εξερχομένου δὲ τοῦ βασιλέως ἀπὸ τοῦ βέλου, 


COMMMENTARIUS. JOAN. JAC. REISKII. 


perstringam ; secundum vt utriusque vocabuli, 
eamdem rem signilicantis, originem et rationem 
demonstrem : tertio, ut evincam morem manu 
gestandi tam mappas, oraria, sudaria, tergendis 
naribus et ori, quam rotulos, pipas, volumina mem. 
branacea temporibus antiquissimis Romanorum in 
usu fuisse. 

Perhibet Codinus Offlc. vi, 27, acaciam esse 
sacculum e panno purpureo confectum, serico sub- 
tili mantili involutum, intus refertum terra (ἐντὸς 
ἔχει χῶμα), ut significet et nomine et terra intus 
contenta, imperatorem debere humilem et terrens 
sus originis memorem esse. Consenlit. Symeo 
Thbessalonic., quorum amborum locos babet Du 
Cange v. ᾿Αχαχία et diss. antea laudata. Procul. 
dubio hino natum est, quod Petrus Damianus 
Epist. 1, 17, narrat, sed solus, Grecis in more 
fuisse positum, ut aliquis imperatori recens coro- 
nato una manu vasculum plenum mortuorum ossibus 
et pulveribus offerat [paulo post cineres dicet], in 
alia vero stuppam lint subtiliter pexam ac pilis pen- 
silibus molliter. demalitam [ἠρέμα εἰς ὕψος ἐπηρ- 
μένην, ὑποχεχαυνωμένην,) cui protinus 1gnis adhi- 

etur, et repente n iclu oculi flamma subito vorante 
consumitur, ut in altero. considerare debeat, quod 
est, in altero videre valeat, quid habet. In cineribus 
siquidem se cinerem recognoscit, in stuppo vero coli- 

it, in die judicii quam subito mundus ardebil, etc. 
be stuppa combusta silent Greeci scriptores. In 
Romana tamen curia mos erat coram coronato 
pontifice floccos stuppe comburendi, clamante pra- 
cone : Síc transit gloria mundi. De vasculo autem 
illu ossibus et cineribus pleno quod narrat, videtur 
male auditum et male relatum 6586 ex acacia, quam 
fuisse revera sacoulurch sericum terra plenum, ab 
imperatoribus non postremis tantum Codini equa- 
libus, sed Constantini Perpbyrogenneti jam eeiate, 
patet e Nostri p. 443, ubi dieitur : linperatores ἐν 
ταῖς δεξιαῖς γερσὶν αὐτῶν τὸ νιχητιχὸν τοῦ σταυροῦ 
τρόπαιον χατέχουσι (successit nempe crux, Chri- 
stianorum idolum, in vicem scipionum eburneorum 
veterum consulum), ἐν δὲ ταῖς εὐωνύμοις τὴν ἐξ- 
ἀνάστασιν τῆς χοϊχῆς ἡμῶν οὐσίας, in sinistra vero 
tenent resurrectionem, id est symbolum reaurrectio- 
nis, terrena nostrae partis. Clarum est, nihil aliud 
quam acaciam designari. 

Sed quare Acacias et Anezicacias appellarunt 
hos sacculos? Dicam. Veteres harum nugarum 
nihil norant, s8ed chartas, hoc est membranas, «ó- 
poco, segmenta membrane convoluta, rotulos, 
pipas gestabant. Hoc in universum omnibus in 
publicum procedentibus, viris feminisque commune 
erat, ut. qui aut quee manipulum, mappam, suda- 
rium alterutra munu non delerret, ferret membra- 
ne segmentum, sive convolutum, sive ex una tan- 
tum extremitate manuretentum, cetera prependere 
promissum, sive dimidia ex parte prependens, 
ambabus autem extremitatibus comprehensum, ut 
commentarios rerum in publico aut gestaruin a se 
aut gerendarum. Imperatores autem, nisi mappam 
gererent, acaciam seu membrane segmentum, li- 
bellum supplicem, gerebant. quem sibrin publicum 
procedentibus plebeii obtulissent. Quod igitur tales 
ibellos supplices ἀχάχως, clementer ab-que ulla 
asperitate et morositate, et ἀνεξικάχως, cum tran- 
quilla molestiarum a subditis suis sibi creatarom 
in legendo et audiendo tolerantia susciperent, aut 
sane deberent suscipere, predicabat aut saltem ad- 
moneoat utrumque nomen ἀχαχία et ἀνεξιχαχίχ. 
'Axaxia enim novis Grecis est clementia: vid. Ni- 
cetas Choniat. p. 24. Initio quidem nudi rotuli 
membranacei tradebantur a supplicibusimperatori, 


deinceps autem ordinatum fuit, ut quidquid ejus 
generis imperatori traderetur, non nisi sindone 
serica subtili, μετὰ μανδύλου, involutum traderetur. 
Manavit ille mos libellos supplices, item litteras 
quascunque sericis capsulis includendi et has ca- 
psulas demum obsignandi a Grecis ad Saracenos et 
l'urcas, ut pluribus ad Abultedum dicar, et vel e 
solo Busbekio constat p. 76, ubi ail, se litteras So- 
liani ad Ferlinandum imperatorem panno aureo 
teclas et obsignatas accepisse. Latinis medii exi 
idem in usu erat, ut e Du Cangio v. Armigeri con- 
stat, ubi imaginem Caroli Calvi 8 Baluzio p. 1278 
Capitul. Franc. editam illustrat, in qua tres mona- 
chi sacrum codicem Carolo porrigunt pretioso 
panno involutum. Mos quippe is apud monachos 
B observabatur, verba sunt Du Cangii, μέ codices, quos 
ad legendum accptebant, manulergio involverent, 
ut est. in epistola Theodomari ad Carolum M., qug 
manutergia camisias librorum vocant statuta antiqua 
Cartusiensium. Videntes itaque monachi Greci suos 
imperatores ex veteri instituto cum tali libello sup- 
plici procedentes in admonitionem, se ideo pro- 
cedere, ut querelas et supplicationes civium acci- 
piant, monachi, inquam, sut ignorantes hujus 
vetusti moris rationem, aut dissimulantes et ubi- 
quemysticam suamtbeologiam vel analogiam potius 
ingerere studentes, persusserunt iiperatoribus, 
ut pro fasciculo libellum supplicem referente bur- 
sulam pulvere aut terra plenam sibi fleri et in ma- 
nus dari curarent, tanquam alias conditionis aue 
non memores futuri, aut tali bursula arrepia pro- 
tinusomuem fastum exuturi. Alii Greci, dubitantes 
quidnam sibi vellet illa cum rotulis membranaceis 
processio et pictura, conjiciebant eos rotulos esse 
volumina Evangeliorum. Sane Rbamnusius, torte 
&uctore Vilharduino, ubique pro acacia codicem 
Evangeliorum imperatoribus CPtanis in manus 
Iribuit, ut p. 140. Non admodum improbabile aut 
incongruum hoc ipsis est, et in. aliis personis ad- 
miserim : acaciarum tamen imperialium originem 
eam esse, quam dixi, constat ex eo quoque su 
gtite veteris moris documento, quod regibus Anglie 
adbuc hodie preces et requisi'iones Parliamenti 
non tn litteris more nostro complicitis, sed in tomis 
charte pergemena convolutis exhibeantur, (pipas 
&appellant,) quarum dorso inscribit rex, aut ejus, 
jussu inscribitur, 8i quidem petitis annuit : Soit 
fal comme il. est. désiré, si autem negat : Le roi 
avisera. In reliquorum autem preter imperatores 
imasinibus negare nolim volumina membranacea 
manibus delata codices evangelicos representare. 
Auctor Vite Basilii Macedonis (n. 58 ed. Allat.) 
narrat, Basilium in ede quadam sacra a se con- 
dita liberos suos curasse pingi cum voluminibus in 
manu, que divina precepta continerent . Ὧν οἱ 
piv ἄβῥινες, ait, τόμους ἐπιφερόμενοι δείχνυνται 
τὰς θείας ἐντολὰς, αἷς στοιχεῖν ἐπαιδεύοντο, mep:- 
ἐχοντας" τὸ δὲ θῆλυ γένος χαὶ αὐτὸ βίόλους κατέχον 
ὁρᾶται νόμων θείων ἐχούσας περιοχήν. Ipse Basi- 
lius in nummo apud Du Cangium Famil. Byz. p. 
138, primo sinisira globum vel pomum itperii 
cum cruce, dextra conspicitur non tomum seu ro- 
tulum, sed codicem quadratum, religatum, Evange- 


C 


D 


liorum gestare. Paulus Silentiarius parte II, v. 
361, de quadam imagine Christi in 8. Sophia : 

"Eotxe δὲ δάχτυλα τείνειι 

δεξιτερῆς. ἅτε μῦθον ἀειζώοντα πιφαύσχων, 

λαιᾷ βίόλον ἔχων ζαθξων ἐπιίστορα μύθων 

Joannes Moschus Limon. ec. 87 : ᾽Βχράτει δὲ xal 


μεγαλεῖον ἔχον ἀργυροῦν σταυρόν. Unde patet, talia 
volumina habuisse interdum pro umbonibus cruces 
sibi affixas. Est autem μεγαλεῖον, volumen, non 


"» - SEE Ju) Go Jupe 


en 
Ν 


249 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 


250 


ἴσταται ἐξ ἀριστερᾶς ὁ δρουγγάριος τῆς βίγλας xal A tur, transit, et in roedio duarum columnarum 


πρωτοσπαθάριοι βαρὔάτοι (9), xal δηριγευόμενος ὁ 
βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ χουδουχλείου, διέο- 
χεται διὰ τοῦ πόρτηχος τοῦ μεγάλου τριχλίνου, ἔνθα 
ἡ ἔχθεσις (10) τῶν ιθ᾽ ἀχουδίτων τίθεται, xa! ἀπελ- 
θὼν ἴσταται ἐν μέσῳ τῶν δύο χιόνων. Καὶ δέχονται 
αὐτὸν ἐχεῖσε εἰς τὸν ὀνόποδα πατρίχιοί τε xal στοατ- 
ηγοὶ, xai προσχυνήσαντες τὸν βασιλέα ui, πεσόντες 
κάτω νεύει ὁ πραιπόσϊτος τῷ τῆς χαταστάσεως, χά- 
κεῖνος λέγει" « Κελεύσατε’ » αὐτοὶ δὲ τὸ, « Εἰς πολ- 
λοὺς χρένους xai ἀγαθούς. » 'Ev δὲ ταύτῃ τῇ δοχῇ 
ἴστανται σπαθαροχανδιδάτοι xal οἱ σπαθάριοι ἔνθεν 


stat. [In onopodio patricii et strategi imperatorem 
suscipiuut, eoque adorato, non prono tamen in 
lerram corpore, prepositus cerimoniario signuni 
dat, qui dicit: « Jubete ; » hi vero: « In multa et 
felicia tempora. » In hac imperatoris solemni rece- 
ptione hic et illic spatharocandidati et spatharii 
Stant, qui per scalas consistorii, illi quidem per 
sinistram, hi per dextram portam, descendunt. 
Patricii et sirategi per mediam portam veniunt, 
et rursus qui ad dextram astant per gradus sini- 
stre porte descendunt. Imperator a cubiculariis 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


Griece, sed Hebraice aut Arabice originis A535 
megillah vox apud Judeos nofissiura, unde ad Chri- 
Btianos transiit, 

Qua vero tandem manu tenebant et gerebant 

imperatores acaciam? Modo. dexira, modo sinistra. 
Nullus enim certus in ea re modus servabatur, 
sed usus eraLarbitrio. Apud Nostrum p. 16 di- 
citur imperator dextra manu acaciam, ainistra 
erucem ferre,et p. 38 geritimp. anexcicaciam dextra, 
scipionem humero sinistro incubeatem. Contra 
vero p. A43 loco paulo ante citato inverso modo 
dextra crücem, sinistra acaciam gerit. Sic quoque 
Constantinus M. in Menologio Basiliano t. Il, p. 
112, pingitur sinistra manu tomum convolutum 
gerens. leo M. autem primus, si recte observavi, 
in nummis eorum, qui acaciam aut tale quid ge- 
runt, in nummo quarto apud Du Cangium Famil. 
Byz. p. 77, tam ab antica quam a postica volumen 
dextra, crucem sinistra gerit. Pari modo Phocas in 
nummo apud Du Cangium p. 109, Leo Isaurus p. 
123, Isaacius Angelus p. 201. Consul in diptycho 
regio apud Du Cangium diss. de nummis tab. ἷ sci- 
pionem eburneum, precursorem crucis. dextra, 
mappam, cujus succedanum acacia fuit, sinistra 
tenet. Et sic quoque dextra eruoem, sinistra volu- 
men tenet Constantinus Ducas in nummo apud Du 
Cangium Fam. p. 159, Manuel Comnenus p. 168, 
]saacius Angelus p.201. Theodorus Lascaris p. 
2918, Michael Paleologus p. 233, Manuel Paleo- 
logus p. 242. 

Sed ne nimis diu minutiis inhereamus, demon- 
strandum nuno superest, veteres quoque Romanos 
in publicum procedentes alterutra manu aliquid, 
aut manipulum, aut volumen membranaceum de- 
ferre consuevisse. Nil profecto frequentius con- 
spicitur in vetustis marmoribus, quam sinistra 
manu manipulum tenentes, qui mappe interdum 
si:nilis est, interdum clare membranain convolu- 
tam exhibet, Aspice mibi philosophum apud Mont- 
faucon. t. ]l[ Aotiqu. Explicat., t. I, fig. 2, item 
tabulas V, VI. Lucian. 11. 467, 92. In arcu Constan- 
tini M. et Theodosii uterque imperator tenet rotu - 
lum. Sculptor illius lamine ener 408 portam basi- 
lice S. Pauli extra Urbem in via Ostiensi tegit, quam 
Ciampinus t. I Mouum. Veter. exhibet, opus se- 
culi xi, ex imitatione veteris moris, an sui quoque 
adhuc rotulum talem sancto, non memini cui, in 
manus dederit, non patet. [inavo diptychi Bosiani 
apud Montfaucon. ]. l. tab. XXVI, conspiciendum 
prebet ia tablio pallii, quod regina gerit regem, 

rancie, ul puto, gerentem in dextra manipulum 
vel mappam, in sinistra scipionem eburneum, qui 
ad formam crucis accedit, et in summo fasciculum 
florum cum superimposito pomo prefert. Ciam- 
pinus in modo laudatis monumentis tot exhibet 
imagines cum chartis membranaceis aut in rotulum 
convolutis, aut. ad instar mappe corruga!is, uut 
explicitis dependeniibus, aut denique ambabus 
tantam extremis oris complicitis et manu com- 


C 


D 


pressis, reliquo toto sinu dependente, ut pene 
pigeat illas tabulas indicare; vid. tomi [, tab. 


Β 15, 27. 32, 36, 76; t. 11, tab. 43, 47. 50, 52, 


53, 94. Conf. Murat Inscript. p. 1461. Com- 
mune olim utrique sexui gestamen erat talis rotu- 
lus, successu temporis autem partim manserunt 
viris rotuli, per aliquantum temporis, partim in 
chirothecarum, partim denique in baculorum im- 
peratoriorum (Commando-Suiebe) gestationem abie- 
runt. Femine autem pro rotulis sumpserunt in ma- 
nus ventilabra, ῥιπίδια, quod nequo antiquis tempo- 
ribus extra usum erat. Certe S. Pudentiana apud 
Ciampinum t. II, tab. 49, tenet aliquid in manu, 
quod flabello simile est. Manipulum an chirothe- 
cam appellem id, quod Longobardi quidam in 
tabula Modoetianse coronationis regis Longobardi 
apud Horatium Blancum ad Paulum Diaconum ge- 
runt, ambigo. Pro rotulis gerebant imperatores 
CPtani extremi, ruente illo imperio, νάρθηχας 
ferulas. Codin. zvu, 34. Huno nati baculi summo- 
rum militarium ducum, qui à commendando seu 
imperato Commandostábe appellantur. 

(9) Barbati, il est non castrati. Nam et eunucho- 
rum bene multi erant protospatharii. 

(10) Quid significet hic loci £«8:e«, non bene 
novi, Probhabiliter tamen reddidit cl. Leichius ap- 
paratus, Videtur nempe apparatus ferculorum, su- 
pellectilis auree οἱ argentem, vinorum, etoc., quee 
convivis apponi debebant, publico aspectui expo- 
silus designari. Occurrit hec vox significatu sub- 
obscuriore, sed simili, apud Scriptor. post Theo- 
phan. p. 107, antep. £zya σῆς βασιλικῆς ἐχθέ- 
σεως, Ubi vertitur regie magnificentie supellez. 
forte supellex ostentationis aspectui exponi solita. 
llla certe notione vocabulum hoc veteribus fre- 
quent&batur, οἱ sepissime Atheneus ἔχθεσιν ap- 
pelleat eam mensulam παρατραπέζιον, credentiam 
posterioribus dictam, in qua calyces, disci, lances, 
et reliqua triclinaris supellex conspectui expone- 
batur convivarum. Apte ille p. 142: Ποτηρίων 
πολλῶν Ἐχθέσεις οἱ βρωμάτων παντοδαπῶν παραθὲ- 
σεις jungit. Idem p. 197, κλίνην mensam, nominat 
πρὸς τὴν τῶν χυλίχων xai ποτηρίων τῶν «s λοιπῶν 
τῶν πρὸς τῆν χοῇσιν ἀνηχόντω χατασχευασμάτων 
ἔχθεσιν, et. p. 219, domum χεχοσμημένη στρω- 

val; τε χαὶ γραφαῖς καὶ ἀνδριᾶσι xat ἀργυρωμάτων 
χθέσει, ornatam εἰγαρμία veste, el piclurís et signis 
et argentea supellectile ostensionali speclatum ezpo- 
sita, Hinc intelligas, quam eleganter Greci ἐχτί- 
θεσθαι dicant pro declarare animi sui sensa, et 
Latini pariter erponere, velut supellectilem pom- 
paticam in clara luce et conspectu ponere. [dem 
Athensus p. 211. dictionem alicujus, ait sl xal 
μαχροτέρα ἐστὶν ἐχθήσομαι, etiamsi longior sit, 
tamen, velut signum, in medio exponam, contem- 
platum et judicatum, Vid. ad p. 420, dicenda. De 
alia significatione vocis ἔχθεσις, qua significat fahu- 
las census publice propositas, et que ex codem fonte 
manavit, dicam ad Taxidium. 


955 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


VI.Imperator et patriarcha flexo genu se invicem A 


salutant, et egressus e sacrario irnperator, ad me- 
tatorium abit, ubi cereos accendit precatusque 
lorum mutat, et finito divino officio, dum Sacra 
processura sunt, tunicam induit, et & consueto 
ministerio stipatus, eo, ubi cereus seu lampas, 
quam portaturus est, sta!, procedit,perque medios 
patricios ab utroque latere adstantes transit. Post- 
quam vero cereum a preposito accepit, Sacra 
comitaturus procedit,solesm intrat el prope sacras 
januas constitutus, 40 cereum preposito reddit,qui 
ipsum supra soleam prope sacras januas in dextro 
latere imponit, imperator autem ad cereum, usque 
dum Sacra processerunt, subsistit. Quo facto ipse 
el patriarcha se invicem flexo genu venerantur, 
mox imperator cum solemni comitatu extra sacra- 
rium ad metatorium abit.Sacra autem communione 
appropinquante, id cerimoniarius preposito impe: 
ratori indicat, qui 4 dictis ministris, scilicet a 
prefectis cubiculi, patriciis, strategis et senatori- 
bus stipatus, egreditur,et in dextra parte saocrarii, 
cancellis in antimensio lateris obliqui accumbit 
sacramque agapen patriarche, metropolitis, epi- 
scopis, praefectis ecclesie ceterisque pro more dis- 
tribuit. Deinde postquam ipse et patriarcha se 
invicem flexo genu salutarunt,imperator ad locum, 
ubi agapen in omnibus processionibus distribuere 
solet, abit. Tunc in uno velo magistri, patricii, 
stralegi, cum domesticis, iisque, qui supremis of- 
ficiis ed moti sunt, demarehi δὲ cerimoniarius, in- 
trant. Omnes autem .ad osculandum: imperatorem 
ingressi, non in terram procumbunt ob resurre- 
ctionis memoriam,sed singuli abeuntes imperatori 
osculum pacis dant. Posthac omnes in locis suis 
adstant, imperator et patriarcha mutua sibi oscula 


VARLE LECTIONES. 


48 ὁ βασιλεὺς ed. 


C 


2506 


ς΄. Kal προσχυνήσαντες ἀλλήλους ὁ τε βασιλὲὺς 
καὶ ὁ πατριάρχης, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ θυ- 
σιαστηρίου, xai ἀπέρχεται εἷς τό μητατώριον, καὶ 
ἅπτων ἐχεῖτε χηροὺς καὶ εὐξάμενος, ὑπαλλάσσει (20) 
τὸν λῶρον xai τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης (21) 
ἡνιχκα μέλλουσι διέρχεσθαι (23) τὰ Αγιχ, περιδάλλε- 
ται ὁ βασ'λεὺς χλανίδα, xal ὀηριγευόμενος ὑπὸ τῶν 
ἐξ ἔθους, ἀπέρχεται ἐν τῷ τόπῳ, ἐν dp ἵσταταί τὸ χη- 
ρίον, ἤγουν ἣ λαμπὰς (23), ἣνπερ μέλλει βαστάσα', 
xai στάντων πάντων τῶν πατριχίων ἔνθεν χἀχεῖσε, 
διέσγεται ὁ βασιλεὺς μέσον αὐτῶν. Ὁ δὲ πραιπόσι- 
«^q λαθὼν τὸ χηρίον, ἐπιδίδωσιν αὐτὸ τῷ βασιλεῖ, ὁ 
δὲ βασιλεὺς διέρχεται ὀψιχεύων (24) τὰ "Aqta, καὶ 
eias λρὼν ἔνδοντῆς σωλέας, xai πλησίον τῶν ἁγίων 
θυρῶν γενόμενος, ἐπιδίδωσι τὸ χηοίον τῷ πρϑλιποσί- 
τῳ, χἀχεῖνος ἐπιτίθησιν αὐτὸ ἐπάνω τῆς σωλέας πλη- 
σίον τῶν ἁγίων θύρῶν, ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, ὁ δὲ fa. 
σιλεὺς ἵστατα! πλησίον τοῦ αὐτοῦ χηρίου, τῶς dV 
διίλρωσι τὰ Ἅγια. Καὶ ἡνίχα διέλθωσι τὰ "Aqua, 
προσχυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὃ τε βασιλεὺς xai 
ὁ πατριάρχης, καὶ ἀπίρχεται ὁ β: σιλεὺς δηριγευόμε- 
νος ὑπὸ τῶν χατὰ συνήθειαν διὰ τῶν ἔξω τοῦ θυτσια- 
στηοίου ἐν τῷ μητατωρίῳ, Καὶ τοῦ χαιροῦ τῆς θείας 
ἀγάπης Ἰγγίσαντος, δηλοῖ ὁ τῆς κχαταστάσεως τῷ 
πραιποσίτῳ, χκἀχεῖνος τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξ- 
ἔρχεται, xal δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων 
τουτέστι τῶν ἀρχόντων τοῦ χουῤουχλείου, πατρ'χίων 
tt χαὶ στρατηγῶν, μετὰ xxi τῆς συγχλήτου ἀπέρχε- 
ται, καὶ ἵσταται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ θυσιαστηρίου 
ἑπαχουμδίζων (35) τῷ καγχέλλῳ ἐν τῷ ἀντιμισίῳ 
τῆς πλαγίας, xai ἐχεῖσε δίδωσιν ὁ βασιλεὺς ἀγάπην 


Capote πατριάρχῃ μητροπολίταις τε καὶ ἐπισχόποις. 


ἄοχουσέ᾽ ἐξ τῆς. ἔχχλησίας, xa! πᾶσι τοῖς ἐξ ἔθους, 
xxi εἶθ᾽ οὕτως προσχυνήσαντὲς, ἀλλήλους ὃ τε βασι- 
λεὺς xal ὁ πατριάργης, κατέρχεται ὃ βασιλεὺς καὶ 


JOAN. JAC. REJSKII COMMENTARIUS. 


add. n, c. 31. Talibus diseis pleramque imagines 
Cbristi cum suis discipulis Pascha celebrantis in- 
sculpta erant. Joannes Damascenus in Synodica ad 
Theophilum imper. : ᾿Ιδὲ τὰ ἱερὰ αὐτοῦ ἀναθήματα 
τὰς ἱερὰς ἐνδυτὰς, τὰ ἱερὰ σκεύη. Ψηλάφησον χα 
ἱδὲ τὸν μέγιστον αὐτοῦ δίσχον, εἰς ὅνπερ ἔγκαυστι- 
χοῖς καλλιεργήμασι ὁ μαστιχὸς τοῦ Χριστοῦ δεῖπνος 
μετὰ τῶν δώδεχα ἀποστόλων ἐγχεχόλαπτο. 

(20) Frequens verbum hoc Nostro est pro ἀπαλ- 
λάσσει, deponit exuit. Utroque utitur. 

(21) Debet vocabulum liturgie hi loci strictius 
accipi pro illis omnibus, que confectionem sacra- 
meuti et introitum majorem antecedunt. Alias λει- 
toupyia ia specie de cunfectione sacramenti usur- 
patur,quod si velis etiam hic obiinere,accipiendum 
erit τελεσθείσης pro adhur conficienda,nondum con- 
fecta : quod dubito num procedat. 

(22) É tribuna nempe per navim iransire et 
pone ambonem redire illino, unde venerant. 

(23) Ergo idem est cereus et lampas, saltem apud 
Grecos novos. Conf. pag. 79, et Du Cange Gloss. 
Grec. v. Κηρός, ubi e Moschopuli Lexico Philo- 
strati citat heo : Κηρὸς ὁ κεχωρισμένος τοῦ μέλιτος. 
ΛΑαμπὰς, ἡ bx τούτου χατεσχευασμένη πρὸς τὸ φαί- 
νειν, Goar. ad Codin. 104, nullum aliud discrimen 
inter λαμπάδα et. xnpóv agnoscit, quam inler com- 
munem et inter majorem arteque exquisitiore com- 


D 


ptum cereum, quorum hic imperatori, ille turbe 
aulicorum distribuantur. At Latini aliter. Treb. 
Pollio Aug. |. II, pag. 203, cereos et lampades in 
processionibus ut diversa memorat. Et sic quoque 
Acla S. Silvestri apud Du Cange l. o. μετὰ χηρῶν 
aai λαμπάδων τῇδε χἀχεῖσε ἀνχπτομένων. Attamen 
Anlipater Thessalonicensis, qui "Tiberio Cassare 
floruit, λαμπάς et χηρίον et λύχνος pro eodem habet 
Antholog. H. Steph. pag. 476. sic dicens : Λαμ- 
πάδα κηροχίτωνα, χρόνου τυφήρεα λύχνον. Et Co- 
dino ipsi λαμπὰς modo est ἰδ ῃ8δι cum oleo et 
ellyebnio, modo cereus. Vid. de Ollic. pag. 96, 
collat. p. 85. Et versa vice Juvenalis candelam 
pro lampade dixit, in illo Satyr.Vi,digito candelum 
temperat, προθύει τὸ ἐλλύχνιον. 

(24) Obsequens,quod videretur precedentia sacra 
pone sequentem notare. Et sane verbum obsequi 
proprie id notat. Vid. Vales. ad Amm. Marcell. 
p. 96, sed hic loci significat pone sequentia sacra 
ipse preambulans. Sic usurpant novi Greci verbum 

Ψψιχεύειν, obsequiare, et ὀψίχιον, obsequium, a»- 
μαΐνει τῇ Βλλήνων φωνῇ τοὺς προπορευομένους ἔμ- 
προῦθεν τοῦ βασιλέως ἐπὶ εὐταζίᾳ καὶ τιμῇ, ut ail 
Constantin. de Themat. pag. 9. Vid. Du Cange 
Gloss. Grec. h. v. et Lat. v. obsequiare. 

(25) Brachiis nixus,vel incumbens, super cancellis, 
qui sunt. apud aniimenstum laterale. Credo. itaqoe 


"uw 


291 DE CERIMONIIS AULAE BYZANTIN.E LIB. I. 
ἴσταται, ἔνθα εἴθισται αὑτὸν διδόναι τὴν ἁγάπην χαθ᾿᾽ A dant; mox 
ἐκάστην προέλευσιν. Καὶ εἰσέρχονται ἐν ivi βήλῳ 
μάγισε:ροί τε καὶ πατρίχιοι xal στρατηγοὶ, μετὰ xai δο- 
μεστίχων, xal οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίχια χατέχοντες δέμαρ- 
χοΐ τε xai ὁ τῆς χαταστάσεως͵ ἅπαντες δὲ οἱ προειρημέ- 
νοι εἴσερχόμενοι πρὸς τὸ ἀσπάσασθαι τὸν βασιλέα προσ- 
κυνοῦσι, μὴ πίπτοντες διὰ τὴν ἀνάστασιν (26), ἀλλ᾽ 
ἀπερχόμενος ἕχαστος χατὰ τάξιν, δίδωσι τὴν ἀγάπην 
τῷ βασιλεῖ. Καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἅπαντες ἵστανται ἐν ταῖς 
τάξεσιν αὐτῶν, καὶ προσχυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους δὰ metatorium abit, et in trichnio cum amicis 
ὃ τε βασιλεὺς xal ὁ πατριάρχης, xal ἀπέρχεται ὁ βχ- quos vocari jussit, convivium celebrat. ' 
σιλεὺς ἐν τῷ μητατωρίῳ. Καὶ τῆς θείας κοινωνίας ἐγγιζούσης, εἰσέρχεται ὁ τῆς χαταστάπεως xal ὄτλοῖ 
τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξέρχεται xai δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων 
πάντων, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηοίου ἐν τῷ βασιλιχῷ ἀντιμισίῳ, xal εὐξάμενος 
ἐχεῖσε ἀνέρχεται, καὶ χοινωνεῖ ἐχ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν ὃν τρόπον ἐν τῇ προλαδούσῃ ἑορτῇ τῆς 
Χριστοῦ Γεννήσεως εἴρηται, καὶ μετὰ τὸ χοινωνῆσαι τὸν βασιλεά προσχυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὃ τε 
βασιλεὺς xal ὁ πατριάρχης, καὶ ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ ἐξελθὼν ἐν τῷ τριχλίνῳ, 
χραματίζει μετὰ φίλων, ὧν ἂν χελεύει. 

Z. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι, ἡνίκα *" ἄρξηται ἡ θεία B. VII. Sciendum est, in introitu divini officii, cu 


258 
ille inmetatorium abit. Áppropinquanie 
sacra communione, ceremoniarius preposito id 
nuntiaturus intrat, is imperatorem monet, qui ἃ 
predictis stipatus abit, et ante sacrarium in anti- 
mensio imperatorlo subsistit precatusque adscendit, 
el e patriarche manu sacram communionem, ut 
Supra in festo Nativitatis Christi commemoravimus, 
accipit. Qua ipsiimpertita, patriarcham, patriarcha 
imperatorem flexo genu veneratur, e! imperator 


λειτουργία, εὐθέως ἀνέρχονται οἱ τοῦ χουδουχλείου 
ἐν τοῖς χατηχουμενίοις (27), καὶ ἐξέρχεταί ἡ Αὐγοῦ- 


bicularios δὰ catechumena abire, Augustam vero 
e melaterio, quud in catechumenis est, 48 egressam 


VARLE LECTIONES. 
43 χατέχοντες Leich. idemque cod., κατέχοντα ed. — ** δθ᾽ ἠνίχα ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


antemensium, vel arulam suos quoque cancellos 
habuisse, coram quibus communicaturus, et retro 
quos sacerdos communionem daturus staret. Conf. 
hujus pag. C, penult, ubi βασιλικὸν ἀντιμίσιον 
ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηοίου memorat, et p. 47, e 
quibus locis patet, imperatores ex illa ara conmu- 


rus. Κάρυον λεπτῆς ἀντίδωρον λεπίδος (si proba est 
ea lectio), nuz, qua est ante deglutionem tenuis 
pellicule, Anthologie pag. 430, id est ea, quee illuc 
pervenit rraluritatis, ut incipiat patise deglubi 'Av- 
τικνήμιον, quod. pra supra est, ἀντιπρόσωπον navis, 
quasi dicas anfefacios, est prora sic dicta apud 


nionem accipere consuevisse. lbidem (p. 47), me- (; Árteinidorum p. 140, respectu faciei pos'erforis, 


moralur aliud ἀντιμίσιον βασιλιχὸν ἐν coi; χατ- 
ἡχουμενίοις. Est antem. ἀντι μίσιον arula. portatilis, 
consecrata, item tapes consecratus ; qui, quoniam 
are consecrau non ubique circumvehi possunt, 
mense volgari iastrajus Grecis sacerdotibus pro 
ara est. Vid. Greiet. ad. Codin. p. 169, Goar. ad 
Theophags p. 379, Du Cange Gloss. Gr. h. v. Hei- 
eo. ΠΗ, 430. Tale antemensium erelentia Latinis 
medii evi appellabatue. Ceremoniale Patricii tit. ]I, 
8 1: Paretur etiam ante altare credentía pro conse- 
cralore δἰ credentia pro pontifice elecio cum rebus 
opportunis ad ordinationem. Greci moo0zoe:  ap- 
pellabant. Teaendum tamen, τὰς προθέσεις inlra 
tribunam stetisse, et serviisse sacris vasis ibi repo- 
nendis. Antimensium autem, de quo hic sermo est, 
stabat extra tribunus cancellos, Dixi paulo ante, 
mihi videri banc arulam stetisse apud cancellos 
tribuam, Rectius tamen forte fuerit dicere eam 
inferius stetisse, quia paulo post C penult. dicitur 
unperalor, postquam stetisset coram regio anti- 
mensio, ἀνέρχεσθαι, ascendere per gradus tribune, 
ut ibi communionein a patriarcha accipiat. Avtt- 
μίσιον vel ᾿Αντιμίνσιον origine tenus esl anfemensa, 
vel mensa coram alia posita, υἱ ἀντιχωνσιστώ- 
ριον, consistorium, quod primum occurrit, ante- 
quam in verum et magnum consistorium venialur, 
atrium consislorii : ut anlicamera, camara vel tri- 
clinium coram alio nobiliore positum, atrium ca- 
mare ut ἀντιχάνθαρος, Anlecantharus, atrium 
Canthari, quod nomen erat balaei Alexandrini. 
Apud Theop. p. 130, et apud Nostrum pag. 97, àv- 
τίφορος, anteforum, forum minus majori preten- 
tam. 'Avcixavov quod panno preponitur, vel pre- 
suiiur. Vid. Salmas, ad Scr. 11. A. t. II, p. 575. 
Jam veteribus Grecis ἀντί, et Latinis quoque anti 
el anle inde natum notavit pre in compositionibus : 
ut ἀντίπαις prapuer, nondum puer, sed mox futu- 


vel postice, puppis nempe Apud Suidam auctori 
alicui recentiori ἀντιπαρατούρα est anteparatura, 
preparatio. Pari modo Latiui dicebant anticiput 
pro sincipite. Vid. Du Cange ἢ. v. et anliani, les 
anciens, pro anteriores etate, et antigena, pro ante 
nato, unde patet Graecis illos liberorum, qui natu 
majores essent, 'Avttyóvou; el ᾿Αντιγόνας fuisso 
dictos ; antilogium, pro prefatione, antipuries pro- 
antemurali, antipedes pro preeuntibus antipodium 
pro fulcro anteriori, antisper et antisecus pro ante, 
ἔμπροσθεν. Notum quoque vocabulum antistes. 

(26) Non licebat imperatorem diebus festis majo- 
ribus et dominicis in genubus aut humi jacentem 
adorare. Vid. ad p. 240. 

(27) Catechumeniía erant porticus superiores tria 
ecclesie latera ambientes, boreale occidentale et 
australe, ita ut sub parte occidentali narthex, sub 
parte boreali et australi autem porticus virorum 
essent ; ipsa catechumenia erant statio mulierum, 
illarum nempe, qua in τῷ γυναιχίτῃ non sederent. 
Sunt igitur illud, quod nos, & Latina voce porlicus 
ia deterius formata alia, Boorkirchen appellamus, 
quas! dicas ecclesias porticus ; converso tamen usu- 

atechumenia penes nos viri occupant, penes ve- 
teres tenebant femine ; fundum ecclesie seu na- 
vim implebaut olim viri, hodie obsident femine. 
Ascendebatur e narthece per cochleam in Cate- 
chumenia, οἱ habebat imperator ibi metatorium 
in quo meltabatur, id est agebat, herebat, dum 
sacra flerent, οἱ ipsi ad introitum in tribunam, 
ad evangelium audiendum, ad obsequendum sa- 
cris ip introitu majore, ad Agapen dandam, οἱ ad 
communionem accipiendam non esset proceden- 
dum, sed vacare liceret aut hymnorum cantationi, 
aux homiliae auscultationi. Ádjuncium erat illi 
metatorio triclinium, in quo epulabatur, quoties 
placeret in templo manere, neque domum ad pran- 


259 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


' selle insidere, oubioulariis omnibus ab utroque la- Α στὰ ἐκ τοῦ μητατωρίου *5 τοῦ ὄντος 46 (28) ἐν τοῖς 


tere, eunuchis vero protospathariis a tergo Auguste 
adstantibus. SignoabAugustadato, prepositus cum 
duobus ostiariis virgas gestantibus exit, et velum 
primum, patricias zostas : secundum, magistrissas : 
terium, patriciae et proconsulares : quartum, 
patricias et strategorum feminas : quintuim, prefe- 
clorum et questorum ; sextum, prefectorum the- 
matum ac proconsulum uxores, drungariam vigile, 
protospatbarias, spatharocandidatas, spatharias, 
turmarcharum uxores, consulares et stratorissas, 
adducit. Velum septimum, in quo comitisse sclio- 
larum, eandidats, soribonisse, domestice ordinum, 
vestitorissse, silentiarie, comitisse numerorum et 
excubitorum, sequitur. He omnes postquam ab 
Augusta osculum pacis acoeperunt, ea signum 
preposito dat, qui dicit: « Jubete. » Ipse: « In 
longa ac felicia tempora Deus, » etc., mox abeunt. 
Dein Augusta surgit, et metatorium cum suis ou- 
biculariis ingreditur, ceteri vero cubiculi ministri ad 
imperatorem accedunt. 


χατηχουμενίοις, xal χαθέζεται ἐπὶ σελλίου, xal 
ἵστανται οἱ τοῦ χουδουχλείου ἅπαντες ἔνθεν χἀχεῖσε, 
οἱ δὲ εὐνοῦχο: πρωτοσπαθάριοι ἵστανται ὄπισθεν τῆς 
Αὐγούστης, καὶ λαδὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῆς 
Αὐγούστης, ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων βασταζόν- 
των βεργία, x:i εἰσάγει βῆλον α΄, πατρικίας ζω- 
στάς (29)* βῆλον β΄, μαγιστρίσας - βῆλον γ΄, πατρι- 
κίας xai ἀνθυπάτους (30) " βῆλον δ΄, κατρικίας xal 
στρατηγίσας * βῆλον ε΄, ἐπαρχίσας (31) καὶ γουαι- 
στωρίσας * βῆλον ς΄, ἐπαρχίσας θεματικὰς ἀνθυπα- 
τίσσας, τὴν δρουγγαρίαν τῆς βίγλης, πρωτοσπαθα- 
ρίας, "Ἶ, σπαθχροχανδιδατίσας, τουρμαρχίσας τοπο- 
τηρητίσας, σπαθαρίας ὑπατίσας, χαὶ στρατωρίσας 
βῆλον ζ΄, χομητίσας τῶν σχολῶν, χανδιδατίσας, σχρι- 
θωνίσας (32), δομεστικίσας τῶν ταγμάτων, βεστι- 
τωρίσας, σιλεντιαρίσας, χομητίσας τοῦ ἀριθμοῦ, 
χομητίσας τῶν ἰχανάτων. Καὶ μετὰ τὸ δοῦναι πάσαις 
τὴν ἀγάπην τὴν Αὐγοῦσταν νεύει τῷ πραιποσίτῳ, 
κἀχεῖνος λέγει" « Κελεύσατε.» Αὔται δὲ τὸ, « Εἰς 
πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους, » καὶ ἐξέρχονται. 


᾿Αναστᾶσα δὲ ἡ Αὐγοῦστα, εἰσέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳψ μετὰ τῶν οἰχειαχῶν αὐτῆς χουδιχουλαρίων 
ol δὲ λοιποὶ τοῦ χουδουνγλείου χατεργονται εἷς τὸν βασιλέα. 


VIII. Qui postquam e convivio discessit, loro a 
vestitoribus induitur, et prepositum patriarcham 
advocare Jubet, qui postquam advenit, se invicem 
salutant,et per triclinium,in quo convivium actum 
fuerat, ad sacrum puteum egrediuntur, in cujus 


H. Kai ἀναστὰς ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ χοάματος, 
περιδάλλεται τὸν λῶρον διὰ τῶν βεστιτόρων, καὶ κε- 
λεύσας τῷ πραιποσίτῳ, προσχαλεῖται 45 τὸν πατριάρ- 
χὴν, καὶ τοῦ πατριάρχου ἐλθόντος, προσχυνοῦσιν 
ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλυὺς 9 xal ὁ πατριάρ- 


VARLE LECTIONES. 


5 ἐχ τοῦ μ τατωρίου b» bari μητατωρίῳ ood. 


*5 προσχαλεῖ ed, 57 ὁ δὲ Bac. ed. 


et. ed. 46 τῷ ὄντι oonj. Leich. €! ἀσπαϑαρίας ed, 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


dium reverti, et ec&to, ubi dormire poterat, οἱ qua (; patricia eademque titulo Zostes 


in ecclesia pernoctare vellet. Multa de Lís Cate- 
chumeniis Du Cange δὰ Paulum Silentiar. et CPli 
Chr. I. 11, item Gloss. Grec. et alii. De appella- 
tionis ratione verbo adhue dicendum superest. 8] 
certum esset, olim in veteri Ecclesia Catechumenos 
ibi stetisse, posset videri nomen Joco mansisse, 
quamvis Catechomeni deinceps desinerent. Putem 
igitur Catechumenia dieta fuisse a feminis, qum 
forte fuerint τὰ χατηχούμενα (subint. πρόσωπα) 
appellate, subjecta, que tantummodo audiunt In- 
glitutionem fldei Christiane etsacrorum, qua flunt, 
sonum eorum autem, que aguntur, ni] vident, 
quandoquidem porticus earum olathris oppositis 
seple essent, ipsisque sub pena anaibematis tem- 
pore processionis sacrorum deorsum per transen- 
nam despicere interdictum esset. Erunt igitur Ca- 
techumenia loca, in quibus agunt personm, solo 
80n0 sacre doctrine, precum reliquorumque sa- 
crorum teriende. 

(23) Conf. p. 41. Egreditur Augusta e metatorio, 
quod esL. in. Catechumeniis, nempe foras, in ipsa 

atechumenia. 

(29) Cum imperatrix non haberet nisi unam pa- 
triciam zostam, mireris quare blo plures memo- 
rentur. Forte ideo id factum, quod dus tom essent 
Augustm, soérus et nurus, quarum unaquaque 
su&m zostam haberet. Erat patricia Zosta femine 
comitatus Auguste princeps, eique proxima comes 
et amica, sic forte dicta, non quod cineret et 
comeret Augustam, sed quod cingulum seu bal- 
theum, honoris indicium, adipisceretur in sua proe 
Inotione atque generet. Sane que alias plerumque 
dicitur ἡ [occ] p. 152, est fj ζωσθεῖσα. *| Anastasia 


at Y dignata. Vita Ba- 
silii Junioris d. 6, Martii p. 673. ᾿Αλλ’ μὲν 
Θεοδώρα διαδήμασι βασιλείας πάλαι δὴ χατεστέφετο, 
καὶ ἡ αὐτῆς μήτηρ Θεοχτίστη MM τέ xxl πατριχία 
τετίμητο, Cont. Const. p. 56, ubi νοιδίο Laiioa 
erperam reddit. |'* Combetisiana versio sic habet: 
ater quoque Theoctista Zestz, quam vocant (1id est 
cingulo donate) ac patricim dignitatem consecuta 
erat. Qua in vereione quid reprehendendum sit 
equidem non video. 

(30) lta quoqueM , neque oulpo ; moneo tantum, 
ne quis aljud ín M. fuisse sauspicetur. Ὕπατος com- 
munis generis est. Solet tamen alias Hypafítsa 
formari. 

(31) Uxores hic intelliguntur prefectorum urbi 
οἱ prefectorum praetorio. Que autem proximo 
deinceps loco nominantur Eparchisss, sunt uxores 
prelectorum provincialium, eeu legatorum in pro- 
vinciss juri dicando et cogendis tributis. 

(32) Uzores scribonum. Erant autem socribones 
Rénus aliquod τῶν δορυφόρων xal σωμντοφυλά- 
χων, custodum corporis, de quibos vid. Du Cange 
Utroque Glossarío, Goar. ad Theopban. p. 231, 
Guther. p. 505 et 517. VidenturScribones et Can- 
didaii et Mandatores imperatorem in Circum eun- 
tem stipasse. Vid. Codicis nostri p. 52. &cribones 
6t Mandetores gestabant virgas, et in processio- 
nibus equestribus ibant pedites, p. 59. Mittebantur 
siPpe in provincias &d exsequenda et perferenda 
mandata imperialia : quo factum, at interdum in 
municiplis magistratus supremos agerent. Lupus 
Protospatha anno 1058 : Tromby patricius fecit 
occidere scribonem in civitate Gottroni. 


261 


DE CERIMONIS AUL/E£ BYZANTIN.E LIB. I. 


262 


χης, xal διέρχονταί διὰ τοῦ τρικλίνου, iv ᾧ ἐκραμά- A porta imperator et patriarcha, extra portam pre- 


τισε, xa! μελλόντων ἐξέρχεσθαι ἐν τῷ ἁγίῳ φρέατι, 
ἵσταται ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ πύλῃ μετὰ τοὺ πατριάργου, 
6 δὲ πραιπόσιτος xal ὁ ἄργυρος ἵστανται ἔξω τῆς 
αὑτῆς θύρας, καὶ δὴ διὰ χειρὸς τοῦ ἀργύρου λαμ- 
δάνει ὁ πραιπόσιτος τὰ χρυσᾶ βαλαντίδια, καί ἐπι- 
δίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς δίδωσι τοῖς μέλ- 
λουσι ταῦτα λαμὄάνειν, χράζοντος δηλονότι τοῦ ἀρ- 
γύρου * « Τῷ ὁ "0 δεῖνα δεσπόται ἀγαθοί. » Εἰσὶν δὲ 
οἱ λαμβάνοντες ταύτην τὴν εὐεργεσίαν ὃ τε ἀρχιδιά- 
χονος xai οἱ ἀστιάριοι xal οἱ ψάλται xal οἱ πρόοσμο- 
νάριοι, «al εἶθ' οὕτως Ξε σέγγονται ἔνδον τῆς γορτίνας 
τῆς χρεμαμένης ἐν τῷ qup φρέατι. 'U. δὲ πραιπό- 
σιτος λαδὼν τὸ στέμμα, ἐπιδίδωσι τῷ πατριάργῃ, καὶ 


positus οἱ argentarlus, stant. "l'une prepositus 
crumenas auro plenas ex argentarii manu sumit, 
et imperatori, hio ils, quibus numera distribui 
solent, tradit, clamante interea argentario : « N. 
domini boni. » Hoc autem munus archidiaconus, 
ostiarii, psalte et custodes ecclesi» atoipiunt. 
Postea cortinam in sacro puteo suspensam intrant, 
ubi prepositus coronam sumit, eamque patriarche 
tradit, hic imperatori imponit, et panem benedi- 
ctum magno equeac minori iinperatori tradit, 
linperator pro iis apocombium a preposito allatum 
patriarcha, hic Imperatori unguehta offert, quod 
etiam alter imperator facit. 


στέφει ὁ πατριάρχης τὸν βασιλέα, xal ἐπιδίδοντος τεῦ πατριάρχου τῷ μιγάλῳ (33) βασιλεῖ εὐλογίας, 
ὁμοίως χαὶ τῷ μιχρῷ, λαδὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποχόμδιον, ἀντιδιδοῖ τῷ πατριάρχῃ, ὁ 
δὲ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ ἀλειπτὰ, ὁμοίως χαὶ ὁ ἕτερος βασιλεὺς τὸ αὐτὸ ποιεῖ. 

Θ΄. ΠΡροσχυνήπαντες δὲ ἀμφότερο: ἀλλήλους xz! B 448 IX. Postquam vero imperatores et patriarcha 


ἐσπασάμενοι ol τε βασιλεῖς xai ὁ πατριάσγης, ἐξέο- 
χεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε, καὶ διέρχεται διὰ 
τῆς μέσης (34), καὶ εἰσέρχεται τὴν μεγάλην πύλην 
τὴν χαλκῆν (35), ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε διὰ τε τῶν σχο- 
λῶν xal τῶν ἐκσχουδίτων, ἐχτελούντων τῶν πελατι- 
χῶν μερῶν ἀχολούθως χαὶ τῶν πολιτιχῶν ἅπαντα 
τὰ Ηὶ γατὰ συνήθειαν, Καταλαδούσῃς δὲ τῆς συγχλύ- 
xou ἐν τῷ χονσιστωρίῳ, μένει ἐχεῖσε ὑπερευχομένη 
τὸν βασιλέα " κατελθὼν δὲ τὰ γραδήλια ὁ βασιλεὺς, 
μένει ἐχεῖ, xal ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντια- 
ρίων xal βεστητόρων, ὑπερευχὄμενοι τὸν βασιλέα τὸ, 
« Εἰς πολλοὺς aal ἀγαθοὺς χρόνους, » Ὁ δὲ βασιλεὺς 
δηριγενόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ xovOouxAston 
xai τῶν πατριχίων, διέρχεται μέχρι ταῦ στονοῦ (30), 


el invicem adorarunt osculatique sunt, imperator 
abit, perque medium templum digressus, magnam 
e&neam portam intrat, inde per scholas et excubias 
dum factionestransitorie ac politici omnía pro mote 
et consuetudine sua peragunt, procedit. Senatus au- 
tem in consistorio congregatus,Imperatorem faustis 
accla.nationibus excipiendum exspectat. Qui ut 
per scalas descendit, ibi subsistit, cerimoniarius 
autem cum silentiariiset vestiloribus ipsi acclamat : 
« Ín multa bonaque tempora » eto. Inde a prafeotis 
cubiculi patrielisque stipatus, ad stenum usque 
abit, ubi patricii fauaLis precationibus eum excepturi 
adsunt, Dum vero triclinium gugustale intrat,Januas 
cubicularii occupant: imperatoe autem prieposito 


VARLÉ LECTIONES. 


"V τῷ ὁ R., τὸ 5 ed, *! τὰ om ed. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 
(38) Magno, id est seniori domino, οἱ parvo, id (; Idem p. 348 et 351 : 'Ev τῇ μέσῃ τῆς πόλεως, lta 


“ est juniort. lllum simpliciter dominum, hunc domi- 
cellum, Jumoisel appeliubaat Latini medii sevi. Vid. 
Du Cange v. domícellus. Greci quoque veteres μέ-- 
ac οἱ μικρός pro sene et. juvene ponebant, v. cl. 

bresch ad Aschyl, p. 287, Diog. Laert. p. 305, 
ed. Welsten.,, ubi male nomen proprium ex eo 
fecerunt, it. p. 49, ubi de Pittaco recentiore sermo 


est. 

(34) Per Mesen, seu mediam. Erat id nomen 
longe late plates, que ab aurea porta ad palatium 
usque pertinebal, et mediam urbei secabat. Unde 
factum, ut Sepe quoque mediam urbem notel, et 
vertatur per mediam urbem. Vid.Cangii CPL. Christ. 
p. 70. Meminit. bujus plate et hic noster Codex, 
et alii Byzantini, ut Theophanes, Cedrenus, Leo 
Grammaüucus, Gontinuator Theophanis, perfre- 

uenter. Vid. Theoph. p. 88, 200, 308, 372. Leo 

ram. 462, 470, 4960, 510, Cedren. p. 757 ; Cont. 


Theoph. p. 55. Patet ex his locis, interdum ἣ μέση p) Constant. vit, Basil. c. 25: 


simpliciter, interdum addito πλατεῖα aut λεωφό- 
oc efferri. Est illa longaet lata via, cujus meminit 

ella Valle I. 1 Itinerarii. Potest tamen etiam verli 
per intermediam viam, qualiscunque eccleaiam et 
palatium interosdit : ἡ μέση, nem pe ὁδός, idem est 
atque τὸ μέσον, vel τὸ ἐν μ "P Procop. de &dific. 
Justin.: Περόνη χρυσῆ τῇ χλαμύδι ἐπέκειτο, Algov 
ἐπὶ μέσης περιφράττουσά τινα ἔντιμον, ἐπ medio sui. 
Leo Grammat. p. 490: Ἡ μέση τῆς ὁδοῦ, media 
via. Cedren. p. 318: Κατὰ μέσην, media in via 


t» 


infra apud. Nostrum p. 86: Διὰ μέσης τοῦ ναοῦ, 
per medium templum, p. 87: ᾿Εν τῇ μέσῃ τοῦ φό- 
ov, in medio foro, et paulo post ἐν τῇ μέσῃ τῶν 
ἀξιωματικῶν, p. 124: Εἰς τὴν μέσην τῶν ὑπάτων, 
p. 142: Εἰς τὴν μέσην τοῦ τριχλίνου. 

(35) Est enim parva quoque porta Chalces, 
v. p. 75. Chalce vero erat porta palatii, vel adifi- 
cium cuin aunplo aditu ad palatium, el vastis valvis, 
que seneis laminis obteote erant. Uude nomen. 
Ali ἃ tegulis eneis repetunt. Χαλχηλάτους πό- 
λας appellat Genesius p. 3. Lamina ille ene* de- 
aurata videntur a Justiniano ablat:e et ad statuam 
suam efficiendam adhibite luisse. Vid. Cedren. 
P: 374, et Goar. ad eumd. p. 526, ubi de duplici 

halce; una palatii, et altera ecclesia fori, agit, 
et pre ceteris Du Cange CPL. Christ. p. 113 seqq. 
fuse narret. '(Porta, qua Chalce dicitur, Ser. post 
Theophan. p. 397. Chalces maxime conspicua 8468. 
Κωνσταντῖνος εὐφημού- 
μενοι --- εἰσῆλθε διὰ τῆς σιδηρᾶς πόρτης τῆς χαλ. 
κῆς. Script. post Theophan. p. . Τὸ πορφυροῦν 
ὀμφάλιον τῆς χαλχῆς, ibid. p. 266.]" Vid. ad p. 50. 

(30) Per angiportum. Dubito, sitne bicloci no- 
men appellativuin, an proprium. Ducebat hic angi- 
portus, ut ex hoc loco apparet, et palatio in Àu- 
gusteonem, qui & palatio ad S. Sophiam usque 
pertingebat, Aliag notum est, sed aliud, Stenum, 
cervix ponti Euxini, littus, in quo sita est Constan- 
tinopolis, et ei opposita ora Asiatica. 


463 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


261 


signum dat, ac latine dicit : « Fit: » unus autem A xa μένουσιν o! πατρίχιοι, xal αὐτοὶ ὑπερευχόμενο: 


cubiculariorum reepondet : « Bene; » ceteri autem 
cubicularii imperatorem eo modo, qui litteram « l1 » 
exprimit, circumstantes, Latine dicunt: « Vivas 
multos annos felicissime. » Imperatori octangulum 
triclinium ingresso coronam prepositus demit, 
vestitores lorum exuunt, et egrediuntur. Ille aureo 
sagio indutus, & cubiculo, protospathariis ceteris- 
que famulis stipatus, per augustale et apsidem a 
Deo custoditum palatium petit. 

μα ἀπὸ τῆς χεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχονται οἱ 


τὸν βασιλέα. Εἰσελθὼν δὲ δ' βασιλεὺς ἐν τῷ τριχλίνῳ 
ποῦ αὐουστέως, παραυτίκα ἀσφαλίζουσι τὰς θύρας 
χουῤιχουλάριοι, ὁ δὲ βασιλεὺς νεύει τῷ πραιποσίτῳ 
xai λέγει Ῥωμαῖστί * « Βιτ (37): » καὶ ἀποχριθεὶς εἷς 
τῶν χουδιχουλαρίων λέγε: “« Καλῶς. » OV δὲ λοιπὸ: 
πάντες τοῦ χουδουχλείου, στάντες 9* δίχην τοῦ ἢ 
στοιχείου, λέγουσιν καὶ αὐτοὶ ἹΡωμαΐῖστί * « Ἡλθεσὶ 
μούλτος ἄννος, φιλικήσιμε.» Εἰσελθὼν δὲ ὃ βασιλεὺς 
ἐν τῷ ὀχταγώνῳ, λαδόντος τοῦ πραιποσίτου τὸ ctia. 
βεστήτορες καὶ ἀπαλλάσσουσι τὸν λῶρον, xa: d. 


χόνται. 'O δὲ βασιλεὺς περιδαλλόμενος σαγίον χρυσοὖν, ἀπὸ τῶν ἐχεῖσε, δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ χουν 
ὀουχλείου πρωτοσπαθαρίων τε xal λοιπῶν οἰχειαχῶν, διέρχεται διὰ τοῦ αὐγουστέως xal τῆς αψίδος. 


καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ παλατίῳ. 

X. Hora autem instante, mense que excisa est 
assidet, cubicularii intrant, et &b utroque cona- 
culi latere, ut mos est, adsiant: intrant quoque 
amici imperatoris, et patricii quidem tunicas suas 
gestant, quas, cum cibi afferuntur, rursus induunt. 
Sciendum est, prefectos cubiculo tota septimana 
renovationis in eadem mensa, scilicet aurea, du- 


plicem concessum facere. Porro si legati magnarum αὐτά. 'Iox£ov δὲ, ὅτι ol ἄρχοντες τοῦ κουδουκλείου à: 


gentium adsint eosque advocari imperator jusserit, 


|. Καταλαδούσης δὲ τῆς ὥρας, καθέζεται ἐπὶ ci; 
τραπέζης, ἡ δὲ τράπεζά ἐστιν ἀποκοπκτὴ (38), xat cy 
οὕτως εἰσέρχονται οἱ τοῦ χουδουχλείου, καὶ παρίστεν- 
ται χαθὼς xal jj τάξις ἔχει ἔνθεν χάκεῖσε τοῦ χλητω- 
ρίου (30): εἰσέρχονται δὲ xal οἱ φίλοι ἐν τῷ χλητωρῳ, 
φοροῦντες οἱ μὲν πατρίχιοι τὰ χλανίδιχ αὐτῶν, x2: 
πάλιν (40), ἡνίκα εἰσέλθῃ τὸ δούλκιον 99, περιδέλλοντα: 


ὅλης τῆς διαχαινησίμου ἐν τῇ αὐτῇ τραπέζῃ, ἤγουν 


VARLE LECTIONES. 


δ᾽ Pro στάντες cod. πάντες. 59 δουλχὴν cod. 


JOAN. 446. REISII COMMENTARIUS. 


(37) Sic erat superius p. 13. Hic autem et p. 80. 
dabant mermbrane Διθ tanquam compendium esset, 
ut exarari solet Aaó pro Aa6(6. Estne ergo com- 
pendium scripture pro dicite? Vix credibile loo 
est, Greecos librarios vocem Latinam sibi ignotam 
compendio exarasse. 

(38) Abscissa mensa δὰ verbum, id est separata 
ΔῸ aliis, seorsim posita. Hec quia major erst quam 
cetere, atque sublimior, ideo solet quoque ἄπο- 
χοπτή major reddi, quamvis in se non significet, 
vid. p. 57 οἱ 171. Erat mensa in inclinio XIX 
accubitorum, ex transverso e regione ostii in sum- 
mo posita, ad cujus utrumque latus cetere 18, ex 
unoquoque latere novene protendebantur, ut patet 
e cCletorologio. Sed hec, de qua hic loci sertno esl, 
aurea separata mensa stabat in Chrysotriclino. 
Spon. Itiner. t. Il, p, 15, quoque narrat, abbatem 
in monasteriis Grecis ad mensam a reliquis se- 
questratam, hoc eset remotam, epuleri. //| y a trois 
tables, ait La. Croix in Ritibus Ecclesie Grece c. 15, 
quo ceremonias exponit, quibus festum Paschatis 
ab Hospodaro Moldavie persgitur, une petite sur une 
estrade sous un dais pour le prince, lequel mange seul 
el deux fort longues à droite et à gauche de celle-ld, 
l'une pour le métropolile et le clergé, et l'autre pour 
les officiers de la noblesse et les nobles. Hec est illa 
summa tabula, quam Spartianus in vita Adriani 
c. 17. appellat, loco adhuc corrupto in editionibus, 
t. I, Scr. Hist, A. p. 161, qui mihi sic legendus 
esse videtur: Ad deprehendendas obsoniatorum fraa- 
des, cum plurimis p viribus, id est plu- 
rimum, plerumque], summa fabula pasreret [id est 
cibum caperet), ferculu de aliismensis etiam ultimis 
quibusque jussit apponi. Utitur alias quoque Spar- 
tianus vocabulo plurimis adverbialiter pro μέ plu- 
rimum, ut eandem vita cap. 20, libros statim lectos, 
et ignotos quidem, plurimis memoriter reddidit. lpse 
jam Tacitus Annal. Ill, 75, exemplum praivit : 
Quia robore exercitus impar, furandi melior, pluri- 
mis (ita leg. est) per globos incursaret eluderctque 
et insidias simul lentaret. Reges Parthorum quoque 
talibus mensis assidebant, ut ex Atheneo ntelli- 
Jur, oujus bec sunt verba, p. 153: Παρὰ Πάρθοις 


C tyrannos in mensa se 


ὁ βασιλεὺς dv τοῖς δείπνοις τήν τε χλίνην, ἐφ᾽ ᾿ς 
μόνος κατέχειτο, μετεωροτέραν τῶν ἄλλων» χα! x 
“ωρισμένην εἶχε, xxi τὴν τράπεζαν μόνῳ, χαθτει: 
four. πλήρη βαρδαριχῶν θοινὴ παραχειμἱ. 
νην. Etiam veteres Graecos οἱ Thraciocos rege: aque 
rata epulari consoeww, 
constat ex ejusdem Atbensi loco p. 252, ubiw, 
parasitomaliquem regi suo, Threci cuidam, etian 
absenti, quotidieposuisse eeparatam mensam. lla; 
ἐτίθει, private nempe 806 fbepse, xszÓ' ἑχάστην 
ἡμέραν, ὁπότε μέλλοι δειπνεῖν, 


ἂν χωρὶς, 
ὀνομάζων τῷ δαίμονι τοῦ βασιλέως, dy Jac elo. 


xai τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων. 

(39) Vocabulum hoc varia siquifleationis est, et 
interdum notat convivium, interdum autem, ut hic 
loci, triclinium, salam, ubi oenvivum celebra!ur, 
per metonymiam. Est a καλεῖν, κλῆσις, vocando, 
invitando. Plura de Cletorils imperatorum CPL aoo. 
rum dicendi occasio erit, quando ad finem lir 
pervenerimus. Interea liceat hoe tantum obserw 
aut mutata foisse instituta eulss Byzantine m 
editum nostrum hoc Ceremoniale, aut errare Coi 
num, quando p. 94, ait : Imperatorem quinqua 
per annum epulari publice, festo Nativitatis Chr 
sti, Lomioum, Palmarum, Paschae et Pentecoste. 
Contrarium apparet e Cletorologio nostro. 

(40) Nihilo quidem plus habent hic loei mem. 
brane, quam editio. Liquet tamen aliquid deese. 
Ec. à πρὸ τοῦ καθεσθένάι, aut κατακλιθῆναι, im 
τίθενται, quas deponunt antequam. comsiderant αἱ 
mensam. Patebit ex Cletorologio. Pro δουλκίον est a 
membranis more solito δουλχήν. Est autem duicisa 
missus, quo dulcia inferebant sub convivii fineg, 
ut placentas, opera mellita pistoria, tragemata, ssi 
A bellariie, seu fructibus oreis diversa. Pate t 
Lampridio in Heliogabalo t. I, p. 863, qui duiciarit 
pomariis opponit. Conf. ibid. Salmasius, p. 873,« 
Il, p. 003, e! Du Cange Gloss. lat. ἢ. et Dulcicim. 
Cedren. p. 539, sic describit : Κὐωχίας παραχβν 
ζούσης, xai τῶν τρχγημάτων, πλακούντων δὴ si 


χαὶ πεμμάτων, παρατιθεμένων. Conf. Seri par 
Theoph. p. 145, ubi sitne δουλκίου rescribendum 
pro δουλνοίου, wn τολυδοὰν woarioe eeriptis, € 


| 
















265 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN.E LIB. I. 


206 


τῇ χρυσῇ (A4), τελοῦσι διπλοῦν παραστάσιμον. Χρὴ À aurea mensa parva oo loco, ubi pentapyrgium est, 


δὲ εἰδέναι, ὅτι εἴ μὲν τύχωσι πρέσδεις μεγάλων ἐθνῶν, 
xal χελεύσει ὁ βασιλεὺς τούτους χαλέσαι, ἵσταται 1, 
χρυσῇ μιχρὰ τράπεζα ἄνω ἔνθα τὸ πενταπύργιον (42) 
ἔσταται, xai καθέζεται bui ὁ βασιλεὺς, οἱ δὲ πρέ- 
σεις καθέζονται ἐν τῇ μεγάλῃ χρυσῇ τραπέζῃ. 'Apt- 
στερᾷ δὲ τοῦ πενταπυργίου ἵσταται oxápvov (43), 
ἔχον βάθρα, xai ἀνέρχεται δι᾿ αὐτοῦ ὁ τῆς tpani- 
ζης (44), καὶ ἵσταται ἄνω καθυπουργῶν τῷ βασιλεῖ, 
οἱ δὲ ἐγγιστιάριοι 9* (45) ἵστανται πάντες χάτω, ἴσ- 
τανται δὲ ὁμοίως xai ἐξ ἀριστερῶν τοῦ αὐτοῦ Tiv- 
ταπυργίου, ἔχοντος καὶ αὐτοῦ βάθρα, καὶ ἄνξρχεται 
δι᾽ αὐτοῦ ὁ ἐπιγχέρνης 95 (46). Ἰσνέον δὲ καὶ τοῦτο, 
ὅτι ἵστανται ἐν τῇ χαμάρᾳ τοῦ χρυσοτριχλίνου τῇ 
ἐξαγούσῃ πρὸς τὸν τριπέτωνα παρατράπεζα (47) 
δύο, εἰ δὲ χελεύει ὁ βασιλεὺς γενέσθαι χατὰ προσθή- 
χὴν ἕτερα δύο παρατράπεζα, ἴσταται τὸ ἕν 59 ἐν τῇ 
ἀριστερᾷ καμάρᾳ, τὸ δὲ ἕτερον ἐν τῇ δεξιᾷ, Γνω- 


stat, cique imperatur, legati vero majori mense 
auree assident. 48 In sinistro autem pentapyrgii 
latere sacamnum gradibus instruotum apponitur, 
perquod mense prefectus imperatori ministraturus 
ascendit, infra autem engistiarii omnes ad levam 
pentapyrgii stant, quod etiam gradus habet, per 
quos pincerna ascendit. Preterea observandum 
est, in camera aurei triclinii ad tripetonem ducente 
duas tabulas apponi, quod si vero et alias duas 
parari imperator jusserit, una in sinistra, altera in 
dexira camera instruitur. Si porro festum annuntia- 
tionis in diem Paschatis inciderit, ita celebratur. 
Venit imperator cum prooessione ex palatio suo ἃ 
Deo custodito a 8ancta Deipara Phari, perque por- 
ticus quadraginta sanctorumapsidemque progressus, 
templum Sancte Deipare in Daphne, inde Sancti 
Stephani petit, ritibusque solemnibus servatis, inde 


VARLE LECTIONES. 
54 ἐγγιστάριοι δά. 8 ἐπιγχέρτης ed., πιγχέρνης conj. Leich. 55 «à μὲν Ev conj. R. 
JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


interpretanda cena cum Combeflsio, aut servitium, 
mensale nempe, id est spparatue epularis, cum Du 
Cangio in Gloss. Gr. mibi quidem non satis liquet. 
Malim tamen prius. Superiori Cedreni loco respon- 
det illo Contin. Theophan. p. 100: Ὡς οὖν τά τῆς 
εὐωχίας παρήχμασεν, xai εἰς βρῶσιν τὰ τραγήματα 
μετὰ τῶν πλαχούντων παρέρειτο, etc. Cum igitur 
dulcium ultimusesset in epulis missus, induebant 
illo illato convive suas chlamydas, quas sub ini- 
tium convivii deposuerant, ut abitui se accingentes. 
Placentas et poma in conviviis veterum postrema 
fuisse (uti etiam adhuc hodie sunt in nostris) 
constat satis ex Alciphrone, Luciano, Petronio. 
Dulcium appellabant latini medii species. Ceremo- 
niale Daventrie : Regi servietur de tpeciebus cum 
dragerio cooperto. Dragerium est ferculum ve] arca 
dragearum, τραάγη μάτων, pastillorum, morsulorum 
saccharatorum. Acta Visitationis Simonis archiep- 


. Bituric. p. 235: Biberunt cum domino, et de dra- 


i 
s 
"uz 
, 


geria comederunt. Ordo Romanus Amalii c. 69: 
Omnibus lotis dantur species et vinum. Non tam 
odoramenta, incensa, aquas rosatas intelligi per 
species, quam morsulos, fructus saccharo conditos, 
confectiones, sic vulgo dictas, apparet ex Ceremon. 
Augustini patricii Ill, 13: Epulis abunde submi- 
nistratis fil secunda lotio manuum. — Ponuntur de- 
inde vinum οἰ confectiones, sive species, ut habent 
antiqui codices, eL. demum finilo convivio dicil, Le- 
etor : Tu autem, Domine, miserere nobis. Ubi vid. 
Joseph. Catalanus in notis p. 159, et Du Cange 
verb. Species. 

(M) Aurea mensa est eadem cum τῷ ἀποχοπτῇ, 
separata, sic dicta, non quod tota aurea, sed quod 
aurea iamina obducta esset. Potest quoque ex eo 
sic diota esse, quod aureis tantum vasis in ea mi- 
nistraretur, non argenteis, ut testatur Luitprand. 
Histor. vi, 3. Mallem tamen prius; et pari modo 
auream unam atque tres argenteas mensas habuisse 
puto Carolum M. de quibus narrat Eginhardus in 
ejus vita Διπλοῦν παραστάσιμον τελεῖν significat 
mea quidem sententia ἐπ duplici serie astare. So- 
lebant alias in quotidianis epulis proceres cubiculi 
mense imperiali simplici tantum serie astare ; in 
solemnibus vero per dies festos conviviis »stabant 
serie gemina. Et sic accepit quoque cl. interpres 
p. 9&, Conf. p. 100. 

(42) Armarium cum quinque turriculis, in quo 


ΣῈ stabant pendebantve jocalia pretlosissima, ut co- 


Ton: auree gemmata2, monilia margarilarum, &n- 


PATROL. GR. CXII. 


nuli aurei, torques, disci, oratereg aurei, et alia 
talia, que luxum et opulentiam demonstrant et 
oculum feriunt: quemadmodum nos in talibus 
sorinilis porcellanas aliaque rara et pretiosa, 
exponimus. Verbum hoc pluribus expono ad pag. 


(43) Patet ex hoc loco, mensam auream, cui im- 
perator assidebat, aut accumbebat, apocoptam, 
seu separatam dictam, sublimiorem oeteria fuisse. 

(44) Alias quoque à ἐπὶ τῆς τραπέζης. " [ Dapifer 
οἱ senescalcus regis. Du Fresne ad Zonar. p. | 
Eccardus regie mensz przfeotus o6currit apud Egin- 
hardum anno 778.] * 

45) Sic M. et sic quoque pag. 48, 162 et 108, 
editum fuit. Sunt autem ol ἐγγιστιάριοι engina- 
rum, id est machinarum, motores et moderatores, 
per quas pondeross lances in auream imperialem 
mensam sublevabantur, oum virorum humeris 
attolli nequirent. Egregiam lucem affert huic loco 
Luitprandus Hist. vi, 3, cujus hec sunt verba: 
Post. cibum aureis vasis tribus sunt poma [τὸ δουλ. 
xlv] delata, que ob immensum pondus non homi- 
tum manibus, sed purpura lectis vehiculis sunt 
allata. Apponuntur autem hoc modo. In mensa per 
foramina laquearis tres sunt funes pellibus deauratis 
lecti, cum annulis aureis, qui ansis, qui in scutulis 
prominent, positi, adjuvantibus inferuus quatuor aut 
eo amplius hominibus per vertibile, quod supra la- 
quearium est, ergalium, in. mensam  subvehuntur, 
eodemque modo deponuntur. Vid. Du Cange Gloss. 
lat. v. Ingenium, machina bellica, Ingentosi, inge- 
niarii. Vocabulum est originis bene Grece. 
Quod recentiores maluerunt ἄγγος et ἀγγεῖον 
efferre, appellabant veteres ἔγγος, unde ἐγγο- 
θήχη. Vid. Athen. p. 153, et 209, unde Laüni 
guum incitheca habuerunt. de quo v. Casaubon ad 
Athen. p. 368. Erat horum ingeniariorum, vestes 
ἃ proceribus ante epulas exutas acoipere et ser- 
vare, “480 sub exitum epularum suas cuique red- 
dere. Vid. pag. 162 

(46) M. ἐπιγκέρνης (edebutur. ἐπιγκέρτης), quod 

ro istorum temporum more bene Label. Pincerna 
inde decurtatam est. Primaet recta scriptio est ἐπι- 
xépvnc, ab ἐπιχιρνᾷν. Conf. Goar. δὰ Codin. p. 24. 
Du Cange Gloss. Gr. v. πιγχέρνης, 
(47) Ita membrane. Veteres maluissent dicere πα- 
τραπέζια, αἰ etiam p. 57, habetur. Credentiz 
atinis medii s&vi audiebant. 


*8 


461 CONSTANTINI PORPHYROGENITI 368 


sacerdotes in processiono ad palatium revertuntur, Α στέον δὲ χαὶ τοῦτο, ὅτι εἰ μὲν τύχῃ ἢ kopti, τοῦ E2ay- 
ἐμιρογδίορ vero cubiculum augustale ingressus, γελισμοῦ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοὺ Πάσχα, τελεῖτα οὕτως͵ 
tempus exspecta. quo veniente, eerimonias in ᾿Βξέρχεται μετὰ λιτῆς ix τοῦ θεοφυλάκτου αὐτοῦ 
Paschatis festo quasque supra exposuimus obser- παλατίου͵ ἀπὸ τῆς παναγίας Θεοτόχον τοῦ Φάρου (48), 
vandas peragit. xai διέρχεται διὰ τῶν διαδατικῶν τῶν ἁγίων μ΄ (49) 
xal τῆς ἀψίδος (50), καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ ναῷ τῆς Παναγίας Θεοτόκου ἐν τῇ Δάρνῃ, ἀπὸ δὲ τῶν buia 
ἀπέρχεται εἰς τὸν ναὸν τοῦ ᾿Αγίου Στεφάνου, xai τελέσαντος τὰ συνήθη 57, οἱ μὲν ἱερεῖς ἀπὸ τῶν ἐκεῖ- 
σε λιτανεύοντες, ὑποστρέφουσιν ἐν τῷ παλατίῳ, ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσέρχεται ἐν τῷ ἐχεῖσε ὄντι κοιτῶνι τοῦ 
αὐγουστέως, ἐχδεχόμενος τὸν καιρὸν, καταλαθόντος δὲ τοῦ καιροῦ, τελεῖ ἅπαντα ἀχολούθως τὰ τοῦ πάσχα, ὡς 


ἀνωτέρω εἴρηται. 
CAPUT X. 


Observanda die secunda septimang renovaltionis. 


I. Prefecti omnes, albis tunicis induti, celeriter 
jn apsidem prooedunt, patricii tunicas aureis clavis, B 
oeteri vestes pro suo ordine ac dignitate, prepositi 
cubiculo et primicerii ostiariorum tunicas aureisg 
clevis, spatharocubicularii spathas suas gestant. 
Aperto palatio, cubicularii omnes per quadraginta 
sanctorum sedem intrant imperatorem excepturi ; 
patricii vero et strategi cum domesticis in hemi- 
cyclio triconchii, ut ipsi mos est, astant. Stipalus 
gutem aoubiculariis imperator, sago aureo ornatus 
per cancellos triconchii egreditur, eumque patricii, 
strategi et domestici lbi excipiunt. Post a proto- 


ΚΕΦΑΔΑ. T. 


Ocx δεῖ παραφυλάττειν ἐν τῇ δευτέρᾳ ἡἧμέρς ci 


διαχαινησίμου, 

Α΄. Προέρχονται τάχιον (54) ἅπαντες οἱ ἄρχοντες 
ἀπὸ λευχῶν χλανιδίων ἐν τῇ ἀψίδι, ἀλλάσσουσ: δὶ 
οἱ μὲν πατρίχιοι χλανίδια χρυσόταδλα, oi δὲ λοιποὶ 
ἕκαστος χατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν τε xal ἀξίαν, τοῦ à 
κουδουχλέίου οἱ μὲν πραιπόσιτοι καὶ ὀστιαροπριμι- 
κήριοι περιδέδληνται χλανίδια χρυσόταδλα, o6 ξὶ 
σπαθαροχουδιχουλάριοι τὰ σπαθία αὐτῶν. ᾿Ανοίξαν- 
toc δὲ τοῦ παλατίου (52), οἱ μὲν τοῦ κουδουχλείου 
ἅπαντες εἰσέρχονται διὰ τῶν διαδατικῶν 9 τῶν 
ἁγίων μ᾽, ἐχδεχόμενοι ἐχεῖσε τὸν βασιλέα, οἱ δὲ zs- 
τρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἅμα τῶν δομεστέκων ἵσταντει 
ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ τρικόγχου, ὡς ἐΐϑισται αὐτοῖς 


VARI LECTIONES. 
81! Στεφάνου, τελέσας τ. συνήθη. Ol μὲν ed. δ τῶν διαδατικῶν om. ed. 


JOAN. JAC. REISKII 


(48) Haud procul a Chrysotriclino intra Pala- (ἃ 
ilium erst templum Deipare Phari, οἱ poterat e 
cotone Cbrysotriclini macronem, seu longam 

rtioum, in hoo templum perveniri. Vid. peg. 68 

. Pharus autem, unde templo nomen est, ibi 
erat pro navigantibus, noctu ardere solitus. Vid. 
Contin. Tbeopban. » 13 init. Non confundenda 
heo edes cum ede Deipare τοῦ φόρου, que in foro, 
Constantini M. scilicet, erat. Erant. autem in pala- 
tio duo potissimum templa celebria. ἣ Θεοτόχος 
τοῦ φάρου et ἡ Νέα 'Kxxinsla, preter alia orato- 
ria, εὐχτήρια, quee unumquodque minus palatium, 
ul XIX, A coubita, Lausiacum, Chrysotriclinum, 
habebant sibi peculiaria. Deserviebant beo clerici 
palatini, capellani dioti Latinis, & capella, sio sb- 
χτήρια appellabant regibus privata. Apud Sigo- 
nium de regno ltalis p. 74. (32.) de Luitprando, 
rege Longobardico, lego, illum in suo palalio ora- 
torium S. Salvatoris condidisse, et, quod. nulli alii 
reges habuerant, sacerdotes et. cler instituisse, 
qui ei quotidie divina officia celebrarent. Verum de 
regibus Longobardicis illud tantummodo intelli- 
gendum. Nam Eusebius I. iv, de vita Constantini 
testatur, bunc jam imperatorem basilicas aliquot 
intra palatii sui, septa condidisse, quibus procul 
dubio etiam clericos deservientes addidit. '(KAvp:- 
xóq τῶν iv τοῖς οἴχοις τῶν βασιλείων τεταγμένων 
εἷς appellatur Joannes Cameniata, qui scripsit de 
Thessalonice excidio p. 362. Clerici palatini be- 
nedictionem nuptialem dabant. Sor. post Theoph. 
p. 222. Constantinus Rhodius Clericus palatinus 
ad pacem cum Bulgaris ineundam mittitur ibid. 
p. 255; xAYpoo τῶν βασιλιχῶν αὐλῶν ἀρχηγός, ib. 

. 20. Conf. pag. 24, ubi egregius locus de clero 
Palatino. 

(490) ''Templum quadraginta martyrum schola 
nobilis Byzantii, Contin. Theoph. p. 117.] De 
illis quadraginta martyribus Sebastie sub Licinio 
passis, vid. Menolog. Basil. m. Martio die 9. t. ΠῚ, 


D 


COMMENTARIUS. 


e 10. 
50) De apside conf. Du Ca Gloss. lat αἱ 
Constant. Christ. *[Pisides De opificio ! peg. 


6. et prioris Morelli. Apsis est, ubi stabat ewe 
pus. Alteserra ad Anastas. p. 184.] Dorem 

. 6. Ezódra est Absida sive volla [voute] modicam « 
emplo vel palatio (nempe distans]. Ugutio : Αξδεῖάι 
est Grzcum el interpretatur litéda, id est latus adi- 
(zs vel trebuna. Figuram ejus videre est in omri- 

us pene nostris Ecclesiis, strsetera nempe ills 
est, sub qua altare siat, et quam totas sic dictus 
oborus implet ; et si quis velerem desideret, inspi- 
ciat p. 82. t. I, Menologii Basil. 

(61) Cito, mature, de bonne podeis qim θᾶττον 
pro ταχέως, comparativus pro vO. il. quoque 
usurpat Cedren. p. 761 . soript. poet Theoph 

. 291. Pariter Latini. Anonymus Patavinus apw 

urator. t. 11, Ant. Ital. . 910: Nobili 
mulieres sí choream aliquam ». 8On [uim 
ausus aliquis popularis, eam [domum] intrare, φὰ 
Juvenes βίϊ nobilium super ipsorum mazillas qum 
citius [pro quam citissime, quant , confestig, 
absque mora,) alapas apponebant. Odo de Diogile: 
Reverentiz, quas regibus exhibent caput et corps 
submissius ínclinantes. Loitprendus quoque histor. 
p. 426, brevius pro breviter dixit. Et sic molti aliie 
tempore tam Greci quam Latini. Potest quoque τέ: 

ἰὸν pro τάχιστα positum esse. Sic Lambertus Ar 

ensis pag. 173: Dominum Arnoldum juseam 
[in excommunicatione mortuum] imbiocatum ezin 
parietes capelle sus, co, quod ibi mon esset airim 













adhuc benedictum, neque cimeterium, m proprium 
[id est gnam proxime) ad parietes potuerunt, colle» 
caverunt. 


(92) Nempe ἑαυτὸ, quando se aperit palatium. «s 
ΤῸ ἀνοιχθέντος, aperto palatio. lla Soy litzes p. 85. 
πανοίγοντος τοῦ «apoc. Et noster infra p. 35 

xpo3tt, pro pulsatur adhibuit: item παίουσι và ep 
Ὧᾶνα pro παΐονται p. 328. 


v Μ τὸ ἘΞ c va ov 


V. 8 


2069 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTINJE LIB. I. 


ὋὉ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὁπὸ τῶν τοῦ χσυδου- A spathariis barbatis cubiculi, manolavitis ceterisque 


χλείου, φορῶν σαγίον χρυσοῦν, ἐξέρχεται διὰ τῆς 
γανωτῆς πύλης (53) τοῦ τριχόγχου, xal δέχονται 
αὗτὸν ἐκεῖσε πατρικιοί 8 τε xal στρατηγοὶ ἅμα δο- 
μεστίχοις, καὶ δηριγευόμενος ἀπό τε τῶν τοῦ χοῦ- 
GouxAslou πρωτοσπαθαρίων 9" βαρδάτων, μαγλαῦι- 
τῶν, καὶ λοιπῶν οἰχειαχῶν, διέρχεται διὰ τῆς Δάφνης, 
ἅπτων ὡς ἐξ ἔθους ἐν τοῖς εὐχτηρίοις χηρίχ, xai 
εἰσέρχεταί ἐν τῷ χοιτῶνι τοῦ αὐγουστέως, ἐχδεχόμε- 
νος τὸν καιρόν. Καταλαδόντος δὲ τοῦ χαιροῦ, περι- 
δάλλεται χλανίδα διὰ τῶν βεστητόρων λευχὴν χρυσο- 
φεγγῆ (54), καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ 
κουῤδουχλείου, διέρχεται διὰ τοῦ αὐγουστέως, ἵσταν- 
ται δὲ ἔξω τῆς πύλης, ἔνθα τὸ βῆλον κρέμαται, πρω- 
τοσπαθάριοι βαρὔάτοι, ἠλλαγμένοι, βαστάζοντες σπα- 


domesticis stipetus, per Daphnem transit, accensis 
pro more in oratoriis cereis, inque cubiculo gugustali 
tempus statutum exspectat. Quo veniente, tubica 
alba auro splendente ἃ vestitoribus induitur, atque 
cubiculo praefectis stipatus, per augustale transit, 
stantibus extra portam, ubi cortina suspensa est, 
protospathariis barbatis, qui mutatorias suosque 
spathobaculos gestant. Digressus imperator, 44 
per stenum auree manus, ad eneam portam ono- 
podii procedit, ubi patricii et strategi eum exci- 
piunt, quibus imperatorem adorantibus, prepositus 
cerimoniario & mandato signum dat, isque dicit : 
« Jubele : » at illi : « In multa bonaque tempora » 
etc. Spatharocandidati vero et spatharii cum 


ϑοδάχλια (55). Καὶ διελθὼν ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦ στε- D dextralibus suis ab utroque latere astant. 
νοῦ τῆς y poo χειρὸς, ἀνέρχεται ἐν τῇ χαλχῇ πύλῃ τοῦ óvóroDoc, xal δέχονται αὐτὸν matpluot xal στρατ- 
ηγοί: προσχυνησάντων δὲ τῷ βασιλεῖ, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς χαταστάσεως ἀπὸ χελεύσεως, καὶ 
VARLE LECTIONES. 
79 πατρίκιοι xai ed. 50 πρωτοσπαθ. Sic h. l. et v. 17 soribendum ut supra p. 67, pro eo, quod ed. 


exhibet àexa0., monente Reiskio ad p. 24, 23. 


JOAN. JAC. REISEKII COMMENTARIUS. 


(53) Per cancellos reddidit ol. Interpres, et sic 
quoque p. 150, γανωτοὶ πυλῶνες, cancellata vesti- 
bula. Si recte, longe aliud notabat olim heo vox, 
nempe politwn ; et ex eo significatu reddi posset 
per portum politam, id est lamina aurea vel marmo- 
rea polita, vel vitreata incrustatam, geglasirt. Glis- 
sina dicebant medio svo, 8 glissire, quod notat 
λειοῦν, item vitreata. 1 lta aocipio verba Hist. 
episcop. Antissid. c. 52. Parietes chori ecclesie 


vitreavit, id est crusta polita obducere, velut ficuli C 


ollas solent. In Tectico militari deinceps habemus 
γανωτά de vasis eneis, id est instannaíg. Eusta- 
thius ad Homer. lliad. T : Τὸ σθαι λαδοῦσα 
ἐξ Ὁμήρου xai ἢ χυδαία γλῶσσα ἐπιλέγει αὐτὸ 

αλχώμασιν, & κασσιτερὸς ἀλείφων χρώζει πρὸς 
I ρωμάτων ὑπόκχρισιν, Τεγανωμένον γὰρ διὰ τὴν 
αἰτίαν λέγεται, 

(ὁ) Auro splendentem. Ita cl. interpres. Potest 
id notare, polest quoque aurea φεγγία seu lunulas 
intextas habentem. Vid. ad p. 340. 

(55) Posset ambigi, fuerintne spathobaolia due 
diverse et separatis res, spathe dextra et baculi 
sinistra manu gestari soliti; an unum compositum 
corpus, conti longi lignei cum infixis spathis, seu 
longis et latis mucronibus, venabulis, r omphueis, 
ut appellare malis; quales contos Hellebardas vo- 
care solemus. Solent Greci cum veteres tun: novi 
sic componere duo vocabula et commiscere, ut el 
duo separata, et duo junota corpora signiflcent, ut 
infra p. 48, habemus σελλοχάλινον, sellam equinam 
εἰ [renun equi ; p. 205 Χαρτοκαλαμάριον, chariam 
cum thecu calamorum ; p. 335, τοξοφάρετρα, phare- 
tra. cum sagittis et arcu, ubi velim cum arcu in La- 
tinis addi. V. que ad. p. 6 : de χερνιοοξέστῳ seu 
pelvi manibus lavandis cum gutturnio dixi. Sic Bro- 
deus ad Antholog. Vl. 25. pag. &14, in carmine 
Leonidae exponit θυρεάσπιδες parma et scuta. Po- 
test tamen illud vocabulum ejusmodi scuta signifi- 
care, qua in medio perfecte rotunda fuerint, ad 
furmam τῶν ἀσπίδων, in summo autem et imo 
ἔχφυσιν, excessum habuerint geminum, unde 
de forma quodammodo et appellatione τῶν θυ- 
ρεῶν participaverint. p. 180. ed. H. Steph. ejusdem 
Anthologie est ἀρτολάγυνος lagenu, seu lacuna, 
id est patera cava, vino plena cum inirito pane. 
Apud Du Cange Gloss. Lat. est Bactroperale ho- 


mines baculis el. perís instructi ; Item pharocantha- 
rus, hoc est pharus, seu corona pensilis multis 
cereis gerendis, cum cantharis, hoc est discis, pro 
excipiendis guttis cereorum demanantibus. Apud 
eumdem Gloss. Gr. : ᾿Ανδρόγυνον est. par. hominum 
wtriusque sexus, et τυλοπροσχεφάλαιον, stragulge 
cum cervicali. Possent immanes acervi similium 
exemplorum e Grecis omnis etatis comportari, ai 
id ageremus. Sed voluimus tantummodo demon- 
Strare, modum huno compositionis utramque ferre 
superius positam interpretandi rationem. Patet ta- 
men o Nostri p. 49 : Σπαθοδάχλια fuisse contos 
in sumio vertice preferratos, ubi postquam 
seorsim memorasset spathas, addit xai τὰ σπα- 
0o6dx):x αὐτῶν ἐπικείμενα τοῖς ὦμοις αὐτῶν. 
Videtur hoc armorum pompaticorum genus mo- 
nachus Sangallensis lib. 1, de rebus gestis Ca- 
roli Magni cap. 36, ita describere : Antiquorum 
Francorum paratura [ornatus, σχῆμα) erat contus, 
de arbore malo nodis paribus admirabilis, rigidus εἰ 
terribilis cuspide manuali [hoo est securi, alias 
dextrario dicto] ex auro vel argento cum celaturis 
insignibus prefixo, portabalur ín dextra. Unde pa- 
tet, illo jam &vo morem obtinuisse, laminas gla- 
diorum auro el argento, inscriptionibusque et ἢ- 
guris foliorum, animalium, aut insignium gentili- 
tiorum ornandi. Contos hoc genus appellat Paulus 
Warnefrid. reg. Longob. V. 10. : Unus de exercitu 
regis, qui regium contum ferre solebat, unum Gra- 
culum eodem conto utrisque manibus fortiter per- 
culiens, de sella, super quam equitabat, sustulit, 
eumque super capul suum levavit. Habebant medio 
evo spathobaclia quoque ab una tantum parte 
acuta. Quarum preclaram imaginem vidi in codice 

uodam manuscripto membranaceo bibliothece 

enatorim Lipsiensis, picturis elegantissimis illu - 
strato continente gallicam interpretationem Valerii 
Maximi, factam sub Carolo V, rege Galliarum, 
exaratam an. 1420. Talia spathobaclia videntur 
mibi fuisse ille haste, quas Flandrenses, qui iis 
precipue utebantur, Gotendeo, id est bonus dies, 

on jour, appellabant, ferme ut nos hodie nervum 
taurinum, quo castigandi scelerati excipiuntur iu 
edibus correctoriis, den Willkommen appellamus. 
Illas Godendacas describit poeta Francious apud 
Du Cange b. v. 


411 


CONSTANTINI PORPHYROGENITI 


219 


λέγει" « Κελεύσατε" » αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται, « Εἷς πολλοὺς xal xyz0obc χρόνους. » Οἱ δὲ σπαθαροχαν διδάτοι 
xal σπαθάριοι ἴστανται ἔνθεν κἀκεῖθεν βαστάζοντες τὰ διστράλια (56) αὑτῶν. 
lf. Imperatore ab his stipato, spatharocandidati A Β΄. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευομένου τοῦ βασι- 


et spatharii per scalam consistorii descendunt, et 
illi quidem per dextram, hi per sinistram, patricii 
per mediam portam, exeunt, iia ut ad dextram 
stantes, per soalas dextre porte, ad sinistrem per 
gradus sinistrae poris descendant. [Imperator au- 
tem cum cubiculo ad pulpitum descendit, subque 
camelaucio in lapide porphyretico stat, eumque 
rursus in consistorio patricii et strategi cum sena- 
tu excipiunt, dumque adorant, prepositus silentia- 


λέως, οἱ μὲν σπαθαροχανδιδάτοι xal σπαθάριοι χατ- 
ἔρχονται τὰ γραδήλιχ τοῦ χονσιστωρίου, ol μὲν τὴν 
δεξιὰν πύλην, οἱ δὲ τὴν ἀριστερὰν, οἱ δὲ πατρίχιοι 
ἐξέρχονται τὴν μέσην πύλην, καὶ οἱ μὲν ἐχ δεξιῶν 
κατέρχονται τὰ γραδήλια τῆς δεξιᾶς πύλης, xal οἱ ἐξ 
ἀριττερῶν κατέρχονται τὰ γραδήλια τῆς ἀριστερᾶς 
πύλης. Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ τοῦ χουδουχλείου χατέρ- 
χεῖται τὸ πούλπιτον, xal ἴσταται ὑπὸ τὸ χαμελαύ- 
χιον (57) ἐν τῷ πορφυρῷ λίθψ, καὶ δέχονται αὐτὸν 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIDUS. 


(56) Dextralia. It& vocabant svi medii homines 
secures, alias μονοπελέχεις vel ἑτεροπελέχεις dictas, 
quas principum protectores dextris gestabant. V. 
Du Cange Gloss. Gr. v. Διστρία, et Latin. v, θεχίτα- 
lis, et infra ad p. 333 pluribus. ΝΞ 

(57) Sepe fit in hoo codice mentio triclinii, tn 
quo stat camelaucium. Puto fuisse triclinium, in 
cujus medio aut steterit columna cum superimpo- 
sita umbella vel uranisco, aut pependerit polycan- 
delum, a similitudine cum camelaucio sic dictum, 
quod camelaucium, boc est infulam, almucciam 
(un bomnet) referret, sive ut exempla nostrum ali- 
quibus forte captu propiora futura allegem, cam- 

anam aut conum vel panem saocharinum, euffixis 
]n eo vel dependentibus ex eo per ambitum lucer- 
nis illustrantibus triclinium. Erant varii generis 
camelaucia. Unum prorsus apsidatum seu camara- 
tum, ut cassis. Talia gestare solent apud nos aut 

de corio viles homines, vulgo Blechmützen appella- 
mus, nomine ἃ Blechmützenm, nummis bracteatis, 
repetito, quoniam velut caucía, scyphia, cymbia, 
conche Ínsident capiti, exacte congruentia ipsius 
peripherie et in conum aut vacuum spatium non 
assurgunt. Appellamus quoque Fuhrmannsmützen, 
almuccias carreriorum, quia carrarii vectores ta- 
lis forme bonnetis lineis eum villis λινομαλλωτοῖς 
uti solent. Hujus generis camelaucia gestant illi 
duo proceres, eunuchus protovestiarius et cani- 
cleus, qui in imagine Ceremoniali nostro prefixa 
Imperatori a dextra stant; item protectores in 
imagine Justiniani Ravennate apud Du Cangium 
Famil. Byzantin. p. 97. extremi & dextra impera- 
toris ; item illi Galli in monumento sub Tiberio 
Aug. condito, quod apud Murator. p. Mrxvu seri 
incisum conspicitur. Josephus hoc genus videtur 
πῖλον ἄχωνον appellare, quod Rufinus vertit pileum 
in modum calamauci sive cassilis. Locum debeo Du 
Cangio v. Camelaucium, ubi egregia hac de re ha- 
bet. Alterum camelaucii genns erat ἐσφενδονισμένον, 
e fundo, (fundum appello extremum marginem, 
qui frontem tegit,) e fundo igitur orbiculari latiore 
in apicem conicum desinens ; cui apici aut recto 
in altum stanti, ad modum pilei nautici aut Ara- 
bici, et ex parte quoque mitre episcopalis, (quam 
Phrygiam appellabant, quod pileo Phrygio similis 
esset, vid. ad p. 332. A. 5.,) aut in latus reclinato, 
aut nibil, aut σειρά, libella, nutans aliquid ct laxe 
pendens additum est, eíne Troddel vel Pommel, 
Quaste dicimus (ure Houppe Franci, dondola Itali 
dicurt). Hujus generis camelaucia gerunt proceres 
duo reliqui in illa imagine nostra ad imperuloris 
sinistram stantes, et tres Magi dona Cbristo recens 
nato offerentes in nummo Joannis Tzimisce apud 
Du Cangium Famil. Byzapt. p. 152, versus primo, 
et gerebat princeps Antiochi Gerardus in tornea- 
mento cum Manuele Comneno spud Antiochiam 
instituto, teste Niceta p.57. : Ἔχων ἐπὶ χεφαλὴς πὶ- 
λον xat τιάραν ἐπιχλινῆ. Tale camelaucium erat 
id, de quo nostro in loco agitur, cujus occasione 


C camelaucii habere. 


de camelaucis dicere ccpí. Quia enin corone lu- 
minosse, τά πολυχάνδηλα, ecclesiarum et triclinio- 
rum camaris suspendi solita, in imo ampliores, et 
quo altius ascenderent, eo minores circulos ba- 
bebant, pariterque camelaucium secundi generis 
ad modum coni sacchari coibat in apicem : factum 
ex eo fuit, ut tale polycandelum per metaphoram 
camelauciam diceretur. Erat quoque tertium ge- 
nus camelauciorum, ad instar modioli, anguetius 
in imo, qua frontem premebat, latius in summo 
et planum, quale gesial imperator Nicephorus Bo- 
toniates dicta in imagine. Hec et similia solebant 
plerumque στέμματα apellare. Pertinent, ad hoo 
terium genus tulbani Turcici, de quorum, ut 
eti&£m Arabicorum, forma et differentia ad Aholfe- 
dam dico. 

Videamus nunc, unde nomen camelaucíum ve- 
niat. De calamauco vel calamaucio, quomodo multi 
Latinorum scriptorum efferunt, nunc non dicam, 
cujus originem fateor me ignorare, si nolumus 
cum viris doctis id pro corrupta pronuntiatione 
itto alias aliorum derivatio- 
nes contendoque, esse idem atque camella ejusque 
productum, terminatione acium et aucium appo- 
sita. Est autem camella diminutivum a camara, 
camera. Pro cameram camella dictum fuit, ut pro 
capera capella. Est ergo e&mella idem atque parva 
camara, omne apsidatum, hemisphericum. Hinc 
fiscella hemispherica, vas potorium aut hausto- 
rium ligneum, κύπελλον, cupella, qualibus in ur- 
bibus Batavicis lao vendunt, item frocous, capu- 
tium, pannus, quo monachi capita tegunt, omnia 
ista Latinis camella, id est parva camara, parva 
apsis, dicebantur : vid. Cedren. p. 1069. C. 1., eu- 
]us quamvis obscuris et perplexis verbis, ut, a Gre- 
culo Latina attrectanti exspectari par est, id ta- 
men intelligitur, Latinos sporiam δὰ circuli 
dimidiati modum plexam camellam appellasse. 
Neque in eo fallitur, quod camelaucium inde deri- 
vat. Camellam pro haustra vel scypho dixit Petro- 


D nius c. 157, ubi vid. interpp. Pro frocco vel ca- 


putio, cucullo habet Theodulfus 1. vi, o. 18. de 
vestibus episcoporum, eleganti non minus quam 
vera sententia : 

Fluzas [id est ampla, sinuosa] camilla capul, 

mentem tegit atra voluntas, 

Aspera lana artus, vcstis ovina lupum. 
Non repugnabo tamen, si quis camella pro capella 
dictum existimet, idque a capillo repetat : m et p 
permutari novum non est. Italia quoque adhuc hos 
die capello pro capillo dicunt. Olim quoque capel- 
las idem atque camelaucia appellabant. Ordinarius 
ecclesie Rothomagensis apud Du Cangium v. Pery- 
grinus : habeant capellos super capita, et in alia 
charta apud eumdem v. Purpusmium numeratur 
inter arma capellus ferreus, hoo est gales. Essent 
igitur camelaucia idem atque capellacía vel capil- 
latia, tegümenta capillorum. Chronicon Vosiense 
(apud Du Cangium v. Boneta) : miras gestaban 


213 


DE CERIMONIIS AUL/E BYZANTIN/E LIB. I. 


274 


πάλιν ἐν τῷ κονσιστωρίῳ (58) πατρίκιοι καὶ στρατ- À rio a mandato signum dat, qui dicit: « Jubete ; » 


ηγοὶ ἅμα τῇ συγχλήτῳ, xal προσχυνήσαντες, νεύον- 
τος τοῦ πραιποσίτου τῷ σιλεντιαρίῳ ἀπὸ χελεύσεως, 
λέγει’ « Κελεύσατε’ » Αὐτοὶ δὲ τό' « Εἰς πολλοὺς 
καὶ ἀγαθοὺς χρόνους. » ᾿Απὸ δὲ τῶν ἐχεῖσε δηριγευό- 
μενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν προειρημένων, λέγοντος 
τοῦ τῆς χαταστάσεως κατὰ βάθρον' « Καπτάτε 5: (59), 


ipsi vero : « In longa bonaque tempora. » Inde ἃ 
supra dictis stipatus imperator, dicente cerimonia- 
rio, dum per gradus descendit : « Caplate, domini,» 
per excubias scholasque et chalcem transit, et ad 
sanctum puteum abit, factiones autem in solemaoi- 
bus stationibus signantes, nec quidquam preterea 


VARLE LECTIONES. 


δι χαπλάτε cod. 


JOAN. JAC. REISKII COMMENTARIUS. 


juvenes ulriusque sexus, quas vocabant bonetas post 
capellas de lino vel coffias. Clare patet hio loci, ca- 
pellas esse tegumenta capitis, que immediate ca- 
pillos tangunt et hos inter atque bonetos interce- 
dunt, qualibus hodie apud nos quidem sole femine 
&ilhuo utuntur, (Haubem appellant.) olim autem 
etiam viri, cum apud nos, tum etiam apud Grecos, 
medio evo nempe utebantur. Grecorum clerici et 
nostratium pauci quidam adhuc hodie dup!a ge- 
runt camelaucia, unum interius augustius, alte- 
rum exterius amplius, splendidus. Prius subcame- 
laucium, id est subcamelaucium, appellabant, item 
suppileos, posterius. camilauctum simpliciter ; v. 
Du Cange v. Σαχαμιλαύχιον p. 501. οἱ Ependecen. 
Terminatio autem auctum pro acium, camilaucium 
pro capillaceum, nemini debet mira aocidere. 

epe interponunt Latini u abundans, ut pro πλα- 
«5e, platus, dicunt plautus, (vid. Salmas. ad Ter- 
tull. p. 475.,) baccalaureus pro baccalarius, de 
qua voce alibi in his notis dico. 

De aliis camelauciorum nominibus, ut e. o. 
therisiro, quo Luitprandius ea sepe appellat. Greci, 
8i bene memini, nunquam, item de eorum origine 
(sunt admodum antiqua, videntur tamen a Soythie 
ad Macedones primos sub nomine causis, dein ad 
reliquos quoque Greecos pervenisse,) nun constitui 
hic disserers ; " [de ca&melaucio imperatorum, 
quod pontiflces imitati sunt, vide. Du Fresne ad 
Joinvill. p. 291. Alteserr. ad Anastas. p. 89. ;]* 
neque de camelauciorum diversitate diversi ordi- 
nis indicio, ut sunt diversi tulbani apud Turoas, 
ut euique vite generi sui, quos etiam diversos 
apud Grecos fuisse constat e Niceta p. 143 d. 9. 
Procedo potius ad polycandela, que ex eo, quod 
similia vittis capitis, camelaucis dietis, essent, 
eorum nomine venerunt. Non melius apparebit 
amborum similitudo, phbarorum ecireularium in- 
quam seu coronarum multis lucernis et cereis illu- 
minatarum cum vittis conicis convenientia, quam 
8i tab. 86 et 27 Moniment. veterum Campini ins- 
picias, ubi corone hs e camaris eoclesiurum de- 
pendentes oum catenis ad ipstar trianguli equi- 
crurii in summo convergentibus exacte referunt 
conum sacchari aut bonetüm cuspidatum vel pi- 
leum nauticum. Superest adbuo moris antiqui talia 
camelaucia illuminantia in ecclesiis suspendendi 
documentum ín basilica Aquisgranensi a Carolo Ma- 
gno condita, corona (sic enim pharos illos pensiles 
lychniferos appellsbant, unde nos retento nomine 

ronenleuchter dicimus,) non aurea, neque a Ca- 
rolo Magno gestata, ut vulgus autumat, sed ferrea, 
accensis cereis et lucernis ecclesiam illuminare 
facta. Erat in eadem basilíca, sic scribit de illa 
corona Eginhartus in Vita Caroli Magni, ín margine 
(id est cantho seu imo lato circulo ferreo) corona, 
qua inler superiores arcus interiorem adis partem 
ambiebat synoptice [id est iv εὐσυνόπτῳ, grandibus, 
claris, perspicius litteris, que in oculos incurre- 
rent et a quovis commode legi possent,) scriptum 
conlinens, quis essel. auctor. ejusdem. templi. Ecty- 
pum ere expressum hujus corone per intervulla 
turrium et ecclesiarum imaginibus distincts vidi 
aliquando in desoriptione Antiquitatum urbis 


D "Av6oc ἀπεδλάστῃσε πυρίσπορον, 


Aquisgranensis, auctore nescio quo; nomen enim 
memoria excidit. Latini medii evi pharos hos or- 
biculares pensiles a figura arcus et coronas, et pha- 
ros ab officio, Grreci a multitudine luminarium, 
que gerebant, πολυκάνδηλα appellabant. "[Πολυ- 
κάνδηλον reddit Combefis. in Contin. Theoph. p. 
131. circulus multiplici face in orbem suslentanda 
factus)" V. du Gange v. Arcus οἱ Corona ei Pha- 
rus, et Angel. de Nuce ad Chronic. Cassinens. 1, 
26, p. 300, cujus hzc sunt verba : Corona erant 
ampli quidam circuli pendentes per calenulas 6 la- 
quearibus in. ecclesiis, ad quas coronas appendeban- 
[ur lychni ad illuminandas lenebras in. nocturnis 
vigiliis δὲ ad. ornatum. Earum nunc usus. exolevit 
preterquam Mediolani, cujus ecclesia priscorum ri- 
tuum retinentissima perseverat. Ez corona ferebant 
cruces, de quibus hic et Ll. 1, c. 73 : coronam ar- 
genteam deauratam et lapidibus pretiosis ornatam, 
erens [pro ferentem] cruces sex. H. T. Bleganter 
os pharos describit Chronicon Cassinense III. 
33., sed mnlto magis adhuo Paulus Silentimrius. 
Verba illius hec sunt : Fecit et pharum seu coro- 
nam mazimam de argento librarum circiter centum, 
habens [sic scribebant et loquebantur illo evo pro 
habenlem! in. circuitu cubitos viginti, cum duodecim 
turribus extrinsecus prominentibus, sez et. triginta 
ez ea lampadibus dependentibus, eumque extra cho- 
rum [id est soleam] ante crucem majorem satis 
firma [errea. cateua, septem deauratis malis distin- 
cta, suspendit. Pauli autem locus Ecphras. v. 457 
(p. 520), ubi polycandelorum arcus in imo amplis. 
simos, quo altius autem ascenditur, eo minores 
atque minores cum fagorum aut pinuum coma in 
conum eunte comparat, quod redit pariterque 
aptum est, atque, quod posterioribus evis ma- 
gis plaenit, comparatio cu.n camelaucio apicato, 
ic est : 

Keivx γὰρ f, κώνοισιν ὀριτρεφέεσσιν ὅμοια 
Δίνδρεὰ τις χαλέσειεν Pu ἀδροχόμοις κυπαρισ- 
gota 

Els! μὲν ὀξυχάρηνα, περιτρογάουσι δὲ "M 
Εὐρύτεροι κατὰ βαιὸν, ἕως ἐπὶ λοίσθιον ἔλθῃς 
“Αντυγος, ἤ περὶ πρεμνὸν ἑλίσσεται, ἔνθεν ἐχεί- 
[ναις 


($8) In Consistorio, nos diceremus ἐπ corpore. Vox 
hio loci non, ut alias, locum, sed totum collegium 
senatorum in uno loeo consistentium notat. 

(59) M. καπλάτε, non tantum hio, sed etiam dein- 
cepa constanler; quod, cum stepius recurrere ab 
editore animadverteretur, exhibitum fuit in poste- 
rioribus abjecta emendatione, que prima fronte 
probabilis videatur, et sensui profecto quadrat 
optime. Dicitur nempe Cerimoniarius imperatori per 
gradus descendenti dextram suam, non nudam, 
quod non liceat absque majestatis violatione, sed 
tunica obvolutam porrigere, ut eam apprehenderet 
dominus, eumque sic per scalam manu deduceret 
dicendo κατὰ βάθρον, singulis in gradibus : Captate 
Domini, id est, firmiter apprehendite inanum meam,